Bijlage: Kadernota 2027
Tekst van het document
Hiervoor is een regionaal Uitvoeringsprogramma Circulariteit 2026 – 2030 in Parkstadverband opgesteld om hier stapsgewijs naar te werken. De gemeentelijke en regionale doelstellingen zijn in lijn met het nationale doelstelling om in 2050 circulair te zijn. Om hier tijdig op in te spelen dienen we nu actie te ondernemen. Vooralsnog wordt verwacht dat geen aanvullende middelen nodig zijn buiten de Rijksmiddelen en Parkstad middelen. Verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed Gemeente Beekdaelen heeft de ambitie uitgesproken om in 2040 energieneutraal te willen zijn en daarin het goede voorbeeld te geven. Het doel is om het maatschappelijk vastgoed te circulair en klimaatadapatief te verduurzamen. In 2050 is het doel om het gemeentelijk vastgoed volledig aardgasvrij te hebben. Om hier tijdig op in te spelen dienen we nu maatregelen te ondernemen. In september 2026 volgt een raadsvoorstel waarin duidelijk wordt welke structurele middelen benodigd zijn om het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen. SoortenManagementPlan Gemeente Beekdaelen zet in op het verduurzamen van woningen en het bevorderen van energiebesparing, met inachtneming van de bescherming van beschermde diersoorten. Met deze reden wordt ingezet op Natuurvriendelijk Isoleren (NVI) en de ontwikkeling van een gemeentedekkend Soortenmanagementplan (SMP).
Met deze aanpak wordt de biodiversiteit beschermd, worden ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk gemaakt en zijn de procedures juridisch geborgd via een omgevingsvergunning. Er is nog geen zekerheid over de exacte kosten voor het opstellen van een Soortenmanagementplan voor Beekdaelen, dit hangt af van de Europese aanbesteding. Wel is er met zekerheid een provinciale subsidie beschikbaar die hierin kan helpen. Voor het resterende bedrag worden rijksmiddelen ingezet. Koppelen middelen uit regeling Realisatiestimulans aan budgetten voor volkshuisvesting Het Rijk geeft gemeenten vanaf 2026 € 7.000 per betaalbare woning, door middel van de nieuwe regeling Realisatiestimulans, waarvan de bouw een jaar eerder is gestart. Gemeenten mogen dit geld vrij besteden aan hun woningbouwopgave. Mogelijke doelen zijn: tekorten in projecten oplossen, betaalbare woningbouw steunen, extra personeel 34 Kadernota 2027 inzetten of geld in een reserve of fonds plaatsen. Deze specifieke regeling duurt van 2026 tot en met 2030, waarbij het gaat om de start van bouw van woningen in de periode 2025 tot en met 2029. De gemeenteraad heeft vanuit haar bevoegdheid om financiële middelen beschikbaar te stellen (budgetrecht) een verantwoordelijkheid in het aanwenden van een SPUK, zoals de Realisatiestimulans. Met de middelen kan de gemeente naar eigen inzicht haar woningbouwopgave financieel ondersteunen.
Het is nog niet duidelijk hoeveel woningen per jaar starten, daarom wordt vooraf geen vast bestedingsdoel gekozen. Het voorstel is om de ontvangen middelen te gebruiken voor volkshuisvesting, zoals sociale huur, middenhuur, betaalbare koop en uitvoering van nieuwe wetgeving. Het voorstel is om de middelen jaarlijks, via de bestuursrapportages, toe te voegen aan het bestaande werkkrediet voor de ontwikkeling van woningbouwlocaties. Onderhoud kapitaalgoederen Het gewenste kwaliteitsniveau voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Beekdaelen is vastgesteld in het Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR)-beleidskader 2022, dat weer verder is uitgewerkt in de IBOR-rehabilitatie in 2024. In 2026 wordt er een nieuw Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR)-beleidskader voor de periode 2026-2030 aan de gemeenteraad voorgelegd. Naast een nieuw IBOR-beleidskader volgt er ook een nieuw Water- en rioleringsprogramma in 2026, voor de periode vanaf 2027. Mede op basis hiervan zal er een Meerjarig Infrastructuur Uitvoeringsprogramma (MIU) voor de periode 2027-2031 worden opgesteld en door het college worden vastgesteld. In de afgelopen periode heette dit programma het Meerjarig Infrastructuur Programma (MIP) 2024-2027. Dit MIP kent ruim tachtig projecten.
De afkorting “MIP” is echter verwarrend, omdat deze term ook wordt gebruikt voor het Meerjarig Investerings Programma (MIP) van de gehele gemeente. Vandaar het voornemen om bij de nu aanstaande cyclus te gaan spreken van een MIU. Tot slot, zoals aangegeven in de Raadsinformatiebrief van 13 april 2026 aangegeven dat er een voorgenomen besluit is om het groenonderhoud in de openbare ruimte in eigen beheer te gaan doen. De twee go/no-go-momenten zijn daarbij doorslaggevend; die volgen later in 2026. Voor het groenonderhoud geldt dat ook dat in eerste instantie het nieuw vast te stellen onderhoudsniveau bepalend gaat zijn voor de hoogte van de kosten. Ook dit is onderdeel van het nieuwe IBOR-beleidskader, dat in het najaar van 2026 aan de gemeenteraad zal worden voorgelegd. Mede op basis daarvan zal het traject voor een groendienst in eigen beheer verder worden uitgewerkt, of een Europese aanbesteding in 2027 worden gestart. In beide gevallen zijn er, mede door de reeds beschreven extra prijsstijgingen en personeelstekorten, eventueel meerkosten te verwachten (vanaf 2028). 7.2.2 Algemene beleidsontwikkelingen met financiële gevolgen Implementatie nieuwe wet regie versterking volkshuisvesting Per 1 januari 2027 zal de gemeente moeten beschikken over een huisvestingsverordening met minimaal een urgentieregeling.
Hiervoor is de gemeente gecompenseerd in de algemene uitkering van het gemeentefonds. Hoeveel het gaat kosten aan capaciteit en middelen is momenteel nog niet duidelijk. Aanvullen middelen strategische grondaankopen Het budget voor 2025 was begroot op € 500.000 en toegekend door uw raad. In 2025 is een 35 Kadernota 2027 tweetal grondaankoop gedaan die deels ten laste van het budget strategisch grondaankopen zijn gebracht. Het resterende budget Strategische grondaankopen ten bedrage van € 427.405 zal met instemming van uw raad weer aangevuld kunnen worden tot het bedrag van € 500.000. Verhogen onderhoudsbijdrage twee rijksmonumentale windmolens De gemeente Beekdaelen heeft twee rijksmonumentale windmolens: de Janssenmolen in Oirsbeek en de Beltkorenmolen in Nuth. Beiden zijn nog altijd in gebruik als molen. Voorgesteld wordt de jaarlijkse bijdrage vanaf 2027 voor beide gemeentelijke molens te verhogen van € 5.000 naar € 15.000 per molen. Deze verhoging leidt tot een structurele lastenstijging van € 20.000 per jaar. De voorgestelde bijdrage is onderbouwd op basis van landelijke ontwikkelingen (o.a. verhoging van het SIM-subsidieplafond en stijgende bouwkosten) en lokale kostendruk.
Uit informatie van de moleneigenaren en Monumentenwacht Limburg blijkt dat de jaarlijkse onderhouds- en instandhoudingskosten substantieel hoger liggen (circa € 25.000–€ 40.000 per jaar), mede door indexering, onderhoudsachterstanden, biotoopbelasting en aangescherpte veiligheidseisen. Binnen deze context is € 15.000 per molen een proportionele en realistische structurele bijdrage die noodzakelijk is om de afgesproken prestaties (onderhoud, inspecties en openstelling) uitvoerbaar te houden en risico’s op uitgesteld onderhoud te beperken. 36 Kadernota 2027 8. Programma Krachtig organiseren en samenwerken 37 Kadernota 2027 8.1 Beleidsontwikkelingen uit het coalitieprogramma 2026-2030 ‘Groeien in Groen' 8.1.1 Ambities uit het coalitieprogramma De grote transitieopgaven op het terrein van onder meer energie, brede welvaart, circulaire economie vragen een krachtige en effectieve samenwerking. Wij kiezen voor de Zuid- Limburgse schaal, waarbij de vastgestelde agenda Zuid-Limburg leidend is – Beekdaelen is financieel en organisatorisch wendbaar, innovatief en in balans. Voor ons gelden de volgende uitgangspunten: • Voor Beekdaelen is Zuid-Limburg het schaalniveau waarop wordt samengewerkt – dit doen we samen met de GR Parkstad Limburg en de Stichting Samenwerking Zuid- Limburg.
• Beekdaelen is een directe partner en trekker in het mede realiseren van de doelstellingen die opgenomen staan in de Agenda Zuid-Limburg, NOVEX en het Nationaal Programma Vitale Regio’s. • Wij houden vast aan een gezonde financiële positie in Beekdaelen – dit is de basis om in onze kernen en wijken te kunnen investeren. • We houden de belastingdruk voor onze inwoners zo laag mogelijk, d.w.z. ombuigingsmaatregelen gaan voor belastingverhoging (uitgezonderd indexering) en wij werken volgens het principe ‘de gebruiker betaalt’. • De schaalgrootte van Beekdaelen heeft gezorgd voor een krachtige uitvoeringsorganisatie, waar de komende periode volop aandacht aan wordt gegeven, dit om flexibel in te kunnen spelen op de steeds veranderende maatschappij. 8.1.2 Beleidsontwikkelingen uit het coalitieprogramma met financiële gevolgen In het coalitieprogramma zijn geen beleidsontwikkelingen benoemd binnen dit programma die financiële gevolgen hebben. 38 Kadernota 2027 8.2 Algemene beleidsontwikkelingen 8.2.1 Algemene beleidsontwikkelingen zonder directe financiële gevolgen Interreg Europe De gemeente Beekdaelen neemt deel aan het Europese samenwerkingsprogramma Interreg Europe om beleidsontwikkeling en uitvoering gericht te versterken.
Daarbij benut Beekdaelen ‘Good Practices’ uit andere Europese regio’s die, waar relevant, worden vertaald naar de lokale context, en deelt zij eigen ervaringen en werkwijzen actief met internationale partners. Deze samenwerking krijgt concreet vorm via deelname aan twee projecten: TAAS, gericht op de vrijetijdseconomie, en SMARTFORM, gericht op duurzaamheid. De projecten leveren toepasbare kennis en praktijkervaring voor lokale en regionale opgaven, zoals het versterken van een duurzame vrijetijdseconomie, het terugdringen van fossiel energiegebruik, het bevorderen van leefbaarheid en het vernieuwen van beleidsprocessen. De samenwerking versterkt de kwaliteit en samenhang van beleid tussen lokaal en (Eu)regionaal niveau. De benodigde ambtelijke inzet wordt gefinancierd vanuit Interreg Europe en is organisatorisch geborgd binnen de gemeentelijke governanance. Regionale investeringsagenda’s NOVEX, Regiodeal 6 en Nationaal Programma Vitale Regio’s In 2025 is het kader van het Ontwikkelperspectief NOVEX- Zuid-Limburg (Rijk, Provincie, Waterschap en gemeenten) een Regionaal Investerings- en Uitvoeringsagenda. Hierbij wordt aandacht gevraagd voor regionale ruimtelijke projecten waarbij samenwerking met het Rijk van toepassing is. In het kader van uitvoering van de Regiodeals is de Stichting Samenwerking Zuid-Limburg opgericht.
Beekdaelen draagt ook bij -naar inwonersaantal- aan de kosten van deze stichting. Voor het onderwerp Grensoverstijgende kenniseconomie werkt deze stichting actief samen met het programmabureau Parkstad Limburg. Voor Regiodeal 6 zal het project PlusWijken worden ingezet. Dit vindt plaats op basis van cofinanciering. Voor het onderwerp landschap wordt gewerkt aan projecten in het kader van duurzaam beheer van landschap(selementen), circulaire teelten en functietransformatie van cultuurhistorisch erfgoed. Daar waar NOVEX met namen gericht is op ruimtelijke opgaven is Zuid-Limburg in het Nationaal Programma Vitale Regio’s een van de 11 aandacht regio’s. Het NPVR richt zich met name op de sociaal-maatschappelijke opgaven en economische ontwikkeling. Het vormt daarmee een complementaire aanpak t.o.v. NOVEX. In dit kader wordt een plan voor de regio geschreven welke vervolgens wordt vertaald in een uitvoeringsagenda. Het NPVR is de opvolger van de Regiodeal aanpak, die met de 6e Tranche zijn laatste openstelling heeft gehad. 39 Kadernota 2027 Herziening gemeentefonds Per 1 januari 2023 is een nieuw verdeelmodel van het gemeentefonds ingevoerd. Het gaat daarbij om de vraag hoe het rijksgeld over de gemeenten verdeeld moet worden. Sindsdien groeien gemeenten stapsgewijs naar de nieuwe verdeling via wat het ‘ingroeipad’ genoemd wordt.
De financiele effecten van die ingroei zijn verwerkt in de voorliggende kadernota. De Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) vond eerder dat de beheerders van het gemeentefonds hun huiswerk over moeten doen. Vier van de tien voorstellen zijn volgens de Raad onvoldragen; drie anderen deugen helemaal niet. De ROB stelde daarom voor om volgend jaar de huidige verdeling aan te houden en nieuw onderzoek te laten uitvoeren. Het kabinet gaat daar in mee, en neemt zelfs een extra jaar de tijd om tot een nieuwe verdeling te komen. ‘Een volgende stap in het ingroeipad zal dan ook pas gezet worden per 1 januari 2029’, schrijft Heerma aan de Kamer. Dat betekent dat het ingroeipad wordt bevroren op de huidige stand. Wel worden de bedragen geïndexeerd. Een eventuele nieuwe verdeling van de middelen uit de algemene uitkering kan grote gevolgen hebben voor de gemeentefinanciën. 8.2.2 Algemene beleidsontwikkelingen met financiële gevolgen Stichting Samenwerking Zuid-Limburg (SZL) De gemeente Beekdaelen heeft eind 2025 besloten deel te nemen aan de stichting Samenwerking Zuid-Limburg (SZL). De maatschappelijke opgaven, zoals vastgelegd in de Agenda Zuid-Limburg, vragen om een (gemeente)grensoverschrijdende samenwerking. Overheden, private en semipublieke partners en kennisinstellingen hebben elkaar nodig in de uitwerking van een effectieve aanpak die tegelijkertijd meerjarig moet zijn.
De inhoudelijke opgaves tonen de noodzaak aan om te komen tot effectieve een én efficiënte samenwerking met een duidelijke focus en samenhang tussen de diverse schaalniveaus. Bij de besluitvorming in 2025 heeft de raad de bijdrage van € 1 per inwoner opgenomen tot en met het jaar 2028. De rol van het programmabureau SZL wordt verbreed. SZL functioneert niet alleen als uitvoeringsorganisatie van Regio Deals, maar ook steeds nadrukkelijker als regionaal coördinatiepunt, strategisch verbinder tussen gemeenten, rijk en andere programma’s zoals NPVR, en platform voor gezamenlijke positionering van Zuid-Limburg Deze ontwikkeling is logisch en gewenst. Echter niet verdisconteerd in de huidige financiering. Een verhoging van de inwonerbijdrage is een gerichte investering in bestuurlijk overzicht, strategische slagkracht en maximaal rendement uit regionale samenwerking. Daarom wordt besloten tot verhoging van de inwonerbijdrage van €1,- naar €2,-. Voor Beekdaelen betekent dit een nieuwe jaarlijkse bijdrage van 72.000 euro. Aanvullend is besloten om de inwonerbijdrage jaarlijks te indexeren, na positieve evaluatie, conform CPI- september, vanaf 1-1-2029. Het vorenstaande heeft tot gevolg dat tot en met het jaar 2028 een bijstelling van € 36.000 (€ 1 per inwoner) volstaat (er is immers al een bedrag van € 36.000 geraamd).
Vanaf het jaar 2029 dient de oorspronkelijke bijdrage te worden geraamd, maar ook de verhoging van € 1 per inwoner. Om die reden dient vanaf dat jaar een bedrag van € 72.000 te worden bijgeraamd. Organisatieontwikkeling: hybride werken Bij de ontwikkeling van een wendbare en toekomstbestendige organisatie, moderne 40 Kadernota 2027 werkwijzen en het nieuwe Huis van de Gemeente, zorgen wij voor een passende inrichting van fysieke en digitale (thuis-)werkplekken. Daarmee dragen we bij aan betere dienstverlening en samenwerking, en aan een werkomgeving die plaats- en tijdonafhankelijk werken ondersteunt en medewerkers in staat stelt efficiënt en effectief te werken. De werkgever is verantwoordelijk voor een ergonomische inrichting van thuiswerkplekken. 41 Kadernota 2027 Bijlagen 42 Kadernota 2027 1. Bijlage 1: Begrotingsuitgangspunten Vertreksituatie Als vertrekpunt voor het opmaken van de begroting voor het tijdvak 2027-2030 wordt uitgegaan van: • de regelgeving van het Besluit Begroten en Verantwoorden; • de richtlijnen van de Provincie (begrotingsbrief). Loonkosten • Op basis van formatieplan aangevuld met actuele ontwikkelingen. • Het principe van de communicerende vaten wordt toegepast. De budgetten voor doorontwikkeling organisatie, tijdelijk personeel en loonkosten worden bestempeld als budgetten die met elkaar verwant zijn.
Dat betekent concreet dat als sprake is van een overschot op het ene budget en een tekort op het andere budget die budgetten met elkaar worden verrekend. Als per saldo sprake is van een overschrijding dan wordt de reserve doorontwikkeling organisatie ingezet. Bij een overschot wordt die reserve juist gevoed. Deze systematiek biedt de mogelijkheid om de budgetten flexibel aan te wenden zonder dat dit tot jaarlijks schommelingen in de budgetten leidt. Hierbij geldt voor de betreffende reserve een plafondbedrag van € 500.000. Voor 2027 wordt de indexering aangehouden van 4,1% conform prijs overheidsconsumptie, beloning werknemers (bron CPB/CEP/meicirculaire 2026). Prijzen • Geraamd wordt in constante prijzen. • Voor prijsstijgingen is een stelpost opgenomen van 2,1% (Bron: consumentenprijsindex volgens mei- circulaire 2026). Subsidies Voor de subsidiëring van verenigingen wordt een stelpost opgenomen met als basis het subsidietotaal 2026 verhoogd met het genoemde prijsindexcijfer. Gemeenschappelijke regelingen/verbonden partijen/professionele instellingen • De begroting van de betreffende partijen zijn overgenomen tenzij ervaringscijfers anders uitwijzen. • Voor de subsidiëring van professionele instellingen wordt in 2027 uitgegaan van het prijsindexcijfer conform de meicirculaire 2026 tenzij anders is overeengekomen met de professionele instelling.
Onvoorzien Voor onvoorziene uitgaven is een post opgenomen van 50 duizend euro. Rente • Voor het aantrekken van leningen wordt een rente gehanteerd die is gebaseerd op het actuele renteniveau op de kapitaalmarkt. Belastingen en heffingen • De lokale heffingen en de overige leges zijn gebaseerd op een zo hoog mogelijke kostendekkendheid. • Voor inflatoire bijstelling is gerekend met 2,1% (Bron: consumentenprijsindex volgens meicirculaire 2026). 43 Kadernota 2027 Algemene uitkering uit het gemeentefonds • De circulaire van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. september 2026 is bepalend voor de begroting 2026 en de meerjarenbegroting. Investeringsprogramma’s • De kapitaallasten van investeringen die vervanging behoeven worden ten laste gebracht van het begrotingsresultaat. Op die manier wordt geborgd dat vervanging kan plaatsvinden zonder dat dit leidt tot schommelingen in het vermogen of in het begrotingsresultaat. Indexering kredieten Om de indexering op kredieten te kunnen opvangen worden rentebaten die jaarlijks optreden als gevolg van het saldo op de schatkistbankieren gereserveerd en toegevoegd aan de reserve prijsstijgingen projecten. Als de reserve wordt aangesproken voor projectoverschrijdingen die meer dan 30% bedragen van het oorspronkelijke krediet, dan wordt de raad vooraf geïnformeerd via een raadsinformatiebrief.
Voor kleinere aanwendingen van de reserve wordt de raad achteraf geïnformeerd. 44 Kadernota 2027 2. Bijlage 2: Financiële kaders • Baten en lasten dienen in evenwicht te zijn waarbij er wordt gestreefd naar een zo laag mogelijke belastingdruk en een rechtvaardige verdeling van de lasten. • Creativiteit en behoedzaamheid zijn de sleutelwoorden voor de gemeentelijke financiën. • Creativiteit wanneer het gaat om de samenhang tussen incidentele en structurele middelen. Behoedzaamheid omdat er nog tal van onzekerheden in onze financiële meerjarenraming zitten. • In het te presenteren begrotingsbeeld wordt ernaar gestreefd dat het eerste en het laatste jaar van het meerjarig perspectief sluitend zijn. • In de planning & controlcyclus is de kadernota het integrale afweegmoment voor het beschikbaar stellen van nieuwe of aanvullende structurele middelen. Met het tussentijds ingrijpen op de integrale afweegmomenten wordt terughoudend omgegaan. De begrippen “onvoorzien, onontkoombaar en onuitstelbaar” zijn hierbij leidend. • Voordelen die optreden op basis van autonome ontwikkelingen en die het gevolg zijn van bestaand beleid worden eerst ingezet voor het oplossen van (structurele) nadelen op basis van bestaand beleid.