Jaarstukken GGDZL 2021

Jaarstukken GGD Zuid Limburg 2021

Heerlen, april 2022

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 1

Inhoudsopgave

1.

Bestuur en vaststelling ..................................................................................... 4 1.1

Rechtspersoonlijkheid en verantwoordelijkheid.............................................. 4

1.2

Vaststelling jaarstukken 2021 ..................................................................... 4

1.2.1 2.

3.

Jaarverslag 2021: Wendbaar, flexibel en toekomstbestendig ................................. 5 2.1

Concern ................................................................................................... 5

2.2

Programma GGD ....................................................................................... 9

2.3

Programma Jeugdgezondheidszorg ............................................................ 21

2.4

Programma Acute Zorg ............................................................................ 23

2.5

Programma Veilig Thuis ........................................................................... 26

Financiële paragrafen ..................................................................................... 30 3.1

Algemeen ............................................................................................... 30

3.2

Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................. 30

3.3

Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................... 37

3.4

Financiering ............................................................................................ 38

3.5

Bedrijfsvoering ........................................................................................ 40

3.5.1

Investeringsbeleid .......................................................................... 40

3.5.2

Organisatiestructuur ....................................................................... 41

3.5.3

Administratieve organisatie ............................................................. 41

3.5.4

Informatisering en automatisering .................................................... 41

3.5.5

Kansen en bedreigingen .................................................................. 41

3.5.6

Personeelsbeleid ............................................................................ 42

3.6 4

Vaststelling ..................................................................................... 4

Verbonden partijen .................................................................................. 42

Jaarrekening 2021 ......................................................................................... 44 4.1 Balans per 31 december 2021 ...................................................................... 44 4.2

Rekening van baten en lasten 2021 ........................................................... 45

4.3

Rekening van baten en lasten 2021 per programmalijn ................................ 46

Begroting 2021 per programma ............................................................................. 47 5

Algemene toelichting en waarderingsgrondslagen .............................................. 48

6

Financiële toelichting ..................................................................................... 51 6.2

Toelichting balans.................................................................................... 51

6.2.1

Resultaat ...................................................................................... 51

6.2.2

Activa ........................................................................................... 55

6.2.3

Passiva ......................................................................................... 61

6.3

Toelichting rekening van baten en lasten .................................................... 66

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 2

7

6.3.1

Baten ........................................................................................... 66

6.3.2

Lasten .......................................................................................... 67

Voorstel tot resultaatbestemming .................................................................... 72 7.1

Voorstel tot resultaatbestemming na aanwending bestemmingsreserve .......... 72

8

Begrotingsrechtmatigheid ............................................................................... 73

9

Controleverklaring jaarrekening 2021 .............................................................. 74

Bijlage 1 SISA ..................................................................................................... 75 Bijlage 2 Berekening weerstandsvermogen ............................................................. 77 Bijlage 3 Taakvelden ............................................................................................ 78

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 3

1. Bestuur en vaststelling 1.1 Rechtspersoonlijkheid en verantwoordelijkheid De GGD Zuid Limburg is een gemeenschappelijke regeling waarvan instandhouding geschiedt door de gemeenten in Zuid-Limburg. Het Dagelijks Bestuur van de GGD Zuid Limburg is verantwoordelijk voor het opstellen van de jaarrekening. Het Algemeen Bestuur van de GGD Zuid Limburg is verantwoordelijk voor het vaststellen van de jaarrekening. Het Dagelijks Bestuur is als volgt samengesteld (01.01.22): Naam Gemeente Burgemeester mevr. M.A.H. Clermonts-Aretz Meerssen Wethouder dhr. L.G.A.J. Geilen Sittard-Geleen Burgemeester mevr. M.T.H. Leurs Stein Wethouder dhr. P.M.A. van Zutphen Heerlen Wethouder mevr. A. Bastiaans Maastricht Wethouder dhr. A.J.M. Schiffelers Landgraaf Wethouder dhr. L.A. Jongen Kerkrade

Functie Voorzitter Vicevoorzitter Lid Lid Lid Lid Lid

Het Algemeen Bestuur is als volgt samengesteld (01.01.22): Naam Gemeente Burgemeester mevr. M.A.H. Clermonts-Aretz Meerssen (voorzitter) Wethouder dhr. M.G.M. van Es Beek Wethouder dhr. S.J.H L’espoir Brunssum Wethouder dhr. C. Piatek Eijsden-Margraten Wethouder dhr. P. Franssen. Gulpen-Wittem Wethouder dhr. P.M.A. van Zutphen Heerlen Wethouder dhr. L.A. Jongen Kerkrade Wethouder dhr. A.J.M. Schiffelers Landgraaf Wethouder mevr. A. Bastiaans Maastricht Wethouder dhr. R. Kemp Meerssen Wethouder dhr. J. Essers Beekdaelen Wethouder dhr. H. Hodinius Simpelveld Wethouder dhr. M.J.J.W. Gulpen Simpelveld Wethouder dhr. L.G.A.J. Geilen Sittard-Geleen Wethouder dhr. H.J.S. Janssen Stein Wethouder dhr. P. de Graauw Vaals Wethouder dhr. R. Meijers Valkenburg aan de Geul Wethouder dhr. H.A.J. Coenen Voerendaal

1.2

Vaststelling jaarstukken 2021

1.2.1 Vaststelling De jaarstukken GGD ZL 2021 zijn door het Algemeen Bestuur vastgesteld in de vergadering 6 juli 2022. Voorzitter, Mevr. M.A.H. Clermonts-Aretz

Jaarstukken GGD ZL 2021

Ambtelijk secretaris, Dhr. F.C.W. Klaassen

Pagina 4

2.

Jaarverslag 2021: Wendbaar, flexibel en toekomstbestendig

Voor meer toelichtingen, achtergronden interviews etc. verwijzen we naar het (digitale) jaaroverzicht van de GGD. 2.1

Concern

De organisatie De GGD kent vier programma’s: GGD, Jeugdgezondheidszorg, Acute Zorg en Veilig Thuis. De taken van de GGD staan beschreven in het dienstverleningspakket en hebben een wettelijke grondslag in respectievelijk de Wet publieke gezondheid, de Wet ambulancezorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning.

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 5

Personeel De GGD is een organisatie van mensen voor mensen. De medewerkers maken het verschil! Daarom is het van belang dat de GGD vitale, wendbare en professionele medewerkers heeft die, in een lerende organisatie, energie halen uit hun werk, in goede balans zijn en duurzaam inzetbaar zijn. De GGD gaat uit van drie psychologische behoeften van de mens: de behoefte aan autonomie, competentie en verbinding. De GGD verwacht van elke medewerker persoonlijk leiderschap en dat betekent dat de medewerker de regie neemt over zijn of haar persoonlijke ontwikkeling. De GGD stimuleert en faciliteert deze ontwikkeling en creëert een positief en stimulerend werkklimaat met volop kansen voor flexibele professionals die zich willen ontwikkelen. Een lerende organisatie, waarin we willen leren en continu te verbeteren. Nieuwe medewerkers Op 31 december 2021 had de GGD Zuid Limburg 767 medewerkers en 639 fte in dienst. Een bijzonder hectisch jaar De medewerkers van de GGD hebben een enorme bijdrage geleverd aan de bestrijding van de coronapandemie. Een ongekende opgave, waarbij naast de organisatie van 767 medewerkers in vaste dienst er, afhankelijk van het verloop van het virus, tussen de ruim 300 en bijna 1.000 tijdelijke medewerkers werkzaam zijn geweest voor de speciaal ingerichte covid-organisatie.

De medewerkers bron- en contactonderzoek, testen en vaccineren en de daarbij horende leidinggevenden en medewerkers in de ondersteunende functies hebben met een niet aflatend enthousiasme elk keer weer de uitdaging opgepakt. Een resultaat waar we enorm trots op mogen zijn. De exacte cijfers en meer informatie

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 6

over de covid-organisatie komen verderop in het jaarverslag aan bod bij het ‘Programma GGD’. Pulse Werkbelevingsonderzoek In navolging van het uitgebreide werkbelevingsonderzoek (WBO) in 2019 heeft er in 2021 een verkort (Pulse) onderzoek plaatsgevonden omdat de GGD, juist in een periode van meer op afstand werken en de druk van Covid-19 op de organisatie, in contact wil blijven met medewerkers en wil horen hoe zijn hun werk ervaren. Bevlogenheid (trots op werk, plezier in werk, werk geeft energie zinvol werk) scoort bij de GGD Zuid-Limburg hoger dan de landelijke benchmark en ook hoger dan bij de meting in 2019. Het gevoel van veiligheid scoort lager dan de landelijke benchmark, hetgeen mede te verklaren is door het feit dat een groot deel van de medewerkers gedurende de pandemie cliëntcontacten heeft gecontinueerd en er daardoor sprake was van een hoger risico op besmetting. De resultaten (trots en verbeterpunten) zijn intern besproken en er zijn actieplannen gemaakt. Het niet fysiek aanwezig kunnen zijn als team en de druk op de organisatie worden genoemd als belemmerende factoren. Het hybride werken Uit het werkbelevingsonderzoek is onder andere naar voren gekomen dat het thuis werken tijdens de coronapandemie goed is bevallen en men in de toekomst graag hybride wil blijven werken.

Hybride werken is een combinatie van werken op kantoor, vanuit thuis, onderweg of bij de cliënt. De aard van de werkzaamheden, de behoeften van de cliënten en de situatie van de medewerker bepalen de plek van waaruit wordt gewerkt. De flexibiliteit van de medewerker en organisatie wordt hiermee verhoogd. Bovendien is de GGD daardoor een aantrekkelijke werkgever voor huidige en potentiële medewerkers. Hybride werken draagt bij aan een betere balans tussen werk en privé en daarmee aan duurzame inzetbaarheid. Uiteraard is de mate van hybride werken functie-afhankelijk. Duurzame inzetbaarheid In 2021 is, vanuit verschillende invalshoeken, structureel aandacht geweest voor de pijlers vitaliteit, professionaliteit en wendbaarheid. Onderstaand een aantal voorbeelden: Leiderschapsprogramma In het leiderschapsprogramma zijn alle leidinggevenden getraind in diverse aspecten van leidinggeven zoals: deep democracy, systeemwerken, de rollen van leider, manager en coach in tijden van verandering, het voeren van de continue dialoog met de pijlers vitaliteit, professionaliteit en wendbaarheid.

Duurzame Inzetbaarheid In het kader van duurzame inzetbaarheid hebben diverse activiteiten plaatsgevonden variërend van webinars over mindfulness, werkdrukreductie, tips en uitdagingen om meer te bewegen, professionele fotoshoot, tips voor thuiswerken, loopbaancoaching, ontdekken van je talenten, fietsleaseplan etc. Hoewel er online veel mogelijk was, is een aantal activiteiten noodgedwongen verplaatst vanwege de coronamaatregelen.

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 7

Centrale introductiedag De GGD vindt het belangrijk om haar visie en kernwaarden uit te dragen en onder de aandacht te brengen bij nieuwe medewerkers zodat ook zij ambassadeur van de organisatie kunnen zijn. Door het organiseren van een centrale introductiedag voelen medewerkers zich welkom en gewaardeerd. Ook weten de nieuwe talenten waar de organisatie voor staat, wat er van hen wordt verwacht en wat de GGD te bieden heeft. ARBO In het kader van Arbo en gezondheid is er ook in 2021 een Periodiek Medisch Onderzoek (PMO) aangeboden (1x per vier jaar per medewerker). Dit betreft een fysieke en mentale check inclusief coachgesprek met een externe adviseur. Daarnaast is er aandacht geweest voor en gefaciliteerd in een veilige (thuis) werkplek. Ook is er, na een aanbestedingstraject, gestart met een nieuwe arbodienst waarbij het ziekteverzuimbeleid is gebaseerd op het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Ziekte en verzuim zijn namelijk niet hetzelfde. De GGD richt zich, ook als een medewerker ziek is, graag op wat wel nog kan in plaats van op wat niet meer kan. Wensen en kritiek De medewerkers van de GGD staan open voor wensen en kritiek. Daarom horen medewerkers graag wanneer een cliënt niet tevreden is over de dienstverlening of bejegening. Het helpt vaak al door er gewoon samen over te praten.

Toch kan het gebeuren dat het gesprek niet het gewenste resultaat heeft opgeleverd of dat de cliënt liever met iemand anders praat. Dan kan er een vertrouwelijk gesprek met de klachtenfunctionaris plaatsvinden. In 2021 is een forse stijging te zien in het aantal klachten (van 192 in 2020 naar 950 in 2021). 99 klachten hadden te maken met het reguliere werk van de GGD. 851 klachten hadden betrekking op de covid-organisatie. Ook in 2020 was reeds een, weliswaar beperktere, stijging zichtbaar als gevolg van COVID-19. In 2021 zijn er echter substantieel meer clientcontacten (475.122 contacten) geweest dan in 2020 (96.680 contacten). In 2021 is de GGD een nog grotere rol gaan spelen in de coronabestrijding. De vaccinatiecampagne is van start gegaan, het aantal testen dat is afgenomen is exponentieel toegenomen in vergelijking met 2020 en het aantal bron- en contactonderzoeken meer dan verdubbeld. Duidelijk is dat het aantal klachten mee fluctueert met de ontwikkeling van het virus en de bestrijding ervan. Denk hierbij aan de coronavaccins, de vaccinatievolgorde, maar ook het datalek aan het begin van het jaar. Op het moment dat de vraag naar coronatests toenam en de besmettingscijfers opliepen, kwamen er ook meer klachten over het testproces. In de zomer hadden veel klachten betrekking op het Janssen-vaccin voor bepaalde geboortejaren.

In Juli 2021 zijn 151 klachten ingediend die veelal gingen over de registratie van de vaccinaties bij het RIVM, maar ook in het CoronITdossier en de Corona Check-app. In de aard van de klachten was bovendien merkbaar dat burgers steeds meer moeite hebben met de lockdowns, de maatregelen en beperkte toegang tot voorzieningen voor ongevaccineerd, en vaak snel een toegangsbewijs, QRcode of testuitslag wilden ontvangen. Op het einde van 2021 en bij de start van de bootstercampagne namen de klachten ook weer toe. Door het toenemend aantal besmettingen was het soms lastig om nog op dezelfde dag een coronatest in te plannen en waren alle telefoonlijnen (zowel landelijk als regionaal) drukbezet. Daarnaast zijn er klachten ingediend over de vaccinatievolgorde van de boosterprik.

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 8

796 klachten zijn inmiddels via de klachtenfunctionaris en in nauwe afstemming met de betreffende afdelingen opgelost. 154 klachten zijn nog in behandeling. Vijftien keer is een klacht formeel ingediend bij de klachtencommissie, waarvan één keer een klacht gegrond is verklaard. Drie klachten zijn nog in behandeling.

2.2

Programma GGD

Als inwoner van Zuid-Limburg kunt u voor veel verschillende onderwerpen bij de GGD terecht. Bijvoorbeeld bij vragen over gezondheid, gezond opgroeien en seksualiteit. Voor vaccinaties voor ziektes als kinkhoest, bof en baarmoederhalskanker. Maar ook voor onderzoek naar seksueel overdraagbare aandoeningen of als u wordt geconfronteerd met de woningvervuiling van uw buurman. Ook staat de GGD klaar om in te schatten of de stank in uw woonomgeving van invloed is op uw gezondheid, of dat de rook van een brand schadelijke stoffen bevat. In dit programma leest u meer over de uitvoering van de wettelijke taken uit de Wet publieke gezondheid en vindt u informatie over sociaal medische advisering, het Vangnet OGGZ en de forensische geneeskunde. Bijzonder aan het jaar 2021 was natuurlijk COVID-19. Welke dienstverlening de GGD in het kader van deze wereldwijde pandemie heeft verleend, leest u ook in dit programma. COVID-19 COVID-19 lijkt een seizoensgebonden virus Sinds februari 2020 is de wereld in de ban van COVID-19. Het beeld ontstaat dat COVID nog voor langere tijd onder ons zal blijven en vooral in de winter grote impact heeft op de samenleving. Het virus lijkt in de zomer, als mensen meer buiten leven, minder ziekmakend te zijn. In het najaar en in de winter raken aanmerkelijk meer mensen besmet.

Afhankelijk van hoe het virus zich verder ontwikkelt is de verwachting dat de GGD jaarlijks in aanloop naar de winter de meest kwetsbare mensen zal gaan boosteren. Vaccineren blijft belangrijk In 2021 is duidelijk geworden dat vaccineren een positieve invloed heeft op het aantal mensen dat ziek wordt en opgenomen dient te worden in het ziekenhuis. De maatschappelijke boodschap is: laat u vaccineren om uzelf en de kwetsbare mensen in uw omgeving te beschermen. In Zuid-Limburg is momenteel 81% van de bevolking gevaccineerd, maar 19% (nog) niet. Via wijk- en doelgroepgericht vaccineren proberen we laagdrempelig en met extra voorlichting groepen inwoners die zich nog niet hebben laten vaccineren, alsnog te motiveren. Sommige mensen staan daarvoor open, anderen zijn hier fel op tegen. Hierdoor ontstaat spanning in de samenleving en onvrede daar deelname aan maatschappelijke activiteiten vaak gekoppeld is aan de vaccinatiegraad van een persoon. Eind 2021 is de boostervaccinatiecampagne van start gegaan om mensen extra te beschermen tegen de Omikronvariant. Het is aannemelijk dat er in 2022 nog extra gevaccineerd gaat worden tegen Omikron of als voorbereiding op de winter van 2022/2023.

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 9

Onderzoek nodig om virus beter te begrijpen en te bestrijden COVID-19 is als virus pas twee jaar bekend en naast het reeds beschikbare onderzoek, blijft veel onderzoek noodzakelijk om het virus te blijven te volgen en de behandel- en preventiemogelijkheden voor de toekomst te verbeteren. Proces van op – en afschalen Door de grilligheid waarmee het virus zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld, heeft de GGD voor de bestrijding van de pandemie haar personeelsbestand in 2021 continu moeten op- en afschalen. In tijden van lockdown waren er voldoende mensen beschikbaar om uit te helpen bij de kerntaken zoals het doen van bron- en contactonderzoek (BCO), testen en vaccineren. Echter, wanneer de samenleving niet volledig in lockdown was, bleek het veel moeilijker voldoende inzetbaar personeel te vinden en snel op te schalen. Realisatie meerkosten COVID-19 2021 GGD Zuid Limburg Kostensoort

Opgave kosten 2021

Bron- en contactonderzoek

€ 13.977.422

(optioneel) BCO regulier

€ 13.977.422

(optioneel) BCO grootschalig risicogericht testen

€0

Bemonstering

€ 9.131.280

(optioneel) Bemonstering regulier

€ 9.131.280

(optioneel) Bemonstering grootschalig risicogericht testen COVID-19 Vaccinatie

€0 € 19.118.953

Overige Meerkosten Infectieziektebestrijding (IZB)

€ 384.792

Tuberculosebestrijding (TBC)

€0

Medische Milieukunde (MMK)

€0

Technische Hygiënezorg (THZ) / Toezicht

€0

Seksuele Gezondheid (inclusief SOA poli)

€0

Reizigerszorg

€0

Gezondheidsbevordering (GB)

€0

Algemene Gezondheidszorg (AGZ)

€0

Jeugdgezondheidszorg (JGZ), incl. Rijksvaccinatie

€ 913.566

Openbare GGZ / Sociaal medische advisering

€0

Veilig Thuis

€0

Forensische Zorg (For)

€0

Regionale Ambulance Voorziening (RAV)

€0

Overig

€0

Ondersteuning

€ 2.989.821

Subtotaal

€ 4.288.179

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 10

Minder inkomsten (verrekend met minder uitgaven) Infectieziektebestrijding (IZB)

€0

Tuberculosebestrijding (TBC)

€0

Medische Milieukunde (MMK)

€0

Technische Hygiënezorg (THZ) / Toezicht

€0

Seksuele Gezondheid (inclusief SOA poli)

€0

Reizigerszorg

€ 21.000

Gezondheidsbevordering (GB)

€0

Algemene Gezondheidszorg (AGZ)

€0

Jeugdgezondheidszorg (JGZ), incl. Rijksvaccinatie

€0

Openbare GGZ / Sociaal medische advisering

€ 263.066

Veilig Thuis

€0

Forensische Zorg (For)

€0

Regionale Ambulance Voorziening (RAV)

€0

Overig

€0

Ondersteuning

€0

Subtotaal

€ 284.066

(optioneel) Voorschot

€0

(optioneel) Verrekening voorschot

€0

Totale uitgaven 2021 € 46.799.900 Bovenstaande tabel is opgenomen ten behoeve van de verantwoording van de meerkosten COVID-19 aan het ministerie van VWS. Het betreft hier een overzicht van de meerkosten die in 2021 zijn gemaakt en die voor declaratie in aanmerking komen. De cijfers zijn verwerkt in de jaarrekening bij het programma GGD en maken deel uit van de totale kosten COVID-19 die hier zijn verantwoord. Infectieziektebestrijding Het team Infectieziektebestrijding (IZB) is een kennisteam dat (inter-)nationale informatie verzamelt, regionaal informatie deelt en input levert voor het bijstellen van landelijke richtlijnen. Door de coronapandemie stond het implementeren van landelijke richtlijnen voor de covid-zorg in Zuid-Limburg centraal en er vond intensief afstemming met ketenpartners plaats. Net als 2020 heeft het jaar 2021 volledig in het teken gestaan van het bestrijden van de coronapandemie. De IZB-professionals zijn ingezet om de sinds medio 2020 ingerichte covid-organisatie te begeleiden en te ondersteunen bij het uitvoeren van hun werkzaamheden om de pandemie in te dammen (BCO, testen en vaccineren). Het team IZB heeft als taak de covid-uitbraak in de (Eu)regio te bewaken. De professionals duiden de cijfers van het covid-dashboard en ontsluiten regionale en landelijke data.

Het team IZB adviseert en ondersteunt bedrijven, scholen, kinderopvang en zorginstellingen bij het bestrijden van de covid-crisis en bevordert de kwaliteit van de uitvoering door middel van scholing en audits binnen de covid-uitvoeringsorganisatie en soms ook voor externe netwerkpartners. De verbinding tussen beleid en praktijk; lokaal, regionaal, landelijk en euregionaal, staat centraal. Daarnaast is IZB zeven dagen per week vraagbaak

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 11

voor de covid-uitvoeringsorganisatie m.b.t. inhoudelijke medische vragen bij de uitvoering en advisering aan burgers en instellingen/netwerkpartners. Reguliere IZB-vragen Naast de adviserende taak voor de covid-uitvoeringsorganisatie lopen ook de reguliere IZB-vragen door zoals: legionella, scabiës, tuberculosezorg etc. Door de coronamaatregelen zoals een betere handhygiëne, minder direct contact en minder reisverkeer van en naar Nederland, was er in 2021 net als in 2020 een daling waarneembaar van het aantal niet-coronagerelateerde infectieziekten. Tuberculose Landelijk is er reeds jaren een daling waarneembaar in de tbc-aantallen, regionaal is deze daling ook zichtbaar. 72%1 van de tbc-infecties wordt aangetoond bij mensen die niet in Nederland geboren zijn. COVID-19 zorgde in 2020 ervoor dat er minder asielzoekers en immigranten naar ons land kwamen, waardoor de tbc-aantallen in Zuid-Limburg ook afnamen. Medio 2021 is de vluchtelingenstroom naar Nederland weer toegenomen waardoor er ook meer tbcscreenings zijn gedaan. In vergelijking met 2020, is regionaal een toename van 40% te zien. De absolute cijfers stijgen van 18 naar 32 actieve tbc-patiënten. Landelijk zijn deze cijfers nog niet bekend. Ook bij de latente TBC is een vergelijkbare ontwikkeling zichtbaar. In 2021 zijn 53 tbcinfecties gedetecteerd. De GGD heeft geen tbc-arts in opleiding.

Daardoor is het een extra uitdaging om de tbcbestrijding ook in de toekomst duurzaam en op een kwalitatief hoog niveau te houden. Het tekort aan tbc-artsen is een landelijk probleem (door vergrijzing en een tekort aan tbcartsen in opleiding). Na 1,5 jaar van oriëntatie en verkenning is in 2021 het besluit genomen om in 2022 te starten met de uitvoering van een ‘Lokaal Zorg Arrangement’ (LZA). LZA betekent dat in de eigen regio alle noodzakelijke tbc-zorg wordt gerealiseerd in nauwe samenwerking met regionale samenwerkingspartners. De GGD is hiervoor een samenwerkingsverband aangegaan met het MUMC. De longartsen/infectiologen van het MUMC gaan de GGD in het eerste kwartaal van 2022 ondersteunen bij de tbc-zorg. Samen met de artsen infectieziekten, tbc-verpleegkundigen en medisch technisch medewerkers hoopt de GGD de tbc-bestrijding in de regio Zuid-Limburg toekomstbestendig te maken en adequate zorg te kunnen blijven leveren volgens de landelijke richtlijnen. Seksuele gezondheid Door de lockdownbeperkingen in 2021 hebben minder risicogroepen het Centrum voor Seksuele Gezondheid bezocht dan gebruikelijk. Normaal bezoeken tussen de 6000-7000 mensen het centrum om zich te laten testen op seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) en/of met vragen over seksualiteit (Sense voor jongeren <25 jaar).

In 2021 is de verwachting dat er ongeveer 5400 consulten zijn uitgevoerd (definitieve cijfers zijn pas vanaf februari 2022 beschikbaar).

1

Bron RIVM https://www.rivm.nl/nieuws/grootste-daling-tuberculosemeldingen-in-nederland-in-vijftig-jaar#:~:text=Vorig%20j aar%20waren%20er%20fors,meldingen%20tegenover%20754%20in%202019

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 12

Het CSG Limburg wil kwetsbare groepen in de samenleving van de juiste zorg voorzien. Vaak is maatwerk nodig om de zorgverlening te laten aansluiten op de behoefte van de verschillende risicogroepen. Het CSG Limburg werkt daarin samen met professionals uit de regio zoals huisartsen, gynaecologen en jeugdwerk– en zorgprofessionals. Onderzoek Om overwogen keuzes te kunnen maken voor beleid en preventie registreert het CSG Limburg gegevens over de eigen zorgverlening en gezondheidsresultaten uit de regio. Zo wordt onder andere informatie verzameld over het aantal consulten, soavindpercentages en het anticonceptiegebruik. Deze gegevens worden aangevuld met onderzoeksgegevens over bijvoorbeeld de seksuele gezondheid van jongeren, het aantal tienerzwangerschappen in de regio en cijfers over seksueel grensoverschrijdend gedrag. In 2021 is de GGD gestart met de voorbereiding om in het najaar 2022 opnieuw onder jongeren het onderzoek ‘Seks onder je 25ste’ uit te voeren. PrEP consulten In augustus 2019 is de landelijke PrEP-regeling (hiv-preventiepil) van start gegaan. Sindsdien verstrekt de GGD PrEP-medicatie, in overeenstemming met de landelijke regeling. Deze regeling maakt het mogelijk om de hiv-preventiepil voor een bedrag van €7,50 te verstrekken aan mannen die seks hebben met mannen met een verhoogd risico op hiv. In 2021 hebben 290 PrEP-startconsulten plaatsgevonden.

PrEP-gebruikers worden medisch gevolgd met regelmatige controles op nierfunctie, hiv en andere soa. Nu Niet Zwanger Het programma ‘Nu Niet Zwanger’ (NNZ) wordt sinds januari 2019 uitgevoerd als onderdeel van het preventieprogramma ‘Kansrijke Start’. NNZ ondersteunt mensen in een kwetsbare situatie bij het maken van een bewuste keuze over hun kinderwens zodat zij niet onbedoeld zwanger worden. Zo wordt de basis gelegd voor een stabielere toekomst. NNZ traint professionals in organisaties om dit gesprek aan te gaan. In 2021 hebben minstens 284[1] mensen deelgenomen aan het programma, in 2020 waren dit er 282. Van de deelnemers had 85% geen kinderwens of wilde de kinderwens uitstellen (80% in 2020), een klein deel (7%) wilde de kinderwens niet uitstellen. Een deel van de mensen (8%) wist het (nog) niet of de begeleiding loopt nog. Vanzelfsprekend was er aandacht voor mensen die nog niet wisten wat ze wilden. Uiteindelijk hebben 191 mensen in 2021 gekozen voor een anticonceptiemiddel (183 mensen in 2020). Outreach Het CSG bezoekt normaal gesproken de landelijk vastgestelde risicogroepen zoals jongeren, mannen die seks hebben met mannen en sekswerkers om voorlichting te geven en op locatie te testen. Echter, 2021 is gestart in lockdown met dusdanige beperkingen dat bezoeken aan scholen, sauna, seksclubs of festivals niet mogelijk waren.

Door middel van telefonische consulten en de inzet van thuistesten is de zorg gecontinueerd. Bij duidelijke klachten werd, passend binnen de coronamaatregelen, een bezoek aan de poli gefaciliteerd. Na het 2e kwartaal was een regulier bezoek aan de poli’s weer toegestaan en zijn spreekuren uitgebreid. In het 3e kwartaal werden meer restrictieve maatregelen opgeheven en zijn activiteiten zoals voorlichting op scholen, bezoeken aan sauna’s en [1]

Peildatum 27-12-2021

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 13

seksclubs weer uitgevoerd. Helaas zijn de geplande bezoeken in het 4e kwartaal weer geannuleerd vanwege nieuwe coronamaatregelen vanaf november. Hygiëne en Inspectie Kunnen vertrouwen op goede basisvoorzieningen zoals verantwoorde kinderopvang of Wmo-dienstverlening is belangrijk. Het toezicht op de kwaliteit van deze voorzieningen is bij de GGD belegd en is in het belang van de meest kwetsbaren in onze samenleving. Naast bovenstaande taken, voert de unit Hygiëne en Inspectie het toezicht uit op diverse onderwerpen in het kader van technische hygiënezorg. Nieuwe vorm van toezicht kinderopvang tijdens lockdown Het afgelopen jaar was het belang van goede kinderopvang extra actueel. Kinderen moeten zich veilig voelen en veilig zijn, en de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen. De toezichthouders kinderopvang van de GGD voeren minstens één keer per jaar een onderzoek uit bij elke locatie voor dagopvang en/of buitenschoolse opvang. Tijdens het onderzoek wordt gecontroleerd of de opvang voldoet aan de geldende eisen. Een deel van de geregistreerde gastouders wordt bezocht om te beoordelen of de opvang veilig en verantwoord is. Juist in een periode met beperkingen waarin ouders hun kinderen aan de deur van de kinderopvang moeten afgeven, is toezicht extra van belang. Het jaar 2021 is vanwege de coronacrisis opnieuw een bijzonder jaar geweest.

Vanaf begin januari waren er gedurende lange periode beperkingen als gevolg van de lockdown. Dit had grote invloed op de kinderopvang en de uitvoering van het toezicht. In die periode is het toezicht kinderopvang, conform landelijke maatregelen, aangepast. Het toezicht op afstand werd ontwikkeld en ingevoerd. Middels digitale inspectieonderzoeken is gedurende deze periode toezicht uitgevoerd bij een deel van de locaties. Via beeldbellen zijn vraaggesprekken met beroepskrachten en leidinggevenden gevoerd. Verder is onder andere beoordeeld of de medewerkers beschikken over een passend diploma en een ‘Verklaring omtrent het gedrag’. Daarnaast zijn vragen gesteld over de pedagogische praktijk en is beoordeeld of de veiligheid en gezondheid van de kinderen is gewaarborgd. Na de lange lockdown in de eerste helft van 2021 is het toezicht op kinderopvanglocaties weer op de gebruikelijke wijze hervat, met inachtneming van alle coronamaatregelen. Mede door de aanpassing van het toezicht tijdens de lockdown en de inspanningen van alle toezichthouders is in 2021 bij alle locaties onderzoek uitgevoerd. Bovendien zijn volgens afspraak met de gemeenten middels een steekproef diverse gastouders gecontroleerd. Toezicht Wmo bij calamiteiten In opdracht van de 16 Zuid-Limburgse gemeenten voert de GGD het calamiteitentoezicht Wmo uit.

Het reguliere planmatige/proactieve toezicht op de kwaliteit valt niet onder de opdracht. In de loop van 2021 heeft een aantal overleggen plaatsgevonden tussen de GGD en ambtenaren van de gemeenten om de mogelijkheden tot doorontwikkeling van het toezicht door de GGD te bespreken en te onderzoeken. Bij het huidige calamiteitentoezicht dient de dienstverlener bij de GGD te melden als er in het kader van de Wmo een calamiteit of een geweldsincident tussen cliënten plaatsvindt. Bijvoorbeeld een situatie waarin een cliënt ernstig gewond raakt of overlijdt. Als blijkt dat de melding een calamiteit of geweldsincident betreft dat voldoet aan de wettelijke definitie, wordt onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de ondersteuning. De toezichthouder kan dan adviseren om maatregelen te nemen. Het doel hiervan is om de kwaliteit van de dienstverlening te verbeteren en herhaling te voorkomen. De gemeente ontvangt bericht van de toezichthouder over het traject dat ingezet wordt naar aanleiding van een melding. Na afronding van een onderzoek wordt de gemeente op hoofdlijnen schriftelijk

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 14

geïnformeerd over de resultaten van het onderzoek en de te implementeren verbetermaatregelen door de dienstverlener, inclusief een advies aan de gemeente. Een dergelijk advies is vaak het uitvoeren van een naVerbondender onderzoek ter plekke door de toezichthouder naar de implementatie van de verbetermaatregelen. Na afronding van nader onderzoek ontvangt de gemeente een afrondend schrijven over de implementatie gevolgd door een conclusie en een advies. In 2021 zijn 10 meldingen gedaan bij de GGD waarvan acht meldingen tot een onderzoek hebben geleid. Bij twee meldingen bleek, na een vooronderzoek, dat de melding geen calamiteit volgens de wettelijke definitie betrof. Van zeven meldingen loopt het onderzoek door in 2022, dit als gevolg van het moment van melding in het najaar. Het is opmerkelijk dat er gedurende een lange periode in 2021 nagenoeg geen calamiteiten zijn gemeld, terwijl de Wmo-dienstverlening wel doorliep. Eind 2021 zijn in korte periode zes meldingen gedaan. Het toezicht door de GGD is gedurende de periodes van lockdown doorgegaan, zowel fysiek op locatie als digitaal. Medische Milieukunde Dit specialisme waarin professionals zich bezighouden met de interactie tussen milieufactoren en gezondheid krijgt zeer diverse en complexe vraagstukken.

Het belangrijkste doel van de medische milieukunde (MMK) is het beschermen en bevorderen van de gezondheid van burgers door risico’s van milieufactoren te beperken en positieve omgevingsfactoren te stimuleren. Ook in 2021 speelde dit een grote rol, mede door de bijzondere weersomstandigheden afgelopen zomer in Zuid-Limburg. Extreem hoogwater Vlak voor de zomervakantie 2021 werd Zuid-Limburg overvallen door hevige regenval met als gevolg een zeer hoge waterstand in de rivieren en beken. Dit hoogwater heeft ervoor gezorgd dat slib en andere stoffen in het water zich over de oevers en in de ondergelopen gebieden hebben verspreid. De medewerkers van Medische Milieukunde hebben gemeenten in de dagen en weken na de overstromingen geadviseerd en tientallen vragen beantwoord over de risico’s van eventueel vervuild slib voor de gezondheid van de bewoners van het gebied. Ook maakten bewoners zich zorgen over de gevolgen voor hun gezondheid, als gevolg van vocht en schimmel in de ondergelopen woningen. Er zijn handelingsadviezen en Q&A’s gemaakt, deze zijn op de website van de GGD geplaatst en aan getroffen gemeenten verstrekt. Ook op de website van diverse gemeenten is deze informatie geplaatst. Tevens is tijdens een digitale informatieavond uitgebreid stilgestaan bij de diverse gezondheidsaspecten.

Zelfs in december 2021, maanden na de wateroverlast, werden nog vragen over dit onderwerp beantwoord. Asfaltcentrale in Stein Omwonenden van de asfaltcentrale in Stein ervaren geurhinder en maken zich zorgen over hun gezondheid. In de loop van 2021 werd ook duidelijk dat de asfaltcentrale meer benzeen uitstoot dan wettelijk is toegestaan. De gemeente heeft vervolgens een handhavingstraject opgestart en heeft metingen laten uitvoeren aan de pijp en op straatniveau. De unit Medische Milieukunde is door de gemeente gevraagd om te beoordelen wat de gezondheidskundige risico’s zijn van zowel de geurhinder als de uitstoot van verontreinigende stoffen. Naast het uitvoeren van een gezondheidskundige risicobeoordeling levert MMK ook een bijdrage aan de communicatie richting omwonenden, bijvoorbeeld via de digitale nieuwsbrief. In dit kader overlegt de GGD regelmatig met de gemeente Stein, als ook met medewerkers van de Regionale-Uitvoerings-Dienst (RUD) Zuid-Limburg.

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 15

Publieke gezondheid GGD Zuid Limburg zet zich in voor een doorgaande lijn in gezonde ontmoetingsplekken voor kinderen en jongeren. Een gezonde leefomgeving waarin gezond eten, niet roken en meer bewegen de makkelijke keuze is. Door middel van goede preventieve programma’s werkt de GGD aan een gezonde psychosociale ontwikkeling van het kind. Deze programma’s dragen bij aan het regionale gezondheidsbeleid ‘Zuid springt eruit’ waarmee gemeenten een trendbreuk willen bereiken in de gezondheidsachterstanden in ZuidLimburg. Op basis van onderzoek en monitoring kent de GGD de gezondheidssituatie van de burgers in Zuid-Limburg tot op wijkniveau en weet waarmee de meeste impact wordt bereikt. Onze inzet voor Trendbreuk De gezondheidsnota “Zuid springt eruit”, met de focus op jeugd, bepaalde in 2021 wederom de inhoudsagenda. Binnen de fase ‘Kansrijke Start’ ondersteunde de GGD vier nieuwe gemeenten bij de opzet van lokale coalities ‘Kansrijke Start’. Tevens is de GGD gestart met het vierjarig onderzoek naar de opbrengsten van de knooppunten ‘Kansrijke Start’ en is het monitorplan geschreven ten behoeve van de effectmeting van Geboortezorg Flex. In drie verloskundigenpraktijken is Centering Zwangerschap geïmplementeerd die gestart zijn met vijf groepen. De JOGG-regisseurs schreven mee aan het uitvoeringsprogramma JOGG Zuid-Limburg 2021-2023.

Vanuit het perspectief van JOGG Zuid-Limburg vraagt de trendbreuk-ambitie boven alles om meer gezonde kindomgevingen. Die staan in dit uitvoeringsprogramma centraal. Thuis, op school, in de buurt, op de sportvereniging, in de vrije tijd, op het werk of op (social) media. Samen maken we gezond gewoon, voor alle kinderen in Zuid-Limburg! Het uitvoeringsprogramma JOGG Zuid-Limburg staat natuurlijk niet op zichzelf. De kracht in de regio is dat er ook meer gezonde kinderopvanglocaties en gezonde basisscholen van de toekomst worden gerealiseerd, meer kinderen een rookvrije start wordt geboden en sportomgevingen gezonder worden gemaakt. De adviseurs Gezondheidsbevordering van de GGD ondersteunden weer vele scholen bij de Gezonde School Aanpak, waarbij naast voeding en bewegen ook het thema Relaties en seksualiteit veelvuldig aan bod kwam. Daarnaast zijn de voorbereidingen getroffen om begin 2022 met de Limburgse netwerkaanpak voor kinderen met (dreigend) overgewicht en obesitas van start te gaan. Voor JOGG Zuid-Limburg, de Limburgse netwerkaanpak en de M@zl-aanpak op het MBO maakte de GGD een monitorplan, dat in 2022 gebruikt wordt voor een effect- en/of procesmeting van deze aanpakken. Preventie van eenzaamheid in de euregio In april 2021 startte een 2,5 jaar durend project genaamd euPrevent PROFILE (preventie van eenzaamheid bij ouderen in de Euregio).

Dit project is een samenwerking tussen verschillende partners uit de Euregio Maas-Rijn (EMR). EuPrevent PROFILE bevordert kennis en uitwisseling van best practices tussen en binnen gemeenschappen via grensoverschrijdende samenwerking. Het doel is het voorkomen en bestrijden van eenzaamheid bij ouderen, het vergroten van het bewustzijn van de effecten van eenzaamheid en het verbinden van mensen, deskundigen en organisaties die al actief zijn geweest op dit gebied.

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 16

De Afdeling Kennis & Innovatie van de GGD was in 2021 actief in verschillende inhoudelijke werkgroepen zoals het ontwikkelen van een richtlijn voor professionals en de Euregionale Gezondheidsatlas. Daarnaast organiseert de GGD de PR & Communicatie en stimuleert de betrokkenheid van en de uitwisseling met de Zuid-Limburgse gemeenten. De goedbezochte kick-off was 30 september (https://euprevent.eu/nl/profile/). Hoe gaat het met de gezondheid in Zuid-Limburg? Door middel van de gezondheidsmonitors en panelonderzoeken weet de GGD steeds meer over de gezondheid van burgers in Zuid-Limburg. Dit jaar presenteerde de GGD de resultaten van de vierjaarlijkse gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen weer op de gezondheidsatlas. Nieuw op www.gezondheidsatlaszl.nl zijn de wijkprofielen, waarop eenieder kan zien hoe zijn wijk ervoor staat in vergelijking tot Zuid-Limburg. In september werden via een webinar de meest opmerkelijke trends getoond en het gebruik van de gezondheidsatlas geïnstrueerd. Er vonden twee panelonderzoeken plaats via het eind 2020 gestarte Gezondheidspanel. Het panel bestaat uit ongeveer 10.000 inwoners van Zuid-Limburg die een paar keer per jaar vragen ontvangen over een actueel thema. In het voorjaar 2021 ontving het gezondheidspanel de vraag hoe zij ‘in hun vel zitten’ in relatie tot Corona. De resultaten verschenen in de factsheet “Lekker in je vel (april 2021)”.

Na de wateroverlast in juli vroeg de GGD het panel naar hun ervaringen, zie de factsheet Wateroverlast Zuid-Limburg (oktober 2021). Eind 2021 zijn de vragenlijsten voor de jeugdmonitor via de scholen verspreid en ingevuld. Deze normaliter vierjaarlijkse jeugdmonitor vindt vanwege Corona twee jaar na de vorige jeugdmonitor plaats. In het voorjaar 2022 worden de resultaten verwacht. Tevens wordt gewerkt aan de voorbereidingen van de jongvolwassenenmonitor, die in 2022 wordt uitgezet. Deze monitor is nieuw en wordt specifiek onder de doelgroep jongvolwassenen uitgezet om meer te weten over hoe zij hun gezondheid ervaren in relatie tot Corona. Sociaal Medische Advisering De werkzaamheden van het team Sociaal Medische Advisering (SMA) zijn in 2021 beïnvloed door de coronapandemie. Ondanks dat mensen niet naar het spreekuur durfden te komen of vanwege klachten niet mochten komen werden er toch 1976 adviezen gegeven. De adviesteams werkten in 2021 voor een groot deel telefonisch, in plaats van fysiek bij gemeenten. Een daling in het aantal casusbesprekingen laat zien dat het moeilijk was voor het adviesteam om elkaar te vinden en af te stemmen. Datzelfde geldt voor de consulenten van gemeenten die cliënten telefonisch in plaats van fysiek te woord moesten staan.

Het is onduidelijk of COVID bij gemeenten juist voor een daling of stijging van het aantal meldingen voor voorzieningen heeft gezorgd. Door beperkingen in de mogelijkheid om te kunnen participeren door lockdowns en andere beperkende maatregelen kan de vraag van burgers naar voorzieningen zijn afgenomen. Er is bij de GGD in elk geval een duidelijke daling zichtbaar in de vraag van gemeenten naar keuringen op praktisch alle beleidsterreinen. Samenwerkingsovereenkomst Per 2021 is er met de gemeenten Stein, Beek en Sittard-Geleen een nieuwe samenwerkingsovereenkomst afgesloten voor de dienstverlening. Sindsdien ontvangt de GGD de gemeentelijke bijdrage niet meer per verrichting, maar op basis van de werkelijke inzet van de arts. Naast een vermindering van administratieve lasten voor gemeenten en de GGD, wordt de inzet van de SMA-arts voor gemeenten hiermee flexibeler. Ook de

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 17

gemeente Beekdaelen heeft inmiddels een dergelijke overeenkomst afgesloten met als start 1 januari 2022. De gemeente Brunssum zal een dergelijke overeenkomst in 2022 afsluiten. Overleg hierover vond plaats in 2021. Veilige overdracht clientgegevens De afdeling SMA heeft in 2021 een nieuw softwarepakket MYNEVA in gebruik genomen. Dit pakket maakt gebruik van een portal waardoor gemeenten de melding aan de SMA zelfstandig kunnen invoeren en benodigde documenten voor de keuring kunnen uploaden. Elke consulent heeft een eigen unieke inlog beveiligd met een tweefactorauthenticatie, waardoor de informatieveiligheid van gegevensdeling fors verhoogd is. De consulenten van gemeenten krijgen daarmee de beschikking over een dashboard waar ze de status van hun aanvragen bij de GGD te allen tijde kunnen opvolgen en adviezen kunnen ophalen. Naast de veilige overdracht van de digitale clientgegevens leidt dit ook tot een afname van administratieve lasten bij beide partijen. Het was de bedoeling om alle gemeenten in 2021 aan te sluiten op MYNEVA. Echter alvorens MYNEVA kan worden gebruikt is een korte instructie noodzakelijk, hetgeen moeilijk was omdat alle consulenten vanwege COVID thuis werken. De gemeenten EijsdenMargraten is inmiddels wel aangesloten en de Unit SMA gaat ervan uit dat de aansluiting van alle gemeenten in het eerste kwartaal van 2022 gereed kan zijn.

De Unit SMA is klaar voor deze ontwikkeling. Advisering en de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) Met de invoering van de AVG is in 2021 kritisch gekeken naar de gevolgen voor de gegevensdeling met gemeenten en de rechten van de burger. Met alle gemeenten is in 2021 een convenant gegevensdeling afgesloten welke mede geïnitieerd werd door het regionale platform van de gemeentelijke privacy officers. Daarnaast is de procedure inzage-, correctie-, en blokkeringsrecht aangescherpt. De betrokken burger heeft het recht op inzage, correctie en blokkering van het advies van de SMA aan de gemeente. Op basis van een recente uitspraak van het tuchtcollege dient de arts de cliënt actief op de hoogte te brengen van deze rechten. Steeds meer cliënten doen een beroep op deze rechten met als gevolg dat adviesprocessen worden vertraagd. De reacties die van cliënten ontvangen worden betreffen zelden feitelijke correcties (wat het correctierecht eigenlijk inhoudt), maar gaan doorgaans over de uitkomst van het advies. In 2022 zal de procedure geëvalueerd worden en op basis van de evaluatie zullen met gemeenten nieuwe afspraken worden gemaakt. Voor de keuringen die de Participatiewet betreffen, geldt geen blokkeringsrecht. Openbare geestelijke gezondheidszorg Ondanks de coronamaatregelen heeft het vangnetteam toch veel mensen thuis kunnen bezoeken.

Uiteraard met de nodige voorzorgsmaatregelen. Kenmerkend voor het vangnetwerk is het persoonlijke contact in de vertrouwde omgeving van de cliënt. Alternatieve oplossingen zoals op een bankje in het park, bij mensen in de tuin of door middel van een wandeling waren in 2021 eveneens mogelijkheden om de soms moeizaam tot stand gekomen contacten te onderhouden. Ook voor nieuwe meldingen en advies- en consultatievragen was het vangnet in 2021 in coronatijd bereikbaar. Voor ketenpartners is het ook in 2021 een uitdaging geweest om contact te houden met kwetsbare zorgmijders. Het Vangnet heeft een advies- en consultfunctie en heeft dan ook regelmatig meegedacht in creatieve oplossingen. Het aantal advies- en consultvragenvragen van zowel burgers als professionals is in 2021 met 28 procent toegenomen. Daarentegen staat dat het aantal effectieve meldingen is afgenomen met 12 procent. Deze verschuiving laat zien dat investeren in preventie loont en de inzet van de Wijk-GGD’er in de afgelopen jaren zijn

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 18

vruchten afwerpt. Voorkomen wordt dat de situatie verslechtert en de cliënt verder afglijdt. Daarnaast kijkt het vangnetteam zorgvuldig naar wat de melder zelf al kan doen en welke ondersteuning hij/zij daarbij nodig heeft in plaats van meteen zelf ter plaatse te gaan. De meldingen die daadwerkelijk worden opgepakt door het vangnetteam zijn hierdoor wel complexer geworden en vragen ook meer tijd. De wijk-GGD’er en straatpsychiater In 2021 zijn de projecten Wijk-GGD’er en straatpsychiater, die in 2019 in MaastrichtHeuvelland hun intrede deden, voor een jaar verlengd. In de rol van verbindingsofficier detecteert de Wijk-GGD’er zorgwekkende signalen onder andere door samen op pad te gaan met de wijkagent of andere ketenpartners. De Wijk-GGD’er zoekt naar mogelijke oplossingen of ondersteunt middels een gezamenlijk huisbezoek of deelname aan een multidisciplinair overleg. Door de toevoeging van een straatpsychiater aan het vangnetteam verlopen de contacten met de GGZ en de huisartsen soepel. Hierdoor worden gedwongen opnames soms voorkomen en verloopt het proces bij een zorgmachtiging beter en sneller. Zowel de WijkGGD’er als de straatpsychiater zijn onderdeel van het Plan van aanpak ‘Personen met Verward Gedrag Maastricht-Heuvelland’.

In 2020 heeft de gemeente Maastricht een bezuiniging voor de uitvoering van de werkzaamheden van het Vangnet OGGZ aangekondigd die ingaat op 1 januari 2022. Om de taakstelling te realiseren was de GGD genoodzaakt om de formatie voor de Wijk-GGD’er vanaf 2022 te verminderen en te stoppen met de straatpsychiater. Forensische Geneeskunde De forensisch artsen van de GGD zorgen in opdracht van gemeenten voor de lijkschouw en doen waar nodig onderzoek bij overlijden. In Nederland oordeelt de huisarts of behandelend specialist of er sprake is van een natuurlijke dood. Bij twijfel wordt de forensisch arts (gemeentelijke lijkschouwer) van de GGD ingeschakeld die de oorzaak en de wijze van overlijden probeert vast te stellen. Daarnaast draagt de forensische dienst van de GGD zorg voor de medische zorg aan arrestanten. Ook leveren forensisch artsen medische expertise voor onderzoek en rapportage in zaken als mishandeling, zedenzaken (CSG) en misdrijven. Op deze manier bieden zij ondersteuning aan het opsporingsapparaat (politie en justitie). In 2021 hebben de forensisch artsen 466 lijkschouwen gedaan. De forensisch arts stelt een verklaring van overlijden op en rapporteert een vermoeden van onnatuurlijk overlijden aan het Openbaar Ministerie. Ook wanneer sprake is van een vermoedelijk strafbaar feit en nader onderzoek nodig is, wordt de forensisch arts ingeschakeld.

De officier bepaalt op basis van het onderzoek of de overledene begraven of gecremeerd kan worden. Ook kan de forensisch arts zorgen voor een verklaring van uitstel van begraven, bijvoorbeeld als de overledene naar een ander land vervoerd moet worden. De forensisch arts kan ook worden ingeschakeld bij euthanasie (337 keer in 2021) om te beoordelen of deze volgens protocol is uitgevoerd. In Nederland is het verplicht om een forensisch arts te raadplegen als een kind jonger dan 19 jaar overlijdt. Er wordt dan een zogenoemde NODOK-melding gedaan: een melding Nader Onderzoek Doodsoorzaak Kinderen. In 2021 waren er 33 van deze meldingen. Als het overlijden van een minderjarige (< 19 jaar) onverwacht en onverklaard is, kan met toestemming van de ouders nader onderzoek naar de doodsoorzaak plaatsvinden. Het

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 19

langs deze weg achterhalen van de doodsoorzaak kan bijdragen aan de rouwverwerking. Bij 1 van de 33 meldingen in 2021 heeft een dergelijk NODOK-onderzoek plaatsgevonden. Forensische dienst is volop in beweging Landelijk is de toekomst van de forensische geneeskunde al enkele jaren onderwerp van gesprek. Het forensisch medisch onderzoek wordt in de toekomst niet meer door de afzonderlijke GGD’en georganiseerd, maar krijgt een bovenregionale invulling. Op basis van landelijke ontwikkelingen is een landelijke visie op de forensische geneeskunde voor de toekomst geformuleerd. Daarbij is er een governancestructuur ingericht en het aanbod van de forensische dienstverlening wordt per politieregio georganiseerd. In 2021 maakten alle forensische diensten gebruik van een landelijk registratieprogramma. Onder leiding van GGD GHOR Nederland zijn tal van ontwikkelingsactiviteiten uitgezet waardoor het aanbod van de forensische dienstverlening kwalitatief een impuls krijgt. Echter het aantal forensische artsen is beperkt en deze beroepsgroep vergrijst snel. De nieuwe opleiding kan de uitstroom van artsen uit het vak niet opvullen waardoor GGD’en zich genoodzaakt voelen op onderdelen te bekijken of er taakdifferentiatie mogelijk is door de inzet van goed opgeleide verpleegkundigen of nog niet tot specialist opgeleide artsen.

Samenwerking met GGD Limburg-Noord Om bovenstaande het hoofd te bieden, kwaliteit en beschikbaarheid te kunnen blijven garanderen in de provincie Limburg, is in 2021 een project gestart om de forensische diensten van de GGD Zuid Limburg en de GGD Limburg-Noord samen te voegen. Deze diensten werkten voorheen al veel met elkaar samen echter in juli 2021 is deze bekrachtigd met een samenwerkingsovereenkomst die in 2022 officieel van start gaat. In 2021 zijn tal van deelprojecten doorontwikkeld welke de samenwerking in 2022 moeten bevorderen: zoals het regelen van de governance in de nieuwe werkorganisatie, het maken van gezamenlijke roosters en het gelijktrekken van de waardering van de forensisch artsen. Ook is een aantal juridische en verzekeringstechnische aspecten bekekenen en geregeld. In 2022 wordt dit voortgezet door de werkwijze en werkprotocollen verder te harmoniseren en de functiedifferentiatie binnen de forensische geneeskunde verder door te ontwikkelen. Op 1 juli 2022 wordt verwacht dat er een nieuwe overeenkomst wordt gesloten op het niveau van de politieregio Limburg met politie, Koninklijke Marechaussee en het Openbaar Ministerie. Eerder was deze datum voorzien op1 januari 2022 echter een aanbesteding van de politie op medische arrestantenzorg (MAZ) in juni 2021 zorgde voor vertraging.

Arrestantenzorg minimaal tot 2024 onze zorg De Medische Arrestantenzorg (MAZ) wordt beschouwd als markttaak en via een aanbesteding gecontracteerd. In juni 2021 zette de politie een aanbesteding uit voor de Medische Arrestantenzorg. De percelen (gebieden) waarvoor men kon inschrijven kwamen echter niet overeen met de percelen waarop de Forensisch Medische Expertise (FME) op verzoek van dezelfde opdrachtgever wordt ingericht. Dit betekende dat de GGD’en in het kader van de aanbesteding niet meer konden samenwerken in de doorontwikkeling van de forensische geneeskunde. De minister van Justitie en Veiligheid heeft de politie daarom verzocht de aanbesteding voorlopig in te trekken. De politie heeft gehoor gegeven aan het verzoek van de minister en de aanbesteding eind september 2021 officieel ingetrokken en de GGD’en verzocht de dienstverlening tot 2024 voor te zetten. In deze periode zal de politie zich verder beraden over de toekomst van de MAZ en bezien of zij dit alsnog via een aanbesteding willen contracteren.

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 20

Kwaliteit van de lijkschouw en veranderingen Wet op de lijkbezorging Hoewel de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd de forensische diensten in Limburg eind 2020 heeft getoetst op basis van een landelijk toetsingskader, heeft de Inspectie in 2021 een rapport uitgebracht voor zowel de regio Limburg als ook een landelijk rapport over de kwaliteit van de lijkschouw. Hoewel de uitkomsten van het onderzoek van de IGJ over het algemeen positief waren, maakt de IGJ zich ook zorgen. Ze schrijven in hun landelijk rapport: “Te weinig forensisch artsen, onduidelijkheid over verdere uitbreiding van de opleidingsduur, historische tekorten aan gefinancierde opleidingsplaatsen, de niet goed functionerende keten, een te moderniseren wet en aanbestedingen rondom arrestantenzorg: deze knelpunten maken dat er geen sprake is van de broodnodige stabiele en professioneel toereikende werkomgeving”. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet op de lijkbezorging. Na evaluatie van de Wet is de landelijke overheid voornemens de bevoegdheden van de gemeentelijke lijkschouwer te verruimen waardoor deze op basis van de eigen professionele bevoegdheid bloed- en/of urineonderzoek kan doen na overlijden. Ook zullen er landelijk scherpere kwaliteitseisen komen met betrekking tot de lijkschouw en mogelijk ook een eenduidige en wellicht hogere tariefstelling.

De VNG is betrokken bij deze ontwikkelingen. FMEK(K) in Limburg In 2021 is het landelijke programma Forensisch Medische Expertise bij kinderen en kwetsbaren (FMEK(K)) verder uitgerold. Bij FMEK(K) gaat het om de inzet van de forensische expertise bij het vermoeden van kindermishandeling of mishandelingen bij de groep ouderen en mensen met een verstandelijke handicap. Met ketenpartners is een werkprocedure opgesteld die recht doet aan het landelijk vastgestelde handelingskader FMEK(K). Ook willen partijen deze casussen periodiek evalueren en is er een samenwerkingsdocument tussen partijen opgesteld. De kosten voor de onderzoeken FMEK(K) komen niet meer ten laste van de gemeente als de opdrachtgever een andere is dan politie of Justitie (bijvoorbeeld Veilig Thuis). Deze kosten worden de komende jaren bekostigd uit een langdurende subsidie van het Ministerie van VWS en J&V. 2.3

Programma Jeugdgezondheidszorg

Jeugdgezondheidszorg De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) is het fundament voor een gezonde jeugd. Alle ouders en kinderen kunnen er terecht voor informatie en ondersteuning op het gebied van een gezonde, veilige ontwikkeling en positieve opvoeding. De JGZ heeft hierdoor als enige partij in de gezondheidszorg en het sociaal domein vrijwel alle kinderen in Nederland in beeld en weet of ze gezond opgroeien. Op 3 juli 2018 besloten de zestien gemeenten in Zuid-Limburg unaniem voor het samenvoegen van de vier organisaties voor jeugdgezondheidszorg (JGZ) in Zuid-Limburg. De gemeenten spraken hiermee de wens uit dat elk kind, ongeacht in welke ZuidLimburgse gemeente het opgroeit, recht heeft op dezelfde goede kwaliteit van zorg en ondersteuning van de JGZ. Ook hebben gemeenten de ambitie uitgesproken om de groep kinderen in Zuid-Limburg waar het goed mee gaat groter te maken. De basis op orde De nieuwe organisatie Jeugdgezondheidszorg Zuid-Limburg bestaat inmiddels ruim twee jaar. Professionals staan dag-in-dag-uit klaar voor de kinderen en gezinnen in ZuidLimburg. Achter de schermen is in 2020 en in 2021 door gemeenten en de GGD hard gewerkt aan de contouren van één toekomstbestendige, professionele JGZ-organisatie.

Jaarstukken GGD ZL 2021

Pagina 21

Waar tot 2021 nog sprake was van gelijkblijvende budgetten en gelijkblijvende dienstverlening, wordt vanaf 2022 geïnvesteerd in de transformatie van de JGZdienstverlening. In 2021 heeft de JGZ zich voorbereid om deze transformatieopgave vanaf 2022 doorlopend tot 2025 voortvarend op te pakken. 2021 als voorbereidingsjaar In 2021 heeft de JGZ in dat kader belangrijke stappen gezet. Eind 2021 was er sprake van één uniform dienstverleningspakket, één uniform digitaal kinddossier en zijn de verschillende arbeidsvoorwaarden meegekomen uit de voormalige fusieorganisaties geharmoniseerd tot één uniforme cao. Medewerkers zijn opgeleid en voorbereid om het kind/gezin in één doorgaande lijn van 0 tot 18 jaar te begeleiden en te ondersteunen. Daarnaast zijn werkprocessen op elkaar afgestemd en is de werklast beter verdeeld over subregio’s en gemeenten. Met recht staat er eind 2021 één JGZ-organisatie Zuid-Limburg. Nodige uitdagingen Een van de grootste uitdagingen van de JGZ is het vinden van goed gekwalificeerd personeel op een veel te krappe arbeidsmarkt. Met name jeugdartsen en ook jeugdverpleegkundigen zijn moeilijk te vinden. Bovendien stromen er meer jeugdartsen uit om de specialisatie tot arts Maatschappij & Gezondheid te volgen. In 2021 waren 15 van de 50 jeugdartsen in opleiding en daardoor (al dan niet tijdelijk) niet beschikbaar zijn voor de JGZ Zuid-Limburg.

Ook de coronamaatregelen hebben (zoals quarantaineplicht) voor de nodige uitdagingen gezorgd wat betreft de inzet van personeel. Dit heeft in 2021 geleid tot afbakening van taken, herijking van processen en het zo efficiënt mogelijk inrichten van de JGZ-dienstverlening. Zo heeft JGZ de continuïteit en kwaliteit van de dienstverlening altijd kunnen blijven borgen. En medewerkers zijn op de meest effectieve manier ingezet. Het Rijksvaccinatieprogramma en COVID-19 De coronamaatregelen hebben er in 2021 ook toe geleid dat de JGZ de jaarlijkse groepsvaccinaties voor de 4- tot 18-jarigen anders moest organiseren. Zo werden de vaccinaties over meerdere dagen verspreid, om voldoende afstand te kunnen garanderen en veilig te kunnen vaccineren. Ondanks de uitdagingen die corona met zich meebrengt (waaronder een hoger ziekteverzuim), is het reguliere programma onverminderd uitgevoerd, maar was de opkomst lager dan voorgaande jaren. Dit werd mede veroorzaakt door de berichtgeving rondom de covidvaccinaties en de vele jeugdigen en hun ouders in quarantaine. Er zijn extra inhaalspreekuren georganiseerd om jeugdigen alsnog te kunnen vaccineren.

In 2021 heeft de JGZ ook haar voorbereidingen getroffen op de wijzigingen in het Rijksvaccinatieprogramma vanaf 2022: het programma zal worden uitgebreid met HPVvaccinatie voor jongens, vervroegde HPV-vaccinatie voor meisjes en inhaalvaccinaties voor alle kinderen tot 18 jaar. Bovendien dient JGZ aan ouders en jongeren expliciet om goedkeuring te gaan vragen voor het doorgeven van informatie aan het RIVM, het zgn. ‘Informed Consent’. Dit heeft veel voorbereiding, communicatie en scholing gevraagd in 2021, maar de JGZ Zuid-Limburg is er klaar voor. Daarnaast is JGZ ook blijven inspelen op wat Covid van de organisatie vraagt. Zo heeft de JGZ, in samenwerking met de afdeling Infectieziektebestrijding, een scholenteam opgesteld, om goede communicatie richting scholen te kunnen blijven bieden bij alle wisselende maatregelen. Ook zat er dagelijks een telefoonteam klaar van jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen, om de vragen van scholen rondom Covid en de impact op hun leerlingen te kunnen beantwoorden.