bijlage bij TVW P-B, voorkeur alternatief voor aardgas per wijk, juni 2021.pdf

Colofon Datum 8 juni 2021 Projectnummer 19615 Status Conceptrapportage Opdrachtgever Gemeente Purmerend – Gemeente Beemster Auteurs Uitgevoerd door DWA B.V. Postbus 2073 2800 BE GOUDA

Namen gemeente Purmerend en gemeente Beemster

E-mailadres: Telefoonnummer:

2

Aanleiding Richting geven aan techniek in Transitievisie Warmte De gemeente Purmerend en de gemeente Beemster

zijn druk bezig met het opstellen van hun Transitievisie Warmte. Onderdeel van deze visie is een beeld van een aantal startbuurten waar men wil beginnen met het traject naar aardgasvrij. Een ander onderdeel is een voorlopige voorkeurstechniek per wijk als alternatief op aardgas. De gemeenten hebben DWA gevraagd een analyse te doen naar de voorkeurstechniek voor de 37 buurten in de twee gemeenten. DWA geeft graag antwoord op deze vraag. In de

volgende hoofdstukken treft u ons advies aan, de belangrijkste argumenten daarvoor en de onderbouwing van deze argumenten.

5

Ons advies Voorkeurstechniek per wijk Voor Purmerend raden wij aan in te zetten op het

warmtenet, met een paar uitzonderingen in het buitengebied. Voor Beemster raden wij aan in te zetten op isoleren, hybride warmtepompen en uiteindelijk groen gas voor de verspreide bebouwing en te kijken naar een warmtenet voor Middenbeemster en Zuidoostbeemster Tuindorp. Stad Purmerend: op een warmtenet De stad Purmerend heeft in een aantal buurten een warmtenet liggen. In de komende paragrafen gaan we in op de buurten waar geen of een klein gedeelte van de gebouwen zijn aangesloten op het warmtenet. Voor deze buurten is het advies in te zetten op uitbreiding van het warmtenet. Het gaat om de wijken Gors-Noord, Gors-Zuid, Overwhere-Noord, OverwhereZuid, Wheermolen-Oost, Wheermolen-West, Molenkoog, De Koog, Dwarsgouw, Stationsbuurt,

Zuiderpolder en Hazepolder.

7

Ons advies Voorkeurstechniek per wijk Centrum Purmerend: warmtenet of groen gas

Buitengebied Beemster: groen gas

omlaag. Ook is de hybride warmtepomp efficiënter

Het centrum wordt een lastige opgave. Het advies is

Voor de losse gebouwen in de Beemster is het advies

als een woning goed is geïsoleerd.

de binnenstad aan te sluiten op het warmtenet of om

in te zetten op groen gas in combinatie met hybride

te wachten op groen gas.

warmtepompen. Het gaat om alle buurten behalve

Kernen Beemster: kijken naar een warmtenet

Middenbeemster en Zuidoostbeemster Tuinhoek.

Voor de kernen in de Beemster wordt aangeraden de

Buitengebied Purmerend: all-electric of groen gas

optie van een warmtenet te verkennen. Deze kernen

Voor een aantal gebieden wordt aangeraden in te

Wij adviseren alvast te beginnen in deze buurten, ook

zetten op groen gas. De (CBS-)buurt Purmerbos en

al komt groen gas tot 2030 waarschijnlijk nog niet

verspreide bebouwing kan in zijn geheel inzetten op

beschikbaar.

deze techniek.

zijn Zuidoostbeemster Tuinhoek en Middenbeemster. Voor Zuidoostbeemster is het advies te kijken of aangesloten kan worden op het warmtenet van

De eerste stappen die gezet kunnen worden, zijn het Een deel van de gebouwen in Baanstee en omgeving

plaatsen van hybride warmtepompen en het isoleren

en het golfterrein zullen ook niet op een warmtenet

van de woningen.

aangesloten kunnen worden. Dit gaat vooral om een

Purmerend. Middenbeemster lijkt groot genoeg voor het

aanleggen van een warmtenet. Het warmtenet kan

aantal losse gebouwen die te ver van het warmtenet

Hybride warmtepompen kunnen naast de

gevoed worden door het warmtenet van Purmerend

af liggen. Zij kunnen wachten op groen gas, zoals het

huidigegasketel worden geplaatst. Omdat de

of aangesloten zijn op een eigen bron.

Purmerbos of zelf aan de slag met individuele

warmtepomp een groot deel van de warmte levert,

warmtepompen.

bespaar je direct op aardgas en energiekosten.

Isoleren van de woningen heeft ook de voorkeur. Door het isoleren gaat de totale warmtevraag

8

Belangrijkste argumenten Waarom voor welke techniek gekozen is Stad Purmerend: op een warmtenet

techniek met de minste kosten naar voren. Daarom is

De belangrijkste reden om een groot gedeelte van

gekozen een warmtenet als meest kansrijke techniek

Purmerend op een warmtenet aan te sluiten, is omdat

te labelen voor deze buurt.

de maatschappelijke kosten van een warmtenet het laagst zijn.

De wijken Molenkoog, De Koog en Dwarsgouw kunnen volgens de startanalyse op individuele

Zowel de startanalyse van het PBL als de analyse van

elektrische warmtepompen overstappen. De analyse

DWA bevestigen dit beeld in een groot aantal buurten.

van DWA komt uit op een warmtenet, met een groot

Het verschil in kosten tussen warmtenetten en

verschil in maatschappelijke kosten tussen warmte

andere technieken is vrij groot. Deze conclusie heeft

en all-electric. Gezien herontwikkeling van dit gebied,

betrekking op Gors-Noord, Gors-Zuid, Overwhere-

de aanleg van het warmtenet in de buurten en de

Noord, Wheermolen-Oost, Wheermolen-West,

analyse van DWA kan worden gesteld dat er

Stationsbuurt, Zuiderpolder en Hazepolder.

afgeweken kan worden van de startanalyse.

Voor een aantal buurten komen de analyse van DWA

Purmerend Centrum: groen gas of een warmtenet

en de startanalyse niet overeen. Toch adviseren wij

Het centrum van Purmerend is lastig aardgasvrij te

een warmtenet. De startanalyse ziet Overwhere-Zuid

maken. De geschikte technieken voor deze buurt zijn

niet als bebouwd gebied, om redenen die onbekend

een warmtenet of groen gas. Beide technieken

zijn. De buurt lijkt echter op omringende buurten,

hebben argumenten voor en tegen.

waar een warmtenet duidelijk naar voren komt. Ook in de analyse van DWA komt het warmtenet als

Belangrijkste argumenten Het warmtenet is aan te raden, omdat het uit zowel

Buitengebied: all-electric of groen gas

de startanalyse van PBL als de analyse van

Voor een klein gedeelte van de woningen wordt all-

DWA als voorkeursoptie naar voren komt. Het

electric of groen gas aangeraden. Het gaat om de

warmtenet op HT- of MT-bronnen is geschikt om de

verspreid staande bebouwing in het noorden (ten

oude woningen te verwarmen. Ook hoeven de oude

noorden van bedrijventerrein Baanstee Noord) en aan

woningen niet ver geïsoleerd te worden. Nadeel van

de oostkant van Purmerend (Purmerbos e.o. en het

een warmtenet is dat de straten open moeten. Dit kan

golfterrein).

in de oude binnenstad een flinke opgave opleveren. De belangrijkste reden om in deze gebieden geen Groen gas heeft ook voordelen. Het kan door de

warmtenet aan te leggen, is omdat de afstanden

huidige gasinfrastructuur naar de woningen worden

tussen de woningen erg groot zijn. Hierdoor worden

gebracht. Ook in de woning hoeft er weinig te

de kosten voor een warmtenet erg hoog. Dan blijft

gebeuren. De optie met groen gas is volgens de

groen gas of elektrisch met individuele

startanalyse zelfs goedkoper dan de aanleg van een

warmtepompen over. Omdat het om grote, oude

warmtenet. De reden dat groen gas voor de

woningen (boerderijen en dergelijke) gaat, is all-

binnenstad niet geadviseerd wordt, is omdat het

electric in veel gevallen te duur. Er moet veel worden

groene gas beperkt beschikbaar zal komen. Er zijn

geïnvesteerd in isolatie, het afgiftesysteem en de

buurten die het gas nog harder nodig hebben dan het

warmtepomp. Groen gas in combinatie met een

centrum van Purmerend, waardoor deze voorrang

hybride warmtepomp is beter geschikt voor deze

krijgen in het advies. Een nadeel van groen gas is dat

woningen.

het nog niet beschikbaar is. Het is nog onzeker of deze techniek in de toekomst op grote schaal

De startanalyse komt ook op groen gas voor

beschikbaar is.

Purmerbos. De analyse van DWA komt op een warmtenet.

Dit komt omdat een deel van de gebouwen dichtbij het huidige warmtenet liggen. In de praktijk moet echter voor elk gebouw een lang stuk leiding worden aangelegd, waardoor de uitkomsten niet helemaal kloppen. Daarom gaan we in dit geval uit van de startanalyse. Voor deze woningen is het wel aan te raden over te

stappen op een hybride warmtepomp en te isoleren. Dit wordt verder besproken onder de aanpak van de Beemster, omdat daar meer gebieden op groen gas uitkomen. Buitengebied Beemster: groen gas

Voor de losse gebouwen in de Beemster is het advies in te zetten op groen gas in combinatie met hybride warmtepompen. Groen gas komt waarschijnlijk niet voor 2030 beschikbaar. Met de keuze voor groen gas wordt op de korte termijn vooral ingezet op het besparen van aardgas door isolatie en het plaatsen

van de hybride warmtepomp.

11

Belangrijkste argumenten De belangrijkste reden om voor deze buurten groen

Wat overblijft is groen gas. Deze techniek komt ook

gas te kiezen, is omdat de andere technieken niet

als voorkeur naar voren uit de startanalyse van PBL.

geschikt zijn. Een warmtenet is niet geschikt, wat

Het verschil in kosten met all-electric individuele

duidelijk naar voren komt uit zowel de startanalyse

warmtepompen of een warmtenet is erg groot, meer

als de analyse van DWA. Dit komt omdat de kosten

dan € 100,- per vermeden ton CO2.

voor een warmtenet afhangen van de hoeveelheid leiding die nodig is per woning. Deze lengte is in het

Zet in op isolatie en hybride warmtepompen

buitengebied erg lang. De kosten zijn daardoor hoog.

Het risico dat inzetten op groen gas met zich meebrengt, is dat het nog niet in grote mate

Doordat de woningen groot zijn en een oud bouwjaar

beschikbaar is. Toekomstige prijzen en

hebben, is all-electric moeilijk toe te passen. Uit de

beschikbaarheid zijn onzeker.

analyse van DWA kwam all-electric als beste optie naar voren. Omdat alleen all-electric en warmte

Ondanks dat de toekomst van groen gas onzeker is,

worden vergeleken, is de conclusie vooral: een

kunnen nu al een aantal stappen gezet worden die

warmtenet is niet geschikt.

voordelig zijn voor bewoners en waarmee het aardgasgebruik terug gebracht kan worden.

De kosten voor isolatie, aanpassingen aan het

De stappen zijn het isoleren van de woningen in

afgiftesysteem en de warmtepomp zijn erg hoog. De

combinatie met een hybride warmtepomp.

isolatie en verbeteringen aan het afgiftesysteem zijn

een vereiste om warmtepompen te kunnen laten

Een hybride warmtepomp wordt aangeraden om een

werken.

aantal redenen.

Belangrijkste argumenten Ten eerste kan de hybride warmtepomp naast de

worden met lagere temperaturen. Hierdoor werkt ook

Het verschil in kosten met andere technieken is vrij

huidige aardgasketel worden geplaatst. De

de hybride warmtepomp een groter deel van de tijd

groot. Vooral de dichte bebouwing ten oosten van de

warmtepomp verwarmt de woning wanneer de

en werkt hij efficiënter. De combinatie tussen isolatie

A7 is geschikt voor een warmtenet. Ook ligt het

temperatuur gematigd is. Alleen bij strenge kou en bij

en hybride warmtepompen is daarom belangrijk. De

dichtbij de bebouwing van Purmerend, waardoor

het verwarmen van water springt de gasketel bij.

eisen aan isolatie zijn echter minder streng in

aansluiting op het bestaande warmtenet mogelijk is.

Hierdoor kan direct worden bespaard op het

vergelijking met all-electric warmtepompen.

Voor de losse bebouwing aan de westkant van de A7 is de aanpak met groen gas beter geschikt.

gasgebruik. Het tweede argument is dat groen gas waarschijnlijk schaars zal worden. Omdat een hybride

Met isolatie en hybride warmtepompen zijn de

warmtepomp maar een deel van het gas gebruikt in

woningen klaar voor groen gas. Enige onzekerheid is

Voor Middenbeemster is een warmtenet moeilijker te

vergelijking met een ketel, kunnen meer mensen van

dat de huidige gasketel misschien moet worden

realiseren. Uit de startanalyse komt all-electric, terwijl

het groene gas gebruik maken. Ook voor de

aangepast als de samenstelling van het groene gas

uit de analyse van DWA een warmtenet naar voren

individuele bewoner is dit voordelig, want hoe

afwijkt van de huidige aardgassamenstelling. Bij

komt. Dit geeft vooral aan dat het een diverse kern is

schaarser het groene gas is, hoe hoger de kosten

vervanging van de gasketel wordt daarom

met meerdere soorten gebouwen. Gezien de

zullen zijn. Een hybride systeem kan in een aantal

aangeraden te kijken naar een model dat hierop

dichtheid van de bebouwing is het toch aan te

gevallen direct geplaatst worden.

aangepast kan worden.

bevelen naar een warmtenet te kijken. Belangrijk punt

Voor het plaatsen van isolatie zijn ook twee

Kernen Beemster: kijken naar een warmtenet

door te trekken vanuit Purmerend. Door de lange

belangrijke redenen. Ten eerste zorgt isolatie voor

Voor de kernen in de Beemster wordt aangeraden de

afstand van de leiding kan dit echter hoge kosten met

een lagere warmtevraag van de woning. Hierdoor

optie van een warmtenet te verkennen. Deze kernen

zich meebrengen. Een andere optie is een lokale bron

wordt bespaard op het gasgebruik en zijn de

zijn Zuidoostbeemster Tuinhoek en Middenbeemster.

aan te sluiten. Op welke temperatuur het warmtenet

jaarlasten lager.

Een warmtenet is voor Zuidoostbeemster de

uitgelegd wordt, hangt af van het type bron.

Ook zorgt de isolatie ervoor dat er verwarmd kan

goedkoopste optie.

is de bron van warmte. Een optie is om een leiding

13

Onderbouwing: startanalyse PBL Wat zegt de startanalyse Uitkomsten startanalyse

In het figuur hiernaast zijn de resultaten van de startanalyse van het PBL uit 2020 weergegeven. De startanalyse maakt onderscheid tussen vijf techieken. 1. Individuele elektrische warmtepompen 2. Warmtenet met een MT- of HT-bron

3. Warmtenet met een LT-bron 4. Groen gas 5. Waterstof De startanalyse maakt een berekening van de kosten van deze verschillende warmtetechnieken. Deze

kosten worden afgezet tegen de te verwachten reductie van de CO2-uitstoot. De techniek met de laagste kosten voor de meeste reductie van het CO2-gebruik komt als voorkeurstechniek naar voren in de startanalyse. Dit wordt uitgedrukt in €/ton CO2-reductie.

15

Onderbouwing: startanalyse PBL Wat zegt de startanalyse Verschil met andere technieken

De uitkomsten van de startanalyse worden in breder perspectief geplaatst wanneer we ook kijken naar de kosten van andere technieken. In het figuur is het verschil in kosten weergegeven tussen de voorkeurstechniek van de startanalyse en

de techniek die daarna het goedkoopste is. Als groen gas het goedkoopste is, maar niet de voorkeursoplossing, is groen gas ook niet meegenomen als tweede optie. Hierover meer in het volgende deel.

Voor een aantal wijken is de uitkomst 0. Dit zijn wijken die volgens de startanalayse nu al op een warmtenet zijn aangesloten. Hier kijkt de startanalyse verder niet naar. Te zien is dat groen gas duidelijk de voorkeur heeft

voor de verspreide bebouwing in de Beemster. Ook is een warmtenet duidelijk goedkoper in Purmerend.

16

Onderbouwing: startanalyse PBL Wat zegt de startanalyse

17

Onderbouwing: startanalyse PBL Wat zegt de startanalyse Een belangrijke kanttekening bij de startanalyse is hoe het omgaat met groen gas. Groen gas zal in veel gevallen leiden tot de laagste kosten om CO2 te reduceren. Per wijk gezien zou groen gas vaak als beste techniek naar voren komen. De verwachting is dat er niet genoeg groen gas beschikbaar is om al

deze buurten te verwarmen. Daarom is het volgende gedaan in de startanalyse. Eerst wordt per buurt gekeken welke techniek de voorkeur heeft. De hoeveelheid energie uit groen gas wordt bepaald. Buurten met groen gas als voorkeur

en een groot verschil met andere technieken, krijgen groen gas toegedeeld. Dit wordt gedaan totdat het groene gas in Nederland op is. De wijken die overblijven krijgen een andere techniek toegewezen. In het figuur zijn de wijken in groen weergegeven

waar groen gas lagere kosten heeft, maar een van de andere technieken als voorkeur uit de startanalyse naar voren komt.

18

Onderbouwing: analyse DWA Wat zegt onze analyse Voorkeurstechniek

De analyse die is gedaan voor de aanzet van de Transitievisie is weergegeven in het figuur hiernaast. Het model wat hiervoor gebruikt is, vergelijkt twee technieken op basis van maatschappelijke kosten: all-electric en warmtenetten. In dit rapport worden de uitkomsten van het model van DWA vergeleken met

de uitkomsten van de startanalyse, om zo een onderbouwde keuze te maken voor een geschikte techniek per wijk. Uitkomst van het model moet als volgt gezien worden: bij het resultaat warmtenet heeft een

warmtenet de laagste kosten. Er moet wel gekeken worden naar een geschikte bron. All-electric als uitkomtst geeft vooral aan dat bewoners zelf aan de slag moeten met de installatie. Dit kan een elektrische warmtepomp zijn voor recente bouw of bijvoorbeeld hybride warmtepompen met

groen gas voor oudere gebouwen.

20

Onderbouwing: analyse DWA Wat zegt onze analyse Kostenafstand

Wederom zijn de resultaten van de vorige pagina vergeleken met de kosten van de andere techniek. Door het verschil in kosten weer te geven kan met zekerheid worden gesteld welke techniek voorkeur heeft. Hoe groter de kostenafstand, hoe meer zeker het is dat een bepaalde techniek een goede keuze is. Een goed voorbeeld is de bebouwing rond de Hobrederweg, in het oostelijk gedeelte van Beemster. Daar komt een warmtenet als beste naar voren (zie figuur op pag. 20), terwijl het verschil met all-electric maar € 2,- per jaar is. Een warmtenet is niet praktisch

haalbaar in dit gebied. All-electric is echter ook kostbaar. Daarom is een derde optie aangeraden: groen gas, zoals uit de startanalyse kwam. Voor Purmerend zien we dat het warmtenet veruit de laagste maatschappelijke kosten met zich

meebrengt.

21