Bijlage - Notitie gewassenbescherming, Adromi
Tekst van het document
Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 27 van 38 Blootstelling op die afstanden zal enkel nog kunnen plaatsvinden in de vorm van blootstelling aan dampen en aerosolen. Het gaat hierbij om verwaarloosbare hoeveelheden. Immers gewasbeschermingsmiddelen worden ook gekozen op een zo laag mogelijke uitdampbaarheid. Mensen staan uitsluitend nog bloot aan deze dampen en aerosolen bij inademing. Relevante doses door opname via de huid of door hand-mond bewegingen zijn uitgesloten. De aanwezige dampen en aersolen zullen steeds verder verdunnen in de lucht. De toxicologische risicobeoordeling van blootstelling is om die redenen eerst en vooral gericht op blootstelling direct langs een teeltperceel. Immers daar is sprake van de bepalende, maximale blootstelling in de vorm van druppels en van dampen en aerosolen in hogere concentraties (orale blootstelling, dermale blootstelling en inhalatore blootstelling). Blootstelling op locaties waar geen sprake meer kan zijn van druppelblootstellingen is in principe niet relevant op het moment dat is vastgesteld dat blootstelling aan druppeldrift en dampdrift niet leidt tot overschrijding van de blootstellingsnormen. Een vergelijking met blootstelling aan bijvoorbeeld stikstofdioxiden en fijnstof afkomstig van wegverkeer, industrie en veehouderijen gaat maar gedeeltelijk op.
Gewasbeschermingsmiddelen breken immers ook relatief snel af onder invloed van zonlicht. Stoffen afkomstig van wegverkeer e.d., en de afbraakproducten daarvan, blijven evenwel langer aanwezig in de lucht en verdwijnen hier alleen uit middels neerslag. 5.5. Druppels en dampen/aerosolen De relevante toepassing van gewasbeschermingsmiddelen vindt plaats door spuiten. Bij het spuiten wordt middel dat is aangelengd met water in druppelvorm op het gewas gebracht. Een deel van de druppels kan uiteenvallen in fijnere druppels die uiteindelijk in de lucht verdampen of overgaan in aerosol. Ook kan middel dat op het gewas terecht is gekomen uitdampen. In die zin zijn er ook twee soorten drift, te weten druppeldrift en drift als damp/aerosol. 5.5.1. Druppeldrift Druppeldrift kan via drie routes in het menselijk lichaam terecht komen: - Opname door de huid heen als driftdruppels op de huid terecht komen (afhankelijk van het middel of het door de huid kan komen); - Opname via de mond door hand-mond bewegingen (druppels op de hand cq. aanraken van aan druppeldrift blootgestelde objecten en vervolgens hand in mond – vooral bij kinderen) - Indirecte opname via blootgestelde objecten (speelgoed o.i.d. blootgesteld aan druppeldrift wordt in de mond gestoken – opnieuw vooral relevant voor kinderen).
Los hiervan is er relatief meer druppeldrift (grotere hoeveelheid dan damp- en aerosol) en is in de druppels sprake van een hogere concentratie van werkzame stof(fen). Punt van aandacht is kortom dat druppels op tal van manieren in het lichaam kunnen komen en dat de concentratie relatief hoog is. Positief is dat druppels uit de lucht vallen en dat druppels kunnen worden afgevangen. Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 28 van 38 5.5.2. Dampen en aerosolen Dampen en aerosolen zijn vermengd in de lucht, waarbij er een vrij uniforme concentratie zal ontstaan die steeds verder verdunt. De hoeveelheid is aanzienlijk lager en bevindt zich veelal zelfs al in/boven het gewasperceel onder de toegelaten blootstellingsconcentratie. Blootstelling kan alleen nog plaatsvinden via inademing (afhankelijk van de vraag of een stof ook via de longen wordt opgenomen of niet). Positief is dat dampen en aerosolen in verwaarloosbaar kleine hoeveelheden in de lucht aanwezig zijn en dat alleen blootstelling via inademing plaats kan vinden. Dampen en aerosolen blijven drijven in de lucht kunnen niet worden afgeschermd. Wat wel kan is dat een dicht scherm bijdraagt aan turbulentie en een snellere verdunning. Echter op afstanden van 10 meter of meer zal een afscherming niet meer effectief zijn.
De concentratie damp/aerosol is dan zo gering dat geen substantiële effecten meer te bereiken zijn. In toxicologisch opzicht is druppeldrift relevant omdat hierbij de hoogste concentraties aan de orde zijn. De concentratie damp- en aerosol is al snel verwaarloosbaar klein. Dampen en aerosolen verdunnen steeds meer onder invloed van de wind en breken uiteindelijk af onder invloed van de zon. 5.6. Conclusies Gelet op hoofdstuk 4 is duidelijk dat de milieuregelgeving iedereen gelijkelijk beschermt (toepasser/agrariër, omwonende en consument) en dat deze principiële keuze voor menselijke gelijkheid als een gegeven dient te worden beschouwd in de context van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Uit dit hoofdstuk blijkt dat de Afdeling bestuursrechtspraak de mate van bescherming die de milieuregelgeving biedt, niet accepteert en in het kader van planologische besluitvorming aanvullende maatregelen eist, waarbij de voorkeur c.q. verwachting van de Afdeling neerkomt op regelgeving die uitgaat van een bepaalde minimum onderlinge afstand. Verder blijkt dat de Afdeling bestuursrechtspraak een aandachtafstand hanteert van 50 meter en vanuit het voorzorgbeginsel veelal akkoord gaat met afscherming als driftreducerende maatregel.
Tot slot is gebleken dat de Afdeling akkoord is gegaan met afscherming over een kortere afstand (bijvoorbeeld alleen de gedeelde perceelgrens met een gewasperceel), zodat de 50 meter niet kan worden geïnterpreteerd als afschermingsafstand of normafstand. Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 29 van 38 6. Maatregelen Indien er in de context van planologische besluitvorming invulling moet worden gegeven aan het voorzorgbeginsel, dan kan in algemene zin worden gedacht aan volgende maatregelen. Bronmaatregelen: Het gaat hierbij om maatregelen die ertoe leiden dat er zo min mogelijk drift ontstaat. Concreet kan in de meeste teelten door gebruikmaking van driftreducerende apparatuur tot 99% driftreductie worden bereikt. Er kan hierbij ook worden gedacht aan een maatregel waarbij bepaalde teeltvormen (zoals opgaande teelten) volledig worden verboden. Overdrachtsmaatregelen: Dit betreft afschermende maatregelen, zoals ook onderwerp is geweest van diverse uitspraken van de Afdeling (zie paragraaf 5.2). Maatregelen bij de ontvanger: Dit betreft beperkingen aan bijvoorbeeld menselijk verblijf en/of aan het gebruik van gronden waardoor ook extra onderlinge afstand wordt aangehouden. 6.1. Bronmaatregelen 6.1.1.
Bovenwettelijke driftreductie en spotsprayers Zoals beschreven in paragraaf 4.2.1 dient in Nederland minimaal 75% driftreductie te worden geboden bij toepassing van gewasbeschermingsmiddelen, waarbij soms extra driftreductie moet worden gebruikt voor specifieke middelen of om de teeltvrije zone langs watergangen te mogen verkleinen. Technisch is verdergaande driftreductie mogelijk in veel teelten. De Technische Commissie Techniekbeoordeling heeft voor diverse configuraties (combinatie van teelt en spuitapparatuur) tot 99% driftreductie erkend. Toepassing van driftreductie op een spuitmachine betekent dat in belangrijke mate wordt voorkomen dat druppels worden gevormd die als drift op buurpercelen terecht zou kunnen komen. Deze maatregel aan de bron is daarmee de meest effectieve en bedrijfszekere maatregel om driftrisico te minimaliseren. Aangezien hiermee vrijwel kan worden voorkomen dat driftdruppels op buurpercelen terecht komt, zal in algemene zin iets minder middel nodig zijn. Eventuele dampdrift zal om die reden ook minder zijn, terwijl dampdrift dan ook alleen afkomstig zal zijn uit het gewas zelf en niet uit eventuele afschermende vegetatie. Driftreductie op de spuitapparatuur zelf is daarbij veel minder afhankelijk van toevallige omstandigheden (zoals wind, de staat van omliggende vegetatie en dergelijke).
Voor zover extra driftreductie niet mogelijk is, kan verder gekozen worden voor het niet langer integraal behandelen van een teeltperceel/gewas in situaties dat dat niet nodig is. Gedacht kan worden aan gebruikmaking van een spotsprayer voor de bestrijding van onkruid. 6.1.2. Middelen op basis van laagrisicostoffen Door de inzet van middelen op basis van laagrisicostoffen, zoals beschreven in paragraaf 4.2.2, kan het gezondheidsrisico van blootstelling ook worden verminderd. Inzet van deze categorie stoffen brengt evenwel eigen vormen van overlast met zich, zoals de verstuiving van bicarbonaat (bakpoeder) als schimmelbestrijder en geuroverlast van knoflookextracten die worden gebruikt als insectenverdrijver. Tot slot kan worden gedacht aan biologische teelten, waardoor het gamma aan in te zetten gewasbeschermingsmiddelen in ieder geval kleiner is. 6.2. | Overdrachtsmaatregelen -> afscherming Mede gelet op de jurisprudentie welke is aangehaald in paragraaf 5.2, is toepassing van afscherming ook geaccepteerd in het kader van planologische besluitvorming73 teneinde uit voorzorg te zorgen voor extra driftreductie. Een windhaag vervult daarnaast een extra buffer als het gaat om onverhoopte gebeurtenissen zoals stuur | - en bedieningsfouten op de spuitmachine, vergissingen bij het aanlengen van middel en dergelijke. 6.2.1.
| Algemeen Er zijn de nodige wetenschappelijke gegevens voorhanden als het gaat om de afschermende werking van een windhaag. Verder is van belang dat een windhaag erkend is als d | riftreducerende techniek; een windhaag staat als zodanig op de ‘lijst met indeling van spuittechnieken in DriftReducerende Techniek | -klassen’ (DRT-lijst) van de Technische Commissie Techniekbeoordeling (TCT) van | 10 november 202574. Dit geldt voor een windhaag met 90% bladdichtheid. In combinatie met de (wettelijk standaard verplichte) 75% driftreductie van een spuitmachine biedt een haag | aanvullend 75% driftreductie, zodat tot 94% driftreductie mogelijk is. | Uit andere wetenschappelijke studies kan een hoger driftreducerend effect van een windhaag worden afgeleid | 75 en hier wordt in het PRI 2015 | 76 ook naar verwezen. Dit betekent dat de 75% driftreductie welke de TCT hanteert, kan worden beschouwd als een | conservatief uitgangspunt. 6.2.2. | Configuratie op grens teeltgewas In principe is hierbij van belang te kiezen voor een gewas dat een egale dichtheid biedt | . Bij een dergelijke bladerdichtheid zal een luchtstroom maximaal worden afgeremd waarbij eventueel aanwezige drift in druppelvorm zo veel mogelijk in de haag zelf zal achterblijven.
Elzenhagen, welke traditioneel rond fruitboomgaarden worden aangeplant, bieden bijvoorbeeld al een dergelijke 73 Vergelijk in dit verband ABRvS 28 november 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3904, waarin is overwogen dat aannemelijk is dat een driftreducerende voorziening bestaande uit dubbele hagen leidt tot een ruime driftreductie. 74 Zie: https://iplo.nl/publish/pages/151722/6 | -informatieblad-windhaag-20220718.pdf (geraadpleegd op 5 maart 2024) 75 Porskamp H.A.J., Michielsen, J.M.G.P., Huismans, J.F.M., | De invloed van een windhaag op emissies bij fruitteeltspuiten, 1999, IMAG-DLO Rapport 94-29, pag. 29 en Wenneker, M., Heijne, B., Van de Zande, J.C., | Effect of natural windbreaks on drift reduction in orchard spraying, | Communications of Applied Biology Science, Universiteit Gent, 70(2005)4 pag. 961. 76 Plant Research International, | Driftblootstelling van omstanders en omwonenden door boomgaard bespuitingen, maart 2015 Adromi B.V. | Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 30 van 38 bladerdichtheid. Een te hoge dichtheid zorgt voor een afname in de filterende werking, doordat er niet voldoende lucht door de haag kan stromen77, 78, 79. De dichtheid van een windhaag kan worden gemeten als de optische dichtheid door het bepalen van de optische porositeit: de zichtbaarheid achter/door de haag oftewel de som van de “gaten” in het bladerdek.
Dit kan worden gemeten met behulp van een digitale | camera, een witte doek achter de haag en specifieke (analyse)software | 80. Het aansluitend effect van uitdamping uit de haag en aansluitende respiratoire blootstelling wordt verwaarloosbaar geacht, mede nu gewasbeschermingsmiddelen worden toegelaten op hun lage uitdampbaarheid. Daarnaast is relevant dat uitdamping voornamelijk kan plaatsvinden op een droge zonnige dag, dus op het moment dat afbraak van de betrokken stoffen onder invloed van de zon ook maximaal is81. De meeste middelen worden daarbij verspoten aan het begin van het groeiseizoen wanneer temperaturen nog lager liggen, niet in het warmere oogstseizoen. Er kan voor de verdere configuratie van een haag worden uitgegaan van een overhoogte van 1 meter in situaties waarin sprake is van opwaarts of zijwaarts spuiten. In geval sprake is van uitsluitend neerwaarts spuiten kan worden uitgegaan van een overhoogte | van 50 centimeter. In situaties dat tevens buiten het volbladseizoen sprake is van teelten dient te worden | gekozen voor een niet bladverliezende haag. Al dan niet als tijdelijk alternatief voor een haag kan driftwerend gaas worden toegepast. Dit zogenaamde Suzuki-gaas is erkend als driftreducerende techniek | 82. 6.2.3.
| Configuratie met grotere onderlinge afstand Het effect van dergelijke windhagen wordt in de | hiervoor aangehaalde onderzoeken beschouwd wanneer deze direct naast de perceelgrens dan wel (enkele meters) uit het gewas(perceel) zijn geplaatst. In situaties waarbij sprake is van een grotere afstand83,84 (meer dan 5 meter bij neerwaarts 77 Felsot, A. S., Unsworth, J. B., Linders, J. B., Roberts, G., Rautman, D., Harris, C., & Carazo, E. (2010). Agrochemical spray drift; assessment and mitigation | —A review. Journal of Environmental Science and Health Part B, 46(1), 1-23. 78 Mercer, G. N. (2009). Modelling to determine the optimal porosity of shelterbelts for the capture of agricultural spray drift. Environmental modelling & software, 24(11), 1349-1352. 79 Zie echter ABRvS 6 juni 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1741 | ov. 16. De overweging dat aannemelijk is dat een volledig dichte muur 99% driftreductie mist feitelijke grondslag, uitgaande van beschikbare relevante en betrouwbare wetenschappelijke en technische kennis. Het risico is reëel dat wind zal versnellen als d | eze over de muur heen blaast, waardoor per saldo meer druppeldrift over de muur zal worden meegevoerd en veel verder verspreid zal worden dan zonder enige afscherming het geval was geweest. 80 Lazzaro, L., Otto, S., & Zanin, G. (2008).
Role of hedgerows in intercepting spray drift: Evaluation and modelling of the effects. Agriculture, ecosystems & environment | , 123(4), 317-327. 81 Voor de Nederlandse situatie is relevant dat toegelaten middelen elders in Europa ook zonder gevaar voor de volksgezondheid moeten kunnen worden toegepast, dus ook in landen waar de factor uitdamping structureel hoger zal zijn vanwege een lage luchtvochti | gheid in combinatie met warmer weer (dan in Nederland). 82 https://iplo.nl/publish/pages/138135/drt | -lijst-20250213-.pdf 83 M.C. Butler Ellis e.a., Spray drift: An investigation of the relationship between field, wind tunnel measurements and model predictions for determining drift reduction, Aspects of Applied Biology 132, 2016 en 84 H.J. Holterman e.a., Improving environmental risk assessment of pesticides: the need for advanced spray drift models, 1 juli 2025 doi: 10.2903/sp.efsa.2025.EN | -9506 Adromi B.V. | Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 31 van 38 spuiten en meer dan 10 meter in andere situaties) tot de relevante gewaspercelen, zal de drift vooral bestaan uit aerosolen/dampen, zoals ook blijkt uit onderzoek85 86. Immers grote druppels zijn dan al naar de grond gevallen terwijl kleine druppels zullen verdampen in de lucht.
Zoals aangegeven in paragraaf 5.3 gaat het bij aerosolen en dampen over zeer kleine hoeveelheden, waarbij deze stoffen enkel nog via inademing in het menselijk lichaam terecht kunnen komen. Op grotere afstand zal een (relatief) open windhaag minder effect hebben dan in de beschreven onderzoeken, doordat druppelvormige drift bij toenemende afstand voor een steeds groter deel gedeponeerd zal zijn en drift in de vorm van dampen en aerosolen niet of nauwelijks afneemt | en enkel nog zal verdunnen bij verdere verspreiding in de buitenlucht | . Een windhaag zal op deze afstand echter nog wel een positief effect hebben op de blootstelling aan de gewasbeschermingsmiddelen in de vorm van aerosolen/dampen, mits wordt gekozen voor een andere configuratie: Een zo dicht mogelijke windhaag kan enerzijds zorgen voor de opstuwing van de lucht en anderzijds voor turbulentie die ontstaat wanneer de lucht afgeremd wordt door de vegetatie. Dit zal eraan bijdragen dat in de lucht aanwezige dampen en aerosolen voor een deel op veel grotere hoogte zal verwaaien en dat de concentratie potentieel schadelijke stoffen daalt door de turbulente menging van de met drift belaste lucht en schone achtergrondlucht87. Op leefniveau betekent dit een lagere blootstelling aan de schadelijke stoffen.
Kortom, gewasbeschermingsmiddelen hebben op deze afstand met name hun | mogelijk negatieve gezondheidseffecten via inademing van de | dampen en aerosolen. Ondanks dat de windhagen slechts beperkte remming bieden aan | dampen en aerosolen, zal een dichte windhaag gemiddeld genomen kunnen zorgen voor een verbeterd leefklimaat | . 6.3. | Ontvangermaatregelen-> afstand en aanwezigheidsbeperking In de laatste plaats kan door het aanhouden van extra onderlinge afstand tussen gewaspercelen en driftgevoelige functies invulling worden gegeven aan het voorzorgbeginsel. Zoals aangegeven wordt door de Europese Commissie gedacht aan een onderlinge afstand | van 3 meter tussen gewaspercelen en driftgevoelige functies | 88, waarbij op grond van het Besluit activiteiten leefomgeving ter bescherming van het waterleven tegen druppeldrift afstanden moeten worden aangehouden van 0,5 tot 5 meter (afhankelijk van teelt en driftreducerende techniek). Op basis van de in jurisprudentie aangehouden voorzorgafstand kan in algemene zin een kortere veiligheidsafstand worden afgeleid als rekening wordt gehouden met de strenger geworden wetgeving 85 Lazzaro, L., Otto, S., & Zanin, G. (2008). Role of hedgerows in intercepting spray drift: Evaluation and modelling of the effects. Agriculture, ecosystems & environment | , 123(4), 317-327. 86 S.
Grimbuhler, J-F Viel, Bystander dermal exposure to drift during pesticide application in vineyards: An experimental factorial study, Chemosphere Volume 369, December 2024, 143809 87 Van Blokland, G., Hooghwerff, J., & Tollenaar, C. (2009). | Impact of screens on air quality. Final report of a study on the performance of (sound) screens on the air quality along highways; Invloed schermen op de luchtkwaliteit. Eindrapport onderzoek naar de werking van (geluids) schermen op de luchtkwaliteit langs snelwegen. Weliswaar heeft dit onderzoek betrekking op dampen en aerosolen afkomstig van het wegverkeer, maar qua fysische eigenschappen van deze dampen en aerosolen ve | rgelijkbaar. 88 European Commission, Proposal (final) Regulation on the sustainable use of plant protection products and amending Regulation (EU) 2021/2115 | , artikel 18, lid 1 en 19, lid 1, via eur-lex.europa.eu Adromi B.V. | Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 32 van 38 Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 33 van 38 sinds het moment waarop de 50 meter in de rechtspraak als richtsnoer werd ingevoerd en als rekening wordt gehouden met de omstandigheid dat deze 50 meter bedoeld was voor opwaarts en zijwaarts gespoten gewassen. Verwezen wordt naar paragraaf 5.3.
Op basis van uitsluitend de juridische uitgangspunten waarop de 50 meter aandachtzone is gebaseerd (dus zonder gebruikmaking van wetenschappelijke gegevens welke de Afdeling heeft afgekeurd voor gebruik in planologische context) kan op dit vlak worden evenwel uitgegaan van een veiligheidsafstand van 25 meter voor scenario’s waarin sprake is van teelt in boomgaarden en 12,5 meter in geval van teelten waar uitsluitend sprake zal zijn van neerwaarts spuiten. Het aanhouden van deze afstanden, die zijn geëxtrapoleerd uit de eigen jurisprudentie van de Afdeling, kan in relatie tot de drie meter die de Europese Commissie al als veilig beschouwt dus als alleszins worst case worden gehanteerd. Een gebruiksbeperking dient neer te komen op een verbod op regulier menselijk verblijf op deze gronden. Primair kan ervoor worden gekozen om de niet verblijfsfuncties tussen teeltperceel en beoogde woonpercelen in te leggen. Het kan hierbij gaan om toegangswegen, parkeerplaatsen, groene inpassing en compenserend oppervlaktewater. Er kan ook worden gedacht aan gebruiksbeperkingen op de betrokken woonpercelen zelf. Ook daarmee samenhangende voorzieningen (zitgelegenheid/terras, sport- en speelvoorzieningen) dienen dan niet te worden toegelaten. Eventuele vegetatie dient zich te beperken tot siertuin/park (geen moestuin, geen droogmolens etc.).
Gebruik voor instandhouding en aanleg van siertuin/groen alsook gebruik voor parkeren en oprit zijn wel toelaatbaar omdat daarbij de menselijke verblijfsduur verwaarloosbaar kort zal zijn. In situaties waarbij blootstelling in een gebouw als bepalend zou moeten worden beschouwd, kan worden gedacht aan het uitvoeren van dat gebouw zonder regulier te openen delen aan de zijde van een teeltperceel. Verder kan worden gedacht aan het situeren van luchtinlaten van balansventilatie op zo groot mogelijke afstand van teeltgronden en het toepassen van een fijnstoffilter. 7. | Conclusie 7.1. | Résumé Naar aanleiding van het voornemen om aan de Kerkstraat/Clemensweg te Merkelbeek een Integraal Kindcentrum te realiseren heeft onderzoek plaatsgevonden naar de gezondheidsrisico’s vanwege blootstelling aan drift van gewasbeschermingsmiddelen welke mogen worden gebruikt op de agrarische gronden ten westen van de locatie. Blijkens dit onderzoek is het n | iet noodzakelijk om | in planologische context extra | driftreducerende voorzorgmaatregelen te nemen | omdat anders sprake zou zijn van onvoldoende bescherming van de volksgezondheid | . Immers: 1) | Het Unierecht biedt een uitputtend en omvattend kader voor de toelating, herbeoordeling en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in Europa.
Niet alleen is het Europese recht op dit vlak het strengste regelkader voor gewasbeschermingsmiddelen in de wereld, maar ook worden stoffen in gewasbeschermingsmiddelen strenger beoordeeld dan ieder andere stof of diergeneesmiddel dat op de Europese markt wordt toegelaten. Enkel medicijnen worden nog strenger beoordeeld. 2) | Er zijn geen aanwijzingen dat deze regelgeving in Nederland of in de rest van de Unie tekortschiet. Er blijkt immers niet van nadelige gezondheidseffecten door blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Er blijkt van een gezondheidsrisico dat verhoudingsgewijs klein is ten opzichte van andere omgevingsfactoren. 3) | Echter omdat er een risico is (gezondheidseffecten kunnen nooit volledig worden uitgesloten), dient reeds op grond van het Unierecht invulling te worden gegeven aan het voorzorgbeginsel89. Dit mag volgens het Unierecht door het aanhouden van een bepaalde onderlinge afstand of door het nemen van technische maatregelen. Nederland heeft deze Europese verplichting geïmplementeerd via een technische | (bron)maatregel, namelijk door minimaal 75% driftreductie verplicht te stellen voor spuitapparatuur | 90 (ten opzichte van 0% of 50% driftreductie). Nederland heeft niet gekozen voor een overdrachtsmaatregel in de vorm van extra afstand.
Het geldende wettelijke stelsel voorziet dus al in bescherming van de volksgezondheid | middels een hoge veiligheidsstandaard die enerzijds betekent dat middelen herbeoordeeld worden bij voortschrijdend inzicht en anderzijds uit voorzorg extra driftreductie moet worden toegepast. Blijkens een uitspraak van het Europese Hof van Justitie | 91 dient bij de risicobeoordeling van gewasbeschermingsmiddelen een open gezondheidsnorm te worden gehanteerd, zodat voortdurend nieuwe wetenschappelijke inzichten in de beoordeling en herbeoordeling moeten worden betrokken. 89 Sustainable Use Directive 2009/128/EU 90 artikel 4.723c van het Besluit activiteiten leefomgeving 91 HvJ 24 april 2024, ECLI:EU:C:2024:356 | ov. 78 e.v. Adromi B.V. | Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 34 van 38 Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 35 van 38 Proportionaliteit en effectiviteit Via het Unierecht zijn voldoende voorzorgen ingebouwd in het toelatings- en herbeoordelingskader om te voorkomen dat gezondheidsrisico’s worden onderschat. Indien onverhoopt zou blijken van meer of andere nadelige gezondheidsrisico’s, dan verplicht het Unierecht om in te grijpen.
Met andere woorden: indien onverhoopt toch zou blijken van nadelige gezondheidseffecten (van een specifiek middel of bepaalde combinaties), dan kan die situatie heel proportioneel met niet-planologische besluitvorming worden geremedieerd door het verbieden van middelen. De extra driftreductie waar Nederland voor gekozen heeft, vormt hierbij een proportionele niet- planologische invulling van het voorzorgbeginsel. Het nemen van een bronmaatregel, namelijk voorkomen dat stoffen in de lucht terecht komen welke een gezondheidsrisico insluiten, is vele malen effectiever dan dat gekozen wordt voor een overdrachtsmaatregel in de vorm van afstand, wat ongetwijfeld ook de reden is dat in Nederland gekozen is voor extra driftreductie in plaats van afstandseisen. Daargelaten de vraag of het hierbij gaat om blootstellingshoeveelheden die relevant kunnen zijn voor de gezondheid, geldt hierbij ook dat het aanhouden van een bepaalde afstand ook weinig effectief is als het gaat om dampen en aerosolen. Door het toelaten van steeds veiliger middelen en uitfasering van minder veilige middelen en door toepassing van extra driftreductie op de spuitmachine zal daarentegen niet alleen het risico op verspreiding van druppeldrift kleiner zijn, maar zal ook minder damp- en aerosoldrift ontstaan.
Grote druppels dampen immers minder snel uit en doordat minder druppeldrift buiten het gewas terecht kan komen, zal eventuele damp- en aerosoldrift ook op grotere afstand tot de omgeving ontstaan. Gelet op het geldende wettelijke stelsel dat verplicht om voortschrijdend inzicht voortdurend te incorporeren in het toelaten en herbeoordelen van middelen is de kans dat onverhoopt toch gezondheidseffecten zouden optreden zo gering mogelijk gemaakt. Mede doordat ook het voorzorgbeginsel is geïntegreerd in de geldende regelgeving is er aanleiding om resterende risico’s op nadelige gezondheidseffecten als acceptabel te beschouwen. Planologische voorzorg Zoals aangegeven is een planologisch besluit is niet bedoeld om te compenseren voor niet-naleving van wettelijke voorschriften. Dit alleen al omdat dan niet duidelijk is in welke mate gecompenseerd zou moeten worden voor niet-naleving (er is altijd nog wel een scenario te bedenken waarin de wet nog ernstiger wordt overtreden etc.).. Er is geen aanleiding om in planologische context een dubbele invulling te geven aan het voorzorgbeginsel door het aanhouden van extra afstand nu Nederland heeft gekozen om via extra driftreductie invulling te geven aan het voorzorgbeginsel en ook bij toepassing van gewasbeschermingsmiddelen voorzorgen dienen te worden getroffen dat deze niet buiten het doelgewas terecht komen.
Gelet op een en ander bestaat er in planologische context hoogstens aanleiding om rekening te houden met voorzorgen die te maken hebben met voorstelbare onbedoelde gebeurtenissen die, ook al zijn deze formeel in strijd met regelgeving, in de praktijk ook niet volledig kunnen worden Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 36 van 38 uitgesloten. Concreet kan hierbij worden gedacht aan menselijke vergissingen bij het aanlengen van gewasbeschermingsmiddelen, waardoor met een te grote hoeveelheid werkzame stof wordt gespoten, dan wel aan stuur- en bedieningsfouten bij het hanteren van de spuitapparatuur, waardoor er toch op buurpercelen gespoten wordt. Verder kan worden gedacht aan een onverwachte windvlaag waardoor spuitdruppels over een groter gebied verspreid worden dan bij toegelaten windsnelheden het geval kan zijn. In lijn met dit additionele planologische voorzorgbeginsel kan ook in deze situatie worden voorzien in maatregelen waarmee het driftblootstellingsrisico zo klein mogelijk wordt gemaakt / gehouden. Hierbij dienen de maximale planologische mogelijkheden als uitgangspunt te worden genomen. 7.2. Voorzorgsmaatregelen Verwezen wordt naar afbeelding 7.2 voor een overzicht van de geadviseerde maatregelen. Afbeelding 7.2: schematisch overzicht maatregelen 7.2.1.
Gebouw als afscherming / extra afstand Het gebouw van het IKC zal aan de zijde van de agrarische gronden worden gerealiseerd. Hiermee zal het gebouw afscherming en extra afstand bieden tot een substantieel deel van het beoogde buitenterrein met speelfunctie. 7.2.2. Maatregelen aan gebouw
Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 37 van 38 Het gebouw zal binnen een afstand van 8 meter tot aan de agrarische gronden geen te openen ramen krijgen, enkel reguliere toegangen die normaal gesloten zijn. Hiermee wordt voorkomen dat druppeldrift in het gebouw terecht zou kunnen komen. Verder zal de inlaat van de luchtverversingsinstallaties op zo groot mogelijke afstand tot de agrarische gronden worden gesitueerd (uiteraard zal die inlaat ook op zo groot mogelijke afstand tot doorgaande wegen worden gesitueerd, aangezien van de emissie van wegverkeer wel nadelige gezondheidseffecten zijn aangetoond). Verder zullen de inlaten worden voorzien van een fijnstoffilter (filterklasse F7 of vergelijkbaar). 7.2.3. Afscherming Om de luchtstroom over en/of om het gebouw af te remmen en zo tegen te gaan dat drift met de lucht wordt meegevoerd naar de andere zijde, wordt voorzien in een groene afscherming op de grens met de agrarische gronden. Deze afscherming zal worden gecombineerd met een geluidscherm. Uit de aard der zaak zal ook een voorziening moeten worden getroffen om te voorkomen dat spelende kinderen gebruik gaan maken van deze vegetatiestrook. Hoogte Het geluidscherm zal een hoogte krijgen van 2,5 meter.
Dit scherm is uit de aard der zaak vrijwel luchtdicht, zodat er een risico is dat wind over het scherm heen waait, daarbij versnelt en eventuele druppeldrift over een grotere afstand meevoert dan het geval zou zijn geweest zonder scherm. Verwezen wordt naar paragraaf 6.2. Dit effect kan worden verminderd door het scherm te voorzien van een begroeiing met klimplanten. Door het scherm daarnaast te combineren met een vegetatiestrook van 5 meter breed kan dit effect worden weggenomen. Immers de wind kan door de vegetatie heenwaaien terwijl eventuele druppels worden afgevangen. De betrokken vegetatie dient minimaal 0,5 meter hoger te zijn dan het geluidscherm, zodat een totale hoogte nodig is van 3 meter. Alleen op het moment dat teeltomschakeling plaatsvindt naar een opgaande teelt met hogere spuithoogten (zoals boomgaarden) zal deze vegetatie een grotere hoogte moeten krijgen. Concreet zal bij gewassen die op- en zijwaarts gespoten kunnen worden rekening moeten worden gehouden met een overhoogte van 1 meter. Uitgaande van een worstcase spuithoogte van 3 meter in een boomgaardscenario, zal de afschermende vegetatie dus 4 meter hoog moeten zijn. Positie en dichtheid Er kan in de gegeven situatie worden gekozen om het geluidscherm direct langs de agrarische gronden aan te planten, zodat druppeldrift zo dicht mogelijk bij de bron uit de lucht kan worden gevangen.
Er moet hierbij worden gestreefd naar een bladdichtheid van rond de 90%, opnieuw om te voorkomen dat wind over de haag heen slaat en druppels meevoert. Overlengte Er moet worden voorzien van een overlengte van minimaal 2-3 meter om te voorkomen dat eventuele drift om de afscherming heen zou waaien. Dit is met name het geval aan de zuidzijde, aangezien de Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 38 van 38 agrarische gronden aan de noordzijde doodlopen. Mede door de breedte van de afscherming van 5 meter is voldoende geborgd dat druppeldrift niet om een afscherming heen zou kunnen verspreiden. Bladhoudendheid Uitgaande van fruitboomgaarden in de maximale planologische situatie dient verder rekening te worden gehouden met gewasbehandelingen buiten het volbladseizoen, dus op momenten dat het te behandelen gewas zelf weinig interne afschermende werking zal hebben. Het gaat hierbij alleen om enkele behandelingen tegen schimmel, waarbij middelen worden gebruikt die een beperkt humaan risico kennen. Verder geldt dat de factor uitdamping vanwege de lagere temperaturen buiten het volbladseizoen ook lager zal zijn. Om die reden zou kunnen worden gekozen voor afscherming met niet bladverliezende soorten, maar strikt noodzakelijk is dat niet. Qua soorten vegetatie kan in ieder geval worden gedacht aan (haag)beuk, els, populier, wilg of conifeer95.
7.2.4. Tijdelijke maatregelen Het is in principe niet noodzakelijk om tijdelijke maatregelen te nemen. Immers de afschermende haag kan direct worden aangeplant, zodat deze reeds voldoende hoogte en dichtheid zal hebben voor de bestaande teelten op het moment dat het IKC is voltooid en in gebruik zal worden genomen. In geval van teeltomschakeling naar hogere teelten zal de haag ook snel de vereiste extra hoogte kunnen bieden, vanwege de omstandigheid dat de haag dan al goed geworteld is en een nieuw aangeplante boomgaard nog niet, waarbij fruitbomen dus minder snel op hoogte zullen zijn dan de afscherming. Mocht de haag toch niet op tijd de benodigde dichtheid en hoogte hebben bereikt, dan kan gekozen worden voor tijdelijke afscherming door het plaatsen van Suzuki gaas totdat de haag volgroeid is (zie paragraaf 7.1.2). Hier kan ook voor worden gekozen op het moment dat de haag door omwaaien of sterfte op enig moment in de toekomst onvoldoende afscherming zou bieden. 7.3. Conclusie Door de beschreven maatregelen kan de blootstelling aan drift en daarmee het risico op nadelige gezondheidseffecten zo klein mogelijk worden gemaakt.
Hiermee wordt invulling gegeven aan het additionele planologische voorzorgbeginsel en kan ook invulling worden gegeven aan paragraaf 1.1, waarbij overeenkomstig het bepaalde van de Omgevingswet voldoende aandacht is gegeven aan het belang van de bescherming van de gezondheid. 95 TCT, Informatieblad windhaag 18 juli 2022, https://iplo.nl/publish/pages/151722/6-informatieblad-windhaag- 20220718.pdf