Coalitieprogramma 2026 - 2030 definitief

GROEIEN IN GROEN Coalitieprogramma 2026 - 2030

Inhoud

2

Voorwoord

4

Programma 1 Samen besturen en veilig samenleven

6

• 1.1 1.2 1.3 1.4 •

Ambities Participatie, dorpsontwikkelingsplannen en betrokkenheid van inwoners Representatie en integriteit Openbare orde, veiligheid en weerbaarheid Data gedreven werk Uitvoeringsopdrachten voor het college

7 7 9 9 11 12

Programma 2 Sterke gemeenschappen en gelijke kansen

14

• 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 •

Ambities Sterke gemeenschappen en vitale kernen Voorzieningen Duurzaam sociaal domein (Wmo-Jeugdwet-Participatiewet) Inclusie en gelijke kansen Wonen-welzijn-zorg Uitvoeringsopdrachten voor het college

15 15 17 18 20 20 22

Programma 3 Kwaliteit van wonen, werken en leven in een groene gemeente

24

• 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 •

25 25 27 29 29 30 32

Ambities Gebiedsontwikkelingen en woningbouw Dorpen en landschap: versterken en behouden Samenwerking voor duurzaamheid Infrastructuur: veilig en duurzaam ingericht Economie en recreatie Uitvoeringsopdrachten voor het college

Programma 4 Krachtig organiseren en samenwerken

34

• 4.1 4.2 4.3 •

35 35 36 37 39

Ambities Samenwerking binnen en buiten de grenzen Financieel gezonde gemeente Sterke uitvoeringsorganisatie Uitvoeringsopdrachten voor het college

Doorrekening ambities 2026-2030 Bijlage 1 Kosten coalitieprogramma

40 45

3

Voorwoord

4

Voor u ligt het programma van de Gemeente Beekdaelen voor de bestuursperiode 2026-2030. De partijen Vernieuwingsgroep, CDA en Beekdaelen Lokaal zijn overeengekomen om gezamenlijk het dagelijks bestuur van de gemeente te vormen. Dit programma vormt de basis voor de samenwerking tussen zowel de VG, CDA en BL als ook met de gehele gemeenteraad. De strategische visie van Beekdaelen vormt het kompas voor dit coalitieprogramma. De vier pijlers uit deze visie vertalen wij in deze bestuursperiode naar vier concrete opgaven voor onze gemeente. Een “nieuwe relatie tussen gemeenschap en gemeente” krijgt vorm in Samen besturen en veilig samenleven, waarin participatie, vertrouwen, veiligheid en weerbaarheid centraal staan. De pijler “excellent wonen en vitale kernen” vertalen wij naar Sterke gemeenschappen en gelijke kansen, met aandacht voor gezondheid, ontmoeting, ondersteuning dichtbij huis en een samenleving waarin iedereen mee kan doen. De pijlers “landschappelijke ontwikkeling” en “duurzame economische ontwikkeling” komen samen in Kwaliteit van wonen, werken en leven in een groene gemeente. Hierin bouwen we aan sterke kernen, een duurzame leefomgeving en ruimte voor ondernemerschap in balans met landschap en leefkwaliteit.

Tot slot vraagt het realiseren van deze ambities om Krachtig organiseren en samenwerken: een financieel gezonde, betrokken organisatie die regionaal samenwerkt en klaar is voor de uitdagingen van morgen. Deze bestuursperiode - en ook de jaren daarna - staat in het teken van grote maatschappelijke uitdagingen die direct van invloed zijn op het dagelijks leven van onze inwoners. Als bestuurslaag die het dichtst bij inwoners staat, merken wij als gemeente als eerste de gevolgen van thema’s als de groeiende woonopgave, klimaatverandering, geopolitieke ontwikkelingen, stijgende kosten van levensonderhoud en de toenemende druk op zorg, voorzieningen en sociale samenhang. Met dit coalitieprogramma bouwen we voort op de vorige bestuursperiode (2022–2026). De koers is geactualiseerd en aangevuld met nieuwe ambities. Daarbij zijn uitvoeringsopdrachten geformuleerd voor het college van B&W, die zijn getoetst op financiële haalbaarheid en uitvoerbaarheid. Hoewel dit programma uitgebreid en richtinggevend is, blijft het een document op hoofdlijnen. Verdere uitwerking en politieke keuzes vinden plaats via de kadernota, begroting en afzonderlijke beleidsnota’s, waarbij de gehele gemeenteraad wordt betrokken. Met de totstandkoming van dit programma is nadrukkelijk gezocht naar inhoudelijke inbreng vanuit de gehele gemeenteraad.

D66 heeft constructief meegedacht en waardevolle voorstellen aangeleverd welke zijn verwerkt in het programma. Wij hechten grote waarde aan transparantie, samenwerking en betrokkenheid. Daarom zetten wij in op een open bestuursstijl waarin inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners vanaf het begin worden betrokken bij nieuwe initiatieven. Gezien de diversiteit van onze kernen en wijken binnen Beekdaelen streven wij daarbij naar maatwerk. Dit coalitieprogramma beschouwen wij als een levend document. In de loop van de bestuursperiode kan het, indien nodig, worden geëvalueerd en bijgesteld in overleg met de gemeenteraad. Met dit programma zetten wij een volgende stap in het versterken van vertrouwen in het gemeentebestuur en in de samenwerking met onze samenleving. Namens de fracties: Vernieuwingsgroep – CDA – Beekdaelen Lokaal

5

Programma 1 Samen besturen en veilig samenleven

6

Ambities Inwoners helpen mee om onze 15 kernen vitaal en weerbaar te houden; het bestuur zet zich optimaal in om de belangen en de veiligheid van de inwoners in deze kernen te waarborgen. 1. 2. 3. 4. 5. 6.

We vinden het belangrijk dat iedere kern in Beekdaelen de ruimte krijgt om de eigen identiteit, leefbaarheid en vitaliteit verder te versterken, onder meer via dorpsontwikkelingsplannen. We verbeteren de participatie en betrokkenheid van inwoners. Dit doen we door duidelijker te communiceren waarover, wanneer en op welke manier inwoners kunnen meeluisteren, meedenken en meebeslissen. Raadsleden, collegeleden en ambtenaren van Beekdaelen zijn integer en helder in hun communicatie. We veranderen mee met de wereld om ons heen en maken verantwoord gebruik van data en kunstmatige intelligentie in onze monitoring, besluitvorming en evaluatie. Voor een veilig Beekdaelen wordt de samenwerking tussen politie, straatcoaches en BOA’s verder versterkt en de aanpak van ondermijning blijft een van de speerpunten. We versterken de weerbaarheid van onze gemeente en kernen, zodat Beekdaelen beter voorbereid is op maatschappelijke ontwrichting, geopolitieke spanningen en crisissituaties.

1.1 PARTICIPATIE, DORPSONTWIK­ KELINGSPLANNEN EN BETROKKENHEID VAN INWONERS Sterke en vitale gemeenschappen beginnen bij inwoners zelf. Dorpsontwikkelingsplannen vormen hiervoor een goede basis: plannen die samen door inwoners, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke partners worden opgesteld en die richting geven aan de verdere vitalisering van de kern. De dorpsontwikkelingsplannen zijn daarmee meer dan documenten: ze vormen de basis voor samenwerking, de richting voor investeringen en het gesprek tussen dorp en gemeente. Onze ambitie is om alle kernen te ondersteunen bij het opstellen en actualiseren van deze plannen. We faciliteren deze ontwikkeling met voldoende menskracht en middelen, zodat de plannen niet alleen op papier

bestaan, maar ook leiden tot daadwerkelijke uitvoering in de praktijk. We zetten hierbij in op maatwerk en op het benutten van de aanwezige lokale betrokken vrijwilligers die zich richten op de belangen van het merendeel van de inwoners in hun kern. Hierbij benutten we de aanwezige positieve energie, buurtkennis en het eigen initiatief. In vrijwel alle kernen vinden overigens al mooie ontwikkelingen plaats op het gebied van leefbaarheid en vitaliteit. In een gefaseerde aanpak gaan we door met het stimuleren van de verdere dorpsontwikkelingsplannen. Naast de hierboven genoemde dorpsontwikkelingsplannen, waarbinnen er meerdere opgaven worden samengebundeld, bijvoorbeeld over wonen, verkeer, landschap en ontmoeten, zijn er ook enkelvoudige initiatieven die de kernen goed kunnen

7

versterken. Inwoners hebben zelf de beste ideeën over hoe het ‘samen leven’ en de leefbaarheid in de buurt kunnen worden verbeterd. We hebben hiervoor de burgerinitiatieftafel in het leven geroepen. De burgerinitiatieftafel bestaat uit een enthousiaste groep van diverse inwoners uit verschillende kernen van Beekdaelen, die bij elkaar komen om de aanvragen te beoordelen. Daarnaast onderzoeken wij of we -in navolging van de subsidiemogelijkheden voor leefbaarheid van de Provincie Limburg- verdere ideeën kunnen ondersteunen, die de leefbaarheid in de dorpen en kernen van Beekdaelen verbeteren door de inzet van een leefbaarheidsfonds Beekdaelen. Tevens zal in deze periode het leefbaarheidsfonds AWACS conform de door de raad gestelde voorwaarden worden ingezet. Wij communiceren tijdig met onze inwoners over nieuwe plannen en ontwikkelingen. Bij elk ontwikkeldossier werken we met een vast participatiekader, zodat vooraf duidelijk is hoe en of inwoners worden betrokken, waar zij invloed op hebben en wat er met hun inbreng gebeurt. Daarin leggen we per onderwerp helder vast wat het doel van participatie is, in welke fase inwoners kunnen meedenken of meepraten, welke ruimte er daadwerkelijk is om bij te sturen en hoe de terugkoppeling plaatsvindt.

Initiatiefnemers met plannen die de leefomgeving raken, moeten expliciet worden gewezen op hun eigen verantwoordelijkheid om de buurt te betrekken. De gemeente dient hierbij scherp de kwaliteit van het participatieproces te bewaken. Zo voorkomen we dat er onduidelijkheid is over (de mate van) participatie en maken we voor inwoners inzichtelijk wanneer participatie bedoeld is om te informeren (verantwoordelijkheid blijft bij bestuur), te raadplegen, te adviseren, te coproduceren, om mee te beslissen of om zelf te organiseren.

8

Naast de vertrouwde vormen van participatie (bijeenkomsten, nieuwsbrieven, inloopavonden) zetten wij ook in op het digitaal participatieplatform ‘’samen.beekdaelen.nl’’, zodat participatie op een zeer laagdrempelige manier mogelijk is voor een grotere groep belanghebbenden. Er is ook een groep burgers die het vertrouwen in de (gemeentelijke) overheid verloren is, zoals bijvoorbeeld geconcludeerd kan worden op basis van de opkomstpercentages bij de gemeenteraadsverkiezingen. Deze groep gelooft niet meer in participatie, maar ook hen zullen we blijven proberen te bereiken. In de vorige coalitieperiode hebben wij het uitdaagrecht geïntroduceerd. Dit uitdaagrecht geeft onze inwoners en maatschappelijke organisaties het recht om gemeentelijke taken (zoals bijvoorbeeld het beheer van gemeenschapshuizen) over te nemen als zij denken dat dit beter of goedkoper kan. Wij stimuleren dit! Beekdaelen staat voor een toegankelijke, betrouwbare en mensgerichte dienstverlening. Inwoners moeten eenvoudig contact kunnen leggen met de gemeente en duidelijkheid ervaren over wat zij van ons mogen verwachten. Wij werken volgens het principe “digitaal waar mogelijk, persoonlijk waar nodig”. Digitale dienstverlening wordt verder ontwikkeld, met blijvende aandacht voor inwoners die ondersteuning nodig hebben. Persoonlijk contact blijft beschikbaar waar dat meerwaarde heeft.

Communicatie is helder, tijdig en begrijpelijk. Wij zijn duidelijk over wat kan en wat niet kan. De gemeente werkt proactief en gebruikt data om inwoners beter te ondersteunen, met respect voor privacy en transparantie. Daarnaast werken wij stap voor stap aan een digitale toegang die inwoners uiteindelijk letterlijk “Beekdaelen in je broekzak” biedt: één plek waar zaken met de gemeente kunnen worden geregeld, eigen informatie kan worden ingezien en gevolgd kan worden wat er speelt in de eigen kern en in de gemeente.

1.2 REPRESENTATIE EN INTEGRITEIT De betrokkenheid van de gemeente, zowel vanuit de raad als het college en de organisatie, bij de kernen van Beekdaelen is van groot belang. In ons representatiebeleid hebben wij vastgelegd hoe de gemeente zich naar buiten toe presenteert. Het doel is om een betrokken, professionele en transparante gemeente voor de inwoners te zijn. We staan ten dienste van onze inwoners, ondernemers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Gesprekken over de dorpsontwikkelingsplannen, initiatieven die er spelen of (woon)behoeftes die er zijn, zorgen ervoor dat de raad, het college en de organisatie dicht bij de inwoners staan, betrokken zijn en een gesprekspartner blijven. De samenleving verandert in een hoog tempo. Waar we enerzijds zien dat mensen in kernen zich samenpakken, zien we ook een groeiende individualisering en polarisatie en het vervagen van traditionele taken en verantwoordelijkheden tussen verschillende bestuurslagen (rijk, provincie en gemeente). We pleiten voor een samenleving waarin iedereen mee kan doen. Economische ontwikkeling gaat samen met maatschappelijke en menselijke groei. Investeringen in wijken, dorpen, onderwijs, cultuur en ontmoeting zijn essentieel voor stabiliteit en verbondenheid. Wij willen inwoners zo actief mogelijk betrekken bij beleid en uitvoering.

Wij geloven dat goede besluiten tot stand komen in dialoog met de samenleving. Daarom zetten wij in op een open, benaderbare en oplossingsgerichte overheid. Wij gaan voor maatwerk en de informele aanpak; ook al zien wij dat inwoners vaker gebruik maken van formele en juridische procedures. Wij willen dat inwoners zich gehoord voelen én kunnen vertrouwen op een gemeente die besluiten transparant, tijdig en rechtmatig neemt. Betrokkenheid van inwoners gaat daarom voor ons hand in hand met duidelijkheid over rollen en verwachtingen

en met adequate rechtsbescherming. Wij willen een gemeente zijn die zichtbaar, benaderbaar en verbonden is met haar inwoners, verenigingen en ondernemers. Daarom versterken wij de betrokkenheid van raad, college en ambtelijke organisatie bij wat leeft in onze dorpen en wijken. Gesprekken over dorpsontwikkelingsplannen krijgen hierin een belangrijke plaats, zodat inwoners actief kunnen meedenken over de toekomst van hun leefomgeving. Ook blijven bedrijfsbezoeken door het college een vast onderdeel van onze werkwijze, omdat ondernemers onmisbaar zijn voor de economische vitaliteit en werkgelegenheid binnen onze gemeente. Daarnaast hechten wij waarde aan het erkennen van maatschappelijke inzet en verbondenheid. Fractievoorzitters krijgen nadrukkelijk een rol bij het uitreiken van gemeentelijke onderscheidingen en gemeentespelden, als zichtbaar teken van waardering vanuit de gehele gemeenteraad. Een sterke bestuurscultuur vraagt tegelijkertijd om integriteit, openheid en vertrouwen. Daarom voeren wij een actief integriteitsbeleid, met ruimte voor een veilige meldcultuur bij vermoedens van belangenverstrengeling, ongewenste beïnvloeding of misbruik. Bij twijfelgevallen moet onafhankelijk onderzoek mogelijk zijn. De rekenkamer en de gemeentelijke integriteitscommissie vervullen hierin een belangrijke controlerende en adviserende rol.

Wij investeren bovendien in training en bewustwording, zodat volksvertegenwoordigers, bestuurders en medewerkers hun verantwoordelijkheden zorgvuldig en professioneel kunnen uitvoeren. 1.3 OPENBARE ORDE, VEILIGHEID EN WEERBAARHEID Inwoners moeten zich veilig voelen in hun eigen straat. Wij kiezen voor een gemeente

9

die zichtbaar, dichtbij en oplossingsgericht aanwezig is in onze dorpen. Daarom richten wij Team Beekdaelen Dichtbij op: een praktisch interventieteam dat snel schakelt bij signalen uit de wijk en direct werkt aan leefbaarheid, veiligheid en sociale samenhang. Team Beekdaelen Dichtbij bestaat uit dorpscoördinatoren, BOA’s, straatcoaches en medewerkers van de buitendienst. Het team werkt nauw samen met maatschappelijke organisaties, woningcorporaties, zorgpartners, verenigingen en dorpsplatforms. Hierdoor ontstaan korte lijnen tussen inwoners, gemeente en partners in het sociaal en fysiek domein. We zetten in eerste instantie in op preventie, aanspreken op gedrag en individuele begeleiding van mensen die overlast veroorzaken. Ook zwaardere maatregelen zoals gedragsaanwijzingen en gebiedsverboden worden ingezet, daar waar nodig. In samenwerking met politie, OM, RIEC en andere stakeholders werken we aan preventie en een gerichte, integrale aanpak van overlastsignalen.

passen van gedrag, zoals het vermijden van bepaalde plekken of kledingstijlen. Meestal wordt dit als grootstedelijke problematiek gezien. Maar het gaat ook om de subjectieve beleving die ook in meer landelijke gemeenten zeker een rol speelt.

Daarnaast blijft de aanpak van ondermijnende criminaliteit hoog op de prioriteitenagenda staan. Ondermijning vormt een groeiende dreiging, ook voor plattelandsgemeenten. We investeren in bestuurlijke weerbaarheid door verbeterde signalering via ketenpartners, preventie in samenwerking met inwoners, ondernemers en de politie en versterking van onze informatiepositie. We zetten gerichte interventies in bij criminele structuren of misbruik van voorzieningen en vastgoed. Binnen onze eigen organisatie zetten wij in op meer uitvoeringskracht, samenvoeging van specialistische functies en een betere afstemming tussen (gebiedsgerichte) toezicht, handhaving, jeugd en sociaal domein.

Toenemende geopolitieke spanningen, hybride dreigingen en het grotere risico op langdurige stroomuitval vragen om het versterken van zowel de maatschappelijke weerbaarheid als de veerkracht van de samenleving. De gemeente heeft een belangrijke rol in het versterken van de veerkracht en weerbaarheid van zowel onze eigen organisatie als onze inwoners in tijden van crisis. Wij bereiden inwoners, bedrijven en instellingen voor op crises, verstoringen en tegenslagen, en zorgen dat onze gemeenschap snel herstelt. Gelet hierop zijn wij samen met zeven andere Zuid-Limburgse gemeenten en de Veiligheidsregio Zuid-Limburg (VRZL) onlangs gestart met een pilot voor noodsteunpunten. Gelet op het feit dat wij het eerste aanspreekpunt voor inwoners zijn en een belangrijke taak in het activeren van maatschappelijke weerbaarheid en communicatie hebben, zullen wij de komende jaren stevig in deze taak moeten investeren.

De veiligheid van vrouwen en meisjes is een urgent maatschappelijk probleem. Vrouwen ervaren vaker onveiligheid in de openbare ruimte dan mannen. Dat leidt tot het aan-

10

In 2024 is het ACT! Interventieteam Parkstad in het leven geroepen met als doel het ondersteunen, ontzorgen en aanjagen van de bestuurlijke aanpak van de ondermijnende criminaliteit in Parkstad. Inmiddels is het ACT! Interventieteam actief binnen alle Parkstad-gemeenten met het uitvoeren van controles en de aanpak van misstanden binnen de benoemde aandachtsgebieden. Het ACT! Interventieteam levert inmiddels een belangrijke bijdrage aan de aanpak van ondermijning; wij geven een structureel vervolg aan deze aanpak. Beekdaelen heeft een groot buitengebied. Verscherpte bewaking hiervan is nodig om drugshandel, dumpingen, stroperij en diefstal op boerenerven te beperken.

1.4. DATAGEDREVEN WERK De komende jaren zetten wij actief in op de kansen die digitalisering en artificiële intelligentie (AI) bieden voor onze gemeente, onze organisatie en onze inwoners. AI ontwikkelt zich razendsnel en zal een steeds grotere rol spelen in dienstverlening, besluitvorming en maatschappelijke ondersteuning. Wij willen hierin niet afwachten, maar richting geven en verantwoordelijkheid nemen. AI kan bijdragen aan snellere en toegankelijkere dienstverlening, het verminderen van administratieve lasten en het slimmer organiseren van gemeentelijke processen. Denk aan ondersteuning bij vergunningverlening, betere analyse van maatschappelijke ontwikkelingen, efficiëntere inzet van personeel en het toegankelijk maken van complexe informatie voor inwoners en ondernemers. Juist in een tijd van arbeidsmarktkrapte biedt technologie kansen om de kwaliteit van de publieke dienstverlening op peil te houden en waar mogelijk te verbeteren. Tegelijkertijd staat zorgvuldigheid voorop. Toepassing van AI moet transparant, uitlegbaar, veilig en mensgericht zijn. Besluiten blijven mensenwerk. Wij benadrukken dat menselijke regie en ethische kaders hierbij te allen tijde leidend moeten blijven. Wij

beschermen privacy, zorgen voor gegevensbescherming en gelijke behandeling en zorgen ervoor dat inwoners niet verdwalen in digitale systemen. Daarnaast neemt de digitale dreiging sterk toe. Gemeenten worden steeds vaker geconfronteerd met cyberaanvallen, datalekken, digitale fraude en verstoringen van dienstverlening. Wij vinden dat inwoners erop moeten kunnen vertrouwen dat hun gegevens veilig zijn en dat gemeentelijke dienstverlening betrouwbaar blijft functioneren. Cyberveiligheid is geen tijdelijke opgave, maar een blijvend aandachtspunt. Daarom kiezen wij voor structurele investeringen, voortdurende bewustwording en een gemeente die digitaal veilig en toekomstbestendig is. Onze ambitie is om uit te groeien tot een innovatieve gemeente die technologie inzet ten dienste van inwoners, leefbaarheid en regionale samenwerking. Om AI daadwerkelijk succesvol en veilig te integreren in onze organisatie, is investeren in scholing en digitale geletterdheid van de eigen medewerkers een belangrijke randvoorwaarde. Daarnaast zoeken wij actief samenwerking binnen Zuid-Limburg, met onderwijsinstellingen, ondernemers en maatschappelijke partners om kennis en toepassingen gezamenlijk verder te ontwikkelen.

11

Uitvoeringsopdrachten voor het college 1. Bied alle kernen de mogelijkheid om met ondersteuning vanuit het college en de ambtelijke organisatie hun dorpsontwikkelingsplan per kern op te stellen, te actualiseren en uit te voeren. Het vertrekpunt ligt daarbij altijd in de kern zelf: inwoners, verenigingen en lokale initiatiefnemers bepalen samen de opgaven, kansen en prioriteiten voor hun dorp. Om dit in goede banen te leiden en het mogelijk te maken, hebben we procesgelden nodig. Hiervoor stellen we eenmalig 150.000 euro ter beschikking. 2. Wij geven het college de opdracht per kern (indien de behoefte er is) heldere afspraken te maken over de inhoud van het dorpsontwikkelingsplan, de manier waarop inwoners betrokken worden, de (proces)middelen en de mate van ondersteuning vanuit de gemeente. Zo zorgen we voor een aanpak die per kern past, en tevens duidelijk en uitvoerbaar is. 3. We vragen de binnengekomen aanvragen bij de burgerinitiatieftafel vaker gedurende het jaar te behandelen, zodat inwoners en verenigingen sneller duidelijkheid krijgen en initiatieven beter ondersteund kunnen worden. 4. Wij geven het college de opdracht te onderzoeken of een nadere subsidieregel ‘leefbaarheidsaanpak kleinschalige inwoners- en gemeenschapsinitiatieven 2027-2029’ bijdraagt aan de versterking van vitale en leefbare kernen in Beekdaelen.

5. Zet naast op de vertrouwde vormen van participatie (bijeenkomsten, nieuwsbrieven, inloopavonden) ook in op het digitaal participatieplatform ‘samen.beekdaelen.nl’; hiervoor stellen wij een structurele bijdrage van 65.000 euro ter beschikking. 6. Het college dient actief het Uitdaagrecht te stimuleren door actieve communicatie en ondersteuning, zodat inwoners en maatschappelijke organisaties meer gebruik maken van dit recht. 7. Het college krijgt de opdracht het bereik van onze digitale algemene nieuwsbrief te vergroten en te onderzoeken of het uitbrengen van een ‘infoblaadje’ in de kernen door de verenigingen, als daar behoefte aan is, tot de mogelijkheden behoort. 8. Evalueer het representatiebesluit met aandacht voor gesprekken over dorpsontwikkelingsplannen, bedrijfsbezoeken door het college bij ondernemers en de rol van fractievoorzitters bij de uitreiking van gemeentespelden. 9. Wij geven het college de opdracht om in Parkstadverband een structureel vervolg te geven aan het ACT! Interventieteam met speciale aandacht voor het buitengebied. 10. Onderzoek in hoeverre de aanpak ’Veilige steden’, met name in het kader van veiligheid van vrouwen en meisjes, relevante informatie oplevert voor toepassing in Beekdaelen.

11. Het college dient de pilot ‘noodsteunpunten’ te evalueren en passende vervolgstappen te zetten voor het versterken van de weerbaarheid in Beekdaelen en in de gemeentelijke organisatie.

12

12. Het college dient bij de monitoring, evaluatie en besluitvorming meer gebruik te maken van data en AI op bijvoorbeeld de onderdelen: · Fraude en preventie in het sociaal domein. · Optimalisatie van inkoop en contractmanagement. · Slimmer onderhoud en meldingen in de openbare ruimte. · Het analyseren van verkeersstromen en het voorspellen van ongevalshotspots. · Het inzicht krijgen in energiearmoede bij huishoudens. 13. Om de digitale toegang (‘Beekdaelen in je broekzak’) verder te versterken dient het college in 2027 een raadsvoorstel in. 14. We stellen eenmalig een bedrag van 10.000 euro ter beschikking om de basis van onze lokale democratie te versterken en jongerenparticipatie te bevorderen.

13

Programma 2 Sterke gemeenschappen en gelijke kansen

14

Ambities In Beekdaelen bouwen de raad, het college en de ambtelijke organisatie samen met inwoners aan sterke, vitale en inclusieve gemeenschappen waarin iedereen mee kan doen. We zetten in op ontwikkeling, gezondheid, bestaanszekerheid en sterke sociale verbindingen. Inwoners wonen niet alleen in Beekdaelen, maar ze voelen zich thuis in Beekdaelen. Daarbij werken de raad, het college en ambtenaren in samenhang: wonen, zorg, welzijn, (vrijwilligers)werk, onderwijs, sport en cultuur zijn met elkaar verbonden, versterken elkaar en dragen gezamenlijk bij aan leefbare kernen in Beekdaelen. Zo kunnen we als gemeente de toekomst aan. • • •

• •

•

We zetten in op meer activiteiten, bewonersinitiatieven en ontmoetingsplekken in alle kernen van Beekdaelen om het ‘samen leven’ verder te versterken. We zetten in op gemeenschappen waar inwoners zich gezien en ondersteund voelen, waar onderlinge verbondenheid vanzelfsprekend is en waar iedereen kan meedoen. We kijken niet naar afzonderlijke thema’s, maar naar de samenhang tussen wonen, zorg, welzijn, (vrijwilligers)werk, onderwijs, sport en cultuur. Deze versterken elkaar en dragen gezamenlijk bij aan kernen die sterk zijn en ook mogen verschillen in aanpak van eigen problematieken. We zorgen voor een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot beweging, ontmoeting en culturele ontwikkeling. We willen dat inwoners snel de juiste ondersteuning krijgen, dichtbij huis en zonder onnodige drempels. Daarom versterken we de samenwerking tussen gemeente, zorg, onderwijs en lokale partners, zodat ondersteuning beter aansluit op de leefwereld van inwoners. Een veilige, gezonde en kansrijke jeugd is de basis voor een sterke en veerkrachtige samenleving. In Beekdaelen zetten we ons ervoor in dat kinderen en jongeren kunnen opgroeien in een omgeving die ondersteunt, beschermt en stimuleert.

2.1 STERKE GEMEENSCHAPPEN EN VITALE KERNEN Een leefbaar dorp betekent voor ons minimaal een veilige, verzorgde en prettige leefomgeving. Onze ambitie gaat echter verder. We willen levendige dorpen waar mensen elkaar ontmoeten, initiatief nemen, verenigingen bloeien en jong en oud actief onderdeel zijn van de gemeenschap. Dit is niet meer vanzelfsprekend en toch nog volop aanwezig in onze gemeente. Dorpscoördinatoren vormen de gemeentelijke schakel tussen inwoners, verenigingen, maatschappelijke organisaties, scholen,

zorgpartners en gemeente. In deze verbindende rol zijn zij de ‘oren en ogen’ in onze dorpen en dragen zij bij aan onderlinge verbondenheid, samenredzaamheid en tijdige signalering van behoeften binnen de gemeenschap. De dorpscoördinatoren zijn een vast onderdeel van onze gebiedsgerichte aanpak. Zij werken nauw samen met andere functies, zoals collega-ambtenaren, jeugden jongerenwerk, straatcoaches, wijkteams en welzijnsorganisaties. Deze complete benadering zorgt ervoor dat signalen sneller worden opgepakt en ondersteuning beter aansluit op wat inwoners nodig hebben. We bouwen de komende periode voort op

15

deze succesvolle aanpak. Wij werken daarbij op een multidisciplinaire wijze die ervoor zorgt dat de problematiek van hulpbehoevenden integraal en bij de wortel wordt aangepakt. Verenigingen zijn de ruggengraat van het sociale leven en zij dragen in onze kernen op een unieke manier bij aan sociale samenhang, gezondheid, cultuur en leefbaarheid. Verenigingen en vrijwilligersorganisaties leunen op vrijwilligers die steeds meer op hun schouders krijgen. We ondersteunen hen financieel via de waarderingssubsidie én inhoudelijk bij de vraagstukken waar zij mee kampen. Niet alles kan waargemaakt worden, maar we staan naast onze verenigingen. De focus ligt op maatwerk, professionalisering en samenwerking tussen verenigingen. Daarnaast moedigen we initiatieven vanuit de samenleving aan, onder meer via uitdaagverzoeken en gebiedsgerichte pilots. Wij zien dat evenementen naast reguliere activiteiten een belangrijke rol spelen in het sociale leven van onze kernen. Juist in een landelijke gemeente als Beekdaelen dragen evenementen bij aan levendige dorpen en sterke gemeenschappen. We blijven inzetten op het stimuleren van activiteiten en evenementen in al onze kernen. Om verenigingen, stichtingen en vrijwilligers hierin beter te ondersteunen, verhogen we het budget voor evenementensubsidies. Sport en bewegen zijn essentieel voor hoofd en lijf.

We zetten in op een gezonde samenleving en creëren daarbij een evenwichtige spreiding van voorzieningen, waarin inwoners – jong en oud – worden gestimuleerd om actief te zijn en elkaar te ontmoeten in een sportieve omgeving. Dit sluit aan op de koers binnen het programma Gezond Beekdaelen en op onze brede inzet op preventie en positieve gezondheid. We investeren daarom in sport- en beweegomgevingen die toegankelijk zijn en ruimte bieden voor ontmoeting en initiatief. Wij

16

blijven ons inzetten tegen de milieu- en geluidsoverlast van vliegvelden. Daarnaast versterken we de wandelstructuur in onze gemeente, met speciale aandacht van Etzenrade tot Merkelbeek en van Groot Haasdal tot Grijzegrubben. Zo maken we bewegen laagdrempeliger, toegankelijker en vanzelfsprekender in het dagelijks leven. Mogelijk kan een gratis sport- en beweegaanbod voor specifieke doelgroepen bijdragen aan gezondheid, preventie en toegankelijkheid. Zo werken we aan een Beekdaelen waarin sport en bewegen niet alleen georganiseerd zijn, maar waarin we ook oog hebben voor samen met de ongeorganiseerde sport. Bij de realisatie van faciliteiten hiervoor wordt onder meer gekeken naar bestaande voorzieningen en worden verenigingen en bestaande accommodaties meegenomen. Wij willen de mogelijkheden voor taalontwikkeling en de algemene ontwikkeling van al onze inwoners zichtbaar en toegankelijk houden voor iedereen. De bibliotheek vormt daarin een essentieel onderdeel: een laagdrempelige plek waar lezen, leren, ontmoeten en maatschappelijke ondersteuning vanzelf samenkomen. Daarom continueren we de ingezette koers op het gebied van bibliotheekwerk.

Samen met netwerkpartners blijven we inzetten op het voorkomen en bestrijden van taalachterstanden en laaggeletterdheid, het versterken van basis- en digitale vaardigheden en het toegankelijk maken van informatie, cultuur en ontmoeting voor alle inwoners. Daarbij heeft de bibliotheek nadrukkelijk ook een rol in het versterken van sociale samenhang en deelname aan de samenleving. Cultuur leeft in Beekdaelen en de vele initiatieven blijven we verbinden, vernieuwen en waar nodig versterken. Dit doen we met een vernieuwde cultuurvisie en een Lokaal Cultuurakkoord, waarin we samen met verenigingen, gemeenschapshuizen en

culturele partners investeren in talentontwikkeling en participatie. Onze ambitie is dat iedere inwoner actief in aanraking komt met cultuur, muziek en (moderne vormen van) kunst. Daarbij geven we de Limburgse dialecten een volwaardige en herkenbare plek in ons beleid en daarom sluiten we aan bij het programma ‘Same veur ’t Limburgs’. We stimuleren muziekonderwijs en onderzoeken hoe dit breder en toegankelijker kan worden ingebed in de samenleving. Cultuur verdient een stevige positie, zodat we duurzaam bijdragen aan identiteit, leefbaarheid en gemeenschapszin in al onze kernen. Daarnaast kent Beekdaelen een rijk cultureel erfgoed dat diepgeworteld is in de identiteit van onze vijftien kernen. Monumentale gebouwen, karakteristieke dorpsgezichten, tradities, gebruiken en landschappelijke elementen vertellen het verhaal van onze gemeenschap en vormen een belangrijke basis voor leefbaarheid, trots en verbondenheid. Dit erfgoed willen wij behouden en toekomstbestendig maken in samenwerking met inwoners, verenigingen en erfgoedpartners. 2.2 VOORZIENINGEN Wij kiezen voor sterke, toekomstbestendige gemeenschapsvoorzieningen als fundament onder leefbare dorpen. Iedere kern in Beekdaelen beschikt over een passende ontmoetingsplek, omdat we ontmoeting zien als sleutel voor sociale samenhang, het tegengaan van eenzaamheid en een levendige gemeenschap.

Daarbij accepteren we dat niet ieder voorzieningenniveau overal hetzelfde kan zijn; de ontmoetingsplekken zijn passend bij de schaal en de behoefte van een kern. In deze bestuursperiode ligt de focus op het zorgvuldig uitvoeren én toetsen van het vastgestelde accommodatiebeleid. Daarnaast monitoren wij de voortgang en actualiseren wij het meerjarig onderhoudsplan, zodat keuzes transparant en toekomstbestendig zijn. Waar nodig stu-

ren we bij, met oog voor kwaliteit, betaalbaarheid en gebruik. Tegelijk investeren we gericht in de toekomst. We realiseren een aantal nieuwe gemeenschapsvoorzieningen, waarbij we aansluiten op lokale behoeften en initiatieven. Dit doen we niet alleen vóór inwoners, maar samen mét inwoners en verenigingen. We maken bovendien heldere keuzes over de rol van de gemeente. We brengen in kaart waar we verantwoordelijk voor zijn, waar we ondersteunen en onder welke voorwaarden. Ook bieden we duidelijkheid voor voorzieningen die nu buiten het bestaande kader vallen, namelijk de schutterijaccommodaties. Daarbij wordt gekeken naar zowel bestaande accommodaties als nieuwe accommodaties. Schutterijen spelen een belangrijke rol in kernen en onze gemeente. Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat ook zij, waar mogelijk en nodig, gefaciliteerd worden door onze gemeente. Onze ambitie is helder: een duurzaam, toegankelijk en samenhangend netwerk van voorzieningen dat ontmoeting stimuleert en bijdraagt aan sterke kernen waar mensen en diezelfde kernen met elkaar in verbinding staan. We blijven onverminderd inzetten op goede onderwijshuisvesting. Wij investeren in een omgeving waarin ieder kind de kans krijgt zich optimaal te ontwikkelen, vanaf de vroegste levensjaren tot aan de overgang naar het voortgezet onderwijs.

De komende jaren ontwikkelen we een toekomstbestendige en inclusieve onderwijsstructuur in al onze kernen. We zetten daarvoor in op de realisatie van brede kindcentra (0-12 jaar) waarin opvang, onderwijs, zorg en ondersteuning samenkomen. Deze centra bieden een doorlopende ontwikkellijn, voorkomen vroege taal- en andere onderwijsachterstanden en versterken de samenwerking tussen partners in het sociaal domein. In deze bestuursperiode herijken we het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP), zodat

17

onze schoolgebouwen en voorzieningen ook in de toekomst blijven aansluiten op de huidige kwaliteit en bereikbaarheid van het onderwijs in Beekdaelen. Daarbij kijken we niet alleen naar gebouwen, maar nadrukkelijk ook naar de omgeving van scholen. Een school is meer dan een gebouw alleen. Daarom hebben we bij de inrichting en ontwikkeling van schoollocaties expliciet aandacht voor een gezonde, groene en veilige schoolomgeving, met voldoende ruimte voor ontmoeting, spelen en bewegen. 2.3 DUURZAAM SOCIAAL DOMEIN (WMO – JEUGDWET – PARTICIPATIEWET) De gemeente staat door maatschappelijke, demografische ontwikkelingen en de toenemende druk op de zorg voor grote uitdagingen in het sociaal domein. Deze opgaven zijn verwoord in de Toekomstvisie Sociaal Domein en we werken in deze periode om hier uitvoering aan te geven. In Beekdaelen versterken we samen met onze partners de sociale basis en werken we vanuit de principes van normaliseren en integraliteit. Dat betekent dat we inwoners zoveel mogelijk ondersteunen binnen hun eigen netwerk, dicht bij huis en tegelijk domein overstijgend samenwerken om de juiste hulp te bieden voor inwoners waar dat nodig en mogelijk is. We werken gebiedsgericht, hetgeen betekent dat we onze wijkteams verder doorontwikkelen.

We implementeren de Doorbraakmethode gemeentbreed en breiden onze centrale toegang verder uit met belangrijke ketenpartners in het voorliggende veld. We continueren de Pluswijkenaanpak om in sommige kernen de druk op de zorg te verlagen. Hierdoor wordt extra aandacht gegeven aan mensen in een armoedesituatie of kinderen met een leerachterstand. We baseren ons op een holistisch mensbeeld op basis van Positieve Gezondheid om de samenredzaamheid van inwoners te verhogen en de eigen regie en de kracht van de gemeenschap te vergroten. Hiervoor

18

versterken we de samenwerking tussen informele, zorg- en welzijnspartners zoals huisartsen en sociaal werk door ze in het leefgebied van mensen samen te brengen. Het Adviesorgaan Sociaal Domein Beekdaelen heeft een actieve rol om gevraagde en ongevraagde adviezen te geven bij het verbeteren van het beleid met betrekking tot de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo. Ook hebben wij oog voor de mantelzorg van de toekomst. We zien steeds minder potentiële mantelzorgers voor een toenemende groep mantelzorgbehoevenden en daarnaast neemt de belasting toe vanwege de zwaardere zorgtaken in een steeds ingewikkelder en individualistischer wordende maatschappij. Enerzijds wordt de relatie tussen de mensen die mantelzorg ontvangen en verlenen hechter en geeft het zingeving; anderzijds kan de druk op de mantelzorger zwaar voelen met gevolgen voor de lichamelijke en psychische gezondheid; zeker in afstemming met een baan. We onderzoeken in hoeverre wij als gemeente een rol kunnen vervullen bij mantelzorg-ondersteuning op maat (in een keukentafelgesprek kan gekeken worden naar wat nodig is om de zorg vol te houden). Ook de positieve aspecten van het verlenen van mantelzorg mogen duidelijker uitgelicht worden. Feit is dat mantelzorgers onmisbaar zijn. We blijven hun inzet waarderen en ondersteunen hen, onder andere door inzet op respijtzorg.

Er zijn al veel mogelijkheden voor respijtzorg in geval van het tijdelijk niet beschikbaar zijn van mantelzorgers, denk hierbij aan logeerkamers in verzorgingshuizen. Wij willen kritisch kijken naar de beschikbare mogelijkheden en indien nodig zetten wij in op verruiming van het aanbod. Mantelzorgers zijn kostbaar en belangrijk, respijtzorg draagt bij aan de ontzorging van mantelzorgers. Onze ambitie is dat iedere jeugdige, ongeacht achtergrond of levensomstandigheden, zich optimaal kan ontwikkelen en gezond,

veilig en vol vertrouwen de toekomst tegemoet gaat. Ouders en jeugdigen zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor de verzorging en opvoeding. Zij kunnen een beroep doen op de gemeente of op sociaal werk als het niet zelfstandig lukt. We investeren in een sterke sociale basis waarin ouders, jeugdigen en professionals elkaar weten te vinden. Preventie staat centraal: door in een vroeg stadium te signaleren, te ondersteunen en te begeleiden voorkomen we dat problemen escaleren. We doen dit door het versterken van opvoedingsondersteuning voor gezinnen, een laagdrempelige toegang tot advies en ondersteuning en het stimuleren van gezonde leefstijlkeuzes. Voor jongeren die meer ondersteuning nodig hebben, organiseren we passende jeugdhulp dicht bij huis. De toegang blijft herkenbaar, bereikbaar en integraal, waarbij professionals samen optrekken rond de vraag van het gezin. Wanneer lichte ondersteuning onvoldoende blijkt, zorgen we voor tijdige specialistische zorg. Bij signalen van ontwikkelingsachterstand of onveiligheid grijpen we snel en zorgvuldig in. Onze inzet is gericht op het herstellen van veiligheid in het gezin en op het waarborgen van perspectief voor het kind. Indien nodig worden maatregelen in het gedwongen kader ingezet, altijd met oog voor samenwerking tussen partners en zorgvuldige afstemming met het gezin.

We zorgen voor een soepele overgang van 18-min naar 18plus, in nauwe samenwerking met partners in onderwijs, zorg en participatie. Ook een gezonde fysieke leefomgeving draagt bij aan veilig en gezond opgroeien. Daarom blijven we aandacht besteden aan gezonde en groene speel- en beweegruimtes, veilige routes naar school en sportvoorzieningen en activiteiten die bewegen, ontmoeten en gezond leven stimuleren. Zoals bekend staat de jeugdzorg onder druk: ondanks een daling in het aantal meldingen blijven de kosten stijgen en wordt de problematiek complexer. In Zuid-Limburg werken we daarom

aan een fundamentele herinrichting van het jeugdzorglandschap, gericht op meer grip, kwaliteit en betaalbaarheid. Onze ambitie blijft om te bewegen van zware, specialistische zorg naar tijdige ondersteuning en preventie dichtbij huis. Een samenleving is sterk wanneer iedereen kan meedoen. In Beekdaelen vinden we het essentieel dat inwoners actief kunnen deelnemen aan het sociale, maatschappelijke en economische leven — ongeacht achtergrond, gezondheid, inkomen of leeftijd. Meedoen vergroot de zelfstandigheid, versterkt de sociale basis en draagt direct bij aan het welzijn en de leefbaarheid in onze kernen. Meedoen stimuleren we breed: via armoedebestrijding, (vrijwilligers)werk, gezondheidsbevordering, cultuur, sport, ontmoeting en toegang tot ondersteuning zoals sociaal werk. Meedoen kan alleen wanneer de basisvoorwaarden op orde zijn. Daarom koppelen we ons meedoenbeleid aan bestaanszekerheid. Inwoners moeten kunnen rekenen op voldoende inkomen, een stabiele leefsituatie en toegang tot passende ondersteuning wanneer dat nodig is. We zijn een gemeente waarin niemand tussen wal en schip valt en waarin kansen, talenten en mogelijkheden centraal staan. Ons participatiebeleid is effectief, efficiënt en integraal en richt zich in principe op het ondersteunen van inwoners om, al dan niet met begeleiding, (weer) aan het werk te gaan.

Dit geldt ook voor de doelgroep Nieuw Beschut waarvoor wij de komende jaren als samenleving en Beekdaelen een belangrijke opgave kennen. Voor inwoners die niet (meer) kunnen werken, zetten we in op betekenisvol meedoen op andere manieren, zoals vrijwilligerswerk, maatschappelijke inzet of deelname aan lokale activiteiten, in lijn met de nieuwe Participatiewet in Balans. In een betaalbaar en uitvoerbaar sociaal domein wordt maximaal ingezet op een

19

multidisciplinaire aanpak, ook in het kader van armoedebestrijding en vanuit preventief oogpunt. De problemen van mensen integraal en bij de wortel aanpakken en niet door middel van parallelle, afzonderlijke trajecten. Daarbij erkennen wij nadrukkelijk de grote waarde van lokale vrijwilligersen hulp-initiatieven die inwoners op een laagdrempelige en vaak anonieme manier ondersteunen. Juist in een tijd van toenemende bestaansonzekerheid en maatschappelijke onrust zijn deze initiatieven van grote betekenis voor onze kwetsbaarste inwoners. De kracht van deze initiatieven ligt in het feit dat zij vanuit inwoners zelf ontstaan. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat de gemeente deze overneemt. Onze rol is ondersteunend en faciliterend, zodat deze initiatieven zo lang mogelijk op lokaal niveau blijven functioneren.

20

gemeente waar er verschillen mogen zijn en waar iedereen zich gezien, gehoord en betrokken voelt. Gelijke kansen vragen soms om ook om ongelijke investeringen. Daarom zetten we waar nodig extra in op voorzieningen en ontmoeting, bijvoorbeeld via een jeugdhonk in Nuth naar voorbeeld van The Basement in Schinveld.

2.4 INCLUSIE EN GELIJKE KANSEN Wij kiezen voor een inclusieve samenleving waarin iedereen in Beekdaelen volwaardig kan meedoen, ongeacht beperking, achtergrond, leeftijd of inkomen. Met de Lokale Inclusie Agenda maken we inclusie concreet, meetbaar en zichtbaar in al ons beleid en handelen. Onze ambitie is dat inclusie geen apart thema is, maar een vanzelfsprekend uitgangspunt bij iedere beslissing die we nemen.

Daarnaast is ook de opvang van ontheemden onderdeel van een inclusieve samenleving. Er is namelijk sprake van een groeiende opgave op het gebied van opvang van statushouders, asielzoekers en daklozen. Diverse oorlogssituaties brachten én brengen grote stromen vluchtelingen op gang. De geopolitieke situatie in de wereld is op dit moment zeer instabiel en onzeker. We houden rekening met nieuwe stromen vluchtelingen. Als gemeente hebben we constant oog voor huisvestingskansen die zich voordoen en zorgen we voor een goede ondersteuning en begeleiding van ontheemden. Op dit moment werken wij -in pilotverband- actief mee aan het beter organiseren en versnellen van de bestaande statushoudersketen. We zijn voorstander van een integrale benadering, waarin werk, inburgering en wonen vanaf de start in samenhang worden georganiseerd, hetgeen leidt tot aantoonbare versnelling in participatie.

Dit betekent dat openbare ruimtes toegankelijk en veilig voor iedereen zijn. Daarnaast is dienstverlening begrijpelijk, bereikbaar en krijgt iedereen gelijke kansen om mee te doen in onderwijs, werk, sport en cultuur. Daarbij luisteren we actief naar inwoners om te begrijpen waar belemmeringen zitten en hoe we deze kunnen oplossen. We werken samen met maatschappelijke partners, ervaringsdeskundigen en inwoners om inclusie daadwerkelijk vorm te geven. We spreken duidelijke doelen af en monitoren de voortgang, zodat inclusie niet vrijblijvend is. Onze ambitie is helder: Beekdaelen is een

2.5 WONEN-WELZIJN-ZORG Wij kiezen voor een samenhangende en toekomstgerichte aanpak waarin wonen, welzijn en zorg onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Met een integrale uitvoeringsagenda Wonen-Welzijn-Zorg zetten we in op sterke, leefbare kernen waarin inwoners zo lang mogelijk zelfstandig en aangenaam kunnen wonen. Onze ambitie is om voorzieningen en ondersteuning dichter bij inwoners te organiseren, met oog voor de draagkracht en vitaliteit van onze dorpen. We sturen actief op een evenwichtige verdeling van zorgvoorzieningen binnen onze

gemeente en de regio. Beekdaelen neemt daarbij haar verantwoordelijkheid en levert een eerlijke bijdrage aan de opvang van kwetsbare groepen. Tegelijk bewaken we de balans en spreiden wij zoveel mogelijk, zodat leefbaarheid en sociale samenhang in onze kernen behouden blijven. Om richting te geven aan nieuwe ontwikkelingen werken we een helder afwegingskader uit voor zorginitiatieven. Daarmee toetsen we niet alleen ruimtelijke inpassing, maar ook de maatschappelijke meerwaarde,

spreiding en impact op de omgeving. Initiatieven moeten bijdragen aan inclusieve, veilige en toekomstbestendige dorpen. We verbinden wonen, zorg en welzijn nadrukkelijk met andere opgaven, zoals participatie en ontmoeting. Door samenwerking met zorgorganisaties, woningcorporaties en maatschappelijke partners versterken we het lokale netwerk rondom inwoners. Onze inzet is duidelijk: een gemeente waarin iedereen, ook wie extra ondersteuning nodig heeft, een passende plek vindt om te wonen en mee te doen.

21

Uitvoeringsopdrachten voor het college 1. Breid het aantal dorpscoördinatoren uit van 2 naar 3 om beter te kunnen acteren op wat er speelt in onze dorpen. Hierdoor ontstaat er meer ruimte om signalen op te vangen, initiatieven te begeleiden en de samenwerking te versterken. 2. Verhoog de jaarlijkse evenementensubsidie naar 100.000 euro, omdat evenementen bijdragen aan verbinding, leefbaarheid en identiteit. 3. Richt een herkenbaar ondersteuningsteam in dat verenigingen helpt bij vragen over (evenement)organisatie, subsidies en regelgeving. 4. Daarnaast onderzoekt het college de mogelijkheid van een digitale helpdesk of chatfunctie, zodat ondersteuning toegankelijker wordt. 5. Ontwikkel een integraal sport- en beweegbeleid, waarin zowel georganiseerde als ongeorganiseerde sport een plek krijgen en onderzoek of een gratis sport- en beweegaanbod (voor specifieke doelgroepen) mogelijk is. 6. Versterk de wandelstructuur in onze gemeente om bewegen laagdrempelig en toegankelijk te maken, met speciale aandacht voor van Etzenrade tot Merkelbeek en van Groot Haasdal tot Grijzegrubben. Hiervoor stellen we eenmalig een bedrag ter beschikking van 50.000 euro. 7. Schutterijen spelen een belangrijke rol in onze kernen en dragen bij aan traditie, ontmoeting en gemeenschapszin.

Daarom vragen wij het college dat zij, waar mogelijk en passend in het MeerJarenOuderhoudsPlan, door de gemeente ondersteund worden, zowel bij bestaande als eventuele nieuwe accommodaties. 8. Het college onderzoekt hoe in Beekdaelen Zuid een open sport- en beweegplek kan ontstaan bij voorkeur gekoppeld aan een lokaal initiatief. Hierin worden bestaande verenigingen en goede ervaringen elders meegenomen. 9. We stimuleren concrete projecten waarbij jong en oud elkaar actief ontmoeten en samenwerken in onze kernen en dragen het college op om te onderzoeken welke intergenerationele activiteiten of initiatieven hierbij ondersteund kunnen worden. 10. Om cultuur te versterken geven wij opdracht voor een vernieuwde cultuurvisie en een Lokaal Cultuurakkoord met structurele kosten van 30.000 euro vanaf 2027. Daarnaast zoeken we aansluiting bij het programma ‘Same veur ’t Limburgs’ en hiervoor stellen we eenmalig een bedrag ter beschikking van 20.000 euro. 11. Onderzoek de mogelijkheden voor een bibliotheek-op-locatie, het uitbreiden van Informatiepunten Digitale Overheid en een extra stimulans voor maatschappelijke programmering in onze kernen. Hiervoor stellen wij in 2027 een eenmalig bedrag ter beschikking van 100.000 euro.

12. Realiseer nieuwe gemeenschapsvoorzieningen in de kernen Puth, Sweikhuizen en Schinveld, waarbij we aansluiten op lokale behoeften en initiatieven; waar nodig volgen aparte raadsvoorstellen. 13. Om te kunnen sturen op ons strategisch maatschappelijk vastgoed geven wij opdracht enerzijds om het vastgestelde accommodatiebeleid verder uit te voeren met duidelijke sturingsmomenten, zoals voor onze sportaccommodaties in Q1 2027 en anderzijds om het MeerJarenOnderhoudsPlan te actualiseren met een duidelijke Duurzaamheidsparagraaf. 14. Herijk het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) in deze bestuursperiode.

22

15. We geven het college in het kader van datagedreven werken opdracht een analyse te maken van de behoeften van de mantelzorger in Beekdaelen en gecombineerd met een analyse van de maatschappelijke ontwikkelingen aanbevelingen te doen voor een toekomstbestendig mantelzorgbeleid; daarbij wordt het onderdeel respijtzorg meegenomen. 16. Het college ontwikkelt een aanpak om lokale hulpinitiatieven financieel en organisatorisch beter te ondersteunen. Waar mogelijk verbinden we deze initiatieven slimmer met elkaar, met behoud van de lokale kracht en eigen karakter. Hiervoor stellen wij in 2027 een eenmalig bedrag ter beschikking van 75.000 euro. 17. We maken een bewuste en weloverwogen keuze omtrent de toekomst van Nieuw Beschut en de uitvoering van de Participatiewet en versterken de samenwerking met partners. 18. Bij de inzet op armoedebestrijding, het beter bereiken van inwoners en het versterken van sociaaljuridische hulp zoekt het college ook naar innovatieve oplossingen, zoals het afkopen van schulden of het instellen van een sociaaljuridische voorziening. Wij werken met een multidisciplinaire aanpak en pakken problemen integraal bij de wortels aan. Ook om recidiverende hulpvragen te voorkomen. 19. Wij geven het college de opdracht om in 2026 de Lokale Inclusie Agenda als raadsvoorstel in te brengen.

Om inclusie in de praktijk een stem te geven en de betrokkenheid van inwoners met een beperking bij de lokale politiek te vergroten, zal er de komende periode jaarlijks vanuit de griffie een inclusiedebat worden georganiseerd in samenwerking met lokale belangenorganisaties. Hiervoor stellen wij eenmalig 5.000 euro ter beschikking. 20. We werken de vastgestelde Visie Wonen-Welzijn-Zorg Parkstad uit in een uitvoeringsagenda met heldere doelstellingen; we houden oog voor draagkracht, leefbaarheid en vitaliteit in Beekdaelen.

23

Programma 3 Kwaliteit van wonen, werken en leven in een groene gemeente

24

Ambities Wij streven naar een gemeente waar het landschap groen en cultuurhistorisch rijk is, en ook ruimte biedt voor wonen, werken, genieten, ondernemen en leven. Sterke en vitale gemeenschappen vragen om een integrale benadering, waarbij fysieke ontwikkelingen hand in hand gaan met het versterken van sociale verbanden. Deze twee elementen zijn nauw met elkaar verbonden en functioneren als communicerende vaten, waardoor gemeenschappen veerkrachtiger, zelfredzamer en beter in staat zijn om maatschappelijke veranderingen op te vangen. • • • • • •

We streven naar een passend, betaalbaar en toekomstbestendig woningaanbod voor alle doelgroepen. Onze groene en cultuurhistorische identiteit willen we behouden en versterken. We ondersteunen een duurzame landbouwtransitie die perspectief biedt aan agrariërs en bijdraagt aan natuur- en landschapswaarden. We werken samen met inwoners, ondernemers en partners aan de energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie. We streven naar een veilige, duurzame en leefbare inrichting van de openbare ruimte. We bieden ruimte aan lokaal ondernemerschap binnen heldere kaders en hanteren een actieve, meedenkende houding richting ondernemers.

3.1 GEBIEDSONTWIKKELINGEN EN WONINGBOUW Gebiedsgerichte ontwikkeling vormt de basis van onze aanpak. In meerdere kernen werken we gelijktijdig aan concrete projecten waarin woningbouw, leefbaarheid, infrastructuur en voorzieningen samenkomen. We maken hierbij duidelijke keuzes in prioritering en fasering, zodat plannen niet alleen ambities blijven, maar daadwerkelijk gerealiseerd

worden. De ontwikkelingen verschillen per kern in aard, schaal en fase van uitwerking. Dat hangt samen met de uiteenlopende ruimtelijke structuren, behoeften vanuit de inwoners, ontstaansgeschiedenis van de plannen dan wel op te lossen knelpunten in de dorpen. Hierdoor komt niet elke ontwikkeling in elk dorp gelijktijdig in dezelfde vorm tot stand. We zijn in ieder geval volop bezig in Beekdaelen!

25

In diverse kernen in Beekdaelen zijn concrete plannen openbaar en in uitvoering of voorbereiding: • • • •

Nuinhofwijk Nuth Centrumplan Nuth Bloemenbuurt Schinveld Jabeekerhof Schinveld

• Centrumplan Schinveld • Centrumplan III Schimmert • Gebiedsontwikkeling Doenrade

• Woningbouwontwikkeling Amstenrade • Gyselaar Amstenrade • Plannen Hulsberg (Mesweg en Diepestraat) • W  oningbouw Sweikhuizen, in combinatie met gemeenschapsvoorziening • Centrumplan Schinnen • Maatschappelijk Hart Merkelbeek • W  oningbouw Puth, in combinatie met schoolontwikkeling

Deze projecten richten zich zowel op woningbouw als nadrukkelijk ook op het versterken van de leefomgeving, bereikbaarheid, verkeersveiligheid, de kwaliteit van de openbare ruimte of sociaal-maatschappelijke uitdagingen. Daarnaast zijn er locaties waar ruimtelijke verkenning of planvorming in een vroege fase verkeren. Deze locaties maken onderdeel uit van de bredere ruimtelijke koers en inzet van onze gemeente voor al onze dorpen. Het vraagt echter nog nadere uitwerking, afstemming en bestuurlijke besluitvorming voordat verdere communicatie hierover mogelijk is. Deze projecten vragen voldoende menskracht, kennis en samenwerking om ze ook echt uit te kunnen voeren binnen zowel de eigen organisatie als de betrokken externe partners. De druk op de woningmarkt vraagt om versnelling, maar niet om bouwen zonder regie. Wij kiezen voor gericht bouwen: de juiste woning, op de juiste plek, voor de juiste doelgroep. Kwaliteit, betaalbaarheid en leefbaarheid staan centraal. We zetten in op een woningaanbod dat aansluit bij de behoeften van inwoners, rekening houdend met veranderingen in wonen en ruimtegebruik en regionale dan wel provinciale afspraken. De voorkeur ligt bij inbreiding binnen kernen. Als dat niet mogelijk is,

26

wordt uitbreiding aan de randen overwogen waar dit passend is. Tevens onderzoeken we mogelijkheden om gronden te herbestemmen ten gunste van woningbouw. We zorgen voor een evenwichtige spreiding over de kernen en een goede verdeling tussen sociaal, midden en hoger segment. We versnellen woningbouw door betere samenwerking en efficiëntere procedures. Daarbij onderzoeken wij de mogelijkheden met betrekking tot: •

•

•

• •

•

innovatieve en flexibele woonvormen (zoals bijvoorbeeld meergeneratiewonen) woningsplitsing, woningdelen (niet zijnde kamerverhuur) en (pre-) mantelzorgwoningen het schrappen van onnodige onderzoeken indien mogelijk en voorwaarden te hanteren die noodzakelijk en proportioneel zijn het tegengaan van leegstand en woonfraude (via woningcorporaties) hoe lokale binding binnen de wettelijke mogelijkheden kan worden meegewogen bij woningtoewijzingen het voorkomen dat bouwkavels en woningen onnodig leeg blijven liggen en tijdige benutting van bestaande (vergunde) bouwkavels

Versnelling mag niet ten koste gaan van ruimtelijke kwaliteit: nieuwbouw moet passen bij het dorpskarakter en landschap, waarbij de adviescommissie omgevingskwaliteit een belangrijke rol speelt. Zoals bekend is de woningmarkt voor ons als gemeente voor slechts een klein deel zelf te regelen. We prioriteren onze plannen op basis van de (landelijke) aandachtspunten zoals onder meer stikstofuitstoot, netcongestie, spuitzones, natura 2000-gebieden, provinciale verordeningen en juridische procedures. We versnellen met het bouwen van woningen die aansluiten op de vraag van jongeren, gezinnen en ouderen en richten daarop ook onze energie en middelen. Hierbij maken we gebruik van lokale, regionale en landelijke fondsen, zoals bijvoorbeeld de starterslening en het landelijke volkshuisvestingsfonds, om dit te realiseren. We onderzoeken ook de mogelijkheid van een lokaal huisvestingsfonds. Samen met woningcorporaties maken we duidelijke afspraken om ervoor te zorgen dat sociale en betaalbare huurwoningen terechtkomen bij de doelgroepen die ze echt nodig hebben. Daarbij wijzen wij de corporaties ook op hun verantwoordelijkheid richting bijzondere doelgroepen, zoals woonwagenbewoners. Daarnaast krijgen corporaties meer ruimte om locaties te (her)ontwikkelen, mits dit past binnen de gemeentelijke ambities.

Met de corporaties die deze ambities onderschrijven, maken we vooraf prestatieafspraken over de uitgangspunten, het te realiseren programma en de criteria voor toewijzing. Op deze manier werken we gezamenlijk aan een toekomstbestendig, divers en betaalbaar woningaanbod in Beekdaelen, met als uitgangspunten niet bouwen op aantallen, maar op behoefte, met een goede balans tussen versnelling en kwaliteit, rekening houdend met een differentiatie per kern (gerelateerd aan de woonvisie) waarbij uitvoerbaarheid centraal staat.

Zoals bekend is de omgevingsvisie Beekdaelen vastgesteld en wordt deze visie in de komende jaren verder uitgewerkt in een omgevingsplan. In dit plan zullen ook verdere kwaliteitscriteria en ruimtelijke voorwaarden worden opgenomen. Bij de uitvoering van het omgevingsplan vindt participatie plaats. Bij concrete uitvoeringsprojecten wordt eveneens het gesprek met inwoners gevoerd. 3.2 DORPEN EN LANDSCHAP: VERSTERKEN EN BEHOUDEN De unieke melange van onze kernen en het groene karakter van Beekdaelen vormt een essentieel onderdeel van onze identiteit. We werken gericht aan het versterken van dit groene karakter enerzijds en dragen zorg voor krachtige en leefbare kernen anderzijds. Dit doen we door ruimtelijke en sociale componenten in samenhang op te pakken en zo te werken aan het behouden en verbeteren van de bebouwde en landschappelijke kwaliteit, waarbij nadrukkelijk ook gezocht wordt naar ruimte voor ontwikkeling. Wij bevinden ons in het groene hart van Zuid-Limburg. Dit cultuurlandschap is het resultaat van eeuwenlange evolutie en ondernemerschap, waardoor het gebied een eigen, onderscheidend karakter heeft gekregen. Zowel het landschap als de bebouwde omgeving dragen het cultuurhistorisch erfgoed in zich. Het buitengebied biedt volop mogelijkheden voor dagelijkse recreatie, dankzij een uitgebreid netwerk van fietsen wandelroutes en paden voor ruiters.

De uitdaging is om historisch waardevolle cultuurobjecten, landschappen en vergezichten op een duurzame manier te behouden en onderling te verbinden, zodat het buitengebied toekomstbestendig wordt ingericht. Dit heeft ook invloed op de toekomst van de landbouw binnen onze gemeente en in de regio Zuid-Limburg.

27

In het landelijk gebied spelen verschillende urgente opgaven. Denk aan het streven naar behoud of zelfs versterking van natuurwaarden, vermindering van de neerslag van stikstof op kwetsbare gebieden en het verbeteren van de waterkwaliteit en daarmee het voldoen aan de Europese Kaderrichtlijn Water. We ontkomen er niet aan om keuzes te maken en maatregelen met elkaar te combineren. De beschikbare ruimte wordt immers niet groter. Denk bij maatregelen aan zaken als een meer extensieve landbouw (met minder mest en gewasbeschermingsmiddelen) of landbouw met minder emissies rond kwetsbare natuurgebieden of het behoud van grasland op hellingen, om afspoeling van grond te voorkomen. Wij zetten ons actief in voor een fundamentele transitie van de landbouw naar een toekomstbestendig, circulair en natuurinclusief systeem. We stimuleren innovatieve landbouwpraktijken (biobased en kringlooplandbouw), die biodiversiteit herstellen, bodem- en waterkwaliteit verbeteren en bijdragen aan klimaatdoelen. Dat kan alleen een succes worden als duidelijk is wat van de agrarische ondernemers wordt verlangd, als ondersteuning plaatsvindt in het doorvoeren van de gewenste veranderingen én wanneer de zekerheid bestaat dat inspanningen beloond zullen worden. Agrariërs zijn namelijk belangrijke beheerders van het landschap. Het economisch voortbestaan van agrariërs is dan ook van groot belang.