13.3.5 - 2026.07.16, VNG 26/025, Nieuwe Model Re-integratieverordening Participatiewet en Model Verordening maatregelen Participatiewet, IOAW en IOAZ
Tekst van het document
Een lange re benadelingsperiode rechtvaardigt een sterkere bijsturing va n het gedrag van de betrokkene. Het afstemmen van de maatregel op de benadelingsperiode is om die reden proportioneel als herstelsanctie. Een voorbeeld met fictieve bedragen ter illustratie: de be langhebbende beschikte op 1 januari 2026 over een vermogen van € 16.000. Drie Vereniging van Nederlandse Gemeenten 23/ 28 maanden later, op 1 april 2026 doet hij een beroep op b ijstand. Zijn vermogen is dan verminderd tot € 1.000. De toepasselijke bijstandsnorm is € 1.000, de interingsnorm is anderhalf keer de bij standsnorm: € 1.500. Het vrijgesteld vermogen is € 1.000. Conform de interingsnorm had de belanghebbende pas na 10 maanden een beroep op bijstand hoeven te doen: (€ 16.000 – € 1.000) / € 1.500 = 10 (vermogen minus vrijgesteld vermogen, gedeeld door de interingsnorm). De benadelingsp eriode is het aantal maanden waarna de belanghebbende conform de in teringsnorm een beroep op bijstand had mogen doen minus het aantal m aanden waarna de belanghebbende in werkelijkheid een beroep op bijstand deed: 10 – 3 = 7 maanden. Uit artikel 8, tweede lid, volgt dat bij een benadelingsperiode van 7 maanden, de maatregel wordt vas tgesteld op [invullen: percentage] van de uitkering gedurende [invullen: periode].
Variant B De maatregel wordt in die gevallen afgestemd op het bedrag aan bijstand waarop als gevolg van het tekortschietend besef van verantwoordelijkheid eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep wordt gedaa n: het benadelingsbedrag. Deze aanpak past bij het herstelkarakter van de maatregel omdat dit ervoor zorgt dat het onterechte beroep op gemeenschapsgelden (de benadeling) deels wordt hersteld, door een tijdelijke verlaging van de uitkering (de maatregel). Naarma te het benadelingsbedrag hoger is, wordt met het oog op dat herstel een zwaardere maatregel opgelegd. Een voorbeeld met fictieve bedragen ter illustratie: de be langhebbende beschikte op 1 januari 2026 over een vermogen van € 16.000. Drie maanden later, op 1 april 2026 doet hij een beroep op b ijstand. Zijn Vereniging van Nederlandse Gemeenten 24/ 28 vermogen is dan verminderd tot € 1.000. De toepasselijke bijstandsnorm is € 1.000, de interingsnorm is anderhalf keer de bij standsnorm: € 1.500. Het vrijgesteld vermogen is € 1.000. Conform de interingsn orm had de belanghebbende pas na 10 maanden een beroep op bijsta nd hoeven te doen: (€ 16.000 – € 1.000) / € 1.500 = 10 (vermogen minus vrijgesteld vermogen, gedeeld door de interingsnorm).
Het benadelingsb edrag is onder deze omstandigheden het aantal maanden dat de belangh ebbende te vroeg een beroep op bijstand doet (10 – 3 = 7) vermenigvuldigd met de bijstandsnorm: 7 x € 1.000 = € 7.000. Uit artikel 8, tweede lid, volgt dat bij een benadelingsbedrag van meer dan [invullen: bedr ag], de maatregel wordt vastgesteld op [invullen: percentage] van de uitkering gedurende [invullen: periode]. Variant C De maatregel wordt in die gevallen vastgesteld op het bedrag aan bijstand waarop als gevolg van het tekortschietend besef van verantwoordelijkheid eerder, langer of tot een hoger bedrag een beroep wordt gedaa n: het benadelingsbedrag. Dit betekent dat (volledige) benadelingsbedra g op de uitkering wordt ingehouden, met dien verstande dat de uitkering v oor ten hoogste [invullen: periode] kan worden geweigerd. Deze aanpak past bij het herstelkarakter van de maatregel omdat dit ervoor zorgt dat het onterechte beroep op gemeenschapsgelden (de benadeling) deels wordt hersteld, door een tijdelijke verlaging van de uitkering (d e maatregel). Naarmate het benadelingsbedrag hoger is, wordt met het oog op dat herstel een zwaardere maatregel opgelegd. Een voorbeeld met fictieve bedragen ter illustratie: de be langhebbende beschikte op 1 januari 2026 over een vermogen van € 16.000.
Drie Vereniging van Nederlandse Gemeenten 25/ 28 maanden later, op 1 april 2026 doet hij een beroep op b ijstand. Zijn vermogen is dan verminderd tot € 1.000. De toepasselijke bijstandsnorm is € 1.000, de interingsnorm is anderhalf keer de bij standsnorm: € 1.500. Het vrijgesteld vermogen is € 1.000. Conform de interingsnorm had de belanghebbende pas na 10 maanden een beroep op bijstand hoeven te doen: (€ 16.000 – € 1.000) / € 1.500 = 10 (vermogen minus vrijgesteld vermogen, gedeeld door de interingsnorm). Het benadelingsb edrag is onder deze omstandigheden het aantal maanden dat de belangh ebbende te vroeg een beroep op bestand doet (10 – 3 = 7) vermenigvuldigd met de bijstandsnorm: 7 x € 1.000 = € 7.000. Op grond van artikel 8, tweede lid, zal onder deze omstandigheden de uitkering worden geweiger d voor de duur van [invullen: periode].] Derde lid Het derde lid ziet op gevallen waarin sprake is van reci dive. Als de belanghebbende binnen [invullen: periode] na bekendmaking van de maatregel opnieuw een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid toont, kan het college [invullen: … (bijvoorbeeld: het percentage of de duur)] van die (tweede) maatregel verdubbelen. Vanzelfsprekend geldt ook bij recidive dat de maatregel evenredig moet zijn. De formul ering van het derde lid (‘kan’) biedt ruimte om een lagere recidivema atregel op te leggen.
De omstandigheid dat sprake is van een eerste recid ive, kan daarbij worden meegewogen. Voorkomen moet worden dat de recidivemaatregel hoger uitvalt dan [kies optie: het benadelingsbedrag OF de benadelingsperiode]. Het herstelkarakter van de maatregel staat daaraan in de weg. [eventueel opnemen: Vierde lid Vereniging van Nederlandse Gemeenten 26/ 28 In het vierde lid is een minimale hoogte van [invullen: bedrag] opgenomen voor het opleggen van een maatregel wegens tekortschietend be sef van verantwoordelijkheid. De bedoeling van dit minimum is dat m aatregelen die uitkomen onder dit grensbedrag niet zullen worden opgelegd . Dit omdat de uitvoeringslast in die gevallen niet in verhouding sta at tot de doelen van de maatregeloplegging. ] Hoofdstuk 4. Slot- en overgangsbepalingen [eventueel opnemen: Artikel 9. Evaluatie Het door het gemeentebestuur gevoerde beleid wordt eenmaal pe r [invullen: …] jaar geºvalueerd. Het college zendt daartoe aan de gemeenteraad en de cliºntenraad een verslag over de doel treffendheid en de effecten van de verordening in de praktijk (eerste li d). De periodieke evaluatie verschaft inzicht in de uitvoering van het maatregele nbeleid en kan aanleiding zijn om dat beleid, binnen de wettelijke k aders, te herzien. Het tweede lid biedt de grondslag om gegevens te verzamelen di e nodig zijn de evaluatie uit te voeren.
Als het persoonsgegevens betreffen, mogen deze slechts in gepseudonimiseerde vorm bewaard worden ten behoeve van de evaluatie. Dit laatste dient ter bescherming va n de persoonlijke levenssfeer van de personen op wie de informatie betrekking heeft.] Artikel 10. Overgangsrecht en intrekking oude verordening Met artikel 10, eerste lid, wordt de voorganger van deze ve rordening, de [citeertitel oude verordening] ingetrokken. Artikel 10, tweede en derde lid, Vereniging van Nederlandse Gemeenten 27/ 28 bevat overgangsrecht. De volgende overgangsrechtelijke situaties kunnen zich voordoen (hierna a tot en met c). a. Er is al een maatregel opgelegd onder de oude verordening. In dat geval geldt dat die maatregel van kracht blijft (en ten uitvoer kan wo rden gelegd). De oude verordening blijft daarop van toepassing (ar tikel 10, tweede lid). Dit sluit aan bij artikel XIX van de Wet Handhavi ng sociale zekerheid, op grond waarvan het oude recht op al genomen beslissing van toepassing blijft. Opgemerkt wordt dat deze bepaling er niet aan de in weg staat dat het college (ambtshalve) de oude maatregel intrekt en een nieuw besluit neemt. In dat geval is sprake van een situatie als bedoeld onder b. b. Er is nog geen maatregel opgelegd, maar de gedraging heeft al wel plaatsgevonden ten tijde van de oude verordening.
In dat geval is de hoofdregel dat op grond van de nieuwe verordening (en de nieuwe landelijke kaders) wordt beslist (Kamerstukken II 2024/2025, 36785, nr. 3, p. 81). De reden daarvoor is dat het nieuwe (landelijke ) maatregelenregime naar verwachting in de meeste gevallen vo or de belanghebbende gunstiger zal uitpakken dan het oude regime. Als dat echter in een concreet geval niet zo is (en de oude veror dening voor de belanghebbende gunstiger is), dan moet de oude verordenin g worden toegepast (artikel 10, derde lid). c. Er is een lopende bezwaarprocedure tegen een maatre gel die is opgelegd onder de oude verordening. Ook dan geldt dat de nie uwe verordening van toepassing is bij het nemen van de beslissi ng op het Vereniging van Nederlandse Gemeenten 28/ 28 bezwaar, tenzij de oude verordening voor de belanghebbe nde tot een gunstiger uitkomst leidt (artikel 10, derde lid). Artikel 11. Inwerkingtreding en citeertitel De inwerkingtreding van de verordening is cumulatief gekoppe ld aan de inwerkingtreding van de Wet handhaving sociale zekerheid en de voor het vaststellen van de verordening relevante bepaling uit de Parti cipatiewet in balans. Voor de Wet handhaving sociale zekerheid geldt dat de ze op dit moment aanhangig is bij de Eerste Kamer en eerst nog tot wet moet worden verheven. Het is nog onzeker wanneer deze in werking zal treden.
De verordening treedt pas in werking op het moment dat aan allebe i de in het eerste lid genoemde voorwaarden is voldaan. Op het mo ment dat aan ØØn van de criteria niet is voldaan dan treedt de verorde ning niet in werking. Omdat de bekendmaking en de inwerkingtreding van Wet handhaving sociale zekerheid naar verwachting kort na elkaa r zullen volgen, wordt met het alvast vaststellen van de verordening voorkomen dat de gemeente op het moment van inwerkingtreding niet beschikt over een rechtsgeldige verordening en daarmee (tijdelijk) niet v oldoet aan de op dat moment op haar rustende verplichtingen op grond van de dan geldende Participatiewet.