Raadsvoorstel Transitievisie Warmte 1.0

Onderwerp: Raadsvoorstel Transitievisie Warmte 1.0

Vergaderdatum:

21 december 2021

Registratienr:

Z/21/165903 284381

Portefeuillehouder:

Jos Timmermans

Steller:

Humbs-Steinbeck, Daniel (Beekdaelen)

Aan de Raad Voorstel: 1. de Transitievisie Warmte 1.0 gemeente Beekdaelen vaststellen als nadere uitwerking van het Nationale Klimaatakkoord (2019) en als bouwsteen voor een Transitievisie Warmte 2.0 gemeente Beekdaelen; 2. Instemmen met het proces om te komen tot de Transitievisie Warmte 2.0 gemeente Beekdaelen en het college de opdracht te geven om deze in concept voor te bereiden en eind 2022 ter vaststelling aan de raad aan te bieden. 3. Instemmen met het voorstel om op de schaal van Parkstad Limburg een projectaanpak uit te werken om inwoners te stimuleren tot en te faciliteren bij het nemen van energiebesparingsmaatregelen, en deze aanpak ter vaststelling aan de raad aan te bieden gelijktijdig met de vaststelling van de Transitievisie Warmte 2.0 – gemeente Beekdaelen. Inleiding: Energietransitie en klimaatverandering zijn belangrijke en actuele maatschappelijke thema’s. Om de negatieve effecten van klimaatverandering beheersbaar te houden maar bovenal om onze kwaliteit van leven te behouden, hebben 195 landen in 2015 het Klimaatakkoord van Parijs ondertekend. Het streven is om de temperatuurstijging wereldwijd beneden de 2°C te houden. Op 28 juni 2019 publiceerde het kabinet het Klimaatakkoord: de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken.

In de Buitengewone Algemene Ledenvergadering van de VNG op 29 november 2019 is -onder voorwaarden- door de gemeenten ingestemd met het ondertekenen van het Klimaatakkoord. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat we de CO2-uitstoot met elkaar sterk gaan verminderen: in 2030 met de helft ten opzichte van 1990 en in 2050 zelfs met 95%. In het Klimaatakkoord is voor de sector ‘Gebouwde omgeving’ afgesproken dat de warmtevoorziening van onze 7 miljoen huizen en 1 miljoen gebouwen in Nederland in 2050 volledig CO2 -vrij is. Iedere gemeente dient een realistisch tijdspad vast te leggen waarop wijken en buurten van het aardgas gaan. Elke gemeente dient hiertoe voor eind 2021 een Transitievisie Warmte 1.0 (verder TVW 1.0) vast te stellen. Via dit raadsvoorstel leggen wij de ‘TVW 1.0 gemeente Beekdaelen’ ter besluitvorming aan u voor. De TWV 1.0 gemeente Beekdaelen is in regionaal verband – samen met de andere Parkstadgemeenten en onder coördinatie van de Stadsregio Parkstad – tot stand gekomen. Eenzelfde voorstel wordt op dit moment ook aan de andere raden van de Parkstadgemeenten ter besluitvorming voorgelegd.

1

Het doel van dit voorstel is vaststelling van de TVW 1.0 gemeente Beekdaelen. Met het vaststellen van de TVW 1.0 scheppen we de kaders om de volgende stappen te zetten in de warmtetransitie in Beekdaelen. We stellen de uitgangspunten voor de warmtetransitie in Beekdaelen vast, geven een eerste beeld van de potentie van mogelijke aardgasvrije warmtebronnen en -technieken voor Beekdaelen en geven een doorkijk naar de concrete stappen en benodigde middelen om te komen tot een Transitievisie Warmte 2.0 (verder TVW 2.0). Vooruitlopend op de keuze voor definitieve plangebieden in Beekdaelen om van het aardgas af te gaan, ontwikkelen we een gemeentebrede energiebesparingsaanpak. Kaders Onder regie en coördinatie van de Bestuurscommissie Ruimte incl. Duurzaamheid van de Stadsregio Parkstad Limburg is in de periode 2013-2015 kaderstellend energietransitiebeleid opgesteld, genaamd ‘Parkstad Limburg EnergieTransitie’ (PALET). Dit beleid – bestaande uit een regionaal ambitiedocument PALET 1.0 en acht gemeentelijke potentiestudies PALET 2.0 – is medio 2015 unaniem vastgesteld door de gemeenteraden van Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Nuth, Onderbanken, Simpelveld en Voerendaal. De voormalige gemeente Schinnen heeft zich daar in 2018 bij aangesloten.

In 2015-2016 is de lange termijn doelstelling om energieneutraal te worden, vertaald in een regionaal uitvoeringsprogramma PALET 3.0 voor de korte termijn i.c. de periode 2016-2020. In de Buitengewone Algemene Ledenvergadering van de VNG op 29 november 2019 is -onder voorwaarden- door de gemeenten ingestemd met het ondertekenen van het Klimaatakkoord. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat alle Nederlandse gemeenten uiterlijk in 2021 een Transitievisie Warmte opstellen. Naast de TVW wordt in Zuid-Limburgs verband gewerkt aan de Regionale Energie Strategie (RES). In de RES stellen regio’s een Regionale Structuur Warmte (RSW) op. In de RSW wordt de warmtevraag en -aanbod in beeld gebracht. Ook worden bovengemeentelijke warmtebronnen en de benodigde (warmte)infrastructuur in beeld gebracht. De TVW en RSW moeten daarom goed op elkaar worden afgestemd. De bevindingen uit de TVW 1.0 worden meegenomen in de RES 2.0 die uiterlijk 1 juli 2023 aan het Rijk dient te worden aangeboden. Aan welke Global Goals draagt dit voorstel bij? De Transitievisie Warmte draagt bij aan Global Goal 13 (aanpak van klimaatverandering). Argumenten: 1.1 Het Nationale Klimaatakkoord dient te worden nagekomen.

Om inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden voldoende tijd te geven om mee te doen in de transitie naar een aardgasvrije samenleving, is het van belang om zo snel mogelijk met alle partijen in gesprek te gaan over de voorliggende opgave. Met het vaststellen van de TVW 1.0 voldoet de gemeente Beekdaelen aan de afspraak om de transitievisie warmte (uiterlijk) eind 2021 vast te stellen, conform de afspraak in het Klimaatakkoord. 1.2 De TVW 1.0 geeft eerste beeld van de warmtealternatieven voor aardgas en beschikbaarheid warmtebronnen. De TVW 1.0 geeft gebouweigenaren en gebruikers een eerste beeld van de technieken waarmee de gemeente in potentie aardgasvrij gemaakt kan worden, op het schaalniveau van een wijk op basis van de administratieve CBS-indeling van 2

buurten/wijken. Ook is voor alle gemeenten in Parkstad een eerste inventarisatie uitgevoerd om de beschikbaarheid van warmtebronnen in kaart te brengen. In deze fase hebben we nog onvoldoende zicht op de definitieve beschikbaarheid en werkelijke potentie van de verschillende warmtebronnen in Beekdaelen en de regio. In de TVW 2.0 zullen deze onderdelen nader worden uitgewerkt. 1.3 Het is de bevoegdheid van de raad om kaders vast te stellen. Uw raad heeft de bevoegdheid om kaders vast te stellen. Met de kaders uit de TVW 1.0, kan de TVW 1.0 worden opgewerkt naar een TVW 2.0. 2.1 De TVW 1.0 geeft alvast een doorkijk naar de TVW versie 2.0 en de daarop volgende wijkuitvoeringsplannen Om voor de gemeente Beekdaelen tot een goed onderbouwde TVW 2.0 te komen, moeten we enkele belangrijke stappen zetten, onderzoeken doen en politiekbestuurlijke afstemming bereiken over het beoogde proces en de opgave. In de TVW 1.0 geven we daarom een doorkijk naar de concrete stappen en benodigde middelen om te komen tot een Transitievisie Warmte 2.0. Naast het benoemen van voorkeursgebieden, maken we in de TVW 2.0 ook een keuze voor plangebieden waar we gaan starten met wijkuitvoeringsplannen, waarin we per wijk voorkeuren benoemen voor de warmtevoorziening die het gas moet gaan vervangen.

Daarbij gaan wij tevens dieper in op de (financiële) randvoorwaarden die vanuit het Rijk ingevuld moeten worden om de beoogde warmtetransitie daadwerkelijk te kunnen realiseren. 2.2 De TVW 1.0 geeft de uitgangspunten voor de warmtetransitie en de TVW 2.0. De TVW 1.0 van gemeente Beekdaelen is het startpunt voor de warmtetransitie. In de TVW 1.0 stellen we daarom de uitgangspunten voor de warmtetransitie in gemeente Beekdaelen vast. Met deze uitgangspunten als basis kiezen we uiteindelijk in welke plangebieden we als eerste aan de slag gaan. Belangrijk is o.a. dat we het samen doen met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden, en dat de alternatieven voor aardgas haalbaar, betaalbaar en betrouwbaar zijn. Ook proberen we werkzaamheden zo veel mogelijk met elkaar te koppelen om onnodige overlast en extra kosten zoveel mogelijk te voorkomen. Een nadere toelichting op deze punten is te vinden in hoofdstuk 2 van de TVW 1.0. 2.3 De nog op te stellen TVW 2.0 biedt de basis voor het maken van onderbouwde keuzes. Vooralsnog worden er geen keuzes gemaakt om voor 2030 plangebieden in gemeente Beekdaelen van het aardgas af te halen. In deze fase van het proces is er nog veel onduidelijkheid over de beschikbaarheid en haalbaarheid van collectieve warmtebronnen in gemeente Beekdaelen en de regio.

Ook zijn de onderzoeken op wijk- en buurtniveau om dit moment nog te grofmazig om tot definitieve keuzes voor plangebieden te komen. We willen geen maatregelen nemen die later onnodig of ongunstig voor onze gebouweigenaren en -gebruikers blijken te zijn. In de TVW 2.0 zullen deze onderdelen nader uitgewerkt worden, waardoor beter onderbouwde keuzes tot 2030 gemaakt kunnen worden. 3.1 We ontwikkelen een gemeentebreed projectaanpak om energie te besparen in Beekdaelen: Er kunnen op vrijwillige basis al grote stappen gezet worden in de reductie van het aardgasgebruik. Denk bijvoorbeeld aan het isoleren van woningen, het besparen van energie of het overschakelen op een hybride warmtepomp om gebouwen gedeeltelijk elektrisch te verwarmen. De verwachting is dat in veel woningen en 3

gebouwen verschillende maatregelen nodig zijn om te voldoen aan het isolatie- en installatieniveau dat bij een specifieke warmtestrategie hoort. Vooruitlopend op de keuze voor definitieve plangebieden in gemeente Beekdaelen wordt daarom voorgesteld om een isolatie- en verduurzamingsprogramma in het leven te roepen voor de periode tot 2030, met de mogelijkheid tot verlenging tot 2050. Deze aanpak zal gelijktijdig met de TVW 2.0 aan uw gemeenteraad worden aangeboden. Kanttekeningen en risico’s: 1. De randvoorwaarden voor de warmtetransitie zijn nog niet op orde. Vanuit het Rijk moeten landelijk financiële voorwaarden ingevuld worden om de overstap betaalbaar te maken. Gemeenten wachten bovendien nog op wetgeving die het mogelijk maakt om meer sturing te geven aan de warmtetransitie (o.a. Wet Collectieve Warmte). 2. De warmtetransitie leidt als uitvloeisel van het Klimaatakkoord tot extra (uitvoerings)taken en -lasten voor gemeenten. Aan het vaststellen van de TVW 1.0 met bijbehorende acties zijn kosten verbonden. Het tempo waarin de TVW 2.0 en de daarop volgende wijkuitvoeringsprogramma’s worden uitgewerkt en uitgevoerd is afhankelijk van de beschikbare middelen en capaciteit. Totdat er tussen de VNG en het Rijk afspraken zijn gemaakt over aanvullende financiering hiervoor, kan slechts de aanwezige capaciteit worden ingezet.

Financiën: NB: Eén van de randvoorwaarden die de gemeenten gesteld hebben aan de instemming met het Klimaatakkoord (zie ook onder ‘Kaders’) is het krijgen van een vergoeding voor de uitvoeringslasten. Waarbij ook is aangegeven: ‘Als op termijn onvoldoende aan deze randvoorwaarde(n) wordt voldaan, kan dit ertoe leiden dat gemeenten het Klimaatakkoord niet in zijn geheel of niet in het gevraagde tempo kunnen uitvoeren. De randvoorwaarden van gemeenten blijven in volgende fases in het traject dan ook volledig van kracht’. Het VNG-bestuur heeft de opdracht gekregen te werken aan de invulling hiervan. De VNG zegt in haar bijlage bij ledenbrief van 15 januari 2021, “Uitnodiging BALV 12 februari 2021”, hierover het volgende: in 2020 heeft de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) een onderzoek verricht naar de uitvoeringslasten van het Klimaatakkoord bij decentrale overheden voor de periode 2022-2030. In het onderzoek wordt gekeken naar de hoogte van de uitvoeringslasten, de verdeling van het budget tussen gemeenten en de organisatie van de uitvoering. De uitvoeringslasten van het Klimaatakkoord voor gemeenten zijn door Andersson Elffers Felix (AEF) in opdracht van de ROB geraamd op € 450 miljoen in 2022, € 540 miljoen in 2023 en € 599 miljoen in 2024.

Dit bedrag is opgebouwd uit uitvoeringslasten in de sector gebouwde omgeving voor 60%, elektriciteit 15%, mobiliteit 10% en landbouw 5% en overige kosten 10%. De hoogte van de uitvoeringslasten neemt jaarlijks toe doordat ook het aantal plannen dat gemeenten moeten uitvoeren toeneemt. Zoals onder ‘risico’s’ aangegeven leidt de TVW als uitvloeisel van het Klimaatakkoord tot extra (uitvoerings)taken en -lasten voor gemeenten. Totdat er tussen de VNG en het Rijk afspraken zijn gemaakt over aanvullende financiering hiervoor, kan slechts de aanwezige (personele) capaciteit worden ingezet.

4

Vervolgtraject en verantwoording: In de Transitievisie Warmte 1.0 worden geen wijken aangewezen die van het aardgas gaan. Dat vraagt immers om meer onderzoek en een duidelijke beschrijving van, onder andere, de eigen regierol. Ook wordt een verdieping uitgevoerd op de startanalyse door middel van een pand- en clusteranalyse. Dit technische onderzoek wordt in Q1 uitgevoerd van 2022 uitgevoerd. Voor, onder andere, het bepalen van de regierol worden (politiek/bestuurlijke) thematische bijeenkomsten georganiseerd in Q2 van 2022. Mede door deze toevoegingen kunnen we de TVW 1.0 opwerken naar een TVW 2.0. In de TVW 2.0 worden wél wijken (plangebieden) aangewezen die potentie hebben om van het aardgas te gaan. Let wel: dit betekent niet dat dan vaststaat dat die wijken van het aardgas gaan. Dergelijke ‘harde’ conclusies trekken we pas in de zogenaamde uitvoeringsplannen, die volgen op de TVW 2.0. Communicatie: De TVW is mede tot stand gekomen met inbreng van (regionale) stakeholders en inwoners. Zo hebben stakeholders middels digitale werksessies meegedacht en input geleverd tijdens het opstellen van de transitievisie. De betrokken partijen in Beekdaelen zijn, onder andere: woningcorporatie Weller Wonen, Wonen Limburg, Wonen Zuid, ZO Wonen, netbeheerder Enexis en Waterleidingmaatschappij Limburg (WML).

Inwoners zijn betrokken middels een enquête, de uitkomsten van deze enquête geven een eerste beeld over het draagvlak onder de inwoners van Beekdaelen over de warmtetransitie. Deze worden meegenomen in de verdere uitwerking richting de Transitievisie Warmte 2.0 en in de daaropvolgende uitvoeringsplannen die per gebied worden gemaakt. Voor partijen die betrokken waren bij het opstellen van de TVW 1.0, wordt in november 2021 een stakeholdersbijeenkomst georganiseerd. Op 04-03-2021 heeft er een informerende raadsinformatiebijeenkomst plaatsgevonden, waarvoor u als raadslid was uitgenodigd. In november 2021 wordt vanuit de Stadsregio Parkstad een raadsinformatiebrief gestuurd naar alle gemeenteraden in Parkstad. Verder zal voor uw raad in januari 2022 vanuit de Stadsregio Parkstad een informatieavond worden georganiseerd voor alle gemeenteraden in Parkstad. Na vaststelling van de Transitievisie Warmte zal hierover via de gemeentelijke website worden gecommuniceerd richting inwoners en overige partijen. Bijlage: 1. Concept raadsbesluit 2. Transitievisie Warmte 1.0

Burgemeester en wethouders van Beekdaelen, De loco-secretaris,

De burgemeester,

Mevr. Mr. S.M.J. Troisfontaine

Dhr. ing. E. Geurts

5