Voorlopige jaarstukken 2021 GR Stadsregio Parkstad Limburg
Tekst van het document
Behandeld in het DB van 13 april 2022
Voorlopige Jaarstukken 2021
DEEL 1: JAARVERSLAG 2021 1 Inleiding en Samenvatting ................................................................................................................ 4 1.1
Kernagenda ......................................................................................................................... 4
1.2
Speerpunten ........................................................................................................................ 5
1.3
Samenvatting van de financiën in 2021 .............................................................................. 8
1.4
Voorstel resultaatbestemming 2021 .................................................................................. 11
2 Programma Kerntaken .................................................................................................................... 12 2.1
Concrete activiteiten en resultaten in 2021 ....................................................................... 12
2.1.1
BC Ruimte en Mobiliteit (RuMo) ........................................................................................ 12
2.1.2
BC Duurzaamheid ............................................................................................................. 17
2.1.3
BC Economie en Toerisme................................................................................................ 21
2.1.4
BC Wonen en Herstructurering ......................................................................................... 26
2.1.5
BC Sociaaleconomische Structuurversterking (SES) ....................................................... 34
2.1.6
Grensoverschrijdende Samenwerking (GROS) ................................................................ 37
2.2
Financieel overzicht programma kerntaken ...................................................................... 40
2.2.1 Werkbudgetten ...................................................................................................................... 41 2.2.2 Decentralisatie Uitkering Bevolkingsdaling (Krimpgelden) ................................................... 44 2.2.3 Regionale Initiatieven ............................................................................................................ 44 2.2.4 Brede Doel Uitkering ............................................................................................................. 45 2.2.5 Cofinanciering door derden van kernactiviteiten ................................................................... 45 2.2.6 Formatie en bezetting programma activiteiten ...................................................................... 45 2.2.7 Financiering en afschrijving Buitenring ................................................................................. 46 2.2.8 Afwikkeling GBRD ................................................................................................................. 46
3 Programma Flexibele Schil .............................................................................................................. 47 3.1 Grensoverschrijdende samenwerking ...................................................................................... 47 3.2 Administratie zonnepanelen ..................................................................................................... 48
4 Algemene dekkingsmiddelen ......................................................................................................... 49 4.1 Gemeentelijke bijdragen kerntaken .......................................................................................... 49
5 Overhead en bedrijfsvoering en Frictiebudget .............................................................................. 50 5.1 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 50 5.2 Loonkosten, formatie en bezetting ........................................................................................... 51 5.3 Financiële samenvatting bedrijfsvoering en overhead ............................................................. 52 5.4 Frictiebudget ............................................................................................................................. 52
6 Bedrag heffing vennootschapsbelasting ......................................................................................... 53 7 Onvoorzien ...................................................................................................................................... 53 8 Mutaties reserves ............................................................................................................................ 53 9. Paragrafen ....................................................................................................................................... 54 9.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................................................. 54 9.1.1 Weerstandvermogen / reserves ............................................................................................ 54
1
9.1.2 Financiële Kengetallen .......................................................................................................... 55 9.1.3 Risicobeheersing ................................................................................................................... 56 9.2 Financiering .............................................................................................................................. 58 9.3 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 60 9.4 Verbonden partijen ................................................................................................................... 60
10 Balans ............................................................................................................................................. 62 11 Overzicht baten en lasten 2021 ..................................................................................................... 64 12 Toelichtingen .................................................................................................................................. 65 12.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling .............................................................. 65 12.2 Toelichting op de balans per 31 december 2021 ................................................................... 68 12.3 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ................................................................. 112 12.4 Analyse begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid .............................................. 119 12.5 Gebeurtenissen na balansdatum ......................................................................................... 119
13 Verantwoordingsinformatie Specifieke uitkeringen (SISA) .......................................................... 120 14 Taakvelden ................................................................................................................................... 122 15 Bijlagen ........................................................................................................................................ 124 15.1 Lijst met afkortingen ............................................................................................................. 124
2
DEEL 1: JAARVERSLAG 2021
3
1 Inleiding en Samenvatting 1.1 Kernagenda In 2014 is gestart met de nieuwe invulling van de regionale samenwerking in Parkstad. De uitgangspunten voor de regionale samenwerking binnen de Gemeenschappelijke Regeling Stadsregio Parkstad Limburg (verder te noemen GR) zijn gebaseerd op de besluitvorming door de raden van de (destijds) acht deelnemende gemeenten op 28 oktober 2013. Inmiddels zijn we 8 jaar verder en is deze samenwerking geupdated. In dat kader heeft in 2021 in het eerste kwartaal positieve besluitvorming binnen de gemeenten plaatsgevonden over de takendiscussie. Dit betekent dat er met ingang van 1 mei 2021 een gewijzigde gemeenschappelijke regeling in werking is getreden. De samenwerking binnen Parkstad is hierdoor verdiept en verbreed. De regionale bestuurs- en uitvoeringskracht is versterkt, waardoor de complexe (regionale) opgaven waar Parkstad voor staat (nog) beter in gezamenlijkheid kan worden aangepakt.
De gewijzigde GR heeft geleid tot de volgende aanpassingen: • Er zijn twee nieuwe Bestuurscommissies inclusief de daaronder liggende overlegstructuren ingesteld: een Bestuurscommissie Duurzaamheid en een Bestuurscommissie Sociaal Economische Structuurversterking (SES); • De aparte Bestuurscommissies Ruimte en Mobiliteit zijn samengevoegd tot de geïntegreerde BC Ruimte en Mobiliteit; • Het thema grensoverschrijdende samenwerking (GROS) is formeel aan de portefeuille van het Dagelijks Bestuur toegevoegd; • Via het aanbod van de gemeente Heerlen zijn 2 programmamanagers (Economie en Toerisme, SES) en 1 programmamedewerker GROS aangetrokken, die o.a. aan de lat staan voor de aanpak van de complexe opgaven waarvoor Parkstad staat. Governance De regionale samenwerking Stadsregio Parkstad Limburg krijgt vorm via een gemeenschappelijke regeling van de 7 colleges. Deze bestaat uit het Dagelijks Bestuur (zijnde de 7 burgemeesters), het Algemeen Bestuur (zijnde het DB + 7 wethouders) en de thematische Bestuurscommissies (bestaande uit de betreffende portefeuillehouders). Deze constructie is een antwoord op het vraagstuk van de democratische legitimatie van het regiobestuur, aangezien de reguliere verantwoordingslijnen gehandhaafd blijven. De vertegenwoordigers in de bestuurlijke gremia leggen immers o.a. verantwoording af aan het eigen college en de eigen raad.
Het Dagelijks Bestuur heeft algemene taken op het terrein van regionale samenwerking. Het is verantwoordelijk voor het Parkstad Bureau (P&O, financiën en organisatie), organisatie van de bestuurlijke samenwerking (Governance), grensoverschrijdende samenwerking en verdeling van middelen. Daarnaast heeft het Dagelijks Bestuur de verantwoordelijkheid voor het leggen van dwarsverbanden en het initiëren/uitvoeren van overkoepelende activiteiten (bestuurscommissiesoverstijgende onderwerpen). In de regionale samenwerking is er een cruciale rol weggelegd voor de inhoudelijke bestuurscommissies (BC’ s), samengesteld uit de portefeuillehouders van de deelnemende gemeenten. De bestuurscommissies zijn gegroepeerd rondom de vijf kernthema’s: • • • • •
Wonen en Herstructurering Ruimte en Mobiliteit Duurzaamheid Economie en Toerisme. Sociaal Economische Structuurversterking
Binnen deze thema’s wordt gewerkt aan verschillende soorten taken:
4
1. 2. 3. 4. 5.
Platform voor (bestuurlijke) afstemming Regionale beleidsontwikkeling Programma ontwikkeling Monitoring en instrumentontwikkeling Lobby en fondsvorming
Het regiobureau faciliteert het Dagelijks Bestuur / Algemeen Bestuur en de Bestuurscommissies, zowel inhoudelijk als logistiek en heeft daarvoor structureel middelen beschikbaar via de regiobijdragen. In de jaarstukken wordt verslag gedaan van de in 2021 uitgevoerde activiteiten in relatie tot de in 2021 beschikbaar gestelde middelen. De jaarstukken bestaan uit 2 delen: Het jaarverslag 2021 met een inhoudelijke en financiële verantwoording ingedeeld naar de in de begroting 2021 opgenomen programmastructuur en aangevuld met de verplichte paragrafen. De jaarrekening 2021 ingedeeld in de balans en het overzicht van baten en lasten, inclusief toelichtingen en verplichte bijlagen Sisa en taakveldenoverzicht. Voor de opbouw van de beide documenten wordt verwezen naar de inhoudsopgave.
1.2 Speerpunten In het jaarplan van de Stadsregio Parkstad Limburg worden elk jaar een aantal speerpunten benoemd, als focus binnen het takenpakket. Deze speerpunten zijn bureaubreed en worden elk jaar door zowel het Dagelijks Bestuur als de Bestuurscommissies geselecteerd. Daarom zijn in het jaarplan 2021 allereerst vier inhoudelijke bureaubrede speerpunten benoemd en worden deze aangevuld met de speerpunten van de Bestuurscommissies. Aangezien de Stadsregio Parkstad Limburg ook de rol van programmabureau Regio Deal Parkstad Limburg vervult, heeft ook de Regio Deal een prominente plek in het Jaarplan. Tenslotte heeft in 2021 ook nadrukkelijk de implementatie van de gewijzigde GR op de agenda gestaan. 1. Implementatie van de gewijzigde Gemeenschappelijke Regeling Parkstad Limburg In 2021 heeft in het eerste kwartaal positieve besluitvorming binnen de gemeenten plaatsgevonden over de takendiscussie. Met ingang van 1 mei 2021 is de gewijzigde gemeenschappelijke regeling in werking is getreden en zijn er met ingang van 1 juli 2021 extra financiële middelen beschikbaar gekomen (zie paragraaf 1.3). Hiermee zijn de juridische en financiële randvoorwaarden ingevuld om vervolgens de slag naar de inhoud te kunnen maken.
De samenwerking binnen Parkstad wordt hierdoor verdiept en verbreed en de regionale bestuurs- en uitvoeringskracht wordt versterkt waardoor de complexe (regionale) opgaven waar Parkstad voor staat (nog) beter in gezamenlijkheid kunnen worden aangepakt. Het absolute speerpunt van het Parkstadbureau in 2021 was om de nieuwe organisatie te implementeren. Concreet heeft dit ertoe geleid dat: - het Parkstadbureau over een nieuwe geactualiseerde strategische agenda 2021-2030 beschikt, waaraan door de Bestuurscommissies en het Dagelijks Bestuur invulling wordt gegeven; - zowel de BC Duurzaamheid als de BC Sociaal Economische Structuurversterking (SES) is ingesteld met de daaronder liggende overlegstructuren; - de aparte BC ’s Ruimte en Mobiliteit zijn samengaan in één geïntegreerde BC Ruimte en Mobiltiteit (RuMo); - het thema grensoverschrijdende samenwerking (GROS) formeel aan de portefeuille van het Dagelijks Bestuur is toegevoegd; - via het aanbod van de gemeente Heerlen twee programmamanagers en een programma medewerker zijn aangetrokken, die o.a. aan de lat staan voor de aanpak van de complexe opgaven waarvoor Parkstad staat;
5
-
om de bedrijfsvoering mee te laten groeien met deze transformatie, in 2021 is gestart met de implementatie van een nieuw financieel systeem met een geïntegreerde projectenadministratie.
Deze ontwikkelingen hebben een grote impact gehad op het regiobureau en tijdens de verbouwing moest ‘de winkel open blijven’. 2. Uitvoering Regio Deal De focus in de Regio Deal is in 2021 grotendeels verschoven van voorbereiding en programmering van projecten, naar de uitvoering. In 2021 zijn veel projecten door de projecteigenaren concreet opgestart zoals ’ Vie’, diverse andere SES-projecten op het gebied van Kansrijke Start en Onderwijs & Arbeidsmarkt en het GROS-project ‘E-bike deelsysteem Parkstad Limburg’ (Velocity). Projecten zoals ‘Central Park Heerlen Centrum’, ‘Rolduckerveld’, ‘de Egge’, ‘de Saffierflat’ en ‘IDOP-Bocholtz’ waren al in uitvoering. Een aantal projecten hadden bij de start problemen als gevolg van Corona. Zo is de Gezonde Basisschool van de Toekomst bij diverse scholen vertraagd, doordat de vereiste bijeenkomsten van de medezeggenschapsraad niet konden plaatsvinden. Daarnaast is gewerkt aan het invulling geven aan de derde termijn van de Regio Deal. Dit traject is enigszins vertraagd door het wegvallen van het College van GS in april 2021.
Hierdoor heeft pas in de oktobervergadering 2021 van de Regionale Regiegroep besluitvorming met betrekking tot de Regio Dealbijdrage plaatsgevonden over een aantal derde termijnprojecten, zoals ‘Aankoop/transformatie 2 woningen in de wijk Slakhorst’, ‘Businesscase inponden 45 particuliere woningen Oud Nieuwenhagen’, ‘Vrieheide’, ‘Herontwikkeling Kerkplein Voerendaal en de ‘Stratenaanpak Parkstad Limburg’. In 2022 vindt de laatste besluitvorming plaats over een aantal projecten die meer aandacht en voorbereidingstijd nodig hebben zoals de GROS-projecten en de Nuinhof. Per 31 december 2021 is € 40 miljoen geprogrammeerd. Over een bedrag van €5,75 miljoen dient nog definitieve besluitvorming plaats te vinden. Daarmee is in totaal circa € 600 miljoen aan investeringen vlot getrokken. 3. Vervolg op de Regio Deal De Regio Deal heeft veel losgemaakt in Parkstad. De opgave blijft onverminderd groot, maar er is ook een positieve trend zichtbaar, die het mogelijk maakt niet alleen inzicht te geven inzake achterstanden, maar ook in positieve ontwikkelingen die er in de regio mogelijk zijn. In 2021 is hard gewerkt aan een vervolg op de Regio Deal om het huidige partnerschap met het Rijk te behouden en te intensiveren, en zelfs te verbreden.
Dit heeft ook resultaat opgeleverd: gemeente Heerlen heeft in 2021 een bedrag van €4,5 miljoen ontvangen voor woningbouw in Heerlen Centrum uit de Regeling Woningbouwimpuls en €8,2 miljoen uit het Volkshuisvestingsfonds voor een herstructureringsprogramma in Heerlen Noord. Stadsregio Parkstad heeft €38,6 miljoen ontvangen voor een herstructuringsprogramma met projecten in Beekdaelen, Brunssum, Kerkrade en Landgraaf. Tijdens de collegeregiodag van 29 juni 2021 in de Reusch van Schimmert is afgesproken dat we proberen om in navolging van Rotterdam Zuid en Groningen ‘een Nationaal Programma of equivalent’ van de grond te krijgen. De rijksstatus voor Heerlen Noord ook een voortvloeisel is van de Regio Deal en benut kan worden. Naar aanleiding van die collegeregiodag is door het Dagelijks Bestuur een opdracht gegeven aan de gemeentesecretarissen van de 7 Parkstadgemeenten, de directeur van IBA en de directeur van de Stadsregio om met voorstellen te komen hoe op basis van ervaringen bij IBA en de Regio Deal in 2022 aan de ambities van de regio verder vorm moet worden gegeven. Dit traject is in het najaar gestart. Stadsregio Parkstad Limburg heeft ook geparticipeerd in de organisatie van het landelijke congres de ‘Dag van de Stad’ op 1 november 2021 in Heerlen. In december is het nieuwe landelijke regeerakkoord gepubliceerd.
De ‘Regio Envelop’ heeft hierin een plek gekregen van € 900 miljoen. Dit biedt de mogelijkheid om in te zetten op een Regio Deal 2.0. In 2022 is het belangrijk dat aan een propostie hiervoor wordt gewerkt en een concreet voorstel hiervoor kan worden gedaan.
6
4. Brede maatschappelijke coalitie Het versterken van de samenwerking met het maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven (Triple Helix) is sinds de start van de Regio Deal een belangrijk doel. De eerste bijeenkomst op 16 december 2019 was het begin van dit proces. Door Corona is het niet mogelijk geweest om een vervolg te geven op deze bijeenkomst. Immers dit soort coalitiebijeenkomsten vragen om een fysiek samenzijn. Reserveringen voor deze bijeenkomst in 2020 en 2021 zijn komen te vervallen. Er zijn wel op thema-niveau verschillende (online) bijeenkomsten geweest met stakeholders. Het succes rondom het Volkshuisvestingsfonds is een voorbeeld van een resultaat van het partnerschap met woningcorporaties. De concrete activiteiten en resultaten van de bestuurscommissies in 2021 zijn nader uitgewerkt in paragraaf 2.1.
7
1.3 Samenvatting van de financiën in 2021 Financieel effect van de takendiscussie voor 2021 In 2021 heeft in het eerste kwartaal positieve besluitvorming binnen de gemeenten plaatsgevonden over de takendiscussie (zie paragraaf 1.1). Met ingang van 1juli 2021 zijn extra financiële middelen beschikbaar gekomen bestaande uit: Een hogere bijdrage van de Parkstad Gemeenten van € 564.781 per jaar ter dekking van de volgende kosten: Hogere loonkosten voor 1 programmanager Duurzaamheid en 2 fte bedrijfsvoering € 298.781 Bijdrage in de bedrijfsvoeringskosten (6fte * € 11.000) € 66.000 Werkbudget Bestuurscommissies € 200.000 € 564.781 Aangezien de verhoging met ingang van 1 juli 2021 is geëffectueerd is het effect voor 2021 een hogere bijdrage van de Parkstad gemeenten van 6/12 * € 564.781 = € 282.390 Daarnaast is de bijdrage van de gemeente Heerlen verhoogd met € 335.068 per jaar ter dekking van de kosten van 2 programmanagers (SES en Economie en Toerisme) en een programmamedewerker Grens Overschrijdende Samenwerking. Voor 2021 is dit € 167.534.
Begrote kosten De begroting 2021 (na de vierde begrotingswijziging) was gebaseerd op de uitgangspunten van de regionale samenwerking met een beperkt activiteitenbudget (structureel € 600.000 per jaar) voor de Kernagenda, een incidenteel werkbudget van € 101.000 vanuit het werkbudget Regio Deal/oude EFRO middelen en € 40.000 structureel werkbudget subsidieverwerver. Naast de thema’s die behoren tot de Kernagenda en waarvan de financiering loopt via bijdragen van de gemeenten is er binnen de samenwerking plaats voor een flexibele schil, waarbij de partijen elkaar kunnen vinden via de coalition of willing (Grensoverschrijdende samenwerking, Administratie zonnepanelen). Daarnaast werd rekening gehouden met verplichtingen van de Buitenring, loonkosten, kosten voor bedrijfsvoering, en de kosten van de transitie (frictie). Stadsregio Parkstad Limburg is niet vennootschapsbelasting plichtig en kent geen post onvoorzien. Begrote dekking Deze activiteiten werden gedekt door de gemeentelijke bijdragen aan Parkstad die in 2021 uitkwamen op € 3,5 miljoen voor de Regiobijdragen en € 50.000 voor de flexibele schil. Daarnaast was er dekking uit de inzet van reserves en door inkomsten als gevolg van bijdragen van derden voor projecten. Naast bovenstaande is er nog sprake van verdeling van middelen: 1.
Met ingang van 2016 krijgen de Parkstadgemeenten 5 jaar lang € 3,9 miljoen per jaar uitgekeerd op basis van decentralisatie uitkering bevolkingsdaling. In Parkstadverband is besloten hiervan € 2.933.000 per jaar regionaal in te zetten (75%). In 2020 heeft door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een evaluatie van het programma bevolkingsdaling plaatsgevonden, waarin de DU bevolkingsdaling is meegenomen. Naar aanleiding van deze evaluatie is de uitkering verlengd tot en met 2021. 2. Er zijn kosten voor Regionale Initiatieven welke een op een worden doorgefactureerd aan de gemeenten.
8
Resultaat 2021 In onderstaand overzicht wordt de begroting na verwerking van de 4e begrotingswijziging (controle rechtmatigheid bestuur) weergegeven. Ook de realisatie 2021 is hierin opgenomen. Overzicht van baten en lasten: * Omschrijving (Bedragen x € 1.000)
Begroting 2021
Begroting 2021 Realisatie 2021 na 4e wijziging
Verschil
Werkbudget kernactiviteiten
500
761
714
Lobby inzake subsidieverwerving
40
40
38
-2
Cofinanciering door derden van projecten kernactiviteiten/projectlasten
pm
911
696
-215
Afschrijvingen buitenring
240
264
264
0
Financieringskosten buitenring
117
117
117
0
Flexibele schil / Grensoverschrijdende samenwerking
50
129
127
-2
1.876
2.194
2.003
-191
0
50
48
-2
Loonkosten formatie DB besluit "Organisatie op orde"
-47
Materiële kosten bedrijfsvoering en huisvesting
267
316
239
-77
Totaal lasten
3.090
4.782
4.246
-536
Bijdragen deelnemende gemeenten
3.063
3.514
3.512
-2
50
50
50
0 -642
Bijdragen gemeenten flexibele schil / Grensoverschrijdende samenwerking Cofinanciering door derden van projecten kernactiviteiten/projectbaten Totaal baten Gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten
pm
1.756
1.114
3.113
5.320
4.676
-644
23
538
430
-108
Stortingen in reserves: Reserve Ringwegen
400
400
161
239
Reserve werkbudgetten Bestuurscommissies
0
1.480
734
746
Reserve werkbudgetten Bestuurscommissies flexibele schil
0
0
16
-16
Reserve werkbudget DB/Regio Deal
0
6
5
1
Reserve Ringwegen
357
381
142
-239
Organisatie op orde
0
50
48
-2
Reserve werkbudget DB/Regio Deal
0
99
120
21
Reserve werkbudgetten Bestuurscommissies flexibele schil
0
79
93
14
Frictiereserve
20
36
20
-16
Reserve werkbudgetten Bestuurscommissie
0
703
362
-342
Saldo mutatie reserves
-23
-538
-131
407
Gerealiseerde resultaat
0
0
299
299
Begroting 2021 Realisatie 2021 na 4e wijziging
Verschil
Onttrekkingen aan reserves:
Verdeling van middelen (via balans)
Begroting 2021
Bestemming regionaal deel Decentralisatie Uitkering Bevolkingsdaling
pm
2.933
2.933
0
Regionaal deel Decentralisatie Uitkering Bevolkingsdaling
pm
2.933
2.933
0
Saldo
0
0
0
0
Begroting 2021 Realisatie 2021 na 4e wijziging
Verschil
Verdeling van middelen (via balans)
Begroting 2021
Regionale initiatieven
1.044
1.040
1.040
0
Bijdragen regionale initiatieven
1.044
1.040
1.040
0
0
0
0
0
Saldo
* Het overzicht van baten en lasten gerangschikt naar programma’s is opgenomen op pagina 63.
9
Gerealiseerd resultaat Volgens de jaarrekening komt het financiële resultaat in 2021 uit op € 299.000 positief. Zie bovenstaande tabel. Dit resultaat is als volgt opgebouwd: Bedragen *
Herkomst van resultaat 2021
€ 1.000 Werkbudget
47
Loonkosten formatie
191
Bedrijfsvoering
77
Lagere onttrekking frictiereserve bedrijfsvoering
-16
Gerealiseerd resultaat 2021
299
Werkbudget Voor activiteiten passend binnen de werkbudgetten van de Bestuurscommissies en het Dagelijks Bestuur was in totaal € 741.000 beschikbaar: 1. Structureel € 600.000 per jaar conform de uitgangspunten regionale samenwerking. Hiervan was in 2021 op basis van het jaarplan € 543.000 bestemd voor de Bestuurscommissies en € 57.000 voor het Dagelijks Bestuur. 2. Structureel € 40.000 voor subsidieverwerver. 3. Incidenteel € 101.000 vanuit de Regio Deal/EFRO middelen. Daarnaast was er dekking uit de inzet van reserves en door inkomsten als gevolg van bijdragen van derden voor projecten. In 2021 zijn de werkbudgetten van de bestuurscommissies allen bestemd op basis van het jaarplan. Het gedeelte van de werkbudgetten inzake de beschikbare middelen SPL (€ 543.000) zijn volledig ingezet. Van het restant Budget Regio Deal van € 101.000 is € 66.000 overgebleven. Dit bedrag blijft beschikbaar voor Regio Deal activiteiten in 2022. Met betrekking tot de werkbudgetten, projectlasten, projectbaten en bestemmingsreserves van de Bestuurscommissies geldt het volgende: baten en lasten opgenomen naar rato van de voortgang van het werk. Tekorten en overschotten worden verwerkt in de bestemmingsreserve werkbudget van de betreffende bestuurscommissie. Per saldo is het gerealiseerde resultaat -net als in de begroting- nihil.
Het gerealiseerd resultaat van het programma flexibele schil (inclusief mutaties bestemmingsreserves) is in 2021 is – net als in de begroting - nihil. Het werkbudget van het DB is € 47.000 lager uitgekomen dan begroot, vooral als gevolg van Corona. Een groot deel van de activiteiten die voorzien waren voor 2021 zijn niet doorgegaan en deels doorgeschoven naar 2022. Het beschikbare budget van € 40.000 voor subsidieverwerving is nagenoeg geheel aangewend. Formatie Per saldo zijn de loonkosten € 191.000 lager uitgekomen dan de begroting als gevolg van het later invullen van vacatures. Bedrijfsvoering In 2021 waren de lasten € 77.000 lager dan begroot. Onder andere doordat het nieuwe huurcontract voor extra vergader- en werkruimte op de tweede verdieping pas in december 2021 is ingegaan vanwege Corona. De extra huurkosten bedragen circa € 30.000 per jaar. Door de vertraging van de implementatie van het nieuwe systeem waren de consultancy- en licentiekosten voor het nieuwe financieel systeem lager.
10
Frictiereserve De onttrekking aan de frictiereserve bedrijfsvoering voor de implementatie van het nieuw financieel systeem welke op € 16.000 was begroot hoefde niet aangesproken te worden. Deze kosten konden uit het reguliere budget worden gedekt. De algehele conclusie ten aanzien van het financiële resultaat is dat de afwijking per saldo € 299.000 bedraagt ten opzichte van de baten van € 4.676.000 (6,4%), welke voor een (groot) deel wordt veroorzaakt door Corona en het later invullen van vacatures.
1.4 Voorstel resultaatbestemming 2021 Het voorstel is om uitgaande van de herkomst van de onderdelen van het resultaat (zie pagina 10), hieraan een bestemming te geven. Dit leidt concreet tot het volgende voorstel: Herkomst van resultaat 2021 Werkbudget Formatie Bedrijfsvoering Overig
Voorstel bestemming Toevoegen aan reserve werkbudget DB Terug te laten vloeien naar de Parkstad gemeenten Terug te laten vloeien naar de Parkstad gemeenten Terug te laten vloeien naar de Parkstad gemeenten
Rekening resultaat 2021
Bedrag * € 1.000 47 191 77 -16 299
Het voorstel resultaatbestemming is als volgt: - Resterende werkbudget van het Dagelijks Bestuur ad € 47.000 toe toe voegen aan het werkbudget van 2022. Conform het vigerende beleid dat overschotten van programmagelden beschikbaar blijven voor programma activiteiten in het daaropvolgende jaar, mits het resultaat dit toelaat; - De overschotten bij formatie (€ 191.000), bedrijfsvoering (€ 77.000) en overig (€-16.000); in totaal € 252.000, terug te laten vloeien naar de Parkstad gemeenten in overeenstemming met de algemene lijn binnen Parkstad dat gelden die vrijvallen bij de bedrijfsvoering in beginsel terugvloeien naar de gemeenten (i.c. naar rato van afkomst van de middelen).
11
2 Programma Kerntaken 2.1 Concrete activiteiten en resultaten in 2021 Binnen Parkstad is in 2021 een veelvoud van activiteiten uitgevoerd binnen de kernthema’s.
Bestuurscommissies Hierna volgt een overzicht, waarbij de overige activiteiten zijn ingedeeld naar de hoofdfuncties per Bestuurscommissie: • Platform • Regionaal beleid • Regionale Programmering • Monitoring • Instrumentontwikkeling • Lobby • Fondsvorming
2.1.1 BC Ruimte en Mobiliteit (RuMo) Inleiding Ruimte In het afgelopen jaar is vanuit de Bestuurscommissie ingezet op de positionering van de regionale opgaven in (beleids-)processen van hogere overheden en in de afstemming met de partners in ZuidLimburg. Het gaat onder andere om het proces van de (grotendeels) ‘beleidsneutrale’ omzetting van de Omgevingsverordening Limburg 2014 naar de Omgevingsverordening Limburg 2021 en de Provinciale Omgevingsvisie (POVI). Daarnaast betreft het de uitvoering van het plan van aanpak NOVI-gebied Zuid-Limburg. Door aanhaking van de bestuurscommissie bij het Regio Deal-project ‘Zuid-Limburg in Euregionale Context (ZL’EU)’ worden de kansen van grensoverschrijdende samenwerking verkend. Verder zijn stappen gezet in de uitwerking van een regionaal afstemmingskader, als gezamenlijk kader voor de gemeentelijke omgevingsvisies. Tot slot is op Parkstadniveau gewerkt aan een facetbestemmingsplan om te komen tot reductie van de onbenutte plancapaciteit detailhandel op bedrijven(terrein)bestemmingen. Mobiliteit De activiteiten binnen het kernthema mobiliteit dragen bij aan de versterking van de economische structuur van de regio. Voor economische structuurversterking zijn regionale en grensoverschrijdende verkeers- en vervoersnetwerken nodig; goede bereikbaarheid via de netwerken en goede omgevingskwaliteit en leefbaarheid daarbinnen.
Mede vanuit de ambitie van de energietransitie PALET en leefbaarheid wordt duurzame mobiliteit gestimuleerd. Met de focus vanuit leisure wordt getracht netwerken extra aantrekkelijk te maken. Parkstad vervult daarbij functies op het gebied van de regionale afstemming en besluitvorming (Platform), beleidsontwikkeling (Beleid) en coördinatie en afstemming van de uitvoering (Programmering).
Platform Ruimte Samenwerking binnen Parkstad Het platform voor het thema Ruimte is de bestuurscommissie Ruimte, welke in Q3 is samengegaan met de bestuurscommissie Mobiliteit. Sindsdien is sprake van de bestuurscommissie Ruimte en Mobiliteit. Dit overleg wordt mede voorbereid door het Ambtelijk Overleg Ruimte. De voorzitter van de Bestuurscommissie neemt vanuit die hoedanigheid deel aan het Bestuurlijk Kern Overleg (BKO) Zuid-Limburg en het Bestuurlijk Overleg Nationaal Landschap Zuid-Limburg. In het Bestuurlijk
12
Kernoverleg Zuid-Limburg komen ook regio overstijgende zaken aan de orde zoals NOVI-gebied Zuid-Limburg. Mobiliteit Het platform voor het kernthema Mobiliteit is de bestuurscommissie Mobiliteit, welke in Q3 is samengegaan met de bestuurscommissie Mobiliteit. Sindsdien is sprake van de bestuurscommissie Ruimte en Mobiliteit. Dit overleg wordt voorafgegaan door het ambtelijk overleg Mobiliteit. Besluitvorming over de aanpak van Mobiliteit en inzet van het werkbudget vindt plaats via de bestuurscommissie. Daarnaast neemt de voorzitter van de Bestuurscommissie vanuit zijn portefeuille zitting in diverse gremia in Zuid-Limburg en Limburg.
Regionaal Beleid Ruimte Regionaal Afstemmingskader gemeentelijke omgevingsvisies In 2021 is onder regie van de Bestuurscommissie gewerkt aan de uitvoering van de vastgestelde procesaanpak om te komen tot het regionaal afstemmingskader, als gezamenlijk kader voor de gemeentelijke omgevingsvisies (GOVI). Er is onder voorzitterschap van Parkstad met een kernteam uit de 7 Parkstadgemeenten gewerkt aan een eerste conceptversie. In 2022 wordt deze eerste versie, als bouwsteen voor de GOVI’s, ter besluitvorming naar de raden gestuurd. NOVI-gebied Zuid-Limburg Op 17 februari 2021 is aan Zuid Limburg de status NOVI-gebied toegekend door het Rijk. Het is een vertrekpunt voor langjarige samenwerking tussen Rijk en Regio om een aantal grote doorbraken te bereiken die cruciaal zijn voor de toekomst van Zuid-Limburg. Aan de basis van de toekenning ligt een gezamenlijk Plan van Aanpak dat uiteindelijk in december 2021 heeft geleid tot een NOVI-startagenda 2022. Voor de aanpak in het NOVI-gebied is de inzet er op gericht om focus te geven op die doorbraken waarop zich een momentum voordoet en echt meerwaarde kan worden ontwikkeld. Dat heeft geresulteerd in een focus op drie onderdelen: 1. Impuls Volkshuisvestingsfonds als katalysator voor het wegwerken van achterstanden. 2.
Aanpak wateroverlast Zuid-Limburg als katalysator voor een integrale aanpak van de opgaven in het landelijk gebied, verbonden met de steden. 3. Panorama Zuid-Limburg: op weg naar een gezamenlijke ruimtelijke ontwikkelstrategie voor Zuid-Limburg. Deze focus geldt voor de eerste fase, het is niet ondenkbaar dat bijvoorbeeld vanuit Panorama ZuidLimburg andere onderwerpen naar voren komen die onder de NOVI-vlag opgepakt kunnen worden. Vanuit het programma Ruimte wordt ambtelijk deelgenomen aan het kopgroepoverleg, het regieteam en het opgaveteam ‘Groene Long’. ZL’EU: Zuid Limburg in euregionale context Vanuit het stimuleren van grensoverschrijdende samenwerking met de regio Aken en het tot stand brengen van integratie en connectiviteit met het Rheinische Revierdoen zich mogelijk allerlei kansen voor. Parkstad heeft in samenwerking met RWTH-Aachen een proces opgestart om deze kansen te verkennen. Dit zal ook leiden tot voorstellen voor een ruimtelijke strategie. In 2021 hebben een aantal deelworkshops plaatsgevonden o.a. op het terrein van energie en mobiliteit, landschap en biodiversiteit, economie en demografie. Dit proces sluit ook nauw aan op één van de het NOVI-ZL focuspunten Panorama Zuid-Limburg waarop wederzijdse afstemming zal plaatsvinden.
Omgevingsagenda Zuid Naast het instrument ‘NOVI-gebied’ wenst het Rijk via het instrument van de Omgevingsagenda (per landsdeel; in dit geval Noord-Brabant en Limburg) de NOVI-doelstellingen verder door te voeren in,
13
dit af te stemmen met beleid en programmering van decentrale overheden, en hierover tot bestuurlijke afspraken (in de vorm van een agenda) te komen. Gezien de coronaperikelen de lange kabinetsformatie en het hierdoor ontstane vacuüm op rijksniveau is het tot stand komen van de agenda gestagneerd. Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en Omgevingsverordening Limburg 2021 GS heeft de Omgevingsvisie 15 december 2020 vastgesteld. Vervolgens hebben Provinciale Staten (met enige vertraging vanwege bestuurlijke perikelen) op 1 oktober 2021 de Omgevingsvisie vastgesteld. De Omgevingsvisie Limburg is op 25 oktober 2021 in werking getreden en vervangt daarmee het POL uit 2014. Parkstad heeft in dit traject, onder regie van de BC Ruimte, een gezamenlijke zienswijzereactie ingebracht. Op een aantal thema’s in de POVI met soms concurrerende ruimteclaims (klimaatadaptatie, energie-transitie, stikstofproblematiek, landbouwtransitie, natuurontwikkeling dient verdiepend onderzoek plaats te vinden. Via de methode van ontwerpend en beeldend onderzoek zal dit nader uitgewerkt worden in Panorama Zuid-Limburg. Provinciale Staten heeft in december 2021 de Omgevingsverordening Limburg (2021) vastgesteld die hoofdzakelijk een beleidsneutrale omzetting van de Omgevingsverordening Limburg 2014 is. Op een klein aantal onderwerpen zijn wel wijzigingen doorgevoerd. Het gaat o.a.
om instructieregels aan gemeenten op het gebied van wonen, zonne-energie, na-ijlende effecten van de steenkoolwinning en huisvestingsnormen voor internationale werknemers. Vanuit Parkstad is, onder regie van de BC Ruimte, een gezamenlijk zienswijzereactie geformuleerd. Facetbestemmingsplan reductie plancapaciteit detailhandel Vanuit het de BC Economie & Toerisme geïnitieerd is de BC Ruimte aan de slag gegaan met de planologische vertaalslag van de planreductie op Parkstadniveau . De verbeelding en juridische vertaalslag is in samenwerking met BRO en de zeven Parkstadgemeenten vertaald in een voorontwerp-facetbestemmingsplan dat in 2022 in iedere gemeente lokaal in procedure wordt gebracht. Mobiliteit Het mobiliteitsbeleid in Parkstad Limburg vindt zijn oorsprong ino.a.: • • • •
Mobiliteitsvisie Zuid-Limburg Regionale visie op duurzame mobiliteit (SUMP). Fietsroutenetwerk Zuid Limburg-Nationaal Toekomstbeeld Fiets Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030
Binnen het kernthema werd ook in 2021 met de gemeenten, provincie en overige partners gewerkt aan de implementatie van dit regionale beleid.
Regionale programmering Ruimte Niet van toepassing. Mobiliteit Duurzame Mobiliteit (SUMP) en uitvoeringsgenda mobiliteit Parkstad De visie heeft zijn weerslaggevonden in een kort animatiefilmpje. https://vimeo.com/507114199 In de regionale Mobiliteitsvisie (SUMP) Parkstad en het filmpje zijn 5 focuspunten benoemd: 1. Inzetten op meer fietsgebruik 2. Verruimen van het aanbod van deelvervoer (deelfietsen en deelauto’s), zeker als alternatief voor de (fossiele) auto en aansluitend op het OV 3. Inzetten op elektrisch vervoer
14
4. Verbeteren van de leefbaarheid 5. Verbeteren van bereikbaarheid en verkeersveiligheid Deze zijn ook uitgangspunt geweest voor de start van de uitwerking de uitvoeringsagenda mobiliteit Parkstad in november die Q1 2022 gereed is. Zuid-Limburg Bereikbaar Zuid-Limburg Bereikbaar is de nieuwe naam van het programmabureau Maastricht Bereikbaar. ZuidLimburg Bereikbaar heeft een programma, waarbij middels een werkgeversaanpak de werknemer de auto voor woon-werk verkeer laat staan om te kiezen voor een duurzame mobiliteitsoplossing, zoals (deel)fiets of E-bike. Het programma voorziet vooral in de gedragsbeïnvloeding en gedragsverandering, die nodig is voor de keuze van duurzame mobiliteit. De inzet van Zuid-Limburg Bereikbaar is voor uitvoering van de projecten, die vanuit de Mobiliteitsvisie (SUMP) Parkstad zullen worden geagendeerd, van belang. Velocity Mede met steun van E-Connect subsidiegelden en de regiodeal geden heeft Parkstad E-bike deelfietssysteem in Parkstad (Velocity Parkstad Limburg) geïnitieerd. In aansluiting op het netwerk in Aken zullen op locaties in Parkstad deelfietsstations worden gerealiseerd. De locaties zijn vastgesteld door de gemeenten en de betreffende bruikleenovereenkomsten getekend. Opdracht is verleend voor de realisatie (begin 2022 gereed). Openbaar Vervoer De opdracht voor de spoorverdubbeling van Heerlen-Landgraaf is verleend en in uitvoering.
Naast een bijdrage in de investering draagt Parkstad ook bij aan het bijbehorende omgevingsmanagement en -communicatie. Hiermee wordt een belangrijke technisch/fysiek obstakel beslecht in de verbinding met Aken. De ingezette lobby voor het doortrekken van de Intercity van Randstad via Heerlen naar Aken en aansluiting op het Europese HSL-netwerk is voort gezet. We voelen ons gesteund door twee aangenomen moties in Tweede Kamer die aansluiten op Europese en Rijksambities. Zowel Europa en Rijk zetten in op intensivering van goederen en personenvervoer per spoor en uitbreiding en verbetering van de aansluitingen op het Europese HSL-netwerk. Het bedrijfsleven via o.a. VNO-NCW en steden langs de lijn als Eindhoven en Den Haag steunen ons in de lobby. Er is echter nog een weg te gaan om tot definitieve besluitvorming en allocatie van de benodigde middelen te komen. De verbinding met de Randstad vergt een forse ingreep en opwaardering van station Eindhoven die voorzien rond 2030-2035. De lobbyinzet blijft er op gericht om zo spoedig mogelijk in ieder geval vanuit Eindhoven de aansluiting met HSL-Aken in de dienstregeling op te nemen.
Monitoring Ruimte Niet van toepassing. Mobiliteit We nemen samen met gemeente Heerlen deel aan het aanvullend monitoringsonderzoek Onderweg in Nederland (ODiN), dat uitgevoerd wordt door het CBS. Deelname aan het ODiN betekent dat de regio Parkstad Limburg antwoord krijgt op één van de belangrijkste basisvragen voor het regionale mobiliteitsbeleid: met welk vervoermiddel en met welk motief verplaatsen onze inwoners zich?
15
Advisering Ruimte Een extern bureau ondersteunt en adviseert bij het opstellen van het regionaal afstemmingskader. Ook is extern juridisch advies ingewonnen hoe ’het regionaal afstemmingskader geborgd kan worden in relatie tot de nieuwe Omgevingswet en bestaande structuurvisies op regionale en ZuidLimburgse schaal. Ook voor het opstellen van het facetbestemmingsplan reductie detailhandel wordt een hiervoor deskundig bureau ingeschakeld. Mobiliteit Een extern bureau heeft ondersteund bij het opstellen van de SUMP, het animatiefilmpje en het opstellen van de uitvoeringsagenda mobiliteit Parkstad
Instrumentontwikkeling Ruimte Reductie plancapaciteit In het kader van het Uitvoeringsprogramma Retail is in 2021 samen met de Bestuurscommissie Economie & Toerisme gewerkt aan een regionaal facetbestemmingsplan om te komen tot een reductie van de plancapaciteit voor detailhandel/retail op bedrijven(terrein)bestemmingen (zie ‘regionaal beleid’). Mobiliteit Niet van toepassing.
Overig Ruimte De gemeente Heerlen was aangewezen als gastheer voor de Dag van de Stad in 2020 die voor de 5e keer georganiseerd werd. Het staat bekend als het nationale evenement voor toekomstbestendige stedelijke en regionale ontwikkeling., waarbij inspireren, informeren en verbinden centraal staat. Als gevolg van de coronamaatregelen was deze verplaatst naar 1 november 2021. We kunnen terugblikken op een succesvolle Heerlense editie. (zie voor een terugblik www.dedagvandestad.nl) . De Stadsregio heeft ondersteund bij de organisatie en programma-invulling). Mobiliteit Niet van toepassing.
16
2.1.2 BC Duurzaamheid Inleiding Voor het thema duurzaamheid geldt dat begin 2021 in het teken stond van de Regionale Energie Strategie (RES) Zuid-Limburg, waarbij samen met RES partners is aangegeven op welke wijze de energietransitie in de regio handen en voeten krijgt en hoe een bijdrage wordt geleverd aan de doelstellingen uit het Klimaatakkoord. De RES 1.0 is medio 2021 vastgesteld door alle Parkstadgemeenten. De rest van het jaar heeft Stadsregio Parkstad met de RES-partners naar manieren gezocht om invulling te geven aan de RES Zuid-Limburg. Procesmatige en organisatorische vraagstukken stonden hierbij centraal. Het jaar 2022 zal in het teken van de uitvoering moeten komen te staan. Naast het vaststellen van de RES 1.0 was er in 2021 ook veel aandacht voor het vaststellen van de Transitievisie Warmte (TVW) en Windenergie Parkstad-Zuid. Op basis van stukken door de warmte coördinator hebben de Parkstad-gemeenten een TVW opgesteld, hetgeen als visiedocument en eerste aanzet dient om de gebouwde omgeving van het aardgas af te krijgen. Nadat gemeenteraden eind 2021 deze ‘TVW 1.0’ hebben vastgesteld zijn de Parkstad-gemeenten gezamenlijk aan de slag gegaan om startwijken te bepalen en om de potentie van warmtenetten in kaart te brengen.
Verder, door het succesvol doorlopen van de marktconsultatie van Windenergie Parkstad-Zuid, is realisatie van Windenergie Parkstad-Zuid een stap dichterbij gekomen. Aansluitend op een goed doorlopen proces hebben de gemeenteraden een samenwerkingsverband tussen commerciële en coöperatieve partijen toestemming verleend om een gemeenschappelijk plan op te stellen, en dit parallel aan de kandidatuur van de Einstein Telescoop verder uit te werken voor toekomstige besluitvorming over een vergunningsaanvraag. De komende jaren zal uitwijzen hoe dit majeure project tot wasdom zal komen. Voor de uitvoering van PALET is daarnaast ook aandacht geweest voor het Zonnepanelenproject Parkstad, samenwerking met de WoonWijzerWinkel en een programma voor verduurzaming van scholen. Ook heeft een bestuurdersconferentie in het teken van de circulaire economie plaatsgevonden en is dit onderwerp aan de portefeuille van de bestuurscommissie toegevoegd. Door het organiseren van een bestuurdersconferentie voor klimaatadaptatie en het opleveren van een klimaatadaptatie strategie zijn stappen gezet die ertoe kunnen leiden dat ook dit onderwerp mogelijk aan de portefeuille van de bestuurscommissie toegevoegd gaat worden. Hiermee is in 2021 de basis gelegd voor diepgang en verbreding, waar uitvoering van bestaande en het vormgeven van nieuwe taken van de bestuurscommissie in 2022 de boventoon zullen voeren.
Platform Door het inrichten van de Bestuurscommissie Duurzaamheid is binnen de Stadsregio een toegewijd platform voor het thema duurzaamheid gecreëerd. Hierdoor is het ambtelijk samenwerkingsverband, de PALET Broedkamer, tot een opzichzelfstaand Ambtelijk Overleg uitgegroeid. Naast het AO zijn in 2021 ook verschillende ambtelijke werkgroepen in het leven geroepen, namelijk de werkgroep warmte, de werkgroep klimaatadaptatie en de werkgroep circulariteit. Als sub-regio binnen de RES Zuid-Limburg neemt Parkstad zitting in twee bestuurlijke overleggen, namelijk ‘de Stuurgroep’ en ‘het Groot Bestuurlijk Overleg’. De voorzitter van de bestuurscommissie neemt samen met de wethouder van gemeente Heerlen zitting in de Stuurgroep RES Zuid-Limburg. Alle portefeuillehouders nemen deel aan het Groot Bestuurlijk Overleg. Ambtelijk neemt Parkstad zitting in het programmateam en de werkgroep Regionale Structuur Warmte. Voor Windenergie Parkstad-Zuid en de WoonWijzerWinkel zijn twee specifieke regionale bestuurlijke stuurgroepen ingericht.
17
Regionaal Beleid De vigerende beleidskaders voor de bestuurscommissie zijn: • Parkstad Limburg Energie Transitie – regionaal ambitiedocument PALET 1.0 • Parkstad Limburg Energie Transitie – gemeentelijke verdiepingsstudies PALET 2.0 • Parkstad Limburg Energie Transitie – regionaal uitvoeringsprogramma PALET 3.0 • RES Zuid-Limburg – regionaal visiedocument RES 1.0 Zuid-Limburg PALET: Parkstad Limburg Energie Transitie In 2015 hebben de gemeenteraden in Parkstad unaniem het kaderstellende energietransitiebeleid (Parkstad Limburg Energietransitie: PALET 1.0 en 2.0) vastgesteld. In 2016 is dit beleid omgezet in een regionaal uitvoeringsprogramma PALET 3.0, waarbij de ambitie om in 2040 een energieneutrale regio te zijn is vertaald in concrete acties en projecten voor de eerste periode 2016-2020 en waarbij in 2020 minimaal 8% van de doelstelling tot 2040 moet zijn gerealiseerd. In 2020 is de beleidsmatige doorontwikkeling van PALET in gang gezet met het voornemen om PALET aan te vullen met een warmteparagraaf en om een Sustainable Mobility Plan (SUMP) voor Parkstad te ontwikkelen. In 2021 is deze beleidsmatige doorontwikkeling van PALET doorgezet. Zoals in het Klimaatakkoord is afgesproken hebben Parkstad-gemeenten eind 2021 een Transitievisie Warmte vastgesteld.
In regionaal verband is de zogenaamde ‘TVW 1.0’ opgesteld, hetgeen een eerste beeld verschaft van hoe Parkstad-gemeenten in potentie aardgasvrij zouden kunnen worden. Op basis van aanvullende pandeninformatie en onderzoek naar de potentie van warmtenetten zullen in 2022 startwijken worden aangewezen en uitvoerpingsplannen worden opgesteld. SUMP valt met het introduceren van de Bestuurscommissie Duurzaamheid onder de Bestuurscommissie Ruimte en Mobiliteit. RES Zuid-Limburg In het kader van het Klimaatakkoord is in de afstemming tussen het Rijk en IPO, VNG en VNW ervoor gekozen de energietransitie in Nederland te versnellen via de regio. In Nederland zijn 30 regio’s aangewezen om een regionale energie strategie op te stellen. Op basis van het Energie Convenant Zuid-Limburg hebben de (nu) 16 samenwerkende gemeenten besloten samen één regionale energie strategie te zullen opstellen: de RES Zuid-Limburg. Via de RES Zuid-Limburg is een regionaal bod bij het Rijk ingediend waarin RES-partijen aangeven welke bijdrage zij zullen leveren aan de landelijke opgave van 49% CO2-reductie in 2030 t.o.v. 1990. Ook is inzicht gegeven in de huidige en verwachte energievraag in 2030 en 2050, de potentie voor de grootschalige opwek van wind en zon-PV, de warmtevraag en bovenregionaal aanbod van warmtebronnen, en de benodigde infrastructuur.
Voor Parkstad betekent dit dat het bestaande energietransitiebeleid PALET naar de kaders van de RES geconverteerd wordt. Hoewel PALET hiermee onderdeel zal uitmaken van de RES Zuid-Limburg, zal het Uitvoeringsprogramma PALET zelfstandig blijven bestaan. Ook de TVW zal een zelfstanding programma blijven. Wel wordt RES Zuid-Limburg geacht om een Regionale Structuur Warmte (RSW) aan te leveren die gemeentegrensoverschrijdend de verdeling van (duurzame) warmte beschrijft. In 2021 heeft Parkstad zitting genomen in de ambtelijke werkgroep RSW, waar op regionaal niveau onderzoek loopt naar bovengemeentelijke warmtebronnen.
Regionale Programmering •
Zonnepanelenproject Parkstad Ultimo 2021 deden ca. 4.550 huishoudens mee aan het Zonnepanelenproject Parkstad. In Q3 2020 is er een afvlakking geconstateerd van het aantal deelnemers. Derhalve werd in overleg met de serviceprovider bezien, of en zo ja hoe dit aantal kan worden gestimuleerd. Ook 2021 stond in het teken van corona, hetgeen tot annulering van fysieke informatieavonden heeft geleid. Het aantal deelnemers is daarom wederom teruggelopen, hetgeen scheefgroei veroorzaakt tussen de kosten van de administratieve eenheid en opbrengsten door het aantal
18
deelnemers. In 2022 zal een beslissing moeten worden genomen over continuering van het Zonnepanelenproject. •
Verduurzaming bedrijven i.s.m. RUD Zuid-Limburg Met de gemeenten is in 2019 afgesproken dat de RUD Zuid-Limburg 61 bedrijven zou bezoeken om hen te informeren, te adviseren en te stimuleren over (verplichte en kansrijke) verduurzamingsmaatregelen; ultimo 2020 waren, mede door de impact van het corona-virus, nog niet alle in dat jaar geplande bedrijfsbezoeken afgerond. In 2021 was dit wel het geval. Eind 2021 werd echter nog aan de eindrapportage gewerkt, die in 2022 opgeleverd zal worden.
•
Verduurzaming basisscholen en gemeentelijke gebouwen In 2019 is i.s.m. de onderwijsstichtingen INNOVO en MOVARE het onderzoek gestart om voor zeven schoolgebouwen de potentiële duurzaamheidsmaatregelen m.b.t. energiebesparing, energieopwekking en een verbetering van de luchtkwaliteit inzichtelijk te maken. Op vergelijkbare wijze zijn samen met de gemeenten onderzoeken uitgevoerd voor een 30-tal gemeentelijke gebouwen. In 2020 zijn alle rapportages afgerond en gedeeld met de gemeenten. De insteek is om te bezien hoe de financiering c.q. investering kan worden georganiseerd. Hieruit voortvloeiend is in 2021 een bestuurdersconferentie verduurzaming scholen georganiseerd. Naar aanleiding van deze conferentie is in samenwerking met Ruimte-OK een pilot project met het Bernardinuscollege in gang gezet, en zullen naar verloop van tijd alle Intergrale Huisvesting Plannen van Parkstad-scholen worden doorgelicht om te kijken waar na de pilot elders aan de slag kan worden gegaan. Verduurzaming van overige gemeentelijke gebouwen moet nog vervolg krijgen.
•
Windenergie De regionale coördinator windenergie heeft de afgelopen drie jaar de gemeenten Heerlen, Kerkrade en Simpelveld met kennis, expertise en capaciteit ondersteund om plannen voor Windenergie Parkstad-Zuid uit te werken en onderzoeken in gang te zetten. Eind 2020 hebben de drie gemeenten positief besloten om fase 1 af te ronden en in fase 2 marktpartijen en energiecoöperaties uit te nodigen om met concrete plannen te komen. In 2021 zijn, ter afronding van fase 2, twee commerciële en drie coöperatieve partijen gevraagd om een gemeenschappelijk plan te ontwikkelen. Eind 2021 zijn deze door een onafhankelijk deskundigenpanel geselecteerde winnaars aan de raden en omgeving gepresenteerd. In dezelfde periode zijn de Stadsregio en gemeentelijke partijen door de provincie op de hoogte gesteld van de kandidatuur van de Einstein Telescoop, en de mogelijk nadelige gevolgen voor Windenergie Parkstad-Zuid. Na positieve besluitvorming door raden zal, met ingang van fase 3, onderzocht moeten worden wat het effect van de Einstein Telescoop precies is en hoe een gemeenschappelijk plan voor Windenergie Parkstad-Zuid ter finale besluitvorming aan de raden kan worden voorgelegd. Parralel aan Windenergie Parkstad-Zuid loopt onderzoek naar windenergie in Brunssum. In 2022 zullen op beide fronten verdere stappen worden gezet.
•
WoonWijzerWinkel De oprichtingsakte van de WoonWijzerWinkel Zuid-Limburg B.V. is in mei 2020 gepasseerd. In oktober 2020 heeft de WoonWijzerWinkel haar deuren geopend aan de Rodaboulevard in Kerkrade. De doelstelling is om via dit concept, als hét gemeentelijke energieloket in de regio, in 10 jaar tijd 15.000 particuliere woningen in Parkstad te verduurzamen via een ontzorgingsmodel, waarbij nadrukkelijk de samenwerking wordt gezocht met het regionale/lokale bedrijfsleven. Hoewel in 2021 de WoonWijzerWinkel wederom onder corona heeft geleden, zijn financiële en bedrijfstechnische doelstelling naar omstandigheden ruimschoots behaald. Dit is met name het geval door effectief invulling te geven aan RRE subsidies. Verder zijn in 2021 stappen gezet om een ontzorgingsmodel voor burgers te ontwikkelen dat breder is dan enkel zonnepanelen, hetgeen invulling moet geven aan de bestuurlijke wens om tot een regionaal isolatieprogramma te komen. Ontzorging van de burger en het verstrekken van financiering zijn hiervoor cruciaal.
19
Monitoring De evaluatie van PALET 3.0 (2016-2020), gepland voor 2020 is, mede in relatie tot de RES ZuidLimburg, uitgesteld tot 2021 en maakt deel van een hernieuwd uitvoeringsprogramma.
Advisering Externe advisering is aan de orde geweest bij specialistisch onderzoek (o.a. verduurzaming basisscholen en advisering voor een regionaal energiebedrijf), noodzakelijke gespecialiseerde kennis en expertise (windcoördinator, warmtecoördinator, pandenanalyse, en de inzet van opdrachtnemers bij totstandkoming van de sub-RES Parkstad) en bij diverse juridische vraagstukken op project- of casusniveau (o.a. WoonWijzerWinkel, Zonnepanelenproject Parkstad en Energiepark Herzogenrath).
Instrumentontwikkeling N.v.t.
Overig In april 2020 zou in Heerlen het jaarlijkse congres van het netwerk Energy Cities plaatsvinden. In verband met de maatregelen rondom Covid19 was het Cities & Citizens Energy Forum uitgesteld tot 2021. Dit evenement heeft vanwege Covid19 wederom geen doorgang kunnen vinden.
20
2.1.3 BC Economie en Toerisme Inleiding In 2021 is in het kader van de Regio Deal Parkstad Limburg besloten over de inzet van de resterende financiële middelen binnen de themalijn ‘voorzieningen & retail’, waardoor – bovenop de 2 projecten uit de 1e en 2e termijn – er nog eens 3 projecten zijn geprogrammeerd en er reëel zicht is op het behalen van de thematische doelstellingen. Naast de investering en versterking van de regionale winkelstructuur en het transformeren van overtollige winkelmeters, zijn er via de regionale inzet van Streetwise in 2021 wederom een fors aantal nieuwe ondernemers gestart. In 2021 versnelde en vergrootte de dynamiek op de bedrijventerreinen zich. Verschillende bedrijven in de regio breiden uit en ook veel bedrijven van buiten de regio, hebben Parkstad op het oog als een interessante vestigingslocatie. Herontwikkeling van bestaande bedrijventerreinen, een toenemende vraag op de arbeidsmarkt en een verdere ruimtelijke vraag naar vestigingslocaties op, met name, de bedrijventerreinen zijn ontwikkelingen die steeds prominenter het economisch beleid van de regio zullen bepalen. Ook het cluster rond de Smart Services Campus weet zich steeds beter te manifesteren als een sterk ecosysteem op het vlak van smart services en kunstmatige intelligentie (AI). Dit ecosysteem is in 2021 benoemd als één van de 7 landelijke AI Hubs binnen de NL AI Coalitie.
Op toeristisch vlak hebben twee attracties in Parkstad in 2021 een nationale prijs ontvangen (Kasteel Hoensbroek en Discovery Museum) en is in het Maankwartier het ‘Experience Center’ geopend. Tijdens een aantal alliantiebijeenkomsten met ondernemers uit de toerisme-sector is de brede behoefte geuit om de samenwerking tussen ondernemers onderling, en tussen ondernemers en overheden in Parkstad, te versterken.
Platform Samenwerking binnen Parkstad Het platform voor de thema’s Economie & Toerisme is de bestuurscommissie Economie & Toerisme. Dit overleg wordt mede voorbereid door enerzijds het Ambtelijk Overleg Economie en anderzijds het Ambtelijk Overleg Toerisme. Drie leden van de Bestuurscommissie nemen vanuit die rol deel aan het Bestuurlijk Overleg Ruimtelijke Economie (BORE) Zuid-Limburg en twee leden, waaronder de portefeuillehouder Toerisme, nemen vanuit die rol deel aan de bestuursvergadering van Visit ZuidLimburg en het Bestuurlijk Overleg Nationaal Landschap Zuid-Limburg (BO NLZL). Samenwerking en externe oriëntatie: •
Retail-Deal (incl. ministerie van EZK) In het kader van de regionale retailaanpak via het Uitvoeringsprogramma Retail wordt, sinds de ondertekening van een Retail-Deal in maart 2019, samen gewerkt met de Nationale Retailagenda waaronder het ministerie van Economische Zaken & Klimaat. In 2021 is, geïnspireerd door deze samenwerking en de aanpak van gemeente Rotterdam, de Stratenaanpak Parkstad Limburg opgezet.
•
MKB Parkstad De afstemming met MKB Parkstad is, met name voor het thema retail, gecontinueerd door middel van structureel overleg tussen Parkstad en de Commissie Retail van MKB Parkstad. Daarnaast participeert MKB Parkstad in diverse gebiedsontwikkelingsprocessen en -projecten die in het kader van het Uitvoeringsprogramma Retail zijn gestart met gemeenten, supermarktketens, Streetwise en ondernemersverenigingen. Tevens wordt in voorkomende gevallen van casuïstiek – zowel binnen als buiten Parkstad - de afstemming gezocht met MKB Parkstad. Ook wordt met MKB Parkstad op andere thema’s de samenwerking gezocht, zoals bij de MKB Innovatieregeling.
21
•
Supermarktketens In navolging van het convenant met de Aldi (2016) is op regionaal niveau het overleg met verschillende supermarktketens voortgezet. De supermarkten vormen de ruggengraat van de winkelstructuur in Parkstad (voorzieningenstructuur en leefbaarheid), en in overleg met deze supermarkten en de gemeenten wordt geprobeerd om enerzijds invulling te geven aan het maatschappelijk belang (een gezonde winkelstructuur) en anderzijds een vanuit het perspectief van de supermarkten gezonde bedrijfsexploitatie.
•
Economische Samenwerking Zuid-Limburg (ESZL) en portefeuillehoudersoverleg Economie Zuid-Limburg Parkstad is bij het bestuur van ESZL aangehaakt door een vertegenwoordiger van de Bestuurscommissie Economie & Toerisme die in het bestuur van ESZL zitting heeft en door deelname aan de periodieke ambtelijke overleggen. Door ESZL is de omslag gemaakt naar een nieuwe wijze van samenwerking, waarbij gewerkt wordt met ‘coalitions of the willing’. Hiervoor wordt bestuurlijk overleg gevoerd via het portefeuillehoudersoverleg Economie Zuid-Limburg. Voorbespreking hiervan vindt plaats in de Bestuurscommissie Economie & Toerisme. Daarnaast vinden besluiten plaats bij het bestuur van ESZL of in de subregionale overleggen, zoals de Bestuurscommissie Economie & Toerisme.
•
Visit Zuid-Limburg De toeristische marketing van de Zuid-Limburgse gemeenten wordt gezamenlijk via Visit Zuid-Limburg georganiseerd. Twee leden van de bestuurscommissie hebben een adviserende rol bij het bestuur van Visit Zuid-Limburg. Medio 2021 is het Experience Center van de regio in het Maankwartier geopend. De nieuwe toeristische marketing voor Parkstad staat daarbij centraal, waarbij de historie en bijbehorende verhalen over Romeinse tijd, Middeleeuwen, Mijntijd, Transitiejaren en Nieuw Elan een prominente plek hebben.