CConstaterende datBeekdaelen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1: Lokale Inclusie Agenda

Raadsvergadering 15 september 2026, gemeente BeekdaelenBij agendapunt: Voorstel inzake Lokale Inclusie Agenda Beekdaelen6.480 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Lokale Inclusie Agenda Beekdaelen Iedereen doet mee Inhoudsopgave Voorwoord 1. Inleiding 2. Aanpak van de LIA in Beekdaelen 3. Uitgangspunten 4. Het perspectief van de inwoners 5. Thema’s in beleid 5.1 Thema Toegankelijkheid 5.2 Thema Vrije Tijd, Sport en Bewegen 5.3 Thema Onderwijs 5.4 Thema Wonen 5.5 Thema Zorg en Welzijn 5.6 Thema Inkomen 6. Conclusie Voorwoord Voor u ligt de Lokale Inclusie Agenda van onze gemeente. Met deze agenda geven wij richting aan onze gezamenlijke ambitie om te bouwen aan een gemeenschap waarin iedereen kan meedoen. In Beekdaelen weten we hoe belangrijk het is om elkaar te kennen, naar elkaar om te kijken en elkaar te helpen wanneer dat nodig is. Inclusie is voor ons geen abstract begrip, maar iets wat we iedere dag samen vormgeven in onze dorpen en kernen. Deze agenda laat zien waar wij als gemeente voor staan en welke stappen wij zetten om drempels weg te nemen, kansen te vergroten en ervoor te zorgen dat iedereen zich welkom en gezien voelt. We werken aan een gemeente die toegankelijk is voor iedereen, waarin digitale vaardigheden worden versterkt, armoede en eenzaamheid worden tegengegaan en jongeren de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen. We bouwen voort op wat goed gaat en pakken aan wat beter kan. Dat doen we niet alleen.

De kracht van Beekdaelen ligt in de betrokkenheid van onze inwoners, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Samen maken zij onze gemeente tot een gemeenschap waarin verschillen er mogen zijn, talenten worden benut en niemand aan de zijlijn hoeft te staan. Wij zijn trots op de betrokkenheid en saamhorigheid die we dagelijks in onze dorpen en kernen zien. Mensen kijken naar elkaar om, zetten zich in voor hun omgeving en maken samen het verschil. Die kracht vormt de basis voor een gemeente waarin iedereen zich welkom, veilig en gewaardeerd voelt. Wij nodigen u van harte uit om met ons mee te blijven denken, mee te doen en samen verder te bouwen aan een inclusief Beekdaelen. Het college van Beekdaelen 1. Inleiding Aanleiding en wettelijk kader In 2016 ratificeerde Nederland het VN‑verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Dit verdrag bevestigt dat mensen met een beperking het recht hebben om volwaardig aan de samenleving deel te nemen. Het verdrag gaat uit van het sociaal model, in tegenstelling tot eerdere wetgeving die vooral het medisch model volgde. Waar het medisch model de beperking als een individueel probleem zag dat opgelost moest worden, richt het sociaal model zich op de wisselwerking tussen het individu en zijn omgeving. Niet de persoon met een beperking moet zich aanpassen, maar de samenleving.

De manier waarop diensten en producten zijn ingericht bepaalt of iemand daadwerkelijk op gelijke voet kan meedoen. Het verdrag hanteert daarom het uitgangspunt: “niets over ons, zonder ons”. Het VN‑verdrag omvat de rechten van mensen met een beperking in brede zin en beïnvloedt diverse wetten en regelingen. Het heeft gevolgen voor onder andere de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte, de Kieswet en de wetten binnen het sociaal domein, zoals de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo. Ook het Besluit algemene toegankelijkheid voor personen met een handicap of chronische ziekte is eraan gekoppeld. Dit besluit verplicht alle sectoren, inclusief overheidsorganisaties, om de algemene toegankelijkheid geleidelijk te verbeteren. Daarnaast maken de Duurzame Ontwikkelingsdoelen deel uit van het internationale kader. Deze doelen richten zich op het tegengaan van discriminatie, waaronder discriminatie op grond van handicap of chronische ziekte. Het VN-verdrag raakt een breed scala aan wetten. Bij de behandeling van dit verdrag in de Tweede Kamer dienden Van der Staaij en Bergkamp daarom een amendement in waarin gesteld werd dat een integrale uitvoering wenselijk is. Gemeenten kunnen dit vormgeven via een Lokale Inclusie Agenda (voortaan LIA). Hoewel het opstellen van zo’n LIA niet wettelijk verplicht is, kiezen de meeste gemeenten ervoor dit wel te doen.

De gemeenteraad van Beekdaelen nam het initiatiefvoorstel voor een Lokale Inclusie Agenda unaniem aan. Over wie gaat deze LIA? Het VN‑verdrag omschrijft de rechten van mensen met een beperking. Deze LIA sluit aan bij de interpretatie uit het Rijksprogramma Onbeperkt Meedoen. De agenda richt zich op zowel lichamelijke als mentale beperkingen, ongeacht leeftijd of achtergrond. Lichamelijke beperkingen kunnen motorisch, organisch of zintuiglijk van aard zijn. Mentale beperkingen omvatten zowel verstandelijke als psychosociale beperkingen, zoals depressie. Naast lichamelijke en mentale beperkingen betrekt deze agenda ook andere factoren die deelname aan de samenleving belemmeren. Denk aan armoede, laaggeletterdheid, discriminatie op grond van huidskleur of achtergrond en uitsluiting van mensen uit de LHBTQ+ gemeenschap. Mensen met een beperking Volgens cijfers van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten wonen er in Nederland ongeveer 4.224.000 mensen met een beperking, wat neerkomt op circa een kwart van de bevolking. Naar schatting hebben 1.581.000 mensen een mentale beperking en 2.643.000 mensen een fysieke beperking. Beekdaelen telt ongeveer 35.800 inwoners. Exacte cijfers over het aantal inwoners met een beperking zijn niet beschikbaar, maar op basis van landelijke percentages kan een schatting worden gemaakt. Uitgaande van vijftien procent gaat het om ongeveer 5.370 inwoners.

Door de sterke vergrijzing in onze gemeente ligt het voor de hand dat dit aantal hier hoger uitvalt en de komende jaren verder zal stijgen. Context: Beekdaelen in de regio In Zuid‑Limburg is meedoen in de samenleving niet voor iedereen vanzelfsprekend. De regio behoort tot de ongezondste van Nederland en scoort op veel terreinen lager dan het landelijk gemiddelde. De leefstijl is ongezonder, de arbeidsparticipatie lager en het risico op onderwijsachterstanden groter. Het gebruik van (jeugd)zorg ligt hoger en eenzaamheid komt vaker voor. Mantelzorgers ervaren steeds vaker een zware belasting. Alcoholgebruik blijft relatief hoog, al daalt het percentage. Minder mensen roken, maar het gebruik van vapes onder jongeren neemt toe. Binnen Zuid‑Limburg kent Parkstad de grootste sociaal‑economische achterstanden. In sommige wijken en buurten is sprake van hardnekkige problematiek die vaak generaties lang wordt doorgegeven. Ook voor Beekdaelen laat Parkstad in Cijfers op verschillende onderdelen een minder gunstig beeld zien dan het landelijk gemiddelde. De gemeente kent minder banen, een lagere arbeidsparticipatie en een hoger gebruik van jeugdzorg. Voor sommige groepen is het daardoor moeilijker om volwaardig mee te doen. Tegelijkertijd scoort Beekdaelen op andere punten juist beter.

Ouderen zijn minder vaak fysiek kwetsbaar, inwoners ervaren minder stress en voelen zich minder eenzaam. Ook hebben relatief weinig huishoudens moeite om financieel rond te komen. Opvallend is dat veel inwoners hun eigen buurt als aantrekkelijk ervaren om in te bewegen. Bij de interpretatie van deze gegevens is het belangrijk om de verschillen tussen de vijftien kernen mee te nemen. In enkele kernen, zoals delen van Nuth, Schinveld en Amstenrade, is het beeld aanzienlijk minder gunstig. 2. Aanpak van de LIA in Beekdaelen Betrokken partijen Voor de totstandkoming van de LIA zijn gesprekken gevoerd met inwoners en organisaties die zich op verschillende manieren bezighouden met inclusie in Beekdaelen. Ook medewerkers van diverse beleidsterreinen van de gemeente leverden een bijdrage. Daarnaast is gesproken met externe deskundigen, waaronder vertegenwoordigers van de VNG en het Adviesorgaan Sociale Zekerheid. In alle gesprekken viel de sterke betrokkenheid op bij thema’s als toegankelijkheid en het vergroten van participatiemogelijkheden voor alle inwoners. In Beekdaelen zetten veel organisaties en inwoners zich in voor het versterken van de gemeenschap. Professionals en vrijwilligers werken dagelijks aan een samenleving waarin iedereen kan meedoen, of het nu gaat om fanfares, de Zonnebloem of ouderenverenigingen.

Veel organisaties richten zich vooral op de eigen kern en besteden veel tijd aan interne vraagstukken. De terugloop en vergrijzing van het ledenbestand en de moeite om nieuwe bestuursleden te vinden vragen veel aandacht. Het begrip ‘inclusie ’leeft nog weinig binnen de gemeente. Inwoners spreken eerder over gemeenschapszin, betrokkenheid en over het idee dat iedereen moet kunnen mee doen. Het woord ‘inclusie ’voelt voor velen nog nieuw en vaak abstract. Medewerkers van de gemeente Medewerkers van verschillende beleidsafdelingen dachten actief mee en leverden informatie aan die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de LIA. Het betrekken van ervaringsdeskundigen Het VN‑verdrag Handicap verplicht gemeenten om de Lokale Inclusie Agenda op te stellen in samenwerking met ervaringsdeskundigen. Beekdaelen beschikt op dit moment niet over een Gehandicaptenraad of een vergelijkbaar platform waarmee structureel contact kan worden gelegd. Om toch de inbreng van inwoners met een beperking op te halen, organiseerde de gemeente twee meedenkbijeenkomsten. Deze bijeenkomsten zijn breed aangekondigd via sociale media. De respons bleef echter beperkt, waardoor beide bijeenkomsten moesten worden geannuleerd. De mensen die zich hebben aangemeld, zijn individueel gesproken. 3.

Uitgangspunten van de LIA Deze Lokale Inclusie Agenda rust op een aantal uitgangspunten die richting geven aan de manier waarop Beekdaelen inclusie wil versterken. De LIA is een document dat meegroeit met nieuwe inzichten, ervaringen en ambities. Iedereen moet volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving, en zowel de gemeentelijke organisatie als verenigingen, ondernemers en inwoners kunnen daaraan bijdragen. Tegelijkertijd is duidelijk dat niet alles tegelijk kan. Praktische en financiële grenzen maken een stapsgewijze aanpak noodzakelijk. Daarom krijgt de LIA het karakter van een groeidocument dat na drie jaar wordt geëvalueerd. Die evaluatie laat zien wat werkt, wat moet worden aangepast en welke nieuwe ambities kunnen worden toegevoegd. Inclusie raakt vrijwel alle beleidsterreinen van de gemeente. Ook wanneer het woord niet expliciet wordt gebruikt, staat het mogelijk maken van participatie vaak centraal. De gemeente wil zichtbaar maken wat er al gebeurt en voortbouwen op initiatieven die goed functioneren. De LIA richt zich vooral op beleidsterreinen waarop de gemeente zelf direct invloed heeft. Voor onderwerpen als vervoer en arbeidsmarkt zijn andere partijen mede bepalend, maar door zelf het goede voorbeeld te geven kan de gemeente de bewustwording rond inclusie vergroten. Bij de uitvoering van de LIA wordt zoveel mogelijk binnen bestaande budgetten gewerkt.

In nieuw beleid en nieuwe ontwikkelplannen moet vanaf het begin rekening worden gehouden met álle inwoners, zodat kostbare aanpassingen achteraf worden voorkomen. Meer aandacht voor inclusie kan op sommige beleidsterreinen leiden tot hogere kosten. De aanleg van een inclusieve speeltuin is daarvan een concreet voorbeeld, omdat deze aanzienlijk duurder is dan een reguliere speeltuin. Een apart budget voor inclusie kan wenselijk zijn, afhankelijk van de manier waarop de gemeente kosten toewijst aan specifieke beleidsthema’s. 4. Het perspectief van de inwoners In de verschillende kernen van Beekdaelen gebeurt al veel op het gebied van inclusie. Verenigingen en initiatieven zetten zich in om de gemeenschapszin te versterken en inwoners in kwetsbare situaties te ondersteunen. Van de lokale afdelingen van de Zonnebloem tot de Stichting Feestbende, inwoners kijken naar elkaar om en dragen eraan bij dat Beekdaelen een plek is waar iedereen kan meedoen. De gemeente hoeft niet altijd nieuw beleid te ontwikkelen; soms is aansluiten bij bestaande initiatieven, deze zichtbaar maken of ondersteunen al voldoende. De belangrijkste prioriteit binnen de uitvoering van de LIA is het organiseren van de stem van inwoners die direct betrokken zijn bij inclusie. In Beekdaelen bestaat geen gehandicaptenplatform of vergelijkbaar overlegorgaan.

Ook ontbreekt een vast aanspreekpunt voor de LHBTQ+ gemeenschap en staat de werkgroep Eenzaamheid op een laag pitje. Dit hangt mogelijk samen met de opbouw van de gemeente, die bestaat uit verschillende kernen met een sterke eigen identiteit. Veel activiteiten van inwoners en organisaties richten zich op de eigen kern, en inwoners noemen eerder hun dorp dan de gemeente als geheel wanneer zij hun woonplaats beschrijven. Elke kern heeft eigen afdelingen van organisaties zoals de Zonnebloem, Zij‑actief en het Senioren Netwerk. Adviesraden, klankbordgroepen en platforms hebben het in heel Nederland steeds moeilijker om maatschappelijk relevant te blijven. Veel van deze organen worden opgeheven omdat het lastig is nieuwe leden te vinden buiten een kleine vaste groep. Daarnaast vergrijzen deze groepen sterk en zijn mensen minder bereid zich langdurig te verbinden aan vrijwilligerswerk dat veel vergadertijd vraagt. Om toch inspraak en betrokkenheid te realiseren, zoeken gemeenten naar nieuwe vormen van participatie. Soms gebeurt dat via themabijeenkomsten waarbij mensen uit de doelgroep zelf bepalen of zij willen aansluiten. In andere gevallen worden communities opgebouwd waarin inwoners op hun eigen manier en tempo kunnen bijdragen. Beekdaelen betrekt de gemeenschap in brede zin bij de ontwikkeling en uitvoering van beleid.

Inwoners krijgen ruimte om mee te denken en eigen initiatieven te starten. Bij verschillende projecten is gekozen voor vernieuwende vormen van participatie. De campagne #vertel onder jongeren is daar een voorbeeld van, net als de aanpak bij de plannen voor de inrichting van de kern Nuth. Daarnaast beschikt de gemeente over een online burgerparticipatieplatform waar inwoners kunnen meedenken over beleidsplannen. Soms is de opkomst bij eerste bijeenkomsten beperkt, maar de ervaring leert dat een consequente aanpak en een open gesprek tussen gemeente en inwoners steeds meer mensen aantrekt. Het verkennen en vormgeven van nieuwe vormen van participatie voor inwoners met een beperking heeft in Beekdaelen hoge prioriteit. De gemeente wil nadrukkelijker contact zoeken met individuele inwoners met een beperking en met organisaties die betrokken zijn bij deze doelgroep, zoals ouderenorganisaties en de lokale afdelingen van de Zonnebloem. In het coalitieprogramma krijgt inclusie ook extra aandacht. Om inclusie in de praktijk een stem te geven en de betrokkenheid van inwoners met een beperking bij de lokale politiek te vergroten, zal er de komende periode jaarlijks vanuit de griffie een inclusiedebat worden georganiseerd in samenwerking met lokale belangenorganisaties. Daarvoor wordt eenmalig 5.000 euro ter beschikking. 5.

Thema’s in beleid Inleiding In dit deel van de nota staat een overzicht van het bestaande beleid en de uitvoering rond inclusie, en wordt duidelijk waar de gemeente wil voortbouwen op wat er al is. Het uitgangspunt samen meedoen loopt door alle onderdelen heen. De gemeente Beekdaelen werkt met een breed scala aan beleid, variërend van afgeronde projecten tot plannen die nog in de oriëntatiefase zitten. Het gaat om regionale samenwerkingen, maar ook om kleine praktische ingrepen, zoals het aanleggen van een helling bij een sportaccommodatie. Vanuit het perspectief van inclusie telt iedere stap mee. Het overzicht is niet volledig, omdat beleid en regelgeving voortdurend veranderen en nieuwe ontwikkelingen elkaar snel opvolgen. Onderbenutting De gemeente ondersteunt inwoners op veel verschillende beleidsterreinen, en dat blijkt ook uit deze nota. Tegelijkertijd vraagt dat beeld om nuance. Veel voorzieningen worden minder gebruikt dan wenselijk is, vooral door de mensen die ze het hardst nodig hebben. Dit speelt met name bij regelingen op het gebied van welzijn en inkomen. Uit recent onderzoek van het Nibud blijkt dat veel gemeentelijke armoederegelingen onderbenut worden. Het bereik ligt vaak tussen de dertig en vijftig procent. De regeling voor kwijtschelding van lokale lasten wordt wel wat beter gevonden en komt uit tussen de vijfenzestig en vijfenzeventig procent.

Onderbenutting kent verschillende oorzaken. Sommige inwoners weten niet dat voorzieningen bestaan, terwijl anderen schaamte ervaren of opzien tegen administratieve handelingen. Ook de wens om privacy te beschermen speelt een rol. Daarnaast groeit in delen van de samenleving het wantrouwen richting de overheid, onder andere door de toeslagenaffaire. De gemeente Beekdaelen probeert inwoners die in aanmerking komen voor ondersteuning zo goed mogelijk te bereiken. Dat gebeurt via diverse communicatiemiddelen en door een proactieve en persoonlijke aanpak in de wijken. Zo heeft GRIB bijvoorbeeld een spreekuur in het Nuinhofhuisje waar iedereen met vragen kan binnenlopen en wordt bij de wijkgerichte aanpak actief contact gezocht met inwoners. 5.1 Thema Toegankelijkheid Veel gemeenten beginnen hun inclusiebeleid met aandacht voor fysieke toegankelijkheid. Toegankelijkheid speelt vanzelfsprekend een grote rol voor mensen met een beperking, maar door de vergrijzing groeit de groep inwoners voor wie dit essentieel is. Het gaat allang niet meer alleen om rolstoelen, maar ook om rollators en scootmobielen. Daarmee komen vragen naar voren over de geschiktheid van bestrating voor mensen die minder goed ter been zijn en over de bereikbaarheid van voorzieningen voor gebruikers van scootmobielen.

Inventarisatie van gebouwen De gemeente Beekdaelen streeft naar toegankelijke openbare gebouwen en buitenruimten, waarbij het Besluit bouwwerken leefomgeving leidend is. Het is financieel niet haalbaar om alle gebouwen waarvoor de gemeente verantwoordelijk is volledig toegankelijk te maken, zeker niet wanneer het om oudere panden gaat. Toch wordt in specifieke situaties altijd gezocht naar mogelijkheden. Wanneer blijkt dat bezoekers op een bepaalde locatie concrete problemen ervaren, wordt gekeken welke aanpassingen mogelijk zijn. In mei 2024 is een inventarisatie uitgevoerd van alle gemeenschapshuizen in de gemeente. Alle locaties bleken rolstoeltoegankelijk. Op één locatie ontbrak nog een invalidentoilet; dit wordt meegenomen in de aankomende verbouwing. De eerstvolgende brede inventarisatie van gemeentelijke gebouwen staat gepland voor de eerste helft van 2027. Stembureaus In Beekdaelen zijn doorgaans ongeveer vierentwintig stembureaus. De locaties bij Scouting Nuth en Kasteel Amstenrade zijn niet toegankelijk voor mindervaliden. Alle andere stembureaus zijn dat wel. Op iedere locatie is een Tolk op afstand beschikbaar. De bouw van het nieuwe Huis van de Gemeente Bij de bouw van het nieuwe Huis van de Gemeente in Nuth wordt vanaf het begin rekening gehouden met toegankelijkheid. Dat geldt zowel voor inwoners die het gebouw bezoeken als voor medewerkers met een beperking.

De regels van het Bouwbesluit vormen de basis, maar daarnaast wordt gewerkt volgens het Handboek voor Toegankelijkheid. Het behalen van een ITS‑keurmerk maakt deel uit van de aanbestedingseisen. De aandacht gaat niet alleen uit naar mensen die slecht ter been zijn, maar ook naar inwoners die extra ondersteuning nodig hebben, zoals mensen met dementie. De indeling en routing van het publieksgebied worden daarop afgestemd. In het Programma van Eisen is aandacht besteed aan invalidentoiletten, hellingen bij hoogteverschillen en voldoende invalidenparkeerplaatsen. Inclusieve speeltuinen Speeltuin Klavertje Vier in Schimmert is goed toegankelijk voor kinderen met een beperking. De locatie beschikt over een invalidentoilet, een verstevigde verschoontafel en een gehandicaptenparkeerplaats direct voor de deur. De Speeltuinbende, het testteam van kinderen met en zonder beperking van het NSGK, heeft de speeltuin beoordeeld. Naar aanleiding daarvan zijn trappen minder steil gemaakt, speeltoestellen verlaagd, extra verharde paden aangelegd en diverse klimgrepen en leuningen geplaatst. In Puth zijn plannen om in 2026 en 2027 een inclusieve speeltuin te realiseren. Deze speeltuin krijgt aangepaste toestellen, zoals een draaischijf en een nestschommel. Niet alleen de toestellen worden toegankelijk gemaakt; ook de inrichting van de speeltuin en de route ernaartoe worden aangepast.

Dit brengt extra kosten met zich mee. Het is lastig om concrete bedragen aan te reiken voor de aanleg van een inclusieve speeltuin, omdat de kosten afhankelijk zijn van het aantal aangepaste toestellen en de omvang van de noodzakelijke aanpassing voor de toegankelijkheid afhankelijk van de grootte van de speeltuin. Digitale toegankelijkheid De gemeente Beekdaelen vindt het belangrijk dat de gemeentelijke websites, cloudapplicaties en apps voor iedereen toegankelijk zijn. Bovendien moet gemeente Beekdaelen sinds 1 juli 2018 voldoen aan het Besluit digitale toegankelijkheid overheid (BDTO), onderdeel van de Wet digitale overheid (Wdo). Dit verplicht de gemeente Beekdaelen om al haar digitale kanalen toegankelijk te maken, zodat iedereen hiervan gebruik kan maken, op ieder apparaat, op ieder moment en op iedere locatie, ongeacht leeftijd, ervaring, situatie of beperking. De wetgeving geldt voor alle interne en externe websites, (cloud)applicaties en apps waar de gemeente aan meebetaalt of medeopdrachtgever voor is. De verplichting geldt ook voor alle digitale content, zoals documenten die online gepubliceerd worden. Via een stappenplan zijn al mooie resultaten geboekt. In 2020 is een projectgroep gestart met de aanpak van digitale toegankelijkheid.

Collega’s hebben deelgenomen aan awareness sessies, er zijn audits uitgevoerd voor websites die de meeste impact hebben voor externe gebruikers en er zijn toegankelijkheidsverklaringen gepubliceerd in het openbaar register. Sinds 2023 is de coördinatie, advisering, bewaking en ondersteuning van digitale toegankelijkheid ondergebracht bij het team webmasters, met als rol functionaris digitale toegankelijkheid. De techniek en content van de gemeentelijke website voldoet inmiddels aan de toegankelijkheidseisen van de WCAG 2.2 niveau AA. De openbare toegankelijkheidsverklaringen van gemeente Beekdaelen zijn gepubliceerd en vindbaar via het Dashboard DigiToegankelijk. De huisstijl van de gemeente is in 2025 vernieuwd zodat makkelijker aan alle contrasteisen voldaan kan worden. Bij inkoop van software worden eisen gesteld over digitale toegankelijkheid van de software. Audits worden elke 3 jaar opnieuw uitgevoerd zodat de toegankelijkheidsverklaringen actueel blijven en voldoen aan de wettelijke eisen. De sociale kaart van Beekdaelen Er bestaan veel verschillende beperkingen die deelname aan het maatschappelijk leven kunnen bemoeilijken. Informatie over aandoeningen of beperkingen kan inwoners helpen bij het vinden van praktische oplossingen.

De website van de gemeente bevat een uitgebreide sociale kaart die voortdurend wordt geactualiseerd, zodat informatie voor iedereen toegankelijk blijft. Daarnaast biedt de website een overzicht van regionale, provinciale en landelijke organisaties voor wie op zoek is naar lotgenoten, gelijkgestemden of mensen met een vergelijkbare achtergrond. Beekdaelen Sociaal bevat veel informatieve teksten, zowel lokaal als landelijk, waarin meedoen en zelf bijdragen centraal staan. 5.2 Thema Vrije tijd, Sport en Bewegen Sporten houdt mensen gezond, zorgt voor plezier en brengt inwoners met elkaar in contact. Daarom probeert de gemeente sport toegankelijk te maken voor zoveel mogelijk mensen. Daarbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij het principe van positieve gezondheid, omdat het uitgaat van wat wél kan in plaats van beperkingen. In de periode 2020-2024 is het ‘Projectplan Beweegdaelen ’uitgevoerd, waarbij een stevige basis is gelegd en het beweegaanbod is geharmoniseerd. Beweegdaelen is een samenwerking van Ecsplore, Negen en JOGG (GGD). Met deze aanpak kiest de gemeente bewust voor één integrale aanpak die alles samenbrengt voor inwoners van 0 tot 100. Het projectplan is door het College verlengd tot aan de start van het nieuwe (lokale) Sport en beweegbeleid. De aanpak kent geen losse initiatieven, maar één programmateam die elk een duidelijke rol hebben.

Ecsplore is de uitvoeringsorganisatie voor sport en cultuur, met de beweegcoach en beweegmakelaar gezond opgroeien. GGD Zuid-Limburg heeft de rol van adviseur gezondheidsbevordering, Gezonde Schooladviseur en JOGG-regisseur in één. Bureau Negen is de uitvoeringsorganisatie voor sport en bewegen, in de rol van vitaliteitsmakelaar Vitaal en Zelfredzaam oud worden en de coördinator valpreventie. De gemeente Beekdaelen ondersteunt organisaties en verenigingen actief, vaak met subsidies maar ook op andere manieren. Voor inclusie en andere duurzame thema’s biedt bureau Negen praktische ondersteuning aan verenigingen en aanbieders die willen werken aan een omgeving waarin iedereen zich welkom en veilig voelt. Het aanbod bestaat uit live-uitzendingen over actuele onderwerpen, fysieke en online cursussen en het Verenigingsloket, dat fungeert als laagdrempelig aanspreekpunt voor vragen, advies en ondersteuning. Daarbij komen thema’s aan bod zoals pedagogisch handelen, de vier V’s van veiligheid, inclusief aanbod, gezonde leefstijl, veelzijdig bewegen en de maatschappelijke rol van verenigingen en aanbieders. Deelname van verschillende groepen inwoners houdt de sportverenigingen vitaal. In 2020 is in Beekdaelen het eerste lokale sportakkoord ondertekend en dit jaar wordt gewerkt aan een nieuw regionaal sportakkoord.

Hierin staan afspraken tussen sportaanbieders, maatschappelijke partners, de gemeente en ondernemers. Om sport toegankelijk te maken voor inwoners met onvoldoende financiële middelen bestaan er verschillende ondersteuningsmogelijkheden voor kinderen en volwassenen. Voorbeelden zijn het Armoedefonds, het Jeugdfonds Sport en Cultuur en Sam&. De gemeente verstrekt hierover actuele informatie via de website. De programma’s van Ecsplore Ecsplore ontwikkelt in opdracht van de gemeente initiatieven op het gebied van educatie, cultuur, sport en leefstijl. Binnen het sportaanbod richt Ecsplore zich op de ontwikkeling van kinderen in het primair onderwijs en stimuleert het een gezonde leefstijl en beweging op school. Het aanbod wordt opgesteld in overleg met de regionale schoolbesturen van Kindante, Triade, Innovo en Movare. De programma’s zijn flexibel en afgestemd op de wensen en behoeften van de scholen. Rond de kinderen is een vangnet ingericht voor signaleren, adviseren en monitoren. Samen met de scholen worden activiteiten georganiseerd zoals de Sportweek en Sinterklaasactiviteiten, en er wordt aangesloten bij landelijke actieweken zoals de Koningsspelen, de Nationale Buitenspeeldag en de Nationale Buitenlesdag. Op sommige locaties kunnen kinderen deelnemen aan kookworkshops en aan lessen over groente, fruit en etiketten lezen.

Daarnaast worden beweegtesten afgenomen en is er bij achterstanden een aanvullend aanbod. De vitaliteitsmakelaar In Beekdaelen is een vitaliteitsmakelaar actief die inwoners ondersteunt bij uiteenlopende hulpvragen rond sport en beweging. De vitaliteitsmakelaar helpt inwoners die door gezondheidsproblemen meer willen bewegen, moeite hebben aansluiting te vinden bij een sportclub, sociale contacten willen uitbreiden of niet goed weten welke sport bij hen past. Ook wordt ondersteuning geboden bij het zoeken naar financiële hulp voor sport en bewegen, het doorverwijzen naar valpreventie- of beweegprogramma’s en het ondersteunen van zorgaanbieders wanneer sport en beweging kunnen bijdragen aan specifieke hulpvragen. Wanneer inwoners het spannend vinden om een nieuwe activiteit te bezoeken, kan de vitaliteitsmakelaar meegaan naar een proefles. Aan deze ondersteuning zijn geen kosten verbonden. Iedereen kan sporten In maart 2026 is een regionale samenwerking binnen IKS ondertekend. Iedereen Kan Sporten Zuid-Limburg ondersteunt mensen met een beperking bij het sporten en bewegen. Inwoners kunnen er terecht met vragen en voor persoonlijke begeleiding. IKS Zuid-Limburg is een samenwerkingsverband van zestien gemeenten, waaronder Beekdaelen, dat zich richt op het mogelijk maken van sport en beweging voor mensen met een beperking.

De consulenten van IKS helpen inwoners met een lichamelijke, verstandelijke, auditieve of visuele beperking, of met een chronische aandoening, bij het vinden van een passende sport- of beweegactiviteit in de buurt. Zij brengen de wensen van inwoners in kaart, adviseren over sportclubs en ondersteunen bij het aanvragen van eventuele sportsubsidies. Bloeiende zondagen De gemeente organiseert in samenwerking met partners de zogenoemde Bloeiende Zondagen. Dit zijn culturele evenementen waarbij ontmoeting en het tegengaan van eenzaamheid belangrijke doelstellingen zijn. In 2025 trokken de Bloeiende Zondagen 973 bezoekers, verdeeld over acht edities. Uit reacties van bezoekers en uit de samenwerking met de Zonnebloem blijkt dat deze bijeenkomsten bijdragen aan het verminderen van gevoelens van eenzaamheid en een waardevolle invulling vormen van een zondagmiddag. De toegankelijkheid van de locaties voor mensen met een beperking krijgt bij de evaluatie van de Bloeiende Zondagen nadrukkelijk aandacht. Evenementen met invalidentoilet De aanwezigheid van een invalidentoilet op evenementen bepaalt vaak of mensen met een beperking wel of niet komen. Soms is er wel een invalidentoilet, maar wordt dit onvoldoende gecommuniceerd. Onzekerheid over de beschikbaarheid van een geschikt toilet kan ertoe leiden dat mensen thuisblijven.

De gemeente onderzoekt in hoeverre de aanwezigheid van een invalidentoilet onderdeel kan worden van de voorwaarden voor een evenementenvergunning. Daarnaast wordt bekeken welke rol de gemeente kan spelen in het stimuleren van samenwerking tussen organisatoren van evenementen en partijen die beschikken over verplaatsbare invalidentoiletten. Hoeskamers Hoeskamers in Beekdaelen zijn buurtinitiatieven die door vrijwilligers worden gerund en fungeren als laagdrempelige ontmoetingsplekken. Ze richten zich op het versterken van de lokale gemeenschap en het voorkomen van eenzaamheid. De Hoeskamers bieden een plek voor ouderen en mensen met een beperking, maar staan open voor iedereen. Ze organiseren activiteiten zoals samenzijn, spel- en knutselbijeenkomsten, workshops en gezamenlijk koken en eten. Inmiddels zijn er ongeveer tien Hoeskamers in Beekdaelen, elk met een eigen sfeer en aanbod. De gemeente stimuleert deze initiatieven via een subsidieregeling die loopt van 2024 tot 2027. Repaircafés Beekdaelen heeft vier Repair Cafés waar vrijwilligers proberen defecte spullen te repareren, zoals elektrische apparaten, kleding, computers en klokken. Inwoners kunnen er ook terecht voor een gesprek met een kop koffie. Repair Cafés verbinden mensen uit verschillende lagen van de bevolking, bevorderen sociale cohesie en bieden zinvol vrijwilligerswerk.

Ze spelen een belangrijke rol in inclusie doordat ze een gratis en toegankelijke ontmoetingsplek bieden waar buurtbewoners samen aan de slag gaan. De locaties zijn rolstoelvriendelijk. 5.3 Thema Onderwijs Onderwijsbeleid in Beekdaelen Scholen spelen een grote rol in het leven van kinderen. In Beekdaelen is inclusief onderwijs een duidelijke opdracht, met 2035 als einddatum. Andere gemeenten kijken naar Beekdaelen als voorbeeld, omdat hier vernieuwende doelgroeparrangementen binnen het regulier onderwijs plaatsvinden. Kinderen met bepaalde diagnoses krijgen extra begeleiding door hun docenten. Met de schooldirecteuren van alle tien de scholen zijn de lijnen kort en er vindt regelmatig overleg plaats over dit onderwerp. In het schooljaar 2025‑2026 is gestart met het project Schoolarrangementen, waarbij scholen ondersteuning krijgen bij gedragsvraagstukken die samenhangen met de ontwikkeling richting inclusief onderwijs. Gemeente, onderwijs en kindpartners streven samen naar een zo inclusief mogelijke samenleving, waarin iedereen gebruik kan maken van dezelfde voorzieningen. Scholen richten hun infrastructuur, methodes, lesmateriaal en personeel op alle kinderen, ook op kinderen met gedragsproblematiek, ziekte of een handicap, en op anderstalige nieuwkomers of kinderen uit gezinnen die het moeilijk hebben.

De Wet Passend Onderwijs garandeert dat alle kinderen een plek krijgen op een school die past bij hun kwaliteiten en mogelijkheden, ook wanneer zij extra ondersteuning nodig hebben. Niet voor alle kinderen lukt het om ook binnen de schaal van Beekdaelen op iedere locatie passende ondersteuning te bieden. Inclusie richt zich op meer kinderen die thuisnabij in het reguliere onderwijs terechtkunnen, in combinatie met de transformatie in de jeugdhulp, waarbij de beweging wordt gemaakt van individueel arrangeren naar meer preventie en lichte hulp aan de voorkant. Inclusieve voorzieningen vragen soms om aanpassingen, en in bepaalde gevallen zijn die verplicht. Partners streven naar redelijke aanpassingen die de gewenste toegankelijkheid bevorderen. Cultuur op de scholen De gemeente vindt het belangrijk dat alle kinderen kennis kunnen maken met kunst en cultuur. Daarbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij lokale en regionale initiatieven. Er is hierover regelmatig contact met alle scholen. De gemeente werkt samen met Ecsplore, waarbij een combinatiefunctionaris organisaties en inwoners ondersteunt die plannen hebben op het gebied van kunst en cultuur. In het afgelopen jaar zijn verschillende activiteiten georganiseerd, variërend van deelname aan het evenement Kunst in Schinnen en workshops binnen de Rijke Schooldag tot gezamenlijke bezoeken aan theatervoorstellingen.

Daarnaast zijn er projecten waarbij kinderen op uiteenlopende manieren kennismaken met muziek. De komende jaren wordt dit beleid voortgezet. Een bijzonder project is Vrij Lief van Opera Compact, dat aansluit bij het optreden van Opera Compact in het najaar van 2026. Voor de groepen 7 en 8 van het primair onderwijs worden acht schoolvoorstellingen georganiseerd. Week van Respect In de gemeente Beekdaelen worden in 2026 op negen scholen in Beekdaelen gastlessen gegeven door twee wethouders met behulp van de zogenoemde Respectboxen. Dit is een onderdeel van de Nationale Week van Respect, een jaarlijkse bewustwordingscampagne van de Respect Foundation. Het doel van deze week is te voorkomen dat mensen verder van elkaar verwijderd raken en dat spanningen toenemen. De campagne richt zich vooral op jongeren. De Respect Foundation wil jongeren inspireren en activeren om bij te dragen aan een samenleving waarin iedereen zich thuis voelt. Op korte termijn draagt dit bij aan een veilige sfeer in de klas, op de sportclub of in de buurt. Op langere termijn helpt deze aanpak bij het opbouwen van een samenleving waarin mensen elkaar respecteren zoals ze zijn. 5.4 Thema Wonen Afgelopen jaar is de Omgevingsvisie Leven en werken in het landschap voor Beekdaelen vastgesteld.

In deze visie staat beschreven hoe de fysieke leefomgeving zich tot 2040 moet ontwikkelen, inclusief een aantal concrete doelstellingen. In het onderdeel over wonen staat dat de woongebieden in Beekdaelen “inclusief” moeten zijn. Dat betekent dat bewoners van alle achtergronden, culturen en levensstijlen welkom zijn, ongeacht hun specifieke behoeften. Een belangrijk aandachtspunt binnen het thema wonen en inclusie is de vergrijzing, die in Beekdaelen aanzienlijk hoger ligt dan het landelijk gemiddelde. Meer dan een kwart van de inwoners, 26,6 procent, is ouder dan 65 jaar. Deze cijfers komen terug in de analyse van de lokale woningmarkt, waaruit blijkt dat er onder andere een tekort is aan levensloopbestendige woningen en zorgwoningen. De gemeente zet daarom op de middellange termijn in op een sterke groei van huurwoningen, levensloopbestendige woningen en betaalbare koopwoningen richting 2040. Tegelijkertijd ondersteunt de gemeente inwoners nu al bij het aanpassen van hun woning wanneer dat nodig is. Via de gemeentelijke website kunnen inwoners informatie vinden over uiteenlopende woonvormen. Het thema wonen speelt niet alleen binnen de grenzen van Beekdaelen. Voor Parkstad Limburg is recent een regionale Toekomstvisie Wonen, Welzijn en Zorg opgesteld, die door alle gemeenteraden in de regio is vastgesteld. In deze visie staat een “thuis voor iedereen” centraal.

Het doel is een toekomstbestendig en samenhangend aanbod van wonen, welzijn en zorg te realiseren, zodat inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of ondersteuningsbehoefte, zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen in hun eigen leefomgeving. De missie van deze regionale visie sluit nauw aan bij de lokale inclusieagenda: het versterken van gelijke kansen, toegankelijkheid en participatie. Dus ook in regionaal verband wordt gewerkt aan vitale en inclusieve buurten en kernen waarin iedereen kan meedoen en zich thuis voelt. Op dit moment wordt gewerkt aan een gezamenlijke uitvoeringsagenda voor de Toekomstvisie. 5.5 Thema Zorg & Welzijn Groeien in Beekdaelen GRIB verzorgt de maatschappelijke dienstverlening voor alle inwoners van de gemeente Beekdaelen. De organisatie ondersteunt jongeren, volwassenen en senioren bij uiteenlopende hulpvragen, zoals problemen thuis, schulden, eenzaamheid, opvoedvragen, mantelzorg, verlies of het vinden van passende welzijnsactiviteiten. GRIB is er voor jongeren die vastlopen op school, thuis of in hun sociale leven, voor volwassenen met financiële problemen, relatievragen of psychosociale ondersteuning, en voor senioren die eenzaam zijn, gezondheidsklachten ervaren of praktische hulp nodig hebben. Ook mensen die ondersteuning zoeken bij het vinden van passende activiteiten kunnen bij GRIB terecht.

Anti‑Discriminatievoorziening De gemeente Beekdaelen is aangesloten bij Discriminatie.nl Limburg, een onafhankelijke organisatie die voor gemeenten de taken uitvoert die voortkomen uit de Wet gemeentelijke anti‑discriminatievoorzieningen. Deze wet verplicht gemeenten een onafhankelijk meldpunt te hebben waar inwoners discriminatie kunnen melden. Voorvallen op basis van bijvoorbeeld een beperking of afkomst kunnen bij het ADV worden gemeld. ADV Limburg ondersteunt melders bij de vervolgstappen die zij kunnen nemen. Alle meldingen worden geregistreerd en jaarlijks gerapporteerd aan de gemeenten, zodat inzichtelijk blijft welke vormen van discriminatie in de gemeente voorkomen. De gegevens zijn ook beschikbaar via de website van ADV Limburg. Recente cijfers voor de provincie Limburg laten zien dat discriminatie op grond van een beperking of chronische ziekte de tweede meest voorkomende discriminatiegrond is. Voor Beekdaelen tonen recente cijfers dat er in 2024 en 2025 respectievelijk twee en drie voorvallen zijn gemeld op deze grond. De meeste discriminatie vindt plaats op basis van afkomst of huidskleur, met vierentwintig meldingen verdeeld over vier voorvallen, gevolgd door discriminatie op grond van geslacht, met acht meldingen verdeeld over twee voorvallen. Team Respect Het Team Respect heeft de afgelopen jaren verschillende thema’s gekozen om extra aandacht aan te besteden.

Het eerste thema was Orange the World, de wereldwijde campagne tegen geweld tegen vrouwen. Het jaar daarna richtte het team zich op de LHBTIQ+‑gemeenschap. De meest opvallende activiteit was het plaatsen van een regenboogbank bij de vijver in Schinnen, in samenwerking met diverse Beekdaelense verenigingen. De bank biedt wandelaars een plek om even uit te rusten en staat tegelijk symbool voor respect en verdraagzaamheid voor iedereen. De bank is helaas twee keer beklad, waarbij ook teksten zoals artikel 1A van de Grondwet zijn overgeschilderd. Laaggeletterdheid Voor mensen die niet goed kunnen lezen en schrijven wordt meedoen in de samenleving snel lastig. Ongeveer acht procent van de inwoners in de regio kampt met laaggeletterdheid. De gemeente Beekdaelen pakt dit actief aan via een samenwerkingsverband met verschillende organisaties, gericht op het verbeteren van lees‑ en schrijfvaardigheid om participatie te vergroten. Er worden laagdrempelige voorzieningen ingezet, zoals taalcafés, om de taalvaardigheid te versterken. Voor ketenpartners is een routekaart beschikbaar waarmee zij inwoners met lees‑ en schrijfproblemen goed kunnen doorverwijzen. De bibliotheek biedt daarnaast diverse cursussen aan, vooral op het gebied van digitale vaardigheden.

Binnen de regio is de gemeente lid van het Bondgenootschap Laaggeletterdheid, waarin organisaties uit de semi‑overheid en gemeenten samenwerken om best practices op te halen en te delen. Verder neemt de gemeente deel aan het Regioplan Wet Educatie Beroepsonderwijs 18+, dat verschillende pijlers kent die zich richten op basisvaardigheden, geletterdheid in het gezin, gezondheid en werk. Mantelzorgbeleid De gemeente Beekdaelen zet in op het vinden, bereiken, ondersteunen en waarderen van mantelzorgers. Alle mantelzorgers kunnen gebruikmaken van collectieve voorzieningen, waaronder het Steunpunt voor Mantelzorgers Parkstad en de Meedenkers, die onafhankelijke cliëntondersteuning bieden. Daarnaast verstrekt de gemeente een financiële bijdrage aan mantelzorgers die aan bepaalde voorwaarden voldoen. Dit mantelzorgcompliment is een vorm van erkenning en waardering. Vorig jaar zijn twee feestelijke waarderingsbijeenkomsten georganiseerd voor mantelzorgers en informele zorgvrijwilligers. De gemeente organiseerde deze bijeenkomsten samen met Steunpunt Mantelzorg Parkstad, waarbij ontspanning, erkenning en plezier centraal stonden. Ook in 2026 wordt hieraan invulling gegeven. Mantelzorgers die staan ingeschreven bij het Steunpunt Mantelzorg ontvangen een persoonlijke uitnodiging, maar alle mantelzorgers zijn welkom.

5.6 Thema Inkomen Armoedebeleid De gemeente Beekdaelen vindt het belangrijk dat alle inwoners kunnen beschikken over voldoende middelen om hun leven op een goede manier vorm te geven. Iedereen moet toegang hebben tot basisvoorzieningen zoals eten, kleding, een veilige woning en persoonlijke verzorging. Daarnaast wil de gemeente dat alle inwoners kunnen meedoen aan de samenleving, bijvoorbeeld via sport, cultuur, schoolactiviteiten en andere dagelijkse bezigheden die bijdragen aan een volwaardig leven. Kinderen die opgroeien in armoede krijgen extra aandacht, zodat zij dezelfde kansen hebben als hun leeftijdsgenoten. Het armoedebeleid van de gemeente wordt uitgevoerd door ISD Kompas. Voor inwoners met een laag inkomen zijn er verschillende regelingen zoals bijzondere bijstand, een inkomenstoeslag, een extra‑geldregeling, een collectieve zorgverzekering en kwijtschelding van gemeentelijke belastingen. Daarnaast werkt de gemeente samen met organisaties die inwoners helpen met praktische zaken zoals voedsel, kleding, schoolkosten, sportdeelname en noodzakelijke spullen voor in huis. Schuldhulpverlening De gemeente heeft duidelijke ambities: inwoners moeten snel en eenvoudig de juiste hulp kunnen vinden, en problemen moeten zo vroeg mogelijk worden gesignaleerd. Door vroegtijdig in te grijpen kunnen grotere financiële zorgen vaak worden voorkomen.

In Beekdaelen wordt al enige tijd gewerkt met de zogenaamde module vroegsignalering. Signalen over betalingsachterstanden bij woningcorporaties, water- en energieleveranciers en zorgverzekeraars komen via een digitaal systeem binnen bij ISD Kompas. De opvolging van die signalen wordt uitgevoerd door GRIB. Het doel is om inwoners met beginnende geldzorgen proactief te bereiken en te helpen voordat hun schulden onbeheersbaar worden. Dankzij vroegsignalering worden geldproblemen steeds vaker in een vroeg stadium herkend. Er wordt gestreefd naar maatwerk, zodat iedereen ondersteuning krijgt die past bij de persoonlijke situatie. De hulp richt zich niet alleen op het oplossen van problemen, maar ook op het werken aan een stabiele financiële toekomst. Jongeren vormen een groep die extra steun kan gebruiken. Zij krijgen te maken met nieuwe verantwoordelijkheden, zoals zelfstandig wonen en omgaan met geld. Om hen te ondersteunen geeft GRIB voorlichting in het primair onderwijs en worden cursussen georganiseerd waarin jongeren leren hoe zij hun geld kunnen beheren. Scholen en jongerenwerk worden hierbij nauw betrokken. Wanneer jongeren toch schulden krijgen, probeert de gemeente zo snel mogelijk te helpen. De ondersteuning richt zich zowel op het oplossen van schulden als op het leren omgaan met administratie en vaste lasten. 6.

Conclusie Met deze Lokale Inclusie Agenda leggen we de basis voor de komende jaren. Een agenda op zichzelf verandert echter niets; het is de gezamenlijke inzet van inwoners, organisaties, verenigingen en de gemeente die het verschil maakt. Inclusie vraagt om aandacht, om doorzettingsvermogen en soms om het lef om bestaande gewoonten los te laten. Tegelijkertijd weten we dat onze kernen beschikken over een grote betrokkenheid en een sterke bereidheid om elkaar te helpen. Die kracht benutten we om stap voor stap te bouwen aan een samenleving waarin iedereen zich gezien voelt en volwaardig kan meedoen. We blijven daarom in gesprek, blijven leren en blijven verbeteren. Samen zorgen we ervoor dat deze agenda geen eindpunt vormt, maar een doorlopend proces blijft dat onze gemeenschap sterker, toegankelijker en toekomstbestendig maakt.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://beekdaelen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a7d387c1-0df7-4553-b718-9ff6889427e8?agendaItemId=21c6a347-b8b5-4129-b66c-98fb18c0e1a1