Bijlage 1: Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035: de kracht van samen

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035 De kracht van samen

Voorwoord Voor u ligt de visie op Opvang en Beschermd Wo-

keer bijeengeweest met de Parkstad Sociaal Do-

nen Parkstad 2026-2035. Het vorige visiedocument

mein Adviesgroep Opvang en Beschermd Wonen.

is eind 2017 vastgesteld door de parkstadgemeen-

In deze adviesgroep zijn WMO-adviesraden van

ten. Het is nu tijd om terug te kijken en een nieuwe

de Parkstadgemeenten en cliëntenraden verte-

vast te stellen die richting geeft aan ons beleid.

genwoordigd. Ook bestuurlijk is veel afstemming geweest tussen de betrokken portefeuillehouders

Waar willen we naar toe met elkaar? We willen dat

van de Parkstadgemeenten. Het is daarmee een

in Parkstad iedereen een dak boven z’n hoofd heeft.

visie geworden van ons allen, alle partijen die be-

Dat mensen die het niet alleen redden de ondersteu-

trokken zijn bij Opvang en Beschermd Wonen in

ning krijgen die ze nodig hebben, zo lang als nodig.

Parkstad. Met deze visie kunnen we samen verder

En dat in Parkstad al onze inwoners mee kunnen

bouwen aan een nog beterere ondersteuning voor

doen, erbij horen. Dat is makkelijker gezegd dan

onze dak- en thuisloze inwoners. En onderdak en

gedaan. Alleen samen kunnen we het hoofd bieden

begeleiding voor de inwoners die vanwege psycho-

aan de uitdagingen die er liggen. Samen als ge-

sociale ­problematiek een beroep moeten doen op

meenten, maar ook samen met de zorgorganisaties

Beschermd Wonen.

en woningcorporaties. En samen met de burgers die het betreft, de mensen die ondersteuning ontvan-

Een visie gaat over de hoofdlijnen, het stipje aan de

gen, maar óók hun buren.

horizon. Onder de visie komen drie uitvoeringsplannen te hangen, elk voor een periode van drie

Deze visie is tot stand gekomen in gesprek met

jaar. In zo’n uitvoeringsplan staat waar we concreet

alle partijen in Parkstad. In bijeenkomsten met het

mee aan de slag gaan gebaseerd op maatschappelij-

zorgveld, de toegangsmedewerkers van de gemeen-

ke behoefte en in samenhang met aanpalend beleid.

ten en de woningcorporaties hebben we opgehaald

Het eerste uitvoeringsplan, voor de periode 2026-

wat belangrijk is voor deze visie. De gemeenteraden

2029, zal in het eerste half jaar van 2026 worden

en commissies zijn betrokken in de vorm van een

vastgesteld door de colleges van Parkstad.

raadsinformatieavond. Daarnaast zijn we een paar

2|

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

1. Wat is Opvang en Beschermd Wonen? Waar hebben we het over, als we het hebben over

niet haalbaar is. Gedurende een jaar maken onge-

Vrouwenopvang

Opvang en Beschermd Wonen?

veer 300 inwoners gebruik van de Maatschappelijke

Naast de Maatschappelijke Opvang kennen we ook

Opvang in Parkstad. Een deel van de mensen die

Vrouwenopvang, voor vrouwen die bescherming no-

Maatschappelijke opvang

gebruik maken van de opvang, stroomt uit naar

dig hebben in verband met geweld. Het kan hierbij

Met opvang bedoelen we Maatschappelijke Opvang.

Beschermd Wonen. Een ander deel kan zelfstandig

gaan om huiselijk geweld, eergerelateerd geweld of

Maatschappelijke Opvang is bedoeld voor mensen

wonen.

mensenhandel. Deze vrouwen zijn dus niet ‘gewoon

die naast dakloosheid met meerdere problemen kampen, zoals geweldsproblematiek, opvoe-

Beschermd Wonen

Vrouwenopvang maakt onderdeel uit van de gehele

dingspro-blemen, psychiatrische-, somatische-,

Een voorziening voor Beschermd Wonen biedt een

keten rond Geweld in afhankelijkheidsrelaties, en

verslavingsproblemen en een licht verstandelijke

veilige en beschermde woonomgeving en begeleidt

maakt daarmee geen onderdeel uit van het beleid

beperking. Er is vrijwel altijd sprake van schulden,

de bewoners naar zelfredzaamheid. Beschermd Wo-

Opvang en Beschermd Wonen. Ook de financiering

daarnaast is er geregeld sprake van werkloosheid en

nen wordt niet altijd intramuraal (binnen een instelling)

staat los hiervan: er is een aparte doeluitkering voor

het gebrek aan een zinvolle daginvulling. Dit maakt

geboden, het kan ook ambulant. Het onderscheid tus-

Vrouwenopvang en aanpak Geweld in Afhankelijk-

de hulpvraag complex en veelomvattend. Mensen

sen Beschermd Wonen ambulant (ook wel Beschermd

heidsrelaties. Echter waar het gaat om het realiseren

verblijven enkele maanden tot een half jaar in de

Thuis genoemd) en reguliere ambulante Wmo-zorg

van fysieke opvangplekken nemen we Vrouwenop-

Maatschappelijk Opvang (soms langer) en werken

is de aard van de ondersteuning in verband met de

vang wel mee in deze visie.

aan doelen op verschillende levensgebieden (inzicht

ernst van de problematiek van cliënten. Bij Beschermd

in eigen financiële situatie, daginvulling, inkomen,

Wonen moet ook ’s nachts en in het weekend onder-

sociale relaties etc) met als doel uitstroom naar

steuning (en toezicht) beschikbaar zijn. Mensen die

zelfstandig wonen of een passende woonvorm. De

gebruik maken van Beschermd Wonen in het kader

focus ligt op het versterken van de eigen kracht in

van de Wmo, hebben het perspectief om binnen één

plaats van op de tekortkomingen, met eigen regie

tot enkele jaren uit te stromen. Wanneer dat perspec-

als uitgangspunt. Een kleine groep zorgmijders

tief er niet is, kunnen ze aanspraak maken op zorg in

gebruikt de Opvang incidenteel en slechts voor

het kader van de Wet langdurige zorg (Wlz).

korte periodes, waardoor duurzame uitstroom nog

3|

dakloos’, maar op de vlucht vanwege geweld. De

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

Het verhaal van: Melissa “Ik mag trots zijn op de stappen die ik heb gezet”

jeugdzorg, omdat niet alle daders waren opgepakt.

Melissa (19), bewoonster bij Schelter045, vertelde

Daar heb ik anderhalf jaar verbleven.

haar indrukwekkende levensverhaal. Hieronder volgt haar verhaal - grotendeels in haar eigen woorden.

Hopen op stabiliteit — en weer verhuizen Daarna kwam ik op een open groep in Berg en

Een onzekere start

Terblijt te wonen. Toen die groep sloot, ben ik op

Vanaf mijn zesde levensjaar heb ik in totaal in der-

mijn eigen verzoek bij mijn vader en zijn vriendin

tien verschillende instellingen gewoond. Mijn ouders

(mijn stiefmoeder) gaan wonen. In het begin ging

Hulp die werkt

konden mij toen niet de zorg bieden die ik nodig

dat goed; ik werkte bij Meander en had het gevoel

Ik ben dankbaar dat deze hulp er is — eigenlijk ben

had. Door mijn gedragsproblematiek — die later

dat het de goede kant opging. Na het overlijden van

ik dat ook niet anders gewend. Ik voel me gehoord

bleek voort te komen uit misbruik door de stiefvader

mijn opa — die altijd voor me opkwam — ontstonden

en heb een vaste persoonlijk begeleider bij wie ik al-

van een schoolvriend — werd ik uit huis geplaatst.

er steeds meer spanningen. Na meerdere ruzies over

tijd terechtkan. Natuurlijk heb ik mijn ups en downs,

Uit verhalen weet ik dat ik als zesjarig kind al dacht:

kostgeld, wat voor mij als een afwijzing voelde, werd

maar ik probeer positief te blijven en overal het

Als ik er niet meer ben, hoeven mijn ouders zich

ik uit huis gezet.

beste van te maken.

geen zorgen meer om mij te maken. Op straat en weer ondersteuning

Vooruitkijken

Ontvoering en gesloten jeugdzorg

Drie dagen leefde ik op straat, daarna mocht ik

Door alle veranderingen ben ik mijn baan kwijtge-

Op mijn veertiende werd ik door drie mannen mee-

tijdelijk bij mijn zus wonen. Via haar kwam ik weer in

raakt. Ik heb al gesolliciteerd, maar het is nog niet

genomen in een auto. Eén van hen bracht me

contact met mijn oude mentor. Hij zette de lijntjes

gelukt. Ik ben voornemens in de toekomst een oplei-

in een vrachtwagen richting Schiphol. Toen we

voor mij uit en zorgde ervoor dat ik bij Levanto werd

ding te volgen, maar eerst wil ik aan mezelf werken

daar aankwamen, waarschuwde iemand op een

ingeschreven. Na twee maanden bij mijn zus had ik

en therapie starten. Daarom ga ik nu naar de POH

motor dat er een controle aan zat te komen. Ik lag

een intake bij de Putgraaf, waarna ik werd geplaatst

(praktijkondersteuner) via de huisarts. Mijn hoop

toen met ontbloot bovenlijf onder een deken in de

op de jongerenafdeling van Schelter045.

is om een leuke baan te vinden en uiteindelijk een

vrachtruimte. Tijdens de controle werd ik gevonden

eigen plek te hebben.

en overgedragen aan de politie. Na het verhoor ben ik overgeplaatst naar een gesloten afdeling van de

Nu ze haar verhaal met ons deelt, beseft Melissa dat ze trots mag zijn op alles wat ze samen met haar begeleiding al heeft bereikt.

4|

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

2. Terugblik: Wat hebben we de afgelopen jaren bereikt? De vorige visie Opvang en Beschermd Wonen

•

Parkstad (november 2017) was gebaseerd op het advies van de landelijke adviescommissie Toekomst Beschermd Wonen, commissie Dannenberg. De

•

Duurzaam samenwerken tussen gemeenten en

schermd Wonen en Opvang kan echter nog ver-

zorgverzekeraars.

beterd worden. Dit zijn nog te veel gescheiden

Borgen van kwaliteit en vraaggerichtheid van

werelden, terwijl het voor een belangrijk deel om

ondersteuning.

dezelfde doelgroep gaat en alle opvangaanbieders

uitgangspunten waren:

ook Beschermd Wonen aanbieden. We constateren dat dit advies nog altijd actueel en

1.

Zorg voor een stabiele woonplek in de wijk,

richtinggevend is, en hanteren het opnieuw als uit-

Kwalitatieve verbetering van de opvanglocaties.

­midden in de samenleving.

gangspunt. Wel voegen we het perspectief van ‘de

De opvanglocaties zijn verbeterd. Locaties die niet

ander’, de buurtbewoner er nog aan toe.

voldeden zijn gesloten (Pension Mijnzicht, Dag en

2. Maak spaarzaam gebruik van een beschermde woonvoorziening. 3. Organiseer persoonsgerichte zorg met focus op herstel en participatie. 4. Houd de herstelroute open, schrijf niemand af.

Nachtopvang de Klomp). Ze zijn vervangen door Op basis van de vorige visie zijn we aan de slag ge-

ruime locaties met, naast prettige gemeenschap-

gaan met uitvoeringsplannen. Terugkijkend zien we

pe-lijke ruimten, ook voldoende privacy, zoals eigen

de volgende resultaten:

kamers en sanitair (jongerenopvang de Putgraaf,

5. Organiseer de condities voor sociale inclusie:

Credohuis Parkstad, Gasthuis). Een andere locatie Intensieve samenwerking tussen opvang en

is ingrijpend verbouwd en heeft een nieuwe naam

Versterken van zelfmanagement,

Beschermd Wonen partners.

gekregen: Heugderlicht is nu Shelter 045. Momen-

ervaringsdeskundigheid en informele zorg.

De samenwerking tussen partijen is goed. De Be-

teel wordt ook de Vrouwenopvang Blijf van m’n Lijf

Garanderen van langdurige begeleiding met

schermd Wonen aanbieders werken samen in het

verbouwd zodat ook deze locatie optimaal voldoet

flexibele intensiteit.

samenwerkingsverband Beschermd Thuis Parkstad.

aan de voorwaarden om te werken aan herstel: een

Ondersteuningscontinuüm voor herstel en

Samen pakken ze alle aanvragen op, en helpen

lichte rustige eigen plek om tot rust te komen en

participatie.

elkaar om ook voor de mensen met een complexe

vandaar uit het leven weer op orde te krijgen.

•

Een breed arsenaal van woonvarianten.

ondersteuningsvraag passende ondersteuning te

De kwaliteit van de Beschermd Wonen locaties is

•

Beschikbare en betaalbare wooneenheden.

verlenen. De opvangaanbieders onderling werken

wisselend, maar over het algemeen goed. Alleen

•

Laagdrempelige toegang tot zorgfuncties.

ook goed samen en bespreken de nieuwe instroom

zorgpension Nuth is dringend aan vervanging toe.

• • •

in het opvangoverleg. De verbinding tussen Be-

5|

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

Meer diversiteit in het aanbod.

in Heerlen. Indicatiestellers met veel kennis van

Naast de opvang in een opvangvoorziening kennen

de doelgroep en het zorgveld, werken samen met

we nu ook een andere vorm van opvang: kleinscha-

lokale WMO-consulenten, betrokkene zelf en het

lige opvang in de wijk. Dat zijn gewone huizen en

samenwerkingsverband Beschermd Thuis Parkstad

appartementen, waar één of twee cliënten tijdelijk

om voor iedereen met een zorgvraag een passende

zelfstandig wonen met ambulante begeleiding.

oplossing te vinden. Deze samenwerking verloopt

Daarbij hebben we ervaren dat lang niet iedereen

heel goed.

goed gedijt bij deze vorm van opvang: het vraagt zelfregie en geen overlastgevend gedrag. Voorzie-

Doorontwikkeling Loket Housing.

ningen met 24 uurs toezicht en begeleiding blij-

Loket Housing is in 2013 opgericht om mensen uit

ven dus ook noodzakelijk. Voor jongvolwasse-nen

de Opvang te bemiddelen naar een sociale huurwo-

hebben we, al naar gelang de begeleidingsbehoefte,

ning. Na al die jaren heeft Loket Housing zich ont-

meerdere locaties beschikbaar: van heel kleinschalig

wikkeld tot een betrouwbare organisatie voor wo-

in een gezinsachtige setting (Credohuis Parkstad)

ningbouwcorporaties en gemeenten. Loket Housing

tot meer zelfstandig (Putgraaf, Shelter 045). Daar-

zorgt ervoor dat mensen die dak- en thuisloos zijn

naast hebben we ervaring opgedaan met begeleid

en een begeleidingsvraag hebben, duurzaam ge-

wonen voor jongeren, een tussenvorm om opvang

huisvest worden in de Parkstadgemeenten. Zij doen

of beschermd wonen te voorkomen.

dit voor mensen die uitstromen uit een intramurale

Ook binnen Beschermd Wonen is er een breed pal-

setting, zoals een opvang of beschermd wonen

let aan voorzieningen beschikbaar van verschillende

locatie. Daarnaast bemiddelen ze ook voor men-

aanbieders met elk een eigen signatuur en expertise.

sen die in hun woning overlast geven en herplaatst moeten worden. Ze hebben zich gespecialiseerd in

Professionaliseren van de Toegang. In 2023 hebben

het plaatsen én begeleiden van mensen met een

we de Toegang tot beschermd Wonen opnieuw

intensieve begeleidingsvraag of justitieel verleden.

ingericht, in de vorm van het Loket Opvang en Beschermd Wonen (LOBW). Dit team is gesitueerd

6|

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

Het verhaal van: Collin “Al heb ik diep gezeten, ik heb geleerd dat je met

Na een lange ziekenhuisperiode volgde revalidatie

hulp en vertrouwen altijd weer kunt opstaan.”

bij Adelante. Toen ik eindelijk weer thuis was, merkte

— Collin, 56 jaar

ik dat ik de druk van alles alleen moeten regelen niet meer aankon. De financiële problemen stapelden

Ik zie mezelf als een goed mens. Van huis uit heb

zich op. Uiteindelijk verloor ik mijn huis, kwam op

ik normen en waarden meegekregen, en ik was

straat te staan en raakte volledig uitgeput - lichame-

altijd een echt mama’s kindje. Toch heb ik door mijn

lijk èn geestelijk.

verslaving mijn familie veel verdriet aangedaan. Het

Ik had genoeg van het zwerven en meldde mezelf bij

begon al op jonge leeftijd, rond mijn twintigste, toen

het Leger des Heils. Daar kwam ik terecht op de

Door mijn val zie ik nog maar slecht, wat me erg

ik bij de marine zat. Ik had geld genoeg en

Klompstraat, en later bij Schelter 045. In het begin

onzeker maakt en afhankelijk van anderen. Ik ben

functioneerde goed, ondanks mijn gebruik. Maar

vond ik het ontzettend moeilijk. Ik moest nog

voor 70 tot 80 procent afgekeurd, en dat blijft soms

toen ik terugkwam, werd mijn gebruik

regelmatig naar de neuroloog, kreeg zelfs nog een

moeilijk te accepteren. Toch probeer ik vooruit te

zorgwekkender.

kleine TIA, en de drukte in Schelter vond ik zwaar.

kijken. Inmiddels ben ik uitgestroomd naar een

Zoveel mensen met hun eigen problemen, dat was

KSO-woning (kleinschalige opvang). Het is hier

Na jaren op straat te hebben geleefd en te moeten

soms nog lastiger dan het leven op straat.

rustig, misschien iets té rustig, maar ik weet dat dit

stelen of bedelen, besloot ik methadon te gaan

Toch was ik dankbaar dat ik bij Schelter op alle vlak-

tijdelijk is — een stap richting begeleid wonen.

gebruiken. Dat hield ik ruim twintig jaar vol. In die

ken geholpen werd. Ik had werkelijk niets meer-

Ik hoop voor de toekomst dat ik rust vind, me kan

periode werkte ik nog, onder andere in de verf- en

geen woonadres, geen bankrekening, geen uitke-

berusten in wat er is gebeurd, en een nieuwe

auto-industrie. Toen na twaalf jaar mijn relatie

ring. Dankzij mijn persoonlijk begeleider werd ik

invulling aan mijn leven kan geven. Want al heb ik

uitging, kocht ik een eigen huis. Maar kort daarna

opnieuw ingeschreven bij de gemeente Landgraaf.

diep gezeten, ik heb ook geleerd dat je met hulp,

sloeg het noodlot toe: terwijl ik het ‘te koop’-bord

Mijn legitimatie en bankzaken werden geregeld,

vertrouwen en de juiste mensen om je heen altijd

van mijn huis verwijderde, viel ik acht meter naar

mijn WIA-uitkering hersteld en mijn financiën in be-

weer kunt opstaan. Dat is voor mij “de kracht van

beneden. Ik belandde met mijn hoofd op de grond

heer genomen door Novum Budgetbeheer. Zonder

samen”.

— mijn kaak en schedel waren gebroken. Het licht

die hulp had ik dat nooit meer alleen kunnen redden.

ging letterlijk uit.

7|

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

3. Hoe ziet het huidige landschap er uit? Opvang

Beschermd Wonen

Vrouwenopvang:

Jaarlijks subsidiëren we Levanto, Leger des Heils

Op basis van een subsidietender voor de duur van 4

•

en Credohuis Parkstad. Zij bieden samen een breed

jaar is met ingang van 1 januari 2023 het samenwer-

11 plekken, geheim adres) en vier

pallet aan opvangmogelijkheden inclusief benodig-

kingsverband Beschermd Thuis Parkstad verant-

doorstroomhuizen.

de ondersteuning en begeleiding. Per 1 januari 2026

woordelijk voor het bieden van Beschermd Wonen

ziet het aanbod er als volgt uit:

aan alle inwoners van Parkstad die deze vorm van

•

Algemene Opvang (Shelter 045 in Landgraaf

ondersteuning nodig hebben. De organisaties die

met max. 40 eenpersoonskamers en 2 meer­

deel uitmaken van het Samenwerkingsverband

per-soonskamers als flexibele schil. Daarnaast

Samen Thuis Parkstad zijn: Stichting Anna, stichting

26 reguliere woningen/appartementen verspreid

Credohuis Parkstad, Stichting Exodus Nederland,

over Parkstad.

Herstelzorg Heuvelland, Kracht in Zorg (onderdeel

Opvang voor mensen met een verslaving (Dag-

van Mondriaan), Leger des Heils, Levanto, Mond-

en nachtopvang Het Gasthuis van het Leger des

riaan, Op Mezelf, Philadelphia W & B Zuid, Radar,

Heils in Heerlen met 30 plekken);

Tobas, Talent, Zorggroep de Alliantie en stichting

Jongerenopvang (Putgraaf van Levanto in

Zonnewende. Mondriaan is penvoerder namens dit

Heerlen met 27 plekken);

samenwerkingsverband. Ondanks dit veelkleurig

Kleinschalige Jongerenopvang (Credohuis

samenwerkingsverband komt het af en toe voor dat

Parkstad in Kerkrade met 3 plekken opvang en

bepaalde expertise en/of locatiekenmerken wordt

drie Beschermd Wonen);

gemist, of dat het ontbreekt aan capaciteit. Via on-

Moeder- en Kindopvang (In Landgraaf met

deraannemerschap worden aanbieders ingeschakeld

12 plekken). Als flexibele schil worden 4

om toch in passende zorg te kunnen voorzien.

vakantiewo-ningen ingezet. Dit betreft opvang

Daarnaast zijn er nog enkele pgb’s beschermd

voor dakloze moeders en kinderen, waarbij géén

Wonen. De laatste jaren zijn er geen nieuwe pgb’s

sprake is van opvang vanwege huiselijk geweld.

toegekend, omdat ons zorg in natura aanbod toerei-

Housing First met 35 plekken verspreid over

kend is.

•

• •

•

•

Parkstad.

8|

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

•

het Blijf van m’n Lijfhuis (van Levanto met

4 plekken buiten de regio voor slachtoffers mensenhandel

Het verhaal van: Danny Zo’n 13 jaar geleden ben ik vanuit een langdurige

Uiteindelijk zou ik graag de stap zet naar zelfstandig

opname, afwisselend met op mijn eigen plek wonen,

wonen. Wel zou ik het fijn vinden dat ik dan de eer-

naar een BW verhuisd. In eerste instantie ben ik naar

ste tijd begeleiding hierbij krijg. Mocht dit allemaal

BW Spekheide (groepswonen) verhuisd. Na hier

goed gaan en ik heb mijn draai gevonden op mijn

zo’n 8 jaar gewoond te hebben en een grote ont-

eigen plek zou ik in de verre toekomst wellicht iets

wikkeling te hebben doorlopen heb ik mijn vleugels

van betaald werk willen doen. Dat zal ik dan bespre-

mogen spreiden om de stap naar BW de Hofpoel

ken met de begeleiding die ik dan nog krijg.

te maken. Hier woon ik nu zo’n 5 jaar en ik vind het fijn dat ik de mogelijkheid heb gekregen om me nog

Als ik zo terugkijk denk ik dat ik kan zeggen dat ik

meer te ontwikkelen tijdens het individueel wonen,

enorm ben gegroeid.

in een eigen appartement. Het groepswonen was wel leuk, alleen was het zo nu en dan lastig om rekening te houden met elkaar. Ik had alleen een eigen slaapkamer en de rest in huis moest ik delen. Ik vind het fijn dat ik de mogelijkheid heb gekregen om me verder te ontwikkelen en ben blij met een eigen appartement. Hierdoor kan ik gerichter oefenen om uiteindelijk te stap te zetten naar zelfstandig wonen.

9|

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

4. Maatschappelijke ontwikkelingen De samenleving verandert en dat heeft directe

mensen vanwege complexe problematiek, zoals ern-

vaak complexere zorgvragen. Ouderen hebben

gevolgen voor Opvang en Beschermd Wonen. Ver-

stige verslaving, slachtoffers van mensenhandel of

vaker te maken met psychische kwetsbaarheid,

schillende maatschappelijke trends zorgen ervoor

behoefte aan lichamelijke verzorging, niet binnen de

lichamelijke klachten en minder mobiliteit. Dit vraagt

dat de zorgvraag complexer wordt en de ondersteu-

reguliere opvang passen. Ook voor mensen die niet

om passende woonvormen, goede medische zorg

ning intensiever. Zo kampen jongeren steeds vaker

in de Opvang willen zonder hun huisdier hebben we

en een aanpak waarin welzijn en veiligheid samen-

met mentale problemen, terwijl ouderen binnen de

nog geen passende oplossing. Binnen Beschermd

komen. Om hier goed op in te spelen, is het nodig

opvang juist andere vormen van zorg nodig hebben.

Wonen is er onvoldoende aanbod voor mensen met

te investeren in voorzieningen die geschikt zijn voor

Tegelijkertijd neemt de sociale steun af, groeit de

zware GGZ-problematiek of verslavingsproblematiek

alle levensfasen, samenwerking tussen het medische

digitale kloof en wordt het leven voor veel mensen

die behandeling nodig hebben, terwijl de wachttij-

en het sociale domein en meer kennis over ouderen-

ingewikkelder. Deze ontwikkelingen vragen om een

den voor behandeling lang zijn. De doelgroep die

zorg in het sociaal domein.

toekomstgerichte aanpak waarin wonen, zorg en

gebruik maakt van de opvang is verzwaard. Minder sociale steun en maatschappelijke

welzijn hand in hand gaan. Naast deze maatschappelijke ontwikkelingen krijgen we signalen binnen

Psychische problemen bij jongeren nemen toe

verruwing

dat het af en toe knelt in onze voorzieningen waar-

Steeds meer jongeren en jongvolwassenen heb-

Vroeger konden mensen vaak rekenen op familie,

door sommige mensen tijdelijk niet de juiste onder-

ben last van mentale klachten, zoals stress, angst

buren of de gemeenschap. Nu raken steeds meer

steuning krijgen.

of ernstigere psychische aandoeningen. Dat komt

mensen sociaal geïsoleerd. Daardoor zijn ze vaker

onder andere door prestatiedruk, onzekerheid over

afhankelijk van professionele hulp, en worden pro-

Gesignaleerde knelpunten in Parkstad

de toekomst en het ontbreken van een stevig sociaal

blemen minder snel opgemerkt. Het is dus belangrijk

Binnen de opvang en beschermd wonen lopen we

netwerk. Daarom is het belangrijk dat hulp makkelijk

om te investeren in buurtinitiatieven en het verster-

tegen meerdere knelpunten aan. De opvanglocaties

te vinden is en goed aansluit bij hun leefwereld.

ken van sociale samenhang. Daarbij moeten we re-

zitten regelmatig vol, waardoor mensen die acuut

kening houden met de toenemende diversiteit in de

hulp nodig hebben soms niet direct terechtkunnen.

Oudere cliënten vragen andere zorg

We moeten dan met veel improvisatie tijdelijke op-

Ook binnen opvang en beschermd wonen worden

lossingen regelen. Daarnaast zijn er situaties waarin

cliënten steeds ouder. Dat zorgt voor andere en

10 |

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

samenleving. Cultuursensitief werken is van belang.

Digitale kloof en individualisering

Tekort aan zorgpersoneel

Technologie biedt nieuwe mogelijkheden voor zorg,

Er is een groot tekort aan zorgpersoneel, vooral in

maar sluit ook mensen uit die digitaal minder vaar-

de geestelijke gezondheidszorg. Daardoor lopen

dig zijn. Tegelijkertijd leven mensen steeds meer op

wachttijden op en krijgen mensen niet op tijd hulp.

zichzelf, terwijl de maatschappij steeds ingewikkel-

Dit raakt ook de opvang en beschermd wonen, waar

der wordt. Regels, systemen en verwachtingen zijn

de druk toeneemt. Om dit op te vangen, zijn slimme

voor veel mensen lastig te begrijpen. Dat leidt soms

oplossingen nodig: betere samenwerking, inzet van

tot schulden, dakloosheid of psychische problemen

digitale hulpmiddelen, scholing en aantrekkelijke

Daarom moet technologie ondersteunend zijn, zon-

arbeidsvoorwaarden.

der dat het menselijke contact verdwijnt. Zorg in de wijk: kansen en knelpunten Woningnood en spanningen thuis

Steeds meer mensen met een zorgvraag wonen in

Door de woningnood is het ook voor kwetsbare

gewone wijken in plaats van instellingen. Dat biedt

groepen lastig om een betaalbare woning te vinden.

kansen voor herstel en meedoen, maar vraagt ook

Vooral jongeren hebben moeite om zelfstandig te

om wijken die dit aankunnen. In de praktijk komen

gaan wonen. Dat zorgt voor onzekerheid en stress in

mensen vaak terecht in buurten die al onder druk

andere delen van hun leven. Ook relationele proble-

staan. Daarom is het belangrijk om te investeren in

men worden moeilijker op te lossen als er geen al-

wijkontwikkeling en lokale netwerken, en te streven

ternatieve woonruimte is. Mensen blijven dan nood-

naar spreiding van voorzieningen

gedwongen samenwonen in ongezonde situaties, wat psychische klachten kan verergeren. Daarom zijn tijdelijke opvang en flexibele woonoplossingen belangrijk om mensen perspectief te bieden.

11 |

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

5. Visie aan de hand van pijlers Zoals hierboven beschreven verandert onze samenleving. Denk aan vergrijzing, meer psychische problemen bij jongeren, digitalisering, individualisering en een steeds ingewikkelder dagelijks leven. Daardoor hebben meer mensen hulp nodig. Tegelijkertijd vallen sociale netwerken weg, is het lastig om een woning te vinden en kampen zorgorganisaties met personeelstekorten. Het beleid verschuift van tijdelijke opvang naar duurzaam wonen. Dat biedt kansen, maar ook uitdagingen. Daarom is een toekomstgerichte en samenhangende aanpak nodig. De uitgangspunten van de commissie Dannenberg,

1

3

Voorkomen is beter dan genezen

Eerst een woning, dan herstel

We investeren in mentale veerkracht, bestaans-

Een eigen huis is geen eindpunt, maar een start-

zekerheid, passende huisvesting en toegang tot

punt. Met het ‘Wonen Eerst’-principe geven we

geestelijke gezondheidszorg. Ook al vallen deze

mensen zonder zware zorgvragen direct een

onderwerpen deels buiten opvang en beschermd

woning. Vanuit die stabiele basis kunnen ze werken

wonen, ze zijn cruciaal om te voorkomen dat men-

aan herstel, meedoen in de samenleving en hun

sen in de opvang terechtkomen. Een goede samen-

leven weer opbouwen. We ontwikkelen verschil-

werking tussen Jeugdwet, Wmo en opvang zorgt

lende woonvormen die passen bij uiteenlopende

voor een soepele overgang en continuïteit van

situaties.

zorg. Elke gemeente speelt hierin een belangrijke rol, maar ook de zorgverzekeraars en zorgkantoor.

zoals al genoemd in het hoofdstuk terugblik, vertalen wij voor de regio Parkstad als volgt:

2

4

Maatwerk is de standaard

Samen leven in de wijk

Iedereen is anders en heeft andere hulp nodig.

We stimuleren contact tussen buurtbewoners en

Daarom kiezen we voor flexibele en persoonlijke

cliënten via gezamenlijke activiteiten. Door stigma

ondersteuning, zonder aparte voorzieningen per

te doorbreken en te leren van initiatieven waarbij

doelgroep. We zorgen dat de juiste kennis beschik-

mensen met en zonder zorgvraag samen wonen

baar is en kijken bijvoorbeeld naar het toelaten van

bouwen we aan wijken waar iedereen welkom is.

huisdieren in de opvang. Ook volgen we de groei-

Kennis delen en deskundigheid vergroten zijn hier-

ende instroom van jongvolwassenen, zodat onze

bij belangrijk.

aanpak blijft aansluiten.

12 |

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

5

7

9

Ervaringsdeskundigen inzetten

Gemeenten aan het roer

Samenwerken zonder schotten

Mensen met eigen ervaring in opvang of zorg bren-

Gemeenten hebben de regie. Wij bepalen wel-

We zorgen dat verschillende domeinen — zoals

gen waardevolle inzichten. Zij worden op verschil-

ke ondersteuning passend is. Wij zorgen voor

zorg, wonen en welzijn — goed samenwerken.

lende plekken ingezet bij de ondersteuning. We

­samenhang tussen de verschillende domeinen,

Een groot deel van de BW-cliënten valt onder de

betrekken hen ook actief bij het maken, uitvoeren

zoals wonen, zorg en inkomensondersteuning.

Wet langdurige zorg (Wlz). Deze plekken worden

en beoordelen van beleid.

Wij stemmen af met partners zodat het aanbod

ingekocht door het Zorgkantoor. Daarom willen we

aansluit bij wat de inwoners nodig hebben.

nauw met het Zorgkantoor samenwerken, zowel ten aanzien van het gebied van kwaliteit en de spreiding van voorzieningen.

6 Eerlijke verdeling over gemeenten

8

Opvang en beschermd wonen moeten eerlijk ver-

Werken met data

deeld worden over gemeenten en wijken. Wij kijken

We gebruiken cijfers en registraties om trends te

daarbij naar de draagkracht zodat kwetsbare wijken

herkennen, beleid te onderbouwen en resultaten te

niet overbelast raken en iedereen een kans krijgt op

volgen. Zo weten we wat werkt en waar we moe-

herstel in een passende omgeving. Ook financieel

ten bijsturen.

verdelen we de lasten tussen de gemeenten.

13 |

Professionals trekken samen op, burgers weten

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

waar ze terecht kunnen, en opvang en beschermd wonen zijn onderdeel van één geheel.

6. Financiën Op dit moment ontvangt Heerlen alle Rijksmiddelen

Er zijn diverse varianten mogelijk: naar rato van de

De afspraak is gemaakt dat de bijdrage voor elke

voor Opvang en Beschermd Wonen voor Parkstad

rijksbijdrage die elke gemeente ontvangt, naar rato

gemeente voor de helft bepaald wordt op basis van

op basis van het historische verdeelmodel. Het Rijk

van inwonertallen, met toepassing van het woon-

de herkomstgemeente (woonplaatsbeginsel) en

is sinds 2020 voornemens de centrumgemeen-

plaatsbeginsel of een combinatie daarvan.

voor de helft op basis van de rijksbijdrage die die

te-constructie voor Beschermd Wonen af te schaf-

gemeente ontvangen heeft.

fen. De bedoeling is dat via een ingroeipad van tien

In 2023 hebben we vanwege het voornemen van het

jaar elke gemeente een steeds groter deel (in jaar

Rijk om de centrumgemeenteconstructie af te schaf-

Deze afspraak is het uitgangspunt. Als het Rijk de

tien 100%) van de voor haar bestemde rijksmiddelen

fen samen een nieuwe centrumregeling opgesteld.

budgetten gaat herverdelen zal bekeken moeten

ontvangt. De beslissing hierover (Wet Woonplaats-

Deze is vanwege uitgestelde besluitvorming door

worden of bovenstaande afspraak nog steeds vol-

beginsel) wordt echter telkens uitgesteld waardoor

het Rijk niet door de gemeenteraden vastgesteld. In

doende recht doet aan het daadwerkelijke gebruik

decentralisatie op z’n vroegst in 2027 zal plaatsvin-

die regeling hadden we afgesproken de bestaande

van de voorzieningen door inwoners en aan het

den. Daarbij moeten we rekening houden dat het

centrumgemeenteconstructie te behouden en hoe

solidariteitsprincipe. Leidend is dat we de regiona-

beschikbare budget in de toekomst zal afnemen.

we de kosten die verbonden zijn aan de uitvoering

le voorzieningen samen betalen. Dit doen we op

Want ook als de centrumgemeenteconstructie

van de regeling eerlijk zouden verdelen. Met be-

basis van een gedegen raming van de kosten (een

gehandhaafd blijft, zal het rijksbudget herverdeeld

trekking tot de kosten was de afspraak dat zo lang

begroting). De inschatting is dat het rijksbudget dat

worden tussen de centrumgemeenten (via het ob-

Heerlen voldoende rijksmiddelen ontvangt voor

we blijven ontvangen voldoende is om de voorzie-

jectieve verdeelmodel). Daarbij zullen wij als regio

Opvang en Beschermd Wonen gezamenlijk, Heerlen

ningen gezamenlijk te bekostigen.

minder budget ontvangen dan nu het geval is.

de kosten volledig voor haar rekening zou nemen. Wanneer de kosten hoger zijn dan de door Heerlen

Als de decentralisatie op enig moment wel door-

ontvangen rijksmiddelen (vanwege de stapsgewij-

gaat, zullen we als gemeenten gezamenlijk moe-

ze verdeling van de middelen) zouden de kosten

ten zorgen voor een dekkend zorgaanbod. Er zijn

gezamenlijk gedragen worden door alle gemeen-

verschillende mogelijkheden waarop we dat kunnen

ten van Parkstad. De hoogte van de gemeentelijke

doen. In de eerder vastgestelde visie en uitvoerings-

bijdrage stoelde op de gedachte dat de verdeling

agenda’s is opgenomen dat we de regionale voor-

zowel recht moet doen aan het daadwerkelijke

zieningen samen in stand zullen houden en bekosti-

gebruik van de voorzieningen door inwoners, als aan

gen. Dit doet eer aan het begrip solidariteit.

het principe van solidariteit tussen de gemeenten.

14 |

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

7. Aanpalend beleid en wet- en regelgeving: landelijk en lokaal Woonzorgvisie

het uitvoeringsplan Woonzorgvisie zullen in samen-

ling van woningen, ook voor kwetsbare doelgroepen

Begin 2025 is de Toekomstvisie Wonen Welzijn en

hang worden opgesteld.

zoals de Opvang en Beschermd Wonen doelgroep.

Zorg Parkstad vastgesteld door alle gemeenteraden.

In dat kader moet er regionaal een urgentierege-

Het doel van deze visie is het creëren van vitale en

Wet bijzondere maatregelen en grootstedelijke

ling komen: afspraken over wie voorrang krijgt bij

inclusieve wijken door passende woonoplos-sin-

problematiek

huisvesting, zodat mensen uit opvang en beschermd

gen voor kwetsbare burgers. De visie geeft richting

Sommige gemeenten gebruiken de Wet bijzonde-

wonen sneller een passende woning vinden. Dit

aan de toekomstige inrichting van de woningvoor-

re maatregelen grootstedelijke problematiek om

voorkomt dat gemeenten ieder hun eigen regels

raad, waarbij speciale aandacht wordt besteed aan

kwetsbare wijken te beschermen tegen overbe-

hanteren en zorgt voor één duidelijke lijn in de regio.

gemengde woonvormen, de spreiding van sociale

lasting. In Parkstad hebben Heerlen, Kerkrade en

Zo wordt urgentie niet langer een lokale uitzonde-

huurwoningen, en de behoefte aan betaalbare

Brunssum besloten deze wet, de Parkstadwet, bin-

ring, maar een structureel onderdeel van het regio-

woningen voor mensen met een zorgvraag. Voor

nen hun eigen gemeente toe te passen vanaf 2026.

nale woonbeleid, passend binnen de landelijke regie

inwoners die zichzelf kunnen redden en ook voor

Deze maatregel kan de uitstroom uit onze opvang

die de wet beoogt. De Wet Versterking Regie op de

inwoners die ondersteuning nodig hebben, zoals de

en beschermd wonen voorzieningen vertragen om-

Volkshuisvesting zal naar verwachting in de loop van

beschermd wonen en maatschappelijke opvangdoel-

dat er minder huurwoningen voor deze doelgroep

2026 worden vastgesteld.

groep. In een aantal wijken van Parkstad is sprake

beschikbaar komen. Daarom is maatwerk belangrijk,

van een (toenemende) concentratie van bewoners in

met oog voor herstel en het recht op wonen. Een

Participatiewet in balans

een kwetsbare positie. In de meeste van deze wijken

toekomstgerichte aanpak vraagt om balans tussen

De Participatiewet streeft naar een inclusieve

gaat die concentratie samen met meer overlast en

bescherming van buurten en het bevorderen van

arbeidsmarkt waarin iedereen naar vermogen

onveiligheid. Hier staat de leefbaarheid structureel

inclusie.

bijdraagt. Voor mensen in opvang en beschermd

onder druk. De Woonzorgvisie zal worden vertaald

wonen is dat niet altijd haalbaar door psychische,

in een uitvoeringsplan waarin concreet gemaakt

Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting

sociale of praktische belemmeringen. Een gebalan-

wordt hoe het creëren van vitale en inclusieve wijken

De Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting

ceerde toepassing van de wet vraagt om maatwerk,

zal worden bereikt. Het eerste uitvoeringsplan onder

schrijft voor dat gemeenten en provincies samen

waarbij ruimte is voor herstel, stabiliteit en passende

de nieuwe visie Opvang en Beschermd Wonen en

verantwoordelijk zijn voor een evenwichtige verde-

ondersteuning richting participatie.

15 |

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035

Wet BRP (briefadres)

keling van zorg- en veiligheidshuizen, blijkt zinvol.

en de verbinding tussen wonen en zorg te verster-

De Wet Basisregistratie Personen (BRP) regelt de

Het is belangrijk dat deze integrale benadering ook

ken. Voor opvang en beschermd wonen betekent

registratie van persoonsgegevens van inwoners in

binnen gemeenten wordt toegepast.

dit een verschuiving: van langdurige opvang naar

Nederland. Voor mensen die (dreigend) dakloos zijn

begeleiding in een eigen woning. Dat vraagt om

kan inschrijving in de BRP lastig zijn, bijvoorbeeld

IZA/AZWA en GALA

goede samenwerking tussen gemeenten, woning-

door het ontbreken van een vast woonadres. Toch

Het Integraal Zorgakkoord (IZA) is een samenwer-

corporaties en zorgorganisaties.

is een correcte inschrijving belangrijk voor toegang

king van zorgpartijen uit 2022 met als doel de zorg

tot zorg, uitkeringen en ondersteuning. Daarom is

toekomstbestendig, toegankelijk en betaalbaar te

maatwerk nodig om registratie mogelijk te maken,

houden. Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord

ook in tijdelijke of bijzondere woonvormen.

(AZWA) is een recenter akkoord (2025) dat de afspraken van het IZA uitbreidt en verdiept. Het

Zorg en veiligheid

AZWA legt meer nadruk op samenwerking tussen

Als gemeenten werken we intensief samen met ex-

het medische en sociale domein, de aanpak van

terne partners zoals woningcorporaties en zorgaan-

personeelstekorten en het verlichten van wachtlijs-

bieders, maar minstens zo belangrijk is de interne

ten. Het Gala richt zich met name op preventie. Het

samenwerking tussen Openbare Orde en Veiligheid

akkoord streeft ernaar om in 2040 een gezonde

(OOV) en het sociaal domein. Soms is er sprake van

generatie te hebben die in een gezonde leefomge-

op het oog tegengestelde belangen: waar de OOV

ving leeft.

inzet op tegen gaan van overlast, vraagt het sociaal domein aandacht voor opvang van inwoners met

Van opvang naar wonen

onbegrepen gedrag. Beleidsinstrumenten zoals het

Het landelijke beleid wil dakloosheid aanpakken

Damoclesbeleid en de discretionaire bevoegdheid

door mensen sneller aan een eigen woning te hel-

van de burgermeester dienen daarom zorgvuldig en

pen. Het Nationaal Actieplan Dakloosheid zet in op

gewogen worden toegepast, waarbij ook het sociaal

het recht op wonen: iedereen verdient een plek om

domein een stem krijgt. De beweging om veiligheid

tot rust te komen en mee te doen. Gemeenten krij-

en zorg te verbinden, zoals zichtbaar in de ontwik-

gen meer mogelijkheden om woningen te realiseren

16 |

Visie Opvang en Beschermd Wonen Parkstad 2026-2035