CConstaterende datBeesel
Koppel je AI →
Document · PDF

13.3.15 - 2026.09.21, VNG 26/035, Tweede nazending ALV 30-09-2026

Besluitvormende raadsvergadering 5 oktober 2026, gemeente BeeselBij agendapunt: VNG ledenbrieven (ter kennisname)122.810 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 10 van 15

Bestuurderstraining Cyberbeveiligingswet Praktische ondersteuning voor bestuurders bij hun verantwoordelijkheden onder de Cyberbeveiligingswet en de bredere opgave van digitale weerbaarheid. 6.5. Prioriteit 4: Digitale Veiligheid – Centraal Privacy Of fice (CPO) Gemeenten werken aan een model waarin generieke en herhaalbare privacywerkzaamheden collectief worden georganiseerd, terwijl lokale verantwoordelijkheden lokaal blijven. Het uitgangspunt daarbij is: centraal waar het kan, lokaal waar het moet. Verantwoordelijkheden zoals de Functionaris Gegevensbescherming, verzoeken van inwoners en datalekmeldingen blijven daarom bij gemeenten belegd. 6.5.1. Hoe staan we ervoor? Alle gemeenten moeten voldoen aan de AVG en de Wet politiegegevens, terwijl de complexiteit toeneemt door ontwikkelingen rond AI, cloudtechnologie en gegevensuitwisseling in samenwerkingsverbanden. Tegelijkertijd voeren gemeenten voor een belangrijk deel vergelijkbare privacywerkzaamheden uit, zoals data protection impact analysis (DPIA’s), verwerkingsregisters, modelbeleid en juridische beoordelingen. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 16/23 In de praktijk blijkt dat gemeenten hiervoor uiteenlopende capaciteit en expertise beschikbaar hebben.

Daardoor wordt vergelijkbaar werk op veel plekken afzonderlijk uitgevoerd en is het voor met name kleinere gemeenten lastig om alle ontwikkelingen en wettelijke verplichtingen bij te houden. Dit maakt privacy een vraagstuk dat zich goed leent voor verdere collectivisering. 6.5.2. Voor welke resultaten gaan we? Door kennis, expertise en producten gezamenlijk te ontwikkelen en te onderhouden kunnen gemeenten beschikken over ØØn hoogwaardige basis voor veelvoorkomende privacyvraagstukken. Denk aan standaard-DPIA’s, modelbeleid, verwerkersovereenkomsten en juridische ondersteuning bij nieuwe wet- en regelgeving. Hierdoor neemt de kwaliteit toe, verkleinen de verschillen tussen gemeenten en ontstaat ruimte om schaarse lokale capaciteit te richten op vraagstukken die daadwerkelijk gemeentespecifiek zijn. Het concept voor een Centraal Privacy Office (CPO) is inmiddels uitgewerkt als businesscase en besproken met tientallen gemeenten. Daarbij is gekeken naar inhoudelijke meerwaarde, financiºle effecten, governance en juridische consequenties. Deze inzichten zijn verwerkt in een voorstel dat wordt voorbereid voor bestuurlijke besluitvorming. Dit concept krijgt steun uit de betrokken gemeenten en van de Autoriteit Persoonsgegevens. 6.5.3.

Vooruitblik Voor de najaars-ALV wordt een voorstel voorbereid voor de inrichting van een CPO, binnen de opdracht voor de collectivisering van digitale veiligheid. Het voorstel werkt uit hoe generieke privacytaken collectief kunnen worden georganiseerd en gefinancierd, met behoud van de verantwoordelijkheid van gemeenten voor hun eigen gegevensverwerkingen. Het beoogde groeipad is een gefaseerde opbouw, waarbij eerst wordt gestart met producten die bij vrijwel alle gemeenten voorkomen, zoals standaard-DPIA’s, verwerkersovereenkomsten, modelbeleid en een centrale kennisfunctie. Daarmee ontstaat ØØn professionele basisvoorziening voor alle gemeenten die kwaliteit verhoogt, dubbel werk voorkomt en gemeenten ondersteunt bij nieuwe ontwikkelingen op het gebied van privacy en gegevensbescherming. Meer weten? ✉ Mail naar teamadv@vng.nl of word lid van de community 6.6. Thema 1: Digitale Autonomie Gemeenten zijn voor hun dienstverlening afhankelijk van digitale systemen en leveranciers. Die afhankelijkheid brengt risico’s met zich mee, bijvoorbeeld voor de continuïteit van dienstverlening, de bescherming van gegevens en de ruimte om eigen keuzes te maken. Gemeenten willen hun digitale autonomie vergroten. Dat vraagt tijd, omdat zij werken met bestaande contracten, systemen en ketens. Tegelijk zijn er al concrete stappen mogelijk.

Overheden werken samen aan deze opgave, met ondersteuning van de VNG via de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) en het Digitale Autonomie Competentiecentrum (DACC). 6.6.1. Hoe staan we ervoor? Zowel bij de VNG als in de context van de NDS zien we digitale autonomie als een zelfstandig bestuurlijk thema, waar belangrijke (politiek-bestuurlijke) doelstellingen op moeten worden behaald. Uiteindelijk moet digitale autonomie gerealiseerd worden in de diverse lagen van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten 17/23 technologiestack, dus op het gebied van cloud, software, data en AI. Vanuit digitale autonomie wordt hier regie en coördinatie op georganiseerd en worden beleidskaders en doelstellingen geformuleerd. 6.6.2. Voor welke resultaten gaan we? De inzet is om nieuwe voorzieningen te (laten) ontwikkelen waar we overheidsbreed gebruik van kunnen maken.

Daarbij zien de belangrijkste beoogde resultaten om Digitale Autonomie te versterken er nu als volgt uit:  AI o Ontwikkeling GPT-NL, open taalmodel dat zou kunnen fungeren a ls alternatief voor Copilot / ChatGPT, en bredere autonome AI-infrastructuur o Inkoopvoorwaarden bij AI die digitale autonomie borgen  Data o Federatief Datastelsel, met standaarden die interoperabili teit en dataportabiliteit bevorderen  Software o Programma van eisen gericht op SaaS-leveranciers om hun softw are op Europese infrastructuur te hosten (onderdeel bestek soevereine cloud)  Cloud (platform en infrastructuur) o Soevereine overheidscloud, die overheidsbreed is in te zetten o Cloudmarktplaats, waar aanbod alleen bestaat waarin kwalitei tsvereisten aan de voorkant zijn meegenomen Deze voorzieningen komen in verschillende tijdspaden beschikbaar. Het gesprek hierover voeren we in het kader van de hieronder verder toegelichte Routekaart digitale autonomie. 6.6.3. Vooruitblik De komende periode staat in het teken van de verdere uitwerking van de overheidsbrede Routekaart digitale autonomie. Deze routekaart moet richting geven aan de gezamenlijke strategie van overheden voor de komende tien jaar. Daarbij worden niet alleen concrete projecten en interventies uitgewerkt, maar ook bestuurlijke doelstellingen geformuleerd voor het vergroten van digitale autonomie in de overheid.

Voorbeelden die momenteel worden verkend zijn het realiseren van een substantieel aandeel digitaal autonome kritieke processen in 2030 en een verdere doorgroei daarna. Gemeenten zitten stevig aan tafel bij de uitwerking van deze doelstellingen, prioriteiten en uitvoeringskeuzes. Gemeenten steunen de beweging richting meer digitale autonomie, zowel op de lange termijn (10 jaar) als op de korte termijn (1-2 jaar). Zij beseffen dat deze ambitie inspanning vraagt van alle bestuurslagen, van gemeenten als collectief en van individuele gemeenten. Daarom bereiden zij een voorstel voor de najaars-ALV voor. Daarnaast ontwikkelen we de beleidskaders verder zodat gemeenten deze kunnen toepassen in hun digitaliserings-, cloud- en inkoopbeleid. Ook werken we aan instrumenten en handreikingen die helpen bij de werkelijke implementatie. Dit vindt plaats in het mede door VNG opgerichte overheidsbrede Digitale Autonomie Competentiecentrum (DACC). Tegelijkertijd volgt de VNG actief de Europese ontwikkelingen rond digitale autonomie en technologische soevereiniteit en brengt daarbij de belangen van gemeenten in. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 18/23 Meer weten? Digitale autonomie: wat kunnen gemeenten nu al doen? Hier vindt u een overzicht van diverse acties en interventies die gemeenten nu al kunnen uitvoeren om hun digitale autonomie te versterken.

Position paper Digitale Autonomie In deze position paper van de VNG staat het standpunt van gemeenten als het gaat om digitale autonomie en zijn stappen geïdentificeerd wat gemeenten betreft moeten worden genomen om de digitale autonomie van Nederland te versterken. 6.7. Thema 2: Sourcing Sourcing is een belangrijke pijler van de collectiviseringswens van gemeenten. Alle 342 gemeenten gebruiken bijvoorbeeld de Gemeentelijke Inkoop bij IT Toolbox, denk aan instrumenten als inkoopvoorwaarden, kwaliteitsnormen en checklists. Het instrumentarium fungeert als collectieve standaard voor de inkoop van IT; proportioneel en situatiegericht toegepast (’pas toe of leg uit’). Daarmee is GIBIT het meest tastbare bewijs dat sectorbrede collectivisering werkt. De keten van inkoop tot contractbeheer biedt allerlei instrumenten om onder meer de markt te richten, de kwaliteit van dienstverlening te vergroten en kosten te verlagen. Om die reden is het aangemerkt als doorsnijdend thema in Ælle collectiviseringsprioriteiten. Een belangrijke volgende stap is het vergroten van inzicht, in zowel de gemeentelijke IT-uitgaven als de kansen om (overheidsbreed) de handen ineen te slaan. 6.7.1. Hoe staan we ervoor? Gemeenten geven gezamenlijk circa €3 miljard euro per jaar uit aan IT. Ongeveer 95% daarvan zit in bestaande contracten.

Juist van deze terugkerende uitgaven bestaat nog onvoldoende gezamenlijk inzicht in contractvoorwaarden, leveranciersafhankelijkheden, volumes en vervangingsmomenten. Zonder dat inzicht is het moeilijk om collectiviseringskeuzes, gezamenlijke sourcing en eventuele bundeling van inkoop feitelijk te onderbouwen. Voor het inzicht in de gemeentelijke uitgaven (‘spend’) zijn nu twee instrumenten operationeel. De TenderKalender - een initiatief van VNG en TenderNed - maakt geplande aanbestedingen ruim van tevoren zichtbaar voor gemeenten en ondernemers. De maandelijkse TenderNed-rapportage geeft doorlopend beeld van de lopende aanbestedingsstromen. 6.7.2. Voor welke resultaten gaan we? Het voorstel dat wordt uitgewerkt is om het bestaande instrumentarium aan te vullen met gezamenlijk inzicht in IT-spend, contracten, leveranciersafhankelijkheden en marktposities. De beoogde ontwikkellijn bestaat uit drie opeenvolgende stappen: inzicht, analyse en daadkracht. Eerst wordt gezamenlijk inzicht georganiseerd in uitgaven en afhankelijkheden, door onderling relevante spend- en contractinformatie beschikbaar te stellen. Vervolgens wordt bepaald waar collectieve meerwaarde en strategische samenwerking realistisch en wenselijk zijn.

En dan volgt daadkracht: bij aantoonbare maatschappelijke, organisatorische en financiºle meerwaarde ontwikkelen gemeenten voorstellen voor bijvoorbeeld gezamenlijk contractbeheer, collectieve aanbesteding of andere vormen van samenwerking. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 19/23 De aanpak moet proportioneel zijn, rekening houden met verschillen tussen gemeenten en een hoge mate van sensitiviteit voor de lokale situatie kennen. Het onderling gedeelde spendgegevens worden uitsluitend gebruikt voor collectief inzicht. Transparantie, vertrouwelijkheid en gemeentelijk eigenaarschap van gegevens zijn daarbij randvoorwaarden. Interbestuurlijk sluit dit aan op de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), waarin IT-sourcing en bundeling van inkoopkracht als een van de drie interventies zijn benoemd. De ambitie reikt verder dan de gemeentelijke kolom: gemeenten, provincies, uitvoeringsorganisaties en het rijk willen waar mogelijk als ØØn opdrachtgever richting de markt optreden, met als horizon zoveel mogelijk uniforme (juridische) inkoopvoorwaarden. Voor gemeenten worden collectivisering en NDS zo twee kanten van dezelfde medaille — met winst voor onderhandelingskracht, digitale autonomie en de weerbaarheid van de sector als geheel. 6.7.3.

Vooruitblik Voor de najaars-ALV van december wordt een voorstel voorbereid om inzicht in de IT-spend mogelijk te maken, als fundament onder de collectiviseringsbeweging. Met de principe-uitspraak dat spendinzicht een bestuurlijke prioriteit is en gemeenten de relevante informatie onderling willen delen. Samen met een uitwerking van de randvoorwaarden, die gemeenten zekerheid en comfort moeten bieden. Het voorstel gaat daarbij uit van een gefaseerde aanpak: een pilot met 10 tot 20 vrijwillig deelnemende gemeenten, gevolgd door een evaluatie en uitwerking in een volgende (deel- )beslissing voor de ALV. Zo houden gemeenten regie op dit complexe thema. Bij de voorbereiding wordt nadrukkelijk gekeken naar de uitvoerbaarheid voor gemeenten, de toegevoegde waarde ten opzichte van bestaande onderzoeken en benchmarks, de benodigde dataminimalisatie en het vertrouwelijke gebruik van de gegevens. Daarbij wordt ook scherp gemaakt voor welke collectiviseringsopgaven en businesscases het inzicht als eerste wordt benut. Tegelijkertijd verkent de VNG hoe de collectieve inkoopkracht van decentrale overheden beter kan aansluiten op de schaal en het tempo van de collectiviseringsopgaven.

Daarbij wordt gekeken welke vormen van samenwerking, kennisdeling en gezamenlijke sturing kansrijk zijn, zodat decentrale overheden waar mogelijk sterker en meer gelijkwaardig kunnen optrekken richting markt en mede-overheden. Het gedeelde interbestuurlijke beeld wordt aangeboden aan de eerstvolgende ALV. Meer weten en meedoen? Kenniscentrum Inkoop en Aanbesteden Ondersteunt gemeenten bij inkoop, aanbestedingen en leveranciersmanagement. Biedt kennis, handreikingen, praktijkvoorbeelden en instrumenten voor gezamenlijke marktbenadering en professioneel opdrachtgeverschap. Forum Inkoop en Aanbesteden Netwerk van gemeentelijke inkoop- en aanbestedingsprofessionals die kennis, praktijkervaringen en vraagstukken delen over inkoop, contractmanagement, leveranciersrelaties en samenwerking. GIBIT (Gemeentelijke Inkoop bij IT Toolbox) Gezamenlijk gemeentelijk instrumentarium voor ICT-inkoop. Biedt standaardvoorwaarden, Vereniging van Nederlandse Gemeenten 20/23 kwaliteitsnormen en hulpmiddelen waarmee gemeenten sterker en consistenter richting de markt kunnen optreden. Het wordt inmiddels door alle gemeenten gebruikt. TenderKalender en TenderNed-rapportages Geven gemeenten inzicht in geplande en lopende aanbestedingen en ondersteunen bij het herkennen van gezamenlijke kansen voor samenwerking, marktbenadering en kennisdeling. 6.8.

Thema 3: Digitaal Vakmanschap De digitaliseringsopgaven vragen niet alleen om technologische oplossingen en voorzieningen, maar vooral om mensen en organisaties die deze verantwoord en effectief kunnen inzetten. Daarvoor is inzicht nodig bij ambtenaren en bestuurders, zodat zij de gevolgen van digitalisering kunnen duiden: wat verandert er in hun werk en professioneel handelen? Digitalisering biedt kansen, maar schuurt ook. De verandering gaat vaak sneller dan gemeentelijke organisaties en professionals kunnen bijbenen en roept vragen op over grip, verantwoordelijkheid en vakmanschap. Daarom is het nodig dat professionals begrijpen wat digitalisering betekent, en dat zij daarop anticiperen en het goede gesprek voeren. En ook dat zij in hun eigen uitvoeringspraktijk leren hoe zij beweging brengen. Digitaal Vakmanschap is daarom een terugkerend thema bij collectivisering. 6.8.1. Hoe staan we ervoor? Gemeenten zijn al volop actief met het versterken van digitale vaardigheden, een personeelsstrategie voor digitalisering en kennisontwikkeling. De afgelopen periode lag de nadruk vooral op het inventariseren, verbinden en zichtbaar maken van bestaande initiatieven (bijvoorbeeld via regiobijeenkomsten), zodat gemeenten beter van elkaar kunnen leren.

Dit sluit direct aan bij de prioriteit Digitaal Vakmanschap binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), waar de focus ligt op kennisdeling, het toepassen van het Kwaliteitsraamwerk Informatievoorziening (KWIV), duurzame personeelsontwikkeling en samenwerking rondom talent. Zo gebruikt gemeente Almere bijvoorbeeld het KWIV om inzicht te krijgen in digitale vaardigheden en personeelsontwikkeling, werkt Breda aan een personeelsstrategie voor digitalisering, wordt een landschapskaart opgesteld met pools van digitaliseringsprofessionals en is er opleidingsaanbod beschikbaar via gemeenten zelf, de VNG Academie en het RADIO Leerplatform (RijksAcademie voor Digitalisering en Informatisering Overheid). De rode draad is dat er veel bouwstenen aanwezig zijn. De opgave verschuift van inventariseren naar verbinden en gezamenlijk benutten. Daarnaast heeft een succesvolle wervingscampagne plaatsgevonden voor ICT-professionals via werkenbijgemeenten.nl onder de noemer ‘Er zit meer ICT in de gemeente dan je denkt!’ Op dit thema wordt actief samengewerkt met netwerken en vakverenigingen zoals VGS, A&O fonds Gemeenten, NOA, VDP en IMG/CIO-Beraad. 6.8.2. Voor welke resultaten gaan we? Investeren in het Digitaal Vakmanschap, organisatieontwikkeling en een moderne arbeidsmarktstrategie zijn noodzakelijk.

Er wordt allereerst gewerkt aan een gezamenlijke (overheidsbrede) visie op de impact van digitalisering en veranderingen van werk en wat daar aan vaardigheden voor nodig is. Ook werken we aan een personeelsstrategie voor digitalisering en bepalen welke kennis we in huis moeten hebben en welke we uit de markt halen. We delen praktijkvoorbeelden van het KWIV en we verkennen hoe dit beter kan worden verbonden met de gemeentelijke praktijk. Hiermee kunnen we gerichter werven (bijvoorbeeld via werkenbijgemeente.nl), omscholen en onderwijs ontwikkelen op basis van technologische innovaties. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 21/23 Daarnaast nemen we meer regie op de ontwikkeling van digitaliseringskennis. Opleidingen worden overheidsbreed gedeeld bijvoorbeeld RADIO via VNG Academie, maar hierin sluiten we actiever aan op wat er op de collectiviseringsopgaven nodig is, zoals AI, cloud en cyber. Via het Kennisnetwerk Data en Samenleving en in fysieke bijeenkomsten blijven we inzetten op kennisdeling en het zichtbaar maken van bestaande initiatieven om zo de landelijke strategie en ontwikkelingen te blijven verbinden met de lokale uitvoeringspraktijk, en omgekeerd. 6.8.3.

Vooruitblik De komende periode werken gemeenten, VNG en interbestuurlijke partners verder aan een gezamenlijke visie op Digitaal Vakmanschap, een personeelsstrategie voor digitalisering en een samenhangend opleidingsaanbod. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken hoe we het rendement op deze gemeentelijke inspanningen kunnen vergroten in NDS-verband. Een belangrijk aandachtspunt daarbij is de vraag hoe gemeenten en overheden opleidingen beter kunnen delen en gezamenlijk kunnen ontwikkelen. Hoewel dit een breed gedragen wens is binnen gemeenten en ook past binnen de NDS, blijkt in de praktijk dat samenwerking hierover niet vanzelfsprekend is. Opleidingen worden vaak nog ontwikkeld of ingekocht vanuit afzonderlijke organisaties, terwijl veel kennisvragen juist gemeente- en overheidsoverstijgend zijn. Voor de najaars-ALV wordt verkend of een richtinggevende uitspraak wenselijk is om opleidingen gemeentelijk en overheidsbreed te delen en waar mogelijk gezamenlijk te ontwikkelen. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gestart met thema’s zoals de nieuwe Cyberbeveiligingswet en AI- geletterdheid, waarvoor al onderzoeken lopen en bestaande initiatieven beschikbaar zijn. Een dergelijke uitspraak kan het fundament leggen voor verdere gezamenlijke ontwikkeling van opleidingen en mogelijk toekomstige collectiviseringsvoorstellen op dit thema.

Daarnaast wordt ingezet op versterking van regionale samenwerking, het benutten van bestaande opleidingsvoorzieningen en het verder ontwikkelen van kennis en vaardigheden die nodig zijn voor AI, cloud, digitale veiligheid en andere digitaliseringsopgaven. Zo ontstaat stap voor stap een sterkere gezamenlijke basis voor digitaal vakmanschap binnen gemeenten. Meer weten? Werkenbijgemeenten.nl Gezamenlijk platform voor arbeidsmarktcommunicatie en werving. Ondersteunt gemeenten bij het aantrekken van onder andere digitaliserings- en ICT-professionals. VNG Academie Biedt opleidingen, leertrajecten en kennisontwikkeling rond digitalisering, informatievoorziening en moderne overheidsdienstverlening. Ook het aanbod van RADIO wordt hier zoveel als mogelijk beschikbaar gesteld. Kwaliteitsraamwerk Informatievoorziening Het Kwaliteitsraamwerk Informatievoorziening (KWIV) helpt gemeenten inzicht te krijgen in digitale functies, benodigde vaardigheden en toekomstige personeelsbehoeften. Enkele gemeenten gebruiken het al voor onder meer strategische personeelsplanning, organisatieontwikkeling en loopbaanpaden voor digitaliserings- en ICT-professionals. Vereniging van Nederlandse Gemeenten 22/23 6.9. Verkenning: planketen in het fysiek domein Nederland staat voor een grote verbouwing van de fysieke leefomgeving.

Opgaven rond woningbouw, energie-infrastructuur, klimaatadaptatie, bereikbaarheid, natuur en leefbaarheid vragen de komende jaren om samenhangende keuzes, uitvoeringskracht en bestuurlijke slagvaardigheid. Gemeenten spelen daarin een centrale rol. De planketen vormt daarbij de schakel tussen maatschappelijke opgaven en uitvoering: via omgevingsvisies, programma’s en omgevingsplannen worden beleidskeuzes vertaald naar concrete resultaten. 6.9.1. Inleiding: planketen als mogelijke nieuwe collectivisering sprioriteit Veel gemeenten ervaren dat de transitie naar ØØn integraal omgevingsplan complex, kostbaar en arbeidsintensief is. Juridische complexiteit, digitale vraagstukken, schaarse capaciteit en beperkte middelen maken het lastig om voldoende tempo te maken richting 2032. Terwijl maatschappelijke opgaven juist vragen om versnelling, ervaren veel gemeenten dat het ontwikkelen, beheren en toepassen van omgevingsplannen moeilijk stuurbaar is geworden. Daar komt bij dat veel onderdelen van de planketen sterk verweven zijn met digitalisering en standaardisatie. Het omgevingsplan vraagt niet alleen om juridische regels, maar ook om annotaties, geo-informatie, toepasbare regels, dienstverlening via het Omgevingsloket, beheer en stuurinformatie die in samenhang functioneren. Gemeenten verkennen daarom of delen van de planketen zich lenen voor collectivisering.

Daarbij gaat het niet om het uniformeren van lokaal beleid, maar om het gezamenlijk ontwikkelen, beheren en toepassen van bouwstenen die gemeenten helpen om maatschappelijke opgaven sneller en doelmatiger aan te pakken. Uiteraard met behoud van gemeentelijke autonomie. 6.9.2. Hoe staan we ervoor? De afgelopen anderhalf jaar is ervaring opgedaan binnen SPRONG. SPRONG is een leer- werktraject voor professionals om samen te leren en te werken aan een regelset voor het omgevingsplan. In Brabant werken 24 gemeenten, de provincie, omgevingsdiensten en andere ketenpartners samen aan de ontwikkeling van omgevingsplannen. Inmiddels is ook in Overijssel een vergelijkbare samenwerking gestart met vrijwel alle gemeenten in de provincie. Daarnaast bereiden andere regio’s zich voor om aan te sluiten. Deze ervaringen laten zien dat gezamenlijke ontwikkeling van kennis, producten en ondersteuning leidt tot versnelling, meer vakmanschap en lagere uitvoeringskosten. De samenwerking laat bovendien zien dat gemeenten veel vraagstukken niet afzonderlijk hoeven op te lossen, maar kunnen voortbouwen op gezamenlijk ontwikkelde producten en werkwijzen. De komende periode worden bestaande afspraken met gemeenten en interbestuurlijke partners verder uitgewerkt.

Daarbij kijken we hoe succesvolle elementen uit de huidige samenwerkingen breder beschikbaar kunnen worden gemaakt voor andere gemeenten en regio’s. 6.9.3. Voor welke resultaten gaan we? Gemeenten bouwen voort op de ervaringen uit SPRONG en werken aan een aanpak waarin ondersteuning, kennis en producten breder beschikbaar komen voor gemeenten. Daarbij staat centraal dat gemeenten sneller en tegen lagere kosten hoogwaardige omgevingsplannen kunnen ontwikkelen, beheren en toepassen. Concreet wordt gewerkt aan:  geannoteerde voorbeeldregelsets die juridisch robuust zi jn Øn aansluiten op digitale dienstverlening via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) Vereniging van Nederlandse Gemeenten 23/23  ondersteuning bij het DSO, toepasbare regels, annotaties en geo-informatiehulpmiddelen, zoals AI-toepassingen, formats en handreikingen  masterclasses voor management over het sturen in de fysiek e leefomgeving  workshops voor beleidsadviseurs over effectief gebruik van de instrumenten van de planketen  regionale leer- en werktrajecten waarin gemeenten gezamenli jk producten ontwikkelen en toepassen 6.9.4. Vooruitblik Deze resultaten sluiten direct aan op de bouwstenen die momenteel worden verkend voor verdere collectivisering van de planketen. Daarbij bouwen we nadrukkelijk voort op bestaande voorzieningen, kennis en samenwerkingsvormen.

De uitwerking richt zich op zes samenhangende onderdelen: voorbeeldregelsets, annotaties en toepasbare regels, structuur en systematiek van het omgevingsplan, een leer- en werkplatform voor Geo, regionale leer- en werktrajecten en hulpmiddelen voor analyse, sturing en management. De komende periode worden bestuurders, directeuren Stedelijke Ontwikkeling en gemeenten actief betrokken bij de verdere uitwerking van deze aanpak. We benutten hun ervaringen bij de voorbereiding van een voorstel voor de najaars-ALV. Tegelijkertijd werken gemeenten en hun partners aan het beschikbaar maken van de eerste producten en het verder opschalen van de regionale aanpak. Het doel is om eind 2026 de vernieuwde aanpak in ten minste ØØn regio operationeel te hebben en de eerste gezamenlijke producten beschikbaar te maken. Deze ervaringen vormen de basis voor de verdere uitwerking van het voorstel richting de najaars-ALV. Meer weten? Planketen Omgevingswet Onder de Omgevingswet hebben gemeenten verschillende kerninstrumenten om de gemeentelijke visie, beleid en regels vast te leggen: de omgevingsvisie, het programma en het omgevingsplan. Op deze webpagina vindt u alle VNG-informatie over het werken met deze instrumenten.

Regionaal samenwerken aan omgevingsplannen In Brabant en Overijssel werken in totaal 45 gemeenten succesvol samen met de betreffende provincie, omgevingsdiensten en andere ketenpartners aan de ontwikkeling van omgevingsplannen. Ook andere regio’s bereiden zich voor om aan te sluiten. Op weg naar een gezamenlijke digitale basis voor gemeenten september 2026 Nadere toelichting Collectivisering Dienstverlening – Common Ground VNG 1/10 Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 2514 JS Den Haag info@vng.nl september 2026 VNG 2/10 Inhoud 1. Doel en inleiding ...................................................................................................................... 3 2. Waarom is een gezamenlijke digitale basis nodig? ................................................................ 5 3. Wat levert een gezamenlijke digitale basis de gemeenten op? .............................................. 6 4. Voorbeelden van maatschappelijke waarde ........................................................................... 6 5. Stapsgewijs bouwen aan een gezamenlijke digitale basis ..................................................... 7 6. Wat staat ons te doen? ........................................................................................................... 7 7.

Regievoering op de collectieve voorzieningen ........................................................................ 8 8. Financiºle uitwerking ............................................................................................................... 8 9. De route naar besluitvorming ................................................................................................ 10 VNG 3/10 1. Inleiding, doel en scope Doel en scope van deze informerende nota De ALV heeft in 2025 uitgesproken dat gemeenten als eerste de digitalisering voor het domein dienstverlening willen collectiviseren via de realisatiekoers Common Ground. Daarmee vormt Common Ground ØØn van de eerste concrete uitwerkingen van de collectiviseringskoers: gemeenten werken gezamenlijk aan een gedeelde digitale basis, gezamenlijke voorzieningen en een bijpassende regieorganisatie, die nodig is om deze voorzieningen namens het collectief van gemeenten te realiseren en beschikbaar te houden. Deze informerende tussenstap geeft de leden gelegenheid zich richting de BALV van december 2026 verder te verdiepen in de voorstellen, aanvullende aandachtspunten mee te geven en zich voor te bereiden op de inhoudelijke besluitvorming. Ook biedt dit ruimte om eventuele steunbetuigingen, aandachtspunten of moties zorgvuldig voor te bereiden.

Deze uitwerking bouwt voort op eerdere ALV-besluiten waarin het belang van gezamenlijke sturing en uitvoering voor Common Ground is onderschreven.  Collectieve dienstverlening | ALV 2025 o Resolutie ‘Als ØØn sterke bestuurslaag regie op de digitale samenleving’ o Realisatiekoers Common Ground  Propositie Common Ground | ALV 2024 Deze ontwikkeling sluit ook aan bij de verenigingsstrategie van de VNG, waarin gemeenten gezamenlijk optrekken waar maatschappelijke opgaven daarom vragen en waarin de vereniging gemeenten ondersteunt bij het versterken van hun bestuurskracht, uitvoeringskracht en digitale slagkracht. De voorgestelde koers voor Common Ground is een concrete invulling van deze gezamenlijke ambitie op een deel van het terrein van digitalisering. Door de informatiekundige visie Common Ground eerst smal toe te passen op het publieke dienstverleningsdomein wordt ervaring opgebouwd en meerwaarde bewezen. Daarna kan worden besloten om middelen beschikbaar te stellen om Common Ground ook in andere domeinen toe te passen. In de periode tot aan de BALV staan met name de volgende bestuurlijke vragen centraal: 1. Welke onderdelen van de gemeentelijke informatievoorz iening voor dienstverlening organiseren gemeenten gezamenlijk en welke blijven lokaal? 2.

Welke governance, bevoegdheden en verantwoordelijkh eden zijn nodig voor effectieve collectieve regie waarin de belangen van alle gemeenten zichtbaar zijn? 3. Op welke wijze worden de benodigde regie- en leveringstaken organisatorisch belegd? 4. Rechtvaardigen de maatschappelijke en financiºle baten de benodigde investeringen en jaarlijkse kosten? 5. Hoe worden kosten, risico’s en baten op een evenwichtige wij ze verdeeld? VNG 4/10 6. Welk tempo en welke groeistrategie passen bij de gezamenl ijke ambitie van gemeenten? 2. In het kort: de ingezette koers Wat houdt Common Ground in? Common Ground is de visie die beschrijft hoe gemeenten hun informatievoorziening willen inrichten, in ØØn digitale basis. De kern van die basis is de wijze waarop gemeenten gegevens vastleggen, beheren, delen en beschikbaar stellen. Inwoners, ondernemers en ambtenaren moeten kunnen beschikken over relevante, betrouwbare en samenhangende informatie, zonder dat deze verspreid staat over tientallen afzonderlijke systemen. Gegevens moeten vindbaar, herbruikbaar en veilig toegankelijk zijn, zodat gemeenten inwoners beter kunnen helpen, sneller kunnen handelen en maatschappelijke opgaven effectiever kunnen aanpakken. De transitie naar een moderne informatievoorziening vereist niet alleen een meerjarige transitie-aanpak, maar ook betrokkenheid en inzet van vele samenwerkingspartners en mede-overheden.

Collectieve voorziening: Gemeenten werken toe naar een gezamenlijke digitale basis voor de gemeentelijke dienstverlening. Die basis bestaat in eerste instantie uit een collectieve gegevensvoorziening waarin gegevens op een eenduidige, veilige en herbruikbare manier beschikbaar komen voor dienstverlening en uitvoering. Op deze basis kunnen bestaande en nieuwe gemeentelijke voorzieningen voortbouwen. Dit vereist dat gemeenten gezamenlijk en niet vrijblijvend de overstap naar de collectieve gegevensvoorziening maken. Regievoering: Om dit mogelijk te maken is gezamenlijke regievoering nodig. Vanuit regievoering worden standaarden vastgesteld, voorzieningen ontwikkeld, beheerd en geleverd, en kwaliteit bewaakt. Gemeenten krijgen ondersteuning bij ingebruikname en doorontwikkeling. Investering: Dat vraagt om investeringen in ontwikkeling, beheer en regievoering. Tegelijkertijd verschuiven op termijn ook bestaande uitgaven die gemeenten nu individueel doen naar collectieve voorzieningen en collectieve uitvoering. Opbrengst: Door expertise, beveiliging en doorontwikkeling gezamenlijk te organiseren kunnen gemeenten beter inspelen op nieuwe eisen en risico’s. Ook ontstaat meer grip op afhankelijkheden van leveranciers en meer invloed op de toekomstige ontwikkeling van de gemeentelijke informatievoorziening.

Collectivisering gaat niet alleen over efficiºnter samenwerken, maar ook over het versterken van de digitale autonomie van gemeenten: gezamenlijk meer grip krijgen op gegevens, voorzieningen, standaarden en afhankelijkheden die cruciaal zijn voor publieke dienstverlening. Nederlandse Digitaliseringsstrategie: Deze ontwikkelingen sluiten aan bij de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, waarin digitale autonomie, weerbaarheid en publieke regie over digitale voorzieningen als belangrijke maatschappelijke opgaven zijn benoemd. De collectieve gegevensvoorziening draagt eraan bij dat gemeenten gezamenlijk meer grip krijgen op de digitale infrastructuur die noodzakelijk is voor hun publieke taak en eenvoudiger informatie kan uitwisselen met ketenpartners en sluit aan op basisregistraties en het landelijke Federatieve Datastelsel. Invoering: Voor gemeenten betekent dit geen verplichte vervanging van bestaande systemen ineens. Gemeenten kunnen stapsgewijs aansluiten op natuurlijke momenten die passen bij hun eigen situatie. Draagvlak: De koers wordt breed ondersteund door verantwoordelijken in de dienstverlenings- en IT-domeinen bij de betrokken gemeentelijke coalities, waaronder de G4- en Dimpact-gemeenten, door gemeentelijke samenwerkingsverbanden, koplopergemeenten, communities en een groeiend aantal leveranciers.

De Vereniging van Directeuren Publieksdiensten (VDP) geeft aan dat juist VNG 5/10 gemeenten die niet in een coalitie zitten of onvoldoende schaal hebben om zelf voorop te lopen, het meeste belang hebben bij collectieve voorzieningen, afdwingbare standaarden en centrale ondersteuning. Dit sluit aan op de voorgestelde koers. 3. Waarom is een gezamenlijke digitale basis nodig? Gemeenten kiezen vanuit gelijkwaardigheid voor een collectieve aanpak van digitalisering. Er zijn tal van redenen waarom Common Ground als gezamenlijke digitale basis van groot belang is. Hoogwaardige oplossingen, meer slagkracht Gemeenten staan voor de opgave om inwoners en ondernemers steeds beter, sneller en efficiºnter van dienst te zijn. Tegelijkertijd worden maatschappelijke uitdagingen zoals woningbouw, bestaanszekerheid, zorg, duurzaamheid en veiligheid steeds complexer. Slagvaardige uitvoering van deze opgaven vereist een moderne, veilige en toekomstbestendige digitale basis. Collectivisering biedt de mogelijkheid om kennis, investeringen en uitvoeringskracht te bundelen. Daardoor kunnen gemeenten meer bereiken dan wanneer iedere gemeente afzonderlijk vergelijkbare vraagstukken oplost. Versnipperde informatievoorziening De huidige gemeentelijke informatievoorziening is hiervoor onvoldoende ingericht.

Veel gegevens zijn verspreid over verschillende IT-systemen, koppelingen tussen die systemen zijn complex en gemeenten zijn vaak afhankelijk van een beperkt aantal leveranciers. Hierdoor zijn gegevens niet altijd eenvoudig vindbaar, herbruikbaar of uitwisselbaar. En kost het gemeenten veel tijd, geld en capaciteit om veranderingen door te voeren. Door voorzieningen collectief te ontwikkelen en beheren kunnen gemeenten versnippering verminderen, kennis en investeringen bundelen en sneller inspelen op nieuwe maatschappelijke en juridische ontwikkelingen. Gezamenlijke standaarden, architectuurafspraken en heldere sturing zorgen ervoor dat deze voorzieningen veilig, betrouwbaar en samenhangend functioneren. Beheersing van kosten en risico’s Gemeenten hebben gezamenlijk belang bij een sterke digitale basis. Wanneer gemeenten afzonderlijk blijven investeren in vergelijkbare voorzieningen, blijven kosten, risico’s en afhankelijkheden versnipperd. Wettelijke verplichtingen De nationale en Europese eisen op het gebied van informatiebeveiliging, privacy, digitale weerbaarheid en transparantie nemen toe. Denk daarbij aan de Cyberbeveiligingswet (CBW), de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), de Wet open overheid (Woo) en andere wet- en regelgeving.

Zonder collectivisering wordt het moeilijker om te voldoen aan steeds strengere eisen rond informatiebeveiliging, transparantie, continuïteit en gegevensuitwisseling. Digitale autonomie Collectivisering helpt gemeenten om hun digitale autonomie te versterken, oftewel de mate waarin gemeenten zelf invloed kunnen uitoefenen op hun gegevens, informatievoorziening en digitale dienstverlening. Wanneer cruciale voorzieningen, gegevensstructuren en koppelingen volledig afhankelijk zijn van individuele of niet-Europese leveranciers, neemt die invloed immers af. Meer zeggenschap VNG 6/10 Door gezamenlijk standaarden vast te stellen, voorzieningen collectief te organiseren en regie te voeren op de ontwikkeling daarvan, vergroten gemeenten hun zeggenschap over de digitale basis waarop hun dienstverlening steunt. Daarmee wordt niet alleen de afhankelijkheid van afzonderlijke leveranciers verminderd, maar ontstaat ook meer grip op toekomstige ontwikkelingen, kosten en risico’s. 4.

Wat levert een gezamenlijke digitale basis de gemeenten op? Een gezamenlijke digitale basis leidt tot:  betere en efficiºntere dienstverlening aan inwoners en on dernemers;  een sterkere ondersteuning van maatschappelijke opgaven ;  meer grip op gegevens en informatiebeveiliging;  betere ondersteuning van wettelijke verplichtingen;  meer digitale autonomie door grotere zeggenschap over vo orzieningen, standaarden en doorontwikkeling;  minder afhankelijkheid van individuele leveranciers;  minder verstoringen in de uitvoering door verhoogde cyber weerbaarheid en lagere kans op uitval van systemen;  snellere innovatie en hergebruik van oplossingen;  lagere structurele kosten op langere termijn. Daarbij is ook uitgesproken dat collectieve regie en uitvoering nodig zijn om deze ontwikkeling mogelijk te maken. Met de voorstellen die nu worden uitgewerkt wordt invulling gegeven aan die eerder vastgestelde richting, zonder vooruit te lopen op de uiteindelijke organisatorische vorm waarin deze taken worden ondergebracht. De uitwerking van Common Ground vormt ØØn van de belangrijkste bouwstenen binnen deze bredere collectiviseringsbeweging. 5. Voorbeelden van maatschappelijke waarde Een gezamenlijke digitale basis is geen technisch doel op zichzelf.

Op een digitale gegevensbasis bouwen de digitale voorzieningen voort die gemeenten gebruiken voor hun dienstverlening en uitvoering. Denk aan voorzieningen voor vergunningverlening, participatie, handhaving, inkomensondersteuning, schuldhulpverlening, burgerzaken en andere gemeentelijke taken. Het gaat uiteindelijk om de maatschappelijke en bestuurlijke waarde die daardoor ontstaat. Een gezamenlijke digitale basis zorgt ervoor dat gegevens en voorzieningen op een veilige en gestandaardiseerde manier beschikbaar komen voor dienstverlening, beleidsvorming en uitvoering. Daardoor kunnen gemeenten sneller inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen, nieuwe diensten eenvoudiger introduceren en inwoners beter ondersteunen. Van die maatschappelijke waarde zijn verschillende voorbeelden te geven. VNG 7/10  Nieuwe dienstverlening Hetzelfde geldt voor nieuwe dienstverlening. Wanneer gemeenten bijvoorbeeld een stadspas willen invoeren of uitbreiden, kunnen zij dit sneller realiseren wanneer de benodigde gegevens al gestandaardiseerd beschikbaar zijn. Gemeenten hoeven dan niet telkens opnieuw gegevensverzamelingen, koppelingen en processen in te richten, maar kunnen voortbouwen op voorzieningen die al collectief beschikbaar zijn.  Informatiebeveiliging Ook voor informatiebeveiliging, transparantie en samenwerking levert een gezamenlijke basis voordelen op.

Gemeenten krijgen meer inzicht in welke gegevens beschikbaar zijn, waar deze worden gebruikt en welke kwaliteit zij hebben. Dat versterkt de uitvoerbaarheid van wetgeving en vermindert de kwetsbaarheid van de informatievoorziening. 6. Stapsgewijs bouwen aan een gezamenlijke digitale basis De afgelopen jaren hebben gemeenten, samenwerkingsverbanden, communities en leveranciers veel geïnvesteerd in de ontwikkeling van Common Ground-oplossingen. Dat heeft waardevolle resultaten opgeleverd. Tegelijkertijd zijn verschillende oplossingen naast elkaar ontstaan. De volgende stap is daarom om bestaande ontwikkelingen samen te brengen tot ØØn gezamenlijk fundament waarop gemeenten, leveranciers en samenwerkingsverbanden verder kunnen bouwen. Wat ons te doen staat, is het samenbrengen, standaardiseren en collectiviseren van de gemeentelijke gegevenslaag. Juist daar zit vandaag een groot deel van de versnippering. Door vanuit een gezamenlijke gegevensbasis te werken ontstaat een fundament waarop bestaande en toekomstige voorzieningen stapsgewijs kunnen voortbouwen. Het gaat nadrukkelijk niet om ØØn landelijke applicatie en ook niet om het in ØØn keer vervangen van bestaande systemen. Gemeenten kunnen stapsgewijs aansluiten op natuurlijke momenten, bijvoorbeeld bij vervanging van systemen of vernieuwing van dienstverlening.

Bestaande vakapplicaties blijven daarbij een belangrijke rol spelen. Alhoewel dienstverlening het eerste concrete toepassingsgebied is, is het geen einddoel. Het bredere doel blijft het realiseren van een toekomstbestendige gemeentelijke informatievoorziening als onderdeel van de bredere digitaliseringsambities van gemeenten. De collectieve gegevensvoorziening vormt daarvoor een eerste belangrijke bouwsteen. 7. Wat staat ons te doen? Dankzij breed draagvlak onder gemeenten en samenwerkingsverbanden, komen vragen en aandachtspunten goed op tafel. Zo bestaan er bijvoorbeeld terechte vragen over governance, financiering, lokale autonomie, invoering, risicoverdeling en samenloop met andere organisatorische ontwikkelingen. Die vragen zijn logisch gezien de omvang van de opgave en worden betrokken bij de verdere uitwerking. De breed gedragen wens is om meer gezamenlijk op te trekken, terwijl tegelijkertijd voldoende ruimte blijft bestaan voor lokale keuzes en verschillen tussen gemeenten. We werken vanuit een gelijkwaardige basis. Een belangrijk aandachtspunt daarbij is de verhouding tussen collectiviteit en lokale autonomie. Betere dienstverlening, meer samenhang, minder dubbel werk, meer transparantie over de status van aanvragen, hogere betrouwbaarheid, veiligheid en betere digitale toegankelijkheid moeten leidend zijn.

Lokale autonomie is van waarde, maar mag niet betekenen dat inwoners en VNG 8/10 ondernemers de prijs blijven betalen voor bestuurlijke en technische versnippering. Wanneer gemeenten gezamenlijk standaarden, voorzieningen en werkwijzen afspreken, neemt de gezamenlijke slagkracht toe, maar wordt tegelijkertijd een deel van de lokale beleids- en uitvoeringsruimte begrensd. Richting de BALV moet duidelijk worden waar die balans ligt. In het volgende hoofdstuk gaan we dieper in op de in te richten regievoering. 8. Regievoering op de collectieve voorzieningen Om een gezamenlijke digitale basis daadwerkelijk te kunnen realiseren, is niet alleen samenwerking nodig, maar ook een structurele invulling van collectieve regie en uitvoering namens gemeenten. Gemeenten hebben in eerdere ALV-besluiten aangegeven dat voor de uitvoering van de Common Ground-koers gezamenlijke sturing noodzakelijk is. De beoogde startdatum van de structurele regievoering is 1 januari 2028. Gemeenten organiseren dat opdrachtverlening, sturing, kwaliteitsbewaking en beschikbaarstelling namens het collectief plaatsvinden en organiseren regie op de levering. De ontwikkeling, levering en exploitatie van voorzieningen blijft plaatsvinden door marktpartijen, samenwerkingsverbanden en andere uitvoerende organisaties.

Daarmee ontstaat meer samenhang, meer voorspelbaarheid en meer grip op kosten, kwaliteit, veiligheid en afhankelijkheden. In feite organiseren gemeenten hiermee een aantal taken die momenteel afzonderlijk worden uitgevoerd. Door deze activiteiten collectief te organiseren kunnen gemeenten kennis, expertise en middelen bundelen en wordt voorkomen dat vergelijkbare werkzaamheden 342 keer afzonderlijk plaatsvinden. Wat valt onder de gezamenlijke regievoering?  het gezamenlijk bepalen van standaarden, architectuur en f unctionele specificaties;  het verstrekken van opdrachten voor ontwikkeling, beheer en do orontwikkeling;  het bewaken van de naleving van afgesproken standaarden en kwali teitseisen;  het organiseren van beheer, continuïteit en veiligheid;  het beschikbaar stellen van voorzieningen aan gemeenten;  het ondersteunen van gemeenten bij implementatie en geb ruik;  het verzamelen van wensen vanuit gemeenten en het vertalen d aarvan naar verdere ontwikkeling. Gemeenten spreken gezamenlijk af welke voorzieningen nodig zijn, aan welke eisen deze moeten voldoen en hoe deze worden ingezet. Daarna de taak om deze voorzieningen te (door)ontwikkelen en onderhouden. Ook is ondersteuning van gemeenten bij invoering en gebruik gewenst. 9. Financiºle uitwerking De maatschappelijke meerwaarde van de gekozen koers wordt breed herkend.

Tegelijkertijd vraagt de financiºle uitwerking om een zorgvuldige onderbouwing. Daarom worden momenteel verschillende scenario’s uitgewerkt en doorgerekend. Daarin is aandacht voor zowel gunstige als minder gunstige ontwikkelingen. VNG 9/10 Onderdeel van de financiºle uitwerking zijn onder andere:  investeringskosten;  structurele beheer- en exploitatiekosten;  gevolgen voor bestaande GGU-middelen;  de wijze van financiering tijdens de opbouwfase;  risico’s en beheersmaatregelen;  verwachte maatschappelijke en financiºle opbrengsten. Het uitgangspunt is dat gemeenten richting de uiteindelijke besluitvorming volledig inzicht krijgen in zowel kansen als risico’s, zodat financiºle of organisatorische gevolgen geen verrassing vormen. Vooruitblik besluitvorming De kosten voor realisatie, invoering, exploitatie en regievoering zijn indicatief in beeld gebracht aan de hand van ervaringen van bestaande coalities en inzichten in de huidige gemeentelijke IT- kosten. De inschattingen kennen nog een hoge onzekerheidsmarge. De komende periode wordt gewerkt aan het verkleinen daarvan. De indicatieve jaarlijkse kosten voor de regievoering bestaan uit circa € 8 miljoen euro, die in het voorstel van december aanstaande aan de BALV als collectief te dragen kosten zal worden voorgelegd.

Hiernaast worden structurele kosten gemaakt voor ontwikkeling, beheer en doorontwikkeling van de collectieve voorziening en voor de onderliggende basisinfrastructuur. Deze zijn momenteel ingeschat tussen 8 en 15 miljoen euro per jaar. Koplopers besteden nu per jaar ca. 5 miljoen. In het voorstel naar de BALV van december 2026 zal dit worden voorgesteld met bekosting via ‘betaling voor gebruik’. Om instappen aantrekkelijk te houden wordt voorgesteld in het begin een deel van deze kosten collectief voor te financieren. Hoe sneller gemeenten overstappen, hoe eerder het punt van return-of-investment is bereikt. Een belangrijk uitgangspunt is dat een groot deel van deze uitgaven betrekking heeft op kosten die gemeenten vandaag de dag al lokaal maken voor vergelijkbare functionaliteit, beheer, infrastructuur en doorontwikkeling van IT- voorzieningen. In het beoogde model verschuiven deze uitgaven geleidelijk van individuele gemeenten naar een collectieve voorziening. Daartegenover staan financiºle baten die ontstaan door standaardisatie, schaalvoordelen en het gezamenlijk organiseren van beheer en doorontwikkeling. Ook zijn er gebruikskosten. Hoe intensiever een gemeente de voorziening gebruikt, hoe meer infrastructuur-capaciteit en opslagcapaciteit daarmee is gemoeid.

In het voorstel naar de BALV van december wordt voorgesteld om deze kosten gebruiksafhankelijk in rekening te brengen bij de betreffende gemeente. Dit wordt momenteel ingeschat op € 0,35 tot € 0,70 per inwoner per jaar. Tot slot zijn er nog lokale implementatiekosten. De overstap naar de collectieve voorziening betekent dat de gemeente gegevens moet overzetten van haar huidige systemen naar de collectieve gegevensvoorziening, haar personeel moet opleiden in het gebruik van de collectieve voorziening en dergelijke. Deze kosten zijn niet afzonderlijk geraamd. Omdat deze kosten sterk verschillen per gemeente, zijn zij in deze fase niet betrouwbaar te kwantificeren. Gemeenten maken dergelijke kosten ook bij reguliere vervanging van bestaande voorzieningen. VNG 10/10 Naast deze schaalvoordelen worden ook andere potentiºle financiºle baten in beeld gebracht. Op lokaal niveau kunnen directe IT-kosten afnemen, bijvoorbeeld doordat het aantal benodigde aanbestedingen afneemt, minder eigen infrastructuur nodig is, koppelingen eenvoudiger worden en beheer en doorontwikkeling minder vaak afzonderlijk hoeven plaats te vinden. Daarnaast kunnen afgeleide besparingen ontstaan. Een meer gestandaardiseerde en gezamenlijk beheerde informatievoorziening kan bijvoorbeeld bijdragen aan lagere kosten voor informatiebeveiliging en cyberweerbaarheid.

Nieuwe systemen en diensten kunnen eenvoudiger en sneller worden ontwikkeld wanneer zij gebruik kunnen maken van een gestandaardiseerde gegevenslaag en bestaande collectieve voorzieningen. Ten slotte kunnen baten ontstaan doordat processen eenvoudiger kunnen worden ingericht en geautomatiseerd. De omvang van deze directe en indirecte baten wordt in de verdere uitwerking van de businesscase nader onderzocht en waar mogelijk gekwantificeerd. De verwachting is dat gemeenten op verschillende momenten zullen aansluiten. Daardoor groeien de variabele kosten geleidelijk mee, terwijl een deel van de vaste kosten al vanaf de start moet worden gemaakt. Ook de overgang van bestaande lokale varianten naar de collectieve voorziening vraagt een tijdelijke voorinvestering, die zich naar verwachting terugverdient door schaalvoordelen en gezamenlijke ontwikkeling en beheer. Richting besluitvorming wordt inzicht gegeven in de financiºle consequenties van verschillende groeiscenario’s, inclusief kansen, risico’s en onderliggende aannames. Ook de wijze van bekostiging en de verdeling van kosten tussen collectieve en gebruiksafhankelijke componenten maken onderdeel uit van de nadere uitwerking. 10. De route naar besluitvorming Resumerend, werken we stapsgewijs naar 1) een collectieve gegevensvoorziening en 2) structurele regievoering hierop.

In aanloop naar besluitvorming wordt de haalbaarheid hiervan bepaald imiddels een uitvoeringstoets. We voorzien de volgende beslismomenten om daar te komen: Stap 1: BALV december 2026 Tijdens de BALV wordt besluitvorming over de collectieve gegevensvoorziening, de benodigde collectieve regie en levering, governancevraagstukken en de verdere organisatorische inrichting voorzien aan de hand van de in de inleiding genoemde bestuurlijke vragen. In de periode tot aan de BALV worden gemeenten actief betrokken bij de verdere uitwerking van de voorstellen. Stap 2: ALV juni 2027 Na het verwerken van de uitkomsten van de besluitvorming in de BALV worden de definitieve wijze van financiering, bekostiging en eventuele financiºle randvoorwaarden aan de leden ter vaststelling voorgelegd. Op deze manier kunnen gemeenten stap voor stap tot een zorgvuldig besluit komen, waarbij inhoudelijke keuzes en financiºle consequenties afzonderlijk en transparant worden afgewogen.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/3 Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV : 30 september 2026 Agendapunt : Contractstandaarden Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015), Hulpmiddelen Kenmerk : Onderwerp Contractstandaarden Wmo 2015, Hulpmiddelen In de stemmen met de jaarlijkse actualisatie van de Contractstandaarden Wmo 2015, waarbij zwaarwegende wijzigingen met impact op de gemeentelijke dienstverlening ter beoordeling en besluitvorming worden voorgelegd aan CvD, commissie ZJO en ter vaststelling aan het bestuur van de VNG? Aanleiding/context De decentralisatie van de Wmo en Jeugdwet in 2015 heeft geleid tot een aanzienlijke toename van het aantal organisaties dat deze zorg inkoopt en aanbiedt. Een onbedoeld bijeffect is het ontstaan van een enorme variatie aan contractuele bepalingen, die veelal hetzelfde regelen. Deze grote diversiteit in contracten zorgt voor veel administratieve lasten in de uitvoering bij zorgaanbieders en gemeenten. Doel contractstandaarden Een belangrijk instrument om administratieve lasten te verminderen en de daarmee verbonden kosten terug te dringen is standaardisatie.

Hierdoor ontstaat uniformiteit in de manier waarop gemeenten contracten afsluiten binnen de Wmo 2015, wat kan helpen om verschillen in de uitvoering te verminderen. Met contractstandaarden worden onnodige verschillen in contracten en inkoopdocumenten weggenomen waardoor de administratieve lasten afnemen. De standaard richt zich op de randvoorwaarden in een contract (de zogenoemde niet-kernbedingen), zodat een gemeente haar beleidsvrijheid houdt op het gebied van innovatie, samenwerking en transformat ie. Contractstandaarden Wmo 2015 Het project Contractstandaarden Wmo 2015, Hulpmiddelen bouwt voort op de opbouw en methodiek van de bestaande contractstandaarden Jeugd en Wmo-diensten 1 . Hiermee wordt aangesloten bij een werkwijze die gemeenten en aanbieders al kennen en toepassen. Dit heeft 1 De Contractstandaarden jeugd zijn in de ALV van 2022 vastgesteld en Wmo-diensten in 2024 Gevraagd besluit Toelichting op hoofdlijnen Vereniging van Nederlandse Gemeenten 2/3 geresulteerd in een standaardovereenkomst en twee inkoopdocumenten voor maatschappelijke ondersteuning op het onderdeel ‘hulpmiddelen’ binnen de Wmo 2015. In onderstaand schema is weergegeven uit welke onderdelen de contractstandaarden bestaan. Verplichting Wanneer de standaarden algemeen verbindend worden verklaard in de ALV, heeft dat het grootste effect op de vermindering van de administratieve lasten.

Betrokken partijen/stakeholders De contractstandaard Wmo-hulpmiddelen is ontwikkeld in samenwerking met gemeenten, juristen, inhoudelijke experts, leveranciers en branchevereniging Firevaned. Het traject is begeleid door een gemandateerde begeleidingsgroep. Op basis van consultatie en afstemming is een breed gedragen en juridisch getoetste standaard tot stand gekomen, waarmee wordt aangesloten bij de bestaande contractstandaarden binnen het sociaal domein en een uniforme wijze van contracteren wordt ondersteund. Gedurende het traject zijn opmerkingen van betrokken partijen verwerkt en is op veel onderwerpen consensus bereikt. Firevaned heeft actief aan het proces deelgenomen en waardering uitgesproken voor verschillende onderdelen van de standaard. Ondanks intensief overleg heeft de branchevereniging uiteindelijk geen formele instemming verleend. De projectgroep heeft de inbreng van Firevaned zorgvuldig meegewogen en daarbij het belang van een breed toepasbare en uitvoerbare standaard vooropgesteld. Er zijn geen signalen dat Firevaned het gebruik van de standaard door haar leden wil ontmoedigen; de branchevereniging geeft aan niet namens haar leden instemming te kunnen uitspreken. Geleidelijke implementatie Na vaststelling vindt de implementatie van de standaarden plaats.

Hierbij wordt uit gegaan van een geleidelijke overgang van de bestaande, naar de nieuwe situatie die blijft aansluiten op de afspraken die gemeenten en aanbieders gemaakt hebben. Jaarlijkse update Voor de update van de contractstandaarden wordt voorgesteld het proces te volgen zoals is afgesproken en vastgelegd bij de Contractstandaarden Jeugd. In dit proces worden jaarlijks de wijzigingen geïnventariseerd door het Ketenbureau en beoordeelt door een reviewgroep bestaande uit gemeenten, aanbieders en branches. Als het om kleine wijzigingen gaat dan kunnen deze worden vastgesteld door de Stuurgroep i-Sociaal Domein. De afweging of er sprake is van

Vereniging van Nederlandse Gemeenten 3/3 een kleine of grote wijziging is onderdeel van het advies van de Stuurgroep. Vervolgens geeft de Stuurgroep i-Sociaal Domein een zwaarwegend advies aan de VNG en betrokken brancheorganisaties. De impact van (kleine of grote) wijzigingen wordt hierbij afgewogen. In dit proces worden grote wijzigingen aan het College voor Dienstverleningszaken en de Commissie Zorg, Jeugd en Onderwijs voorgelegd. Na positieve advisering worden de wijzigingsvoorstellen ter besluitvorming voorgelegd aan het bestuur van de VNG. Bijlage(n) 1. Overeenkomst Wmo 2015, Hulpmiddelen 2. Toelichting bij de Overeenkomst Wmo 2015, Hulpmiddelen 3. Inkoopdocument Europese Aanbestedingsprocedure Wmo 2015, Hulpmiddelen 4. Inkoopdocument Toelatingsprocedure Wmo 2015, Hulpmiddelen 5. Toelichting bij de Inkoopdocumenten Wmo 2015, Hulpmiddelen.

Tekst voor stemsheet: Stemt u in met de jaarlijkse actualisatie van de contractstandaarden Wmo 2015, Hulpmidde len? 1 = ja 2 = nee Overeenkomst Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (‘Wmo 2015’) Hulpmiddelen [Naam voorziening, bijvoorbeeld: hulpmiddelen] 202* - 20** [Naam inkoopregio of gemeente(n)] Versiebeheer: 1.6 | Mei 2026 | Ketenbureau | Taalkundige aanpassingen en aanpassingen in opbouw 1.5 | April 2026 | Ketenbureau | Opmerkingen van de BG 15/01/2026 verwerkt Aangevuld met mogelijkheden voor trapliften en wijzigingen nav overleg met Firevaned 1.4 | November | Ketenbureau | Opmerkingen van de BG 17/11/2025 verwerkt 2025 1.3 | Oktober 2025 | Ketenbureau | Opmerkingen van de BG 04/09/2025 verwerkt 1.2 | Augustus 2025 | Ketenbureau | Opmerkingen van de BG 05/06/2025 verwerkt 1.1 | Mei 2025 | Ketenbureau | Opmerkingen van de BG 13/03/2025 verwerkt 1.0 | Januari 2025 | Ketenbureau | Concept ovk met expertteam opgesteld 1 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave ......................................................................................................................... 2 Partijen ....................................................................................................................................... 4 Overwegingen ...........................................................................................................................

5 Definities ................................................................................................................................... 6 Deel 1: Bepalingen die gelden tussen Opdrachtgever en alle Leveranciers waarmee Opdrachtgever een overeenkomst sluit ................................................................................. 8 Artikel 1.1: Voorwerp van de overeenkomst ...................................................................... 8 Artikel 1.2: Hiºrarchische volgorde van documenten ....................................................... 8 Artikel 1.3: Looptijd ............................................................................................................... 9 [optioneel:] Artikel 1.4: Herzieningsclausule ................................................................... 10 Artikel 1.5: Levertijd van het hulpmiddel .......................................................................... 11 [Optioneel, zie artikel 1.1:] Artikel 1.6: Storingen en reparaties ..................................... 12 [Optioneel, zie artikel 1.1:] Artikel 1.7: Onderhoud ......................................................... 13 Artikel 1.8: Inname of demontage .....................................................................................

13 Artikel 1.9: Spoed en calamiteit ........................................................................................ 13 [Optioneel:] Artikel 1.10: Bibob ......................................................................................... 13 [Optioneel:] Artikel 1.11: Opzegging bij onvoldoende inzet ............................................ 14 [Optioneel:] Artikel 1.12: Social Return on Investment ................................................... 14 [Optioneel:] Artikel 1.13: Communicatie tussen Partijen ............................................... 15 [Optioneel:] Artikel 1.14: Communicatie tussen Leverancier en cliºnt ........................ 15 [Optioneel:] Artikel 1.15: Afhandeling van klachten ........................................................ 15 [Optioneel:] Artikel 1.16: Convenanten ............................................................................ 15 [Optioneel, zie artikel 1.1:] Artikel 1.17: Selecteren en passen ..................................... 15 [Optioneel:] Artikel 1.18: Overgang ................................................................................... 16 [Optioneel:] Artikel 1.19: Informatievoorziening bij beºindiging van de overeenkomst ..............................................................................................................................................

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://beesel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/7f1bd9f4-7d0e-49e2-9201-97f9ceb50bbf?agendaItemId=ebd32992-e4cb-40df-a198-8a9f13a316fa