Bijlage 1 procesvoorstel actualiseren beknopte strategische toekomstvisie

Procesvoorstel actualiseren strategische toekomstvisie Beekdaelen 2023 – 2032 ‘leven en werken in het landschap’

versie 28 juli 2022

1

I. Inleiding In 2017 hebben de raden en colleges van de rechtsvoorgangers van Beekdaelen, de gemeenten Onderbanken, Nuth en Schinnen, de beknopte strategische visie ‘leven en werken in het landschap’ vastgesteld respectievelijk bekrachtigd. Deze visie schetst op hoofdlijnen een beeld van de gewenste ontwikkelingsrichting van de fusiegemeente Beekdaelen op de lange termijn. Inmiddels zijn we 5 jaar verder, is Beekdaelen alweer zo’n 3,5 jaar oud en zijn alle harmonisatieverplichtingen als gevolg van de fusie afgerond. Tijd dus om aan de slag te gaan met een actualisatie en verdere verfijning van deze visie voor onze gemeente Beekdaelen. In dit document wordt een procesvoorstel gedaan om te komen tot die actualisatie.

II. Het ‘wat’ en ‘waarom’ van een strategische visie? Een strategische visie is een veelal abstract document dat diverse vormen kan hebben. In de gemeentelijke context geeft een dergelijk document richting aan plannen die de raad en het college in de komende jaren vaststellen en uitvoeren. Het is een integrale visie die zowel de fysieke als de sociale leefomgeving omvat en die een leidraad vormt voor de toekomst van in dit geval de gemeente Beekdaelen voor de lange termijn (zo’n 10 jaar vooruit). In onderstaand model is weergegeven hoe een dergelijke toekomstvisie zich verhoudt tot de zogenaamde ambitiepiramide en hoe dit weer in de context van een gemeente als Beekdaelen kan worden vertaald.

HIER MOET IE KOMEN

Dit model laat zien dat een toekomstvisie als het ware duidelijkheid geeft aan inwoners, organisaties en instellingen over de koers van Beekdaelen: waar wil de gemeente over pakweg 10 jaar zijn? De visie fungeert daarmee ook als instrument om beleidskeuzes te prioriteren: waar wordt op ingezet en waaraan geven we minder prioriteit? En welke stappen zijn nodig om de toekomstvisie te realiseren. Een strategische toekomstvisie helpt hiermee om (complexe) strategische keuzes te maken op de lange termijn en fungeert als ‘kapstok’ voor andere visiedocumenten op een lager aggregatieniveau. Een dergelijk visiedocument geeft dus een toekomstbeeld van Beekdaelen in combinatie met ambities voor een langere periode. De verdere uitwerking van dat toekomstbeeld (concrete doelen) en de resultaten daarvan (concreet, afdwingbaar, tastbaar) horen niet thuis in een visie document. Immers vanuit ons democratische systeem vinden elke 4 jaar gemeenteraadsverkiezingen plaats waarna partijen tot coalitievorming komen en voor 4 jaar een programma met doelen en acties opstellen die idealiter zijn afgeleid uit en zijn gebaseerd op de ambities zoals opgenomen in het strategisch visiedocument.

2

Samenvattend is voor Beekdaelen het doel van een strategische toekomstvisie dan ook: ‘een stip op de horizon waar je als gemeente naar toe kunt werken en grote processen en strategische beslissingen op af kunt stemmen en die bedoeld is om de gewenste integrale ontwikkeling van het gemeentelijk gebied op langere termijn in beeld te brengen, in samenhang met de omgeving en in het betreffende tijdsgewricht’.

III. Beekdaelense visie ‘leven en werken in het landschap’ De beknopte strategische toekomstvisie ‘leven en werken in het landschap’ kwam in 2017 voort uit het besef bij de toenmalige colleges en raden van de fuserende gemeenten Onderbanken, Nuth en Schinnen om de fusiegemeente Beekdaelen nog voor de fusiedatum een goede ‘strategische’ start te geven door middel van een document, waarin over een langere periode in de toekomst van nieuwe gemeente is gekeken. Door deze spreekwoordelijk blik op de toekomst van Beekdaelen is via dit document een strategisch kader geformuleerd, waarin als het ware de identiteit van de nieuwe gemeente expliciet is geworden en waarin wordt aangegeven in welke vier hoofdrichtingen de fusiegemeente zich gelet op haar kenmerken het beste verder zou kunnen ontwikkelen en profileren om te komen tot een robuuste fusiegemeente: de zogenaamde vier ontwikkellijnen. Deze luiden: -

Excellent wonen en vitale kernen Landschappelijke ontwikkeling als kans voor lokale en regionale opgaven Duurzame economische ontwikkeling ‘Governance’: een nieuwe relatie tussen gemeente en gemeenschap

Via deze vier strategische ontwikkellijnen kunnen vervolgens ambities worden geformuleerd die via doelen (beleid/visies/plannen) en resultaten (acties en maatregelen) gerealiseerd kunnen worden. De beknopte visie ‘leven en werken in het landschap’ is in 2017 door de colleges en de raden van de rechtsvoorgangers van Beekdaelen vastgesteld respectievelijk bekrachtigd als aanzet voor een uitgebreider meer uitgeschreven visiedocument.

IV. Relatie beknopte visie met overdrachtsdocument raden ’Ons Beekdaelen maken we samen’ Nadat de toekomstvisie ‘leven en werken in het landschap’ in 2017 is vastgesteld, zijn de raden van de rechtsvoorgangers van Beekdaelen in 2017 en 2018 aan de slag gegaan om via kernenbezoeken en themasessies bij respectievelijk inwoners en deskundigen te polsen of de vier strategische ontwikkellijnen zoals verwoord in de visie stroken met de ambities van de inwoners uit de kernen danwel of deze realistisch zijn. Tevens is tijdens die bijeenkomsten geoefend met een nieuwe manier van interactie tussen raadsleden en inwoners zoals verwoord in de gelijknamige ontwikkellijn uit het visiedocument (een nieuwe relatie tussen gemeente en gemeenschap). Een en ander heeft in juli 2018 geleid tot de vaststelling van het door de raden opgestelde document ‘Ons Beekdaelen maken we samen’; een overdrachtsdocument bedoeld voor de raad van Beekdaelen. Deze bij de Beekdaelense samenleving en externe deskundigen opgehaalde opbrengsten hadden idealiter voor de noodzakelijke’ finetuning’ nog gezwaluwstaart moeten worden met respectievelijk verwerkt te worden in de toekomstvisie ‘leven en werken in het landschap’. Iets dat als gevolg de hectiek van de door de Wet algemene regels herindeling aan iedere fusiegemeente opgelegde harmonisatieverplichting in de eerste 2 jaar na de fusiedatum niet is gebeurd.

Als gevolg daarvan ligt er op dit moment een flinke bijdrage vanuit de Beekdaelense samenleving die alsnog benut kan worden om de toekomstvisie ‘leven en werken in het landschap’ te actualiseren.

3

V. Ervaringen met de visie ‘leven en werken in het landschap’ Sinds de fusiedatum van 1 januari 2019 is door ons en de ambtelijke organisatie gewerkt met de visie ‘leven en werken in het landschap’. Het 3,5 jaar lang werken met deze visie heeft geleid tot de volgende interne constateringen oftewel ‘lessons learned’: -

-

-

De visie heeft een duidelijk gedeeld beeld laten ontstaan van wat Beekdaelen is en wil zijn op de lange termijn; Door de visie is een collectieve bewustwording ontstaan over het belang voor Beekdaelen van een volwaardig strategisch visiedocument met toekomstbeeld voor de lange termijn; Er is op alle vier de ontwikkellijnen uit de visie een impuls gegeven aan de beleidsvorming; De wereld van 2017 is niet meer de wereld van 2022: Beekdaelen moet bij het hanteren van haar visie rekening houden met nieuwe trends en ontwikkelingen die op de gemeente afkomen en die van invloed kunnen zijn op het nagestreefde toekomstbeeld; De visie is 5,5 jaar na haar ‘geboorte’ en na 3,5 jaar ‘Beekdaelen’ toe aan een actualisatie en upgrade; De door de raden van de rechtsvoorgangers van Beekdaelen in 2018 bij deskundigen (themasessies) en burgers (kernenbezoeken) opgehaalde opbrengsten zoals verwoord in het overdrachtsdocument ‘Ons Beekdaelen maken we samen’ zijn nog niet verwerkt in de visie; De visie is een te beknopt strategisch document dat verder moet worden uitgeschreven en geactualiseerd om via ‘ambities’ tot ‘doelen’ en ‘resultaten’ te komen.

VI. Actualisatie/upgraden visie ‘leven en werken in het landschap’ Het voorgaande maakt duidelijk dat de noodzaak om de visie ‘leven en werken in het landschap’ te actualiseren en te upgraden, aanwezig is. Natuurlijk hebben wij als gemeentebestuur in de afgelopen 3,5 jaar niet stil gezeten. Er is veel werk verzet om Beekdaelen als fusiegemeente op de kaart te zetten in de regio, bij onze inwoners en het maatschappelijk middenveld. Ook zijn er onder de paraplu van deze visie op een lager aggregatieniveau voor diverse onderwerpen en gebieden visies, beleid, plannen opgesteld. In die context heeft onze toekomstvisie haar bestaansrecht wel bewezen. Genoeg redenen om niet helemaal opnieuw te beginnen, maar de toekomstvisie te actualiseren en te upgraden met enerzijds de opbrengsten uit het overdrachtsdocument ‘Ons Beekdaelen maken we samen’ en anderzijds met zoveel als mogelijk input die in de afgelopen 3,5 jaar tot stand is gekomen in het samenspel raad-college-samenlevingambtelijke organisatie. Daarbij uiteraard rekening houdende met de trends en ontwikkelingen waarvan wij anno 2022 verwachten dat die in de komende jaren op onze gemeente af gaan komen. Hierdoor wordt een Beekdaelense toekomstvisie 2023-2032 opgesteld die voldoet aan het in paragraaf 2 opgenomen doel van een toekomstvisie.

Onderstaand treft u het voorgestelde proces om te komen tot die geactualiseerde en geüpgradede toekomstvisie ‘leven en werken in het landschap’ aan.

4

Voorgesteld proces actualisatie/upgrading Beekdaelense strategische visie: RAADSVERGADERING 4 OKTOBER 2022: Kickoff d.m.v. besluitvorming raad over proces actualisatie toekomstvisie ‘leven en werken in het landschap’ OKTOBER 2022 – MEI 2023:

Fase 1 Inventariseren: trends & ontwikkelingen, ambities/doelen, opbrengsten samenleving/ deskundigen, verbeterpunten visie

JUNI 2023 – JANUARI 2024:

Fase 2 Verbinden: ambities en strategische keuzes

FEBRUARI 2024 – JUNI 2024:

Fase 3 Vertalen: actualisatie visie ‘leven en werken in het landschap’

RAADSVERGADERING JULI 2024: Besluitvorming raad over geactualiseerde toekomstvisie ‘leven en werken in het landschap’

5

Toelichting activiteiten in de verschillende fasen

Fase 1 Inventariseren: trends & ontwikkelingen, ambities/doelen, opbrengsten samenleving/ deskundigen, verbeterpunten visie

Activiteiten fase 1: • Inventarisatie van trends & ontwikkelingen relevant voor de toekomst van Beekdaelen • Beleidsinventarisatie: welke relevante ambities en doelen vastgelegd in documenten (collegeprogramma, visies, beleid en plannen) zijn sinds de fusiedatum vastgesteld en moeten worden meegenomen bij de actualisatie van de visie • Inventarisatie van de voor de actualisatie van de toekomstvisie relevante opbrengsten uit de Beekdaelense samenleving en externe deskundigen via analyse overdrachtsdocument raden ‘Ons Beekdaelen maken we samen’ en ‘leermomenten’ uit het verleden meenemen • Inventarisatie visie ‘leven en werken in het landschap’ op verbeterpunten (wat wordt gemist, wat moet worden aangescherpt/meer worden uitgewerkt) Betrokkenen fase 1: college, raad, ambtelijke organisatie, externe deskundigen

Fase 2 Verbinden: ambities en strategische keuzes

Activiteiten fase 2: • Selectie relevante trends en ontwikkelingen verbinden met ontwikkellijnen visie • Selectie relevante ambities/doelen (collegeprogramma, visies, beleid en plannen) verbinden met visie • Relevante elementen uit opbrengsten bijeenkomsten Beekdaelense samenleving en externe deskundigen verbinden met visie • Verbeterpunten visie oppakken Betrokkenen fase 2: raad, college, ambtelijke organisatie, externe deskundigen

Fase 3 Vertalen: actualisatie visie ‘leven en werken in het landschap’

Activiteiten fase 3: • Vertalen opbrengsten uit fase 2 via scenario-analyse in een gekozen en uitgeschreven toekomstbeeld van Beekdaelen voor 2032 met bijbehorende ambities, rekening houdende met relevante trends en ontwikkelingen en de opbrengsten uit de Beekdaelense samenleving en deskundigen zoals verwoord in ‘Ons Beekdaelen maken we samen’. Betrokkenen fase 3: raad, college, ambtelijke organisatie, externe deskundigen, samenleving

6

RESULTAAT: Een geactualiseerde en uitgeschreven strategische toekomstvisie ‘leven en werken in het landschap’ die de volgende elementen dient te bevatten: a. Een integrale visie op de toekomst van Beekdaelen in 2032 die gaat over alle beleidsterreinen en zaken waar de gemeente Beekdaelen een rol in heeft; b. Ontwerpen oftewel beelden van de toekomst van Beekdaelen in 2032 en uitwerking voor de komende jaren; c. Een goed leesbaar en uitnodigend stuk met indien relevant referenties, beelden en foto’s; d. Een voldoende concreet stuk dat houvast geeft en waaraan kan worden getoetst of ‘de reis naar de toekomst van Beekdaelen in 2032’ wel in de goede richting gaat; e. Een uitvoeringsparagraaf waarin wordt aangegeven waar we in de komende jaren aan gaan werken, wat heeft prioriteit, waar liggen belangen en kansen.

7