Begroting 2024 gemeente Beekdaelen VERVALLEN
Tekst van het document
Programmabegroting 2024
2
Begroting 2024
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .......................................................................................................3 Welkom ...................................................................................................................5 1.
Inleiding ......................................................................................................6
2.
Kerngegevens...............................................................................................8
3.
Leeswijzer ..................................................................................................11
Begrotingsresultaat en vermogen .........................................................................12 1.
Inleiding ....................................................................................................13
2.
Begrotingsresultaat 2024-2027 .....................................................................15
3.
Beleidsontwikkelingen via apart raadsvoorstel .................................................19
4.
Mogelijke oplossingsrichtingen ......................................................................21
5.
Reëel en structureel evenwicht ......................................................................23
6.
Reserves en voorzieningen ...........................................................................24
Programma 1 | Inwoners, bestuur en veiligheid ...................................................28 1.1 Inleiding .....................................................................................................29 1.2 Wat willen we bereiken? ...............................................................................32 1.3 Wat gaan we daarvoor doen? ........................................................................33 1.3.1 Algemene ontwikkelingen programma 'Inwoners, bestuur en veiligheid' .......33 1.3.2 Beleidsontwikkelingen waarvan de middelen worden gevraagd in deze begroting ....................................................................................................34 Programma 2 | Sociale leefomgeving ....................................................................38 2.1 Inleiding .....................................................................................................39 2.2 Wat willen we bereiken? ...............................................................................44 2.3 Wat gaan we daarvoor doen? ........................................................................45 2.3.1 Algemene ontwikkelingen programma 'Sociale leefomgeving' .....................45 2.3.2 Beleidsontwikkelingen waarvan de middelen worden gevraagd in deze begroting
....................................................................................................45 2.3.3 Beleidsontwikkelingen waarvan de middelen worden gevraagd via een apart raadsvoorstel ...............................................................................................46 Programma 3 | Fysieke leefomgeving ...................................................................51 3.1 Inleiding .....................................................................................................52 3.2 Wat willen we bereiken .................................................................................56 3.3 Wat gaan we daarvoor doen? ........................................................................57 3.3.1 Algemene ontwikkelingen programma 'Fysieke leefomgeving' .....................57
3
Begroting 2024
3.3.2 Beleidsontwikkelingen waarvan de middelen worden gevraagd in deze begroting ....................................................................................................59 3.3.3 Beleidsontwikkelingen waarvan de middelen worden gevraagd via een apart raadsvoorstel ...............................................................................................60 Programma 4 | Bestuurlijke samenwerking en financiën ......................................64 4.1 Inleiding .....................................................................................................65 4.2 Wat willen we bereiken? ...............................................................................67 4.3 Wat gaan we daarvoor doen? ........................................................................68 4.3.1 Algemene ontwikkelingen programma 'Bestuurlijke samenwerking en financiën' ....................................................................................................68 (Verplichte) paragrafen .........................................................................................71 1.
Inleiding paragrafen ....................................................................................72
2.
Lokale heffingen ..........................................................................................73
3.
Weerstandsvermogen ..................................................................................80
4.
Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................93
5.
Financiering ................................................................................................99
6.
Verbonden partijen ....................................................................................104
7.
Grondbeleid ..............................................................................................110
8.
Bedrijfsvoering ..........................................................................................112
9.
Duurzaamheid...........................................................................................117
Bijlagen ...............................................................................................................120 1.
Begroting in één oogopslag .........................................................................121
2.
Begroting per taakveld ...............................................................................123
3.
Overzicht baten en lasten cf. BBV ................................................................127
4.
Specificatie algemene uitkering gemeentefonds (septembercirculaire 2023) ......130
5.
Toelichting op Verbonden Partijen ................................................................133
6.
Overzicht van incidentele baten en lasten .....................................................145
7. Overzicht structureel en reëel evenwicht inclusief specificatie algemeen dekkingsmiddel ...............................................................................................148
4
8.
Overzicht investeringen economisch en maatschappelijk nut ...........................151
9.
Overzicht reserves en voorzieningen ............................................................152
10.
Rente-overzicht .......................................................................................155
11.
Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ...............................156
12.
Meerjaren investeringsplan .......................................................................157
Begroting 2024
Welkom
5
Begroting 2024
1. Inleiding Woord vooraf Voor u ligt de Programmabegroting 2024 inclusief meerjarenraming 2025-2027. De Programmabegroting 2024 geeft een inhoudelijk en financieel overzicht van de taken, plannen en ambities van de gemeente Beekdaelen. De begroting maakt een belangrijk onderdeel uit van de planning- en controlcyclus van de gemeente en sluit aan op de Jaarstukken 2022, de Programmabegroting 2023, het coalitieprogramma 2022-2026 ‘Ons thuis, Ons Beekdaelen’ en de Kadernota 2024. Sinds het ontstaan van Beekdaelen in 2019 is het ons steeds gelukt om een sluitende begroting te presenteren en voldoende reserves te hebben voor onverwachte uitgaven. Ook voor het begrotingsjaar 2024 ligt er weer een sluitend begrotingsvoorstel en hebben we ambities. Daar zijn we trots op. Echter, worden we voor wat betreft het realiseren van onze ambities en het rekeninghouden met belangrijke ontwikkelingen geconfronteerd met dreigende kortingen door het Rijk. Vanaf 2026 is er namelijk een oplopend tekort zichtbaar dat wordt veroorzaakt door maatregelen van rijkswege. Door de val van het kabinet Rutte IV is onzeker wanneer meer duidelijkheid ontstaat over de noodzakelijke verbetering van de structurele financiële positie van gemeenten. Er is sprake van een sluitende begroting als de begroting reëel is en de structurele uitgaven worden gedekt door structurele inkomsten in het jaar 2024.
In de hier voorliggende Programmabegroting 2024 is dit het geval. Voor 2026 en 2027 nemen we echter – gelet op de reeds genoemde dreigende maatregelen door het Rijk - het advies van de VNG ter harte om zichtbaar te maken wat er hierdoor in Beekdaelen financieel onmogelijk is door het financieel tekort dat hierdoor ontstaat. We leggen daarom voor deze jaren een realistische begroting voor, gebaseerd op het huidige takenpakket, de noodzakelijke investeringen, de inflatie, de stijgende rente, de ambities uit het coalitieakkoord en geschatte mee- en tegenvallers. Het zogenaamde ‘financiële ravijn’ waar het Rijk alle gemeenten, en ook de gemeente Beekdaelen, mee confronteert is in 2027 dan ook ‘aanzienlijk’ te noemen. Daarnaast zijn er nog meer ontwikkelingen van invloed op de koers van onze gemeente. Hieronder lichten wij een aantal van de belangrijkste zaken toe. De lasten per inwoner voor het sociaal domein zijn de afgelopen jaren, in het bijzonder bij de uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo, toegenomen. Dit komt onder meer omdat de complexiteit van de vraagstukken in de jeugdzorg toeneemt en door de relatief hoge loonen prijsstijgingen. Een trend die niet zomaar en op korte termijn verandert. We moeten voor de komende jaren daarom eveneens rekening houden met hogere uitgaven en inzetten op een financieel houdbare zorg voor eenieder die dit in Beekdaelen nodig heeft.
Naast de uitdagingen in het sociaal domein vraagt ook de energietransitie aandacht: het overstappen van fossiele brandstoffen zoals olie en gas naar duurzame energiebronnen zoals geothermie, wind- en zonne-energie. Er zijn tal van landelijke regelingen die bijdragen aan het betaalbaar maken van de energietransitie. Onze gemeente heeft als taak ervoor te zorgen dat iedereen kan meedoen aan de overgang naar schone en duurzame energie. Dit vraagt de inzet van menskracht en middelen. De Wet versterking regie volkshuisvesting ligt sinds juli 2023 voor advies bij de Raad van State. Het moet de overheden zoals de gemeente Beekdaelen grip gaan bieden op hoeveel, 6
Begroting 2024
waar en voor wie wordt gebouwd, dat er sneller gebouwd kan worden en dat kwetsbare mensen met urgentie een woning krijgen. Al deze onderwerpen vragen ook in onze gemeente aandacht. De Omgevingswet gaat in op 1 januari 2024. Inzet van de wet is dat het makkelijker wordt om te bouwen, rekening te houden met het milieu en de natuur te beschermen. Tegelijkertijd zijn er de nodige uitdagingen. Het stelsel is nog in ontwikkeling en hoe goed we ook zijn voorbereid, we moeten er rekening mee houden dat we aanlopen tegen niet eerder voorziene vraagstukken. Daarnaast zullen onze inwoners en ondernemers die plannen en ideeën hebben, moeten wennen aan de nieuwe procedures en werkwijzen. Naast deze ontwikkelingen die op onze gemeente afkomen hebben we genoeg ambities. In de Kadernota 2024 hebben we keuzes gemaakt met betrekking tot onze ambities. Deze zijn nader uitgewerkt in de nu voorliggende Programma-begroting 2024. Sinds de vaststelling van de Kadernota 2024 in juli van dit jaar hebben we het structurele tekort op de begroting vanaf 2026 echter verder zien groeien. Vooral de lagere inkomsten van het gemeentefonds leveren een uitzonderlijke financiële situatie op voor bijna alle gemeenten in de toekomst. Ook de val van het kabinet zorgt voor extra financiële onzekerheden. Deze nieuwe ontwikkelingen vragen ook in 2024 om keuzes met betrekking tot onze ambities.
We zullen onze ambities richting 2026 dan ook nog scherper moeten prioriteren, beter moeten koppelen aan de beschikbare uitvoeringscapaciteit en moeten blijven investeren in de flexibiliteit en veerkracht van onze organisatie in een tijd van een krappe arbeidsmarkt. Daarom is het van belang om in de komende jaren te werken aan een nieuwe balans tussen geld, capaciteit en taken ten einde tot zo realistisch mogelijke ambities te komen en te grote ambities zoveel als mogelijk te vermijden. Daarnaast laten we, via de VNG, in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2023 en vorming van een nieuw kabinet stevig van ons horen om voor Beekdaelen een reële vergoeding in het gemeentefonds te krijgen, zodat we ook langs die kant proberen onze realistische ambities te kunnen verwezenlijken. Ondanks het zwaar weer dat financieel gezien op ons afkomt in de komende jaren zijn we er trots op om door middel van deze programmabegroting 2024 koers te kunnen houden en richtinggevende keuzes te kunnen maken voor de toekomst van onze mooie gemeente Beekdaelen! We hopen dat u meedoet!
7
Begroting 2024
2. Kerngegevens Kerngegevens per 1 januari 2024
8
Begroting 2024
Kerngegevens per 1 januari gemeente Beekdaelen Omschrijving
aantal
A. Sociale structuur Aantal inwoners
35.885
· 0 tot en met 18 jaar
6.077
· 19 tot en met 64 jaar
19.894
· 65 jaar en ouder
9.914
Aantal periodieke bijstandsgerechtigden
395
· personen jonger dan 21 jaar
8
· personen van 21 tot en met 64 jaar
356
· personen van 65 jaar en ouder
7
· uitkeringsgerechtigden ingevolge de IOAW
20
IOAZ
4
Aantal tewerkgestelden in de sociale werkvoorziening (in arbeidsjaren) Aantal personen tewerkgestelden in de sociale werkvoorziening
147,0 165
B. Fysieke structuur Oppervlakte land (hectare)
7.831
Oppervlakte binnenwater (hectare)
18
Aantal woonruimten
16.722
Lengte van de wegen (kilometers)
379
Openbaar groen (hectare)
99
C. Financiële structuur (x € 1.000) Uitgaven gewone dienst
109.420
Opbrengst belastingen en recht
20.815
Algemene uitkering uit het Gemeentefonds
70.155
Boekwaarde investeringen
114.062
Vaste schuld · langlopende leningen
15.120
Reserves en voorzieningen: · algemene reserve
8.405
· reserves
71.185
· voorzieningen
20.045
D. Financiële structuur per inwoner Per inwoner: Uitgaven gewone dienst
3.049
Opbrengst belastingen en recht
580
Algemene uitkering uit het Gemeentefonds
1.955
Boekwaarde investeringen
3.179
9
Begroting 2024
Langlopende leningen
421
Algemene reserve
234
Bestemmingsreserves
1.984
Voorzieningen
10
559
Begroting 2024
3. Leeswijzer In deze begroting wordt allereerst stilgestaan bij de gemeentefinanciën. Hierin wordt enerzijds de ontwikkeling van het begrotingsresultaat beschreven. Anderzijds vindt een toelichting plaats op het verloop van het vermogen en de voorzieningen van de gemeente. Het begrotingsresultaat schetst de structurele middelen waarover de gemeente de komende jaren kan beschikken. In de paragraaf reserves en voorzieningen wordt aangegeven welke zaken de komende jaren worden opgepakt die een effect hebben op de eenmalige middelen die de gemeente heeft. Na het financiële deel worden de programma's beschreven. De informatie die daarin staat heeft een meer beleidsinhoudelijk karakter. De gemeente heeft vier programma's die zijn gevormd op basis van de hoofdstukindeling van het coalitieprogramma: Programma 1: Inwoners, bestuur en veiligheid Programma 2: Sociale leefomgeving Programma 3: fysieke leefomgeving Programma 4: bestuurlijke samenwerking en financiën Per programma zijn de doelstellingen beschreven die zijn verankerd in het coalitieprogramma 'OnsThuis, Ons Beekdaelen' 2022-2026. Dat document vormt immers de kapstok voor het beleid dat de komende jaren wordt gevoerd. De doelstellingen zijn toegelicht in het programmaonderdeel 'Wat willen we bereiken'.
In het programmaonderdeel 'Wat gaan we daarvoor doen' zijn de beleidsinitiatieven vermeld die voor een groot deel al via de kadernota 2024 zijn aangekondigd. Die beleidsinitiatieven dragen bij aan de doelstellingen die in het coalitieakkoord zijn vermeld. Tenslotte wordt in deze begroting ingegaan op de zogenaamde 'paragrafen'. Naast de programma’s zijn gemeenten namelijk verplicht om zeven programma-overstijgende paragrafen in de begroting op te nemen. De paragrafen beschrijven onderwerpen die zich vaak niet laten vangen in een enkel programma.
11
Begroting 2024
Begrotingsresultaat en vermogen
12
Begroting 2024
1. Inleiding Begrotingsresultaat en vermogen Algemeen Dit hoofdstuk beschrijft de manier waarop het begrotingsresultaat tot stand komt. Daarnaast wordt inzicht gegeven in de omvang van de gespaarde middelen van de gemeente (het zogenaamde vermogen). Voordat we daar nader op ingaan hechten wij eraan allereerst in te gaan op een aantal landelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op de lokale gemeentefinanciën. Kortingen Rijk Zoals aangekondigd in de kadernota 2024 en is beschreven in de Voorjaarsnota 2023 van het Rijk blijkt dat gemeenten vanaf 2026 structureel € 3 miljard minder krijgen om hun taken uit te voeren. Daar hebben alle gemeente last van, dus ook de gemeente Beekdaelen. Hierdoor is er geen toereikende structurele financiering van de taken van gemeenten. Dit heeft onvermijdelijk gevolgen voor het voorzieningenniveau, de leefomgeving, de zorg en de ondersteuning die gemeenten hun inwoners kunnen bieden. Tot op heden heeft het kabinet niet gezegd dat het hier om een bezuiniging gaat, maar ook niet aangegeven welke taken niet of minder moeten worden uitgevoerd. De korting van 3 miljard is verwerkt in het resultaat dat de gemeente heeft gepresenteerd in de kadernota 2024. Inzet VNG De VNG maakt een vuist tegen het rijk en dringt erop aan dat het rijk gemeenten tegemoet moet komen.
Concreet vraagt de VNG het volgende: • Ophogen van het gemeentefonds en herstel van het accres vanaf 2026 (€ 3 miljard landelijk vanaf 2026) • De opschalingskorting definitief te schrappen (€ 675 miljoen landelijk vanaf 2026) Voor de jaren 2026 en 2027 zijn gemeenten landelijk voor 1 miljard gecompenseerd. Die compensatie was al verwerkt in het resultaat van de kadernota 2024. Of die compensatie in stand blijft, of dat de gemeenten juist voor een hoger bedrag worden gecompenseerd is ten tijde van het opstellen van deze begroting nog niet duidelijk. De septembercirculaire 2023 die is verwerkt in de voorliggende begroting biedt hier geen inzicht in. Begrotingsadvies VNG Op 14 juli jl. heeft de VNG een ledenbrief gestuurd met daarin een begrotingsadvies voor gemeenten. Dat begrotingsadvies bestaat uit twee onderdelen: 1. Presenteer voor de jaren 2024 en 2025 een sluitende begroting. 2. Breng de lasten in de meerjarenramingen voor 2026 en 2027 in beeld, in de vorm van een realistische begroting. Baseer deze op het huidige takenpakket, de noodzakelijke investeringen, de inflatie, de stijgende rente, de ambities uit uw coalitieakkoord en geschatte mee- en tegenvallers. Naar verwachting zullen de meerjarenramingen 2026 en 2027 dan duidelijk tekorten aangeven.
Achterliggende gedachte van de VNG is dat, door de gevolgen van de keuzes van het kabinet te laten zien, een helder signaal wordt afgegeven aan het demissionaire kabinet en de Tweede Kamer: de gemeentelijke financiën zijn momenteel onvoldoende voor het uitvoeren van het huidige takenpakket. In deze begroting nemen wij het advies van de VNG over. De begroting 2024 is realistisch en, mede om die reden, laten de jaren 2026 en 2027 tekorten zien.
13
Begroting 2024
Effect begrotingsadvies VNG voor het provinciaal toezicht De Provincie hanteert het zogenaamde 'gemeenschappelijk financieel toezichtskader' om te beoordelen of een gemeente onder het lichte repressief (normaal) of preventief (verscherpt) toezicht valt. In dat toezichtskader is beschreven dat gemeenten een begroting dienen aan te bieden die structureel en reëel in evenwicht is. Hierbij hanteert de provincie de regel dat een begroting dat evenwicht heeft als de structurele lasten worden afgedekt door structurele baten in het begrotingsjaar zelf. In het geval van de begroting 2024 betekent dit dat het dienstjaar 2024 van de begroting 2024-2027 structureel en reëel in evenwicht dient te zijn. De voorliggende begroting voldoet aan die eis.
14
Begroting 2024
2. Begrotingsresultaat 2024-2027 In deze paragraaf leggen wij stapsgewijs uit op welke manier het resultaat van deze begroting tot stand komt. Allereerst wordt het resultaat van de kadernota 2024 gecorrigeerd waardoor een gezuiverde basis voor de begroting ontstaat (stap 1). Vervolgens wordt beschreven welke mutaties plaatsvinden in deze begroting 2024 (stap 2). Nadat de stappen 1 en 2 zijn doorlopen is sprake van tekorten in de jaren 2026 en 2027 terwijl in de jaren 2024 en 2025 sprake is van grote overschotten. Wij zullen deze overschotten voor een deel reserveren voor de toekomstige investeringen in de onderwijshuisvestingen in Nuth en Puth. Naar verwachting bedraagt het ongedekte deel van de investeringen in de onderwijsvoorzieningen, nadat de reserveringen in deze begroting hebben plaatsgevonden, nog € 7,7 miljoen. In de onderstaande tabel is aangegeven hoe het begrotingsresultaat zich ontwikkelt. De laatste rij in de tabel laat het resultaat van deze begroting zien. Begrotingsresultaat 2024-2027
2024
Resultaat kadernota 2024 Stap 1: terug naar een gezuiverde basis voor de begroting
2025
740,9
442,0
2026
2027
-2.531,4
-3.517,4
834,6
1.107,6
925,5
1.299,5
Stap 2: bijstelling lopende begroting
1.395,0
598,7
-462,6
358,6
Reserveren overschotten 2024 en 2025 voor onderwijshuisvesting
-2.000,0
-2.000,0
0,0
0,0
970,5
148,3
-2.068,5
-1.859,3
Begrotingresultaat 2024-2027
Het resultaat laat in de jaren 2026 en 2027 rode cijfers zien. De negatieve resultaten worden de komende periode groter omdat op korte termijn een aantal voorstellen aan de raad wordt aangeboden met daarin beleidsontwikkelingen die een grote financiële impact hebben. Die beleidsontwikkelingen zijn verderop in dit hoofdstuk beschreven onder de paragraaf 'beleidsontwikkelingen via apart raadsvoorstel'. In het vervolg van deze paragraaf worden de stappen 1 en 2 die zijn vermeld in de tabel achtereenvolgens toegelicht.
Stap 1: terug naar een gezuiverde basis voor de begroting Als startpunt voor het meerjarig perspectief voor de begroting geldt het resultaat dat is gepresenteerd in de kadernota 2024. Zoals bekend is in die kadernota nieuw beleid opgenomen. Ook zijn in de kadernota maatregelen beschreven die leiden tot een verbetering van het resultaat voor de jaren 2024-2027. Voor het nieuwe beleid en voor de maatregelen ter verbetering van het resultaat geldt dat deze apart ter besluitvorming aan de raad worden voorgelegd (en dus niet via de kadernota). Daarom worden de kosten en baten die daaruit voortvloeien eerst geëlimineerd. Voor het nieuwe beleid geldt dat deze later in deze begroting weer opnieuw worden opgevoerd (in stap 2). De onderstaande tabel laat zien welke bedragen zijn gemoeid met het elimineren van de financiële gevolgen van het nieuwe beleid en de verbetermaatregelen (bedragen x € 1.000, + is positief en – is negatief voor het resultaat van de begroting): 15
Begroting 2024
Bepaling basis begrotingsresultaat 2024
2024
2025
2026
Elimineren nieuw beleid in kadernota 2024
1.904,6
2.177,6
2.385,5
2.759,5
Elimineren kostendekkende tarieven, WMO en stelpost
-1.070,0
-1.070,0
-1.460,0
-1.460,0
834,6
1.107,6
925,5
1.299,5
Totaal teruggedraaid
2027
Stap 2: bijstelling lopende begroting Nu de basis voor de begroting staat kan worden bekeken welke ontwikkelingen zich hebben voorgedaan die een effect hebben op het begrotingsbeeld. Raadsvergaderingen september 2023 en oktober 2023 Na het vaststellen van de kadernota 2024 hebben twee raadsvergaderingen plaatsgevonden die stukken bevatten die leiden tot financiële mutaties. In de vergadering van 26 september jl. waren dat de besluiten die verband houden met de Gyselaar fase 2, het gemeenschapshuis in Puth, de grondaankoop in Jabeek/ Süsterseel en de pilot straatcoaches. In de raad van 31 oktober¹ de besluiten aangaande de entree van het gemeenschapshuis in Schinnen, het speelruimtebeleid en het masterplan Schinveld 2.0. Bij elkaar leiden de besluiten uit deze vergaderingen tot een aanvullende structurele ruimtevraag van ruim € 400 duizend euro. Nieuw beleid aangekondigd in de kadernota In de kadernota is aangekondigd dat een aantal beleidsinitiatieven gaat landen in de begroting 2024. Voor een aantal van deze initiatieven geldt dat de bedragen zijn veranderd ten opzichte van de bedragen die waren vermeld in de kadernota. De bedragen die nu in de begroting staan zijn nader uitgezocht en daarmee meer accuraat. Voor één beleidsinitiatief geldt dat deze kosten niet waren aangekondigd in de kadernota 2024 terwijl dit krediet wel in deze begroting wordt gevraagd.
Het betreft het project 'aanschaf nieuw zaaksysteem'. Het nieuwe beleid dat in deze begroting wordt gevraagd is in de onderstaande tabel samengevat (bedragen in duizenden euro's). Per beleidsinitiatief is aangegeven of het gaat om noodzakelijk beleid (A), nuttig beleid (C) of dat sprake is van een mix van nut en noodzaak (B). Op die manier trachten wij tot enige prioritering te komen. Ook is, per beleidsinitiatief, aangegeven in welke paragraaf van deze begroting een nadere toelichting kan worden gevonden. ¹ Gezien het feit dat deze begroting is verspreid voordat de raadsvergadering van 31 oktober heeft plaatsgevonden, wordt er vanuit gegaan dat alle raadsvoorstellen die zijn geagendeerd voor de raad van 31 oktober conform voorstel door de raad worden besloten.
16
Begroting 2024
Nieuw Beleid No
Inventarisatie beleid
A,B of C
§
Eenmalig (D)
Dekking (E)
Netto (D- 2024 2025 2026 2027 E)
Programma Inwoners, bestuur en veiligheid 1
Werkplekken
A 1.3.2
0,0
0,0
2
Datagedreven werken
B 1.3.2
142,8
0,0
3
Kinderraad
C 1.3.2
0,0
4
Aanschaf nieuw zaaksysteem
A 1.3.2
172,5
C 2.3.2
450,0
0,0 18,8
67,4 115,9 164,5
142,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
5,0
5,0
5,0
5,0
70,2
102,3
0,0
0,0
0,0
0,0
100,0
350,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Programma Sociale leefomgeving 5
Beschermd wonen/ Skaeve Huse Programma Fysieke leefomgeving
6
Geluidskaarten
A 3.3.2
25,0
0,0
25,0
0,0
0,0
0,0
0,0
7
Uitvoeren boomveiligheidscontrole
A 3.3.2
0,0
0,0
0,0 30,0
15,0
15,0
15,0
8
Groot onderhoud beplanting
A 3.3.2
70,0
0,0
70,0
0,0
0,0
0,0
0,0
9
Aanbesteding beheer bomen en groen sportvelden
A 3.3.2
30,0
0,0
30,0
0,0
0,0
0,0
0,0
10
Vertaling Nationaal Programma Landelijk Gebied
C 3.3.2
700,0
350,0
350,0
pm
pm
pm
pm
Rentekosten A
0,0
9,6
9,6
9,6
Rentekosten B
0,0
4,6
4,6
4,6
Rentekosten C
0,0
37,3
37,3
37,3
naar het Limburgs programma landelijk gebied
Totalen
1.590,3
520,2
1.070,1 53,8 138,9 187,4 236,0
Rentekosten nieuw gemeentehuis Op 31 januari 2023 heeft de raad besloten in te stemmen met het realiseren van de gemeentelijke huisvesting op de locatie 'De Horsel'. Bij de bepaling van de omvang van de exploitatiekosten is rekening gehouden met een rentepercentage van 0%. Daarover is de raad via een raadsinformatiebrief (met als registratienummer 185957/341489) geïnformeerd. De afgelopen periode is de rente gestegen. Om die reden willen we de raad via deze begroting voorstellen om de rentekosten te verhogen tot het actuele rentepercentage van afgerond 3,2%. Dat betekent een belasting van het resultaat voor een bedrag van € 390.000 vanaf het jaar 2026. Budgetbijstellingen Gebleken is dat een aantal budgetten die in de begroting zijn opgenomen bijstelling behoeft. Het structurele voordeel van die bijstellingen bedraagt ruim € 600.000 euro per jaar. Hierna wordt uiteengezet waar de voordelen door worden veroorzaakt. Herverdeling BUIG- middelen Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. Deze BUIG- middelen worden vanaf het jaar 2024 op een nieuwe manier verdeeld over de
17
Begroting 2024
gemeenten. De gemeente Beekdaelen is voordeelgemeente en ontvangt als gevolg daarvan € 360.000 per jaar meer dan begroot. Toerekening compensabele btw aan afval- en rioolheffing Naast het voordeel als gevolg van de herverdeling van de BUIG- gelden ontstaat ook een voordeel als gevolg van de stijging van de riooluitgaven en de kosten voor afval. Net zoals voorgaande jaren wordt er ook nu voor gekozen om compensabele btw toe te rekenen aan de heffing. Dat betekent dat de btw- component van exploitatiekosten en afschrijvingskosten als voordeel ten gunste van het begrotingsresultaat komen (btw zit niet in de lasten, maar wel in de heffing). Door de hogere kosten van afval en rioleringen stijgt de btw component en daarmee ook het voordeel voor de begroting. Dat voordeel is overigens ook nodig, omdat gemeenten op macro- niveau worden gekort voor de btw die bij het rijk wordt gecompenseerd. Het totale voordeel als gevolg van het vorenstaande bedraagt afgerond € 450.000. Lagere legesopbrengst door Wet Kwaliteitsborging Tegenover de hiervoor vermelde voordelen ontstaat een nadeel omdat de Wet Kwaliteitsborging die per 1 januari 2024 ingaat leidt tot een lagere opbrengst van de leges. De verwachte lagere legesopbrengsten bedragen afgerond € 150.000. Hogere voordelen in de jaren 2024 en 2025 In de jaren 2024 en 2025 is het positieve effect nog groter dan in de jaren daarvoor.
Die voordelen komen doordat de in de begroting 2023 geraamde bijramingen op de energiebudgetten wegens de gestegen energiekosten weer kunnen worden afgeraamd. Het prijsniveau bevindt zich voor de gemeente Beekdaelen weer nagenoeg op het niveau van vóór de energiecrisis. Los van dat voordeel vallen de geraamde rentekosten in het jaar 2024 lager uit dan eerder aangenomen. De raad heeft in de eerste burap 2023 besloten een lening af te sluiten van € 25 miljoen. De daarbij horende rentekosten zijn voor de volledige omvang geraamd vanaf het jaar 2024. Aangezien de betreffende gelden deels pas op een later moment nodig zijn, is ervoor gekozen om de lening gefaseerd in 2024 af te roepen. Dat betekent dat de geraamde rentekosten in 2024 lager uitvallen dan eerder aangenomen. Septembercirculaire 2023 gemeentefonds De middelen die de gemeente krijgt gestort in het gemeentefonds zijn net genoeg om de loon- en prijsstijgingen te kunnen opvangen. Vanaf het jaar 2027 is echter sprake van een voordeel. Dat voordeel wordt veroorzaakt doordat het accres in dat jaar naar boven wordt bijgesteld. De onderstaande tabel laat de mutaties zien die het gevolg zijn van de in deze stap vermelde ontwikkelingen (bedragen x € 1.000, + is positief en – is negatief voor het resultaat van de begroting): Bijstellingen lopende begroting
2026
2027
Raadsvergaderingen september en oktober
2024 -322,2
-398,4
-424,5
-424,5
Nieuw beleid aangekondigd in de kadernota 2024
-53,8
-138,9
-187,4
-236,0
Rentekosten nieuwe huisvesting gemeentehuis Budgetbijstellingen Septembercirculaire 2023 gemeentefonds Totale bijstellingen lopende begroting 2024
18
Begroting 2024
2025
0,0
0,0
-398,8
-398,8
1.680,2
1.044,3
690,3
625,9
90,8
91,6
-142,2
792,0
1.395,0
598,7
-462,6
358,6
3. Beleidsontwikkelingen via apart raadsvoorstel In de kadernota is, naast nieuw beleid dat in de begroting landt, ook aangegeven dat nieuwe beleidsinitiatieven volgen waarvan de extra kosten worden voorgelegd via aparte raadsvoorstellen. Het inzicht dat de kadernota gaf voor wat betreft die beleidsinitiatieven is achterhaald, aangezien een aantal van die raadsvoorstellen al door de raad is vastgesteld in de raadsvergaderingen van september en van oktober. Onderstaand treft u een geactualiseerd overzicht aan, waarin ook weer de codering is aangebracht voor noodzakelijk beleid (A), nuttig beleid (C) en een mix variant (B). Per beleidsinitiatief is aangegeven in welke paragraaf van deze begroting een nadere toelichting kan worden gevonden. Het betreffende overzicht is puur informatief. Over de betreffende beleidsinitiatieven wordt via deze begroting geen besluitvorming gevraagd (bedragen x € 1.000, + is positief en – is negatief voor het resultaat van de begroting). Nieuw Beleid No
Inventarisatie beleid
Jaar
A,B of C
§
Eenmalig (D)
Dekking (E)
Netto (D-E)
2024
2025
2026
2027
Programma Sociale leefomgeving a
Onderwijshuisvesting school middengebied
2024
A 2.3.3
8.300,0
6.400,0
1.900,0
0,0
0,0
0,0
0,0
b
Uitrol pilot straatcoaches
2026
C 2.3.3
pm
pm
pm
0,0
0,0
100,0
100,0
Programma Fysieke leefomgeving c
Rehabilitaties wegen
2024
A 3.3.3
0,0
pm
0,0
0,0
184,4
455,0
785,4
d
Meerjarig onderhoud culturele kunstwerken
2024
A 3.3.3
pm
pm
pm
0,0
18,0
18,0
18,0
e
Cofinanciering centrumplan Schimmert
2024
A 3.3.3
250,0
0,0
250,0
0,0
0,0
0,0
0,0
f
Meerjarig onderhoudsplan gebouwen
2024
A 3.3.3
0,0
0,0
0,0 600,0
600,0
600,0
600,0
Meerjarig onderhoudsplan gebouwen duurzaamheid
2025
C
pm
pm
pm
g
Uitbreiding standplaatsen woonwagens
2024
B 3.3.3
320,0
0,0
320,0
0,0
0,0
0,0
0,0
h
Renovatie verduurzaming Bloemenbuurt Schinveld
2025
C 3.3.3
1.000,0
700,0
300,0
0,0
0,0
0,0
0,0
Rentekosten A
0,0
277,0
277,0
277,0
Rentekosten B
0,0
10,4
10,4
10,4
Rentekosten C
0,0
0,0
32,4
32,4
Totalen
9.870,0
7.100,0
0,0 1.000,0 1.000,0 1.000,0
2.770,0 600,0 2.089,8 2.492,8 2.823,2
Naast het beleid dat is vermeld in de tabel is ook sprake van twee andere grote ontwikkelingen die een groot beslag gaan leggen op de gemeentelijke middelen: de onderwijshuisvestingen in Puth en in Nuth. Die grote ontwikkelingen worden gepleegd in de jaren ná het meerjarig perspectief 2024-2027. Zoals het er op dit moment uitziet kunnen die investeringen niet worden uitgevoerd: het resultaat is negatief en het vermogen is ontoereikend. Zeker als de raad ook nog besluit om het nieuwe beleid dat in deze paragraaf 19
Begroting 2024
is beschreven uit te voeren. Het spreekt voor zich dat bij ongewijzigde financiële vooruitzichten nieuwe investeringen- bovenop de hier reeds genoemde initiatieven- het financiële resultaat van onze gemeente nog meer verslechteren. Als de beleidsvoorstellen die zijn beschreven in de bovenstaande tabel unaniem worden overgenomen dan heeft dat grote gevolgen voor het (meerjarig) begrotingsbeeld. De onderstaande tabel maakt dit inzichtelijk (bedragen x € 1.000, + is positief en – is negatief voor het resultaat van de begroting). Nieuw beleid via aparte raadsvoorstellen
2026
2027
Begrotingsresultaat 2024-2027
970,5
148,3
-2.068,5
-1.859,3
Nieuw beleid via aparte raadsvoorstellen
-600,0
-2.089,8
-2.492,8
-2.823,2
Toekomstig resultaat na raadsvoorstellen
370,5
-1.941,5
-4.561,3
-4.682,5
20
2024
Begroting 2024
2025
4. Mogelijke oplossingsrichtingen Zoals eerder in deze paragraaf beschreven stevent de gemeente vanaf het jaar 2026 af op tekorten. We moeten de komende jaren om die reden op zoek gaan naar mogelijkheden om het resultaat te verbeteren: we kunnen niet anders. Die mogelijkheden kunnen worden gezocht aan de uitgavenkant (besparingen) of aan de inkomstenkant (verhogen lokale heffingen). Onderstaand treft u enige suggesties aan. Kostendekkend maken afvalstoffenheffing In de begroting 2023 heeft de raad besloten om een deel van de gestegen kosten van afval niet in rekening te brengen bij de burgers. Besloten kan worden de tarieven weer terug te brengen op een kostendekkend niveau. Dat leidt tot een stijging van het vast recht van ongeveer 25 euro per gezin. Voor de gemeentebegroting betekent dit een voordeel van € 400.000. Kostendekkend maken leges De leges in de gemeente zijn al sinds jaar en dag niet kostendekkend. Verhoging tot het kostendekkende tarief betekent een structurele verbetering van het resultaat van afgerond € 500.000. Inkomensafhankelijke bijdrage WMO Vanaf het jaar 2026 worden gemeenten voor wat betreft de WMO in de gelegenheid gesteld af te stappen van het wettelijk vastgestelde vaste abonnementstarief. Er kan een inkomensafhankelijke bijdrage worden gevraagd die leidt tot een stijging van de baten enerzijds.
Anderzijds leidt de afschaffing van het abonnementstarief mogelijk tot een afname van de vraag en daarmee ook tot een afname van de kosten. De beheerders van het gemeentefonds hebben vanaf het jaar 2026 een korting in het gemeentefonds doorgevoerd, die gemeenten kunnen terugverdienen door het abonnementstarief af te schaffen en de inkomensafhankelijke bijdrage in te voeren. Naar verwachting leidt de invoering van de inkomensafhankelijke bijdrage tot een voordeel van jaarlijks bijna €400.000. Besparingen De gemeentelijke budgetten zijn in de begroting openomen om de gestelde doelen te bereiken. Verlaging van de budgetten heeft daarmee vanzelfsprekend gevolgen voor de mate waarin de gestelde doelstellingen worden gehaald. De besparingen leiden daarmee tot (vaak negatieve) maatschappelijke effecten. De gemeente is druk doende het besparingspotentieel in kaart te brengen alsmede de negatieve effecten die de besparingen tot gevolg hebben. Op die manier kunnen er voor de toekomst keuzes worden gemaakt. Verhogen lokale heffingen Naast besparingen kan ook worden gedacht aan verhoging van de lokale heffingen. Zo kan de toeristenbelasting op termijn worden verhoogd. Dat achten wij niet ondenkbaar met het oog op de investeringen die de laatste jaren hebben plaatsgevonden op het gebied van recreatie en toerisme. Daarnaast bestaat de mogelijkheid de onroerendzaakbelasting te verhogen.
Een verhoging van de onroerend zaakbelasting met 1% leidt tot een inkomstenstijging van indicatief € 80.000. Zoals vermeld in het coalitieprogramma ‘Ons thuis, Ons Beekdaelen’ willen we de lastenstijging van de burger zo beperkt mogelijk houden. Voor de vermelde oplossingsrichtingen geldt, net als voor het nieuwe beleid dat wordt gevraagd via aparte raadsvoorstellen, dat besluitvorming in deze begroting nog niet wordt 21
Begroting 2024
gevraagd. Betreffende maatregelen willen we laten afhangen van de omvang van de toekomstige tekorten. In de toekomstige buraps, kadernota's en begrotingen wordt de raad daar actief over geïnformeerd. In de onderstaande tabel zijn de bedragen die horen bij de oplossingsrichtingen samengevat (bedragen in duizenden euro's). Mogelijke oplossingsrichtingen
bedrag
Kostendekkend maken afvalstoffenheffing
400,0
Leges kostendekkend maken
507,0
Inkomensafhankelijke bijdrage WMO
390,0
Besparingen (afhankelijk van keuzes die nog gemaakt worden) Extra verhogen lokale heffingen (afhankelijk van stijgingspercentage) Totale mogelijke oplossingsrichtingen
22
pm pm 1.297,0
Begroting 2024
5. Reëel en structureel evenwicht Berekening Om vast te kunnen stellen dat er sprake is van structureel evenwicht dient het begrotingsresultaat gecorrigeerd te worden voor incidentele lasten en baten. Voor een specificatie van de incidentele lasten baten wordt verwezen naar de bijlage "Overzicht van incidentele baten en lasten". Structureel evenwicht (bedragen x € 1.000) Begrotingsresultaat
2024
2025
2026
2027
970,5
148,3
-2.068,5
-1.859,3
Correctie incidentele lasten en baten
1.790,1
3.495,3
-18,8
-31,6
Resultaat na correctie incidentele lasten en baten
2.760,6
3.643,6
-2.087,3
-1.890,9
23
Begroting 2024
6. Reserves en voorzieningen Inleiding In deze paragraaf wordt ingegaan op de reserves en voorzieningen van de gemeente Beekdaelen voor het begrotingsjaar 2024. Voor het jaar 2024 worden de mutaties beschreven van achtereenvolgens de algemene reserve, de bestemmingsreserves en de voorzieningen. Voor een meerjarig overzicht wordt verwezen naar de bijlage ‘staat van reserves en voorzieningen’. Het deel van de reserves waar de gemeente nog vrij over kan beschikken bedraagt naar de huidige inzichten afgerond € 3,2 miljoen. Daar is de afgelopen jaren flink op ingeboet. Mede gelet op de grotere opgaven in de toekomst komt de reservepositie ernstig in gevaar. Dat in combinatie met de tekorten die eerder zijn beschreven in de paragraaf 'begrotingsresultaat en vermogen' maakt dat de gemeente nog behoedzamer dan normaal moet omgaan met nieuwe initiatieven die aanvullende middelen kosten.
Algemene reserve De algemene reserve van de gemeente bestaat uit een algemeen deel, de reserve herindeling en de reserve nog te bestemmen. De algemene reserves worden nu toegelicht. •
Algemeen deel De algemene reserve is een reserve waaraan de raad geen bestemming heeft gegeven. Het is vrij besteedbaar vermogen van de gemeente met dien verstande dat het als belangrijkste functie het vormen van een buffer voor financiële tegenvallers heeft.
•
Reserve herindeling Deze reserve wordt aangewend om de uitgaven te dekken die voortkomen uit de herindeling (fusiebudget).
•
Reserve nog te bestemmen Deze reserve kent weliswaar een bufferfunctie maar hoeft bij een toereikende algemene reserve niet als zodanig te functioneren. De reserve is daarom vrij besteedbaar.
Algemene reserve (bedragen x € 1.000)
begin 2024
Algemene reserve
bij 2024
af 2024
eind 2024
4.197,4
-
-
52,0
-
14,8
37,2
Reserve nog te bestemmen
4.155,7
47,2
1.038,0
3.164,8
Totaal algemene reserve
8.405,1
47,2
1.052,8
7.399,5
Reserve herindeling
4.197,4
Hierna worden de belangrijkste toevoegingen en onttrekkingen toegelicht: Toevoegingen: Op 8 oktober 2019 is het raadsvoorstel verduurzamen gemeentelijke gebouwen aangenomen. De toevoeging aan de reserve nog te bestemmen komt voort uit dit raadsvoorstel en betreft enerzijds lagere energielasten als gevolg van verduurzamen van 24
Begroting 2024
gemeentelijke panden en anderzijds de terugbetaling van verstrekte duurzaamheidsleningen. Onttrekkingen: De onttrekking aan de reserve herindeling ad € 15.000 betreft de compensatie van de lagere huurinkomsten voor sportaccommodaties. In de begroting 2021 is besloten dat het uitgangspunt voor het geharmoniseerde beleid in de basis budgettair neutraal is. Eventuele nadelige gevolgen worden tijdelijk overbrugd met een overgangsregeling. De kosten voor deze overgang zijn incidenteel en opgenomen in deze begroting en komen ten laste van het fusiebudget. Voor wat betreft accommodaties geldt een overgangsperiode van 4 jaren. 2024 is het laatste jaar van de overgangsperiode. De reserve nog te bestemmen neemt af met € 1,038 miljoen. Dit bedrag wordt toegevoegd aan de geclaimde reserve. De geclaimde reserve wordt aangewend ter dekking van kredieten die in deze begroting worden gevoteerd.
Bestemmingsreserves Het totaal van de bestemmingsreserves bedraagt per 1 januari 2024 € 71,2 miljoen: Bestemmingsreserve (bedragen x € 1.000)
begin 2024
bij 2024
af 2024
eind 2024
Bruteringsreserve
49.771,7
-
2.496,4
47.275,3
Reserve niet bestede middelen voorg.dienstjaren
2.207,7
-
318,7
1.889,0
Reserve organisatie ontwikkeling
2.054,5
-
-
2.054,5
Reserve afwachting harmonisatie beleid
1.324,2
-
-
1.324,2
Reserve inzet mjr 2019-2022
93,7
-
-
93,7
Reserve landschapsfonds
315,8
-
-
315,8
Geclaimde reserve
5.342,1
1.161,6
2.377,3
4.126,5
Reserve onderwijshuisvesting asielzoekerskinderen
632,8
-
-
632,8
Reserve participatiebedrijf Vidar
42,4
-
-
42,4
Reserve prijstijging projecten
4.050,4
-
-
4.050,4
Reserve onderwijshuisvesting
5.350,0
2.000,0
-
7.350,0
Totaal bestemmingsreserves
71.185,3
3.161,6
5.192,4
69.154,5
Gedurende 2024 nemen de bestemmingsreserves per saldo af met € 2 miljoen. De geraamde aanwendingen zijn groter dan de geraamde toevoegingen. De belangrijkste toevoegingen en aanwendingen worden hieronder toegelicht. Toevoegingen Geclaimde reserve De geclaimde reserve wordt met € 1,1 miljoen verhoogd waarvan ruim € 100.000 ten laste van de reserve niet bestede middelen voorgaande dienstjaren en ruim € 1 miljoen ten laste van de reserve nog te bestemmen ter dekking van kredieten. Ook voor de geclaimde reserve geldt dat daar een veelheid van investeringen uit worden gedekt waar de raad al eerder een besluit over heeft genomen. Voor de periode 2023 tot en met 2027 wordt de wensbus gesubsidieerd ter hoogte van het verwachte exploitatietekort. Hiermee wordt de wensbus financieel ondersteund om de functie ter invulling van een algemeen voorliggende vervoersvoorziening in stand te houden. Binnen het beschikbare budget wordt in 2024 € 23.600 gereserveerd via een toevoeging 25
Begroting 2024
aan de geclaimde reserve. Voor de periode 2025 tot en met 2027 vindt een aanwending plaats. Reserve onderwijshuisvesting Aan de reserve onderwijshuisvesting wordt in 2024 € 2 miljoen toegevoegd om de toekomstige onderwijshuisvesting te kunnen financieren. Onttrekkingen Bruteringsreserve Om kapitaallasten te dekken wordt de bruteringsreserve voor € 2,5 miljoen aangewend. De reserve niet bestede middelen voorgaande dienstjaren wordt voor € 219.000 aangewend ter compensatie voor de gemiste renteopbrengsten wegens de afkoop van de belegging AGP in 2019. Een bedrag van € 100.000 wordt aangewend en toegevoegd aan de geclaimde reserve. Geclaimde reserve De geclaimde reserve wordt voor € 2,4 miljoen aangewend ter dekking van uitgaven die verband houden met diverse kredietvoteringen.
Voorzieningen Onderstaand treft u een overzicht aan van de voorzieningen. Voorzieningen (bedragen x € 1.000)
begin 2024
Voorziening pensioenen wethouders Voorziening openbare verlichting Voorziening onderhoud gebouwen MOP Voorziening onderhoud gebouwen niet in MOP
bij 2024
af 2024
eind 2024
1.256,7
-
-
404,8
200,0
-
1.256,7 604,8
2.508,1
601,5
869,9
2.239,7
106,1
-
-
106,1
Voorziening riolen
5.403,1
-
527,5
4.875,6
Voorziening onderhoud wegen
4.464,0
-
299,1
4.164,9
Voorziening civiele kunstwerken
211,9
6,0
6,0
211,9
Voorziening asbestsanering
27,2
-
-
27,2
Voorziening oninbare debiteuren BsGW
313,5
125,0
-
438,5
Voorziening oninbare debiteuren privaat/publiekrechtelijk
249,9
-
-
249,9
Voorziening spaarverlof
55,7
-
-
55,7
Voorziening afvalverwerking
344,3
-
-
344,3
Voorziening rehabilitatie wegen Voorziening masterplan 2.0 Schinveld Totaal bestemmingsreserves
-
117,0
-
117,0
4.700,0
-
-
4.700,0
20.045,3
1.049,6
1.702,5
19.392,4
Hierna worden de belangrijkste toevoegingen en onttrekkingen toegelicht: Toevoegingen Aan diverse voorzieningen worden bedragen toegevoegd die, op grond van onderhoudsplannen, de komende jaren nodig zijn om onderhoud te kunnen plegen aan kapitaalgoederen. Het gaat om de voorziening openbare verlichting, de voorzieningen onderhoud gebouwen, de voorziening civiele kunstwerken en de voorziening rehabilitatie wegen. Voor oninbaarbaarheid van belastingdebiteuren wordt € 125.000 toegevoegd.
26
Begroting 2024
Onttrekkingen Voor onderhoud gebouwen, wegen en civiele kunstwerken wordt respectievelijk € 870.000, € 299.000 en € 6.000 aangewend. De aanwendingen stroken met de onderhoudsplannen die voor de kapitaalgoederen zijn opgesteld. Het saldo op de exploitatiebudgetten voor riolering wordt geëgaliseerd door de voorziening riolen voor een bedrag van € 527.000 aan te wenden.
27
Begroting 2024
Programma 1 | Inwoners, bestuur en veiligheid
28
Begroting 2024
1.1 Inleiding Anders besturen Wij willen komen tot een verdere versterking van de manier, waarop Beekdaelen bestuurd wordt. Om tot de beste plannen en uitvoering te komen, willen we een bestuurscultuur die gebaseerd is op collegiaal bestuur, op samenwerken en samen leren, en zeker ook om dit samen met onze inwoners te doen. We staan ten dienste van onze inwoners, ondernemers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Het college is toegankelijk, zichtbaar en geïnformeerd. We communiceren helder en transparant over wat wel en niet kan, zodat iedereen weet wat er verwacht kan worden. We werken met elkaar samen op basis van gelijkwaardigheid en we investeren in elkaar. We nemen elkaar serieus en luisteren goed naar elkaar en denken met de ander mee. We houden vast wat goed gaat en staan open voor vernieuwing; met respect voor elkaars verschillende rollen en verantwoordelijkheden.
Burgerparticipatie Het is wenselijk om bewoners en belanghebbenden in een vroeg stadium bij beleidsvorming te betrekken en om het draagvlak voor beleid te vergroten en de kennis in de samenleving te benutten. Hiertoe heeft de Raad de participatieverordening aangenomen, welke op 1 juli jl. in werking getreden is. Dat begint met duidelijke communicatie en informatievoorziening over wat er speelt. Hierbij hoort ook het actief benaderen van onze inwoners met een luisterende houding en terugkoppeling over wat er is gebeurd met de ingewonnen informatie bij het formuleren van het definitieve beleid. De afgelopen jaren hebben wij –naast de harmonisatieslag en het bestrijden van corona- de eerste stappen gezet inzake Burgerparticipatie (waaronder zelfsturing). In de komende jaren continueren wij de burgerinitiatief- en de duurzaamheidstafel, Beekdaelen B(l)oeit!, waarbij burgers zelf initiatieven op het vlak van actieve burgerinitiatieven en innoverende duurzaamheidsprojecten kunnen subsidiëren. Vanaf 1 juli jl. is hier het uitdaagrecht/right to challenge aan toegevoegd. Daarnaast willen wij de komende jaren de vitaliteit van onze kernen onderzoeken en samen met de burgers bekijken welke langetermijnstrategie gevolgd dient te worden.
Wij starten het traject om te komen tot dorpsplannen, waarin aangegeven wordt waar behoefte aan is (mede data gedreven) en welke prioriteiten gesteld moeten worden. De gebiedsgerichte aanpak zal ook een voornaam aandachtspunt vormen voor de beide uit te voeren regiodeals, niet alleen op kernen niveau, maar ook de aanpak van het landelijk gebied. Aan de basis van deze gerichtheid op de kernen staat de nog te actualiseren ‘Strategische visie Beekdaelen, 2023-2032’. Door de huidige maatschappelijke ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de energietransitie en de implementatie van de Omgevingswet, maar ook recente crisissen verandert er veel in het dagelijkse leven van inwoners. Dit leidt tot een grotere behoefte bij inwoners om invloed uit te oefenen op de democratische besluitvorming. De gemeente vindt het belangrijk om bewoners te betrekken bij de voorbereiding en uitvoering van gemeentelijke plannen. Daarnaast staat de gemeente open voor initiatieven uit de samenleving. In februari 2023 heeft de eindevaluatie van de pilot dorpscoördinator plaatsgevonden. Besloten is om 2 fte dorpscoördinator structureel in te bedden in onze organisatie. De dorpscoördinatoren worden gemeente breed ingezet en werken nauw samen met
29
Begroting 2024
ketenpartners zoals maatschappelijk werk, welzijnswerk en jeugd- en jongerenwerkers, boa’s en straatcoaches.
Dienstverlening en communicatie Wij zorgen dat onze dienstverlening passend is bij de situatie en behoeften van onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Dit doen wij digitaal waar mogelijk en persoonlijk met maatwerk waar dat nodig is. Hiermee bieden we niet alleen keuzevrijheid en onafhankelijkheid, we bieden ook ruimte voor maatwerk. Wij zorgen voor face-to-face contact als dit leidt tot een beter resultaat. Juist deze menselijke maat van onze dienstverlening verliezen wij bij de vergaande digitalisering niet uit het oog. Waar op een innovatieve manier diensten aangeboden kunnen worden, wordt dit opgepakt. Hierbij past ook de huisvesting van de ambtelijke organisatie en het bestuur op één locatie. In deze raadsperiode vindt de bouw van een nieuw duurzaam gemeentehuis plaats. De servicebalies burgerzaken zijn hierbij tevens gecentraliseerd op één locatie. Wij werken klantgericht, dichtbij en transparant. Beekdaelen wil een gemeente zijn die relatief groot is qua oppervlakte, en toch vertrouwd en nabij aanvoelt. In een omgeving waarin wij taken uitbesteden, is en blijft onze ambitie om hét aanspreekpunt te zijn. Wij zijn de regisseur en verbindende schakel. Burgerbetrokkenheid in onze dienstverlening vinden wij belangrijk en dat begint bij een goede communicatie. Dat betekent continu in verbinding staan met inwoners, ondernemers, organisaties en partners.
We zetten derhalve in op een vernieuwde communicatie met daarin opgenomen: •
De basis moet op orde zijn. We zijn betrokken en sturen op kwaliteit. Zaken als een dienstbare instelling, volledige en tijdige informatie, leesbare teksten en snel en duidelijk binnen gestelde termijnen reageren op vragen en verzoeken moeten goed georganiseerd zijn.
•
Wij vinden het belangrijk dat bestuurders en volksvertegenwoordigers zichtbaar en benaderbaar zijn voor de inwoners. Bij langlopende trajecten wordt tussentijds informatie gegeven, waarbij de informatiebehoefte van de inwoners centraal staat. Op die manier weten de inwoners welke plannen op welk tijdstip in welke wijk ten uitvoer worden gebracht.
•
Bij aanvragen staat de houding ‘ja, tenzij’ centraal. Wij hebben aandacht voor de manier waarop wij onze diensten verlenen. Dienstverlening blijft immers mensenwerk en daarmee kan het verschil gemaakt worden.
Strategische personeelsplanning De wereld om ons heen is constant in beweging. Onze interne organisatie moet hierop inspelen door wendbaar en toekomstbestendig te zijn. Om de kwaliteit van de dienstverlening aan onze burgers en de opgaven en ambities waar we voor staan, nu en in de toekomst, waar te kunnen maken vindt er een continue afstemming plaats tussen de koers van de organisatie en sturing op de samenstelling van ons personeelsbestand. We maken het verschil tussen het benodigd en beschikbaar personeel in de toekomst, zowel in kwaliteit als kwantiteit, heel concreet en sturen op basis van de uitkomsten proactief op de 30
Begroting 2024
bezetting van functies en de inzet van HR-beleid en instrumentarium. Hierdoor blijft de slagkracht van de organisatie behouden. Waar nodig investeren we gericht in opleiding en ontwikkeling waardoor kennis, continuïteit en innovatie geborgd zijn. Dit is een geheel en vormt een doorlopend en cyclisch planningsproces.
Openbare orde en veiligheid Veiligheid is een belangrijk aspect in de leefomgeving in onze kernen. Diverse vormen van overlast, high impact crimes en ondermijning hebben inbreuk op het subjectieve veiligheidsgevoel van de burgers. Op de eerste plaats zetten we in op preventie en een multidisciplinaire aanpak in de interventieteams en maken we indien nodig gebruik van de diensten van het Zorg- en Veiligheidshuis Parkstad. Ook zetten wij in op preventie van digitale criminaliteit door het verhogen van de weerbaarheid van inwoners. Met de Parkstadgemeenten, politie en het openbaar ministerie werken wij regionaal samen. Ook zetten we specifiek in op de verdere intensivering van de integrale aanpak van de georganiseerde criminaliteit binnen onze politieregio, zoals de regio brede toepassing van de Integrale Ondermijningsbeelden, de integrale casusaanpak via de Ondermijningstafels en het operationeel maken van een Regionaal Interventie Team dat ondersteund wordt door een regionaal Informatieknooppunt en (gezamenlijke) preventie (campagnes). Ook de meervoudige aanpak van ondermijning in de Beekstraat in Schinveld krijgt- mede via de uitvoering van de regiodeal Parkstad- prioriteit. Op het gebied van toezicht & handhaving focussen wij ons meer op projectmatig werken.
Dit betekent dat in bepaalde periodes onze aandacht meer is gericht op bepaalde thema’s, zoals schoolroutes, blauwe zones en hondenpoep, in plaats van enkel fixi-meldingen.
31
Begroting 2024
1.2 Wat willen we bereiken? Wij staan voor een gemeente waar gemeenschap en gemeente samen optrekken en onderling verbonden zijn. Voor ons gelden de volgende uitgangspunten:
32
•
Beekdaelen bestaat uit 15 kernen met hun eigen identiteit; een goed instrument om maatwerk per kern te realiseren of te actualiseren is het in samenwerking met de burger opstellen van dorpsontwikkelingsplannen.
•
Wij gaan uit van korte lijnen tussen inwoners en overheid en een goede samenwerking tussen inwoners, raad, college en werkorganisatie.
•
Goede communicatie, samenwerking en feedback leiden tot een optimale dienstverlening, die digitaal is waar mogelijk en persoonlijk waar nodig.
•
Gemeente Beekdaelen is een prettige werkgever, waar mensen zich kunnen blijven ontwikkelen, ideeën worden gewaardeerd en in een goed samenspel een bijdrage aan de samenleving wordt geleverd.
•
Inzake de openbare orde en veiligheid zetten we in op het vergroten van zowel de objectieve als de subjectieve veiligheid en op bestrijding en voorkómen van ondermijning.
Begroting 2024
1.3 Wat gaan we daarvoor doen? 1.3.1 Algemene ontwikkelingen programma 'Inwoners, bestuur en veiligheid' Vernieuwing en uitvoering dienstverleningsvisie en communicatievisie Op basis van een herijkte dienstverleningsvisie en communicatievisie werken wij in 2024 aan de verdere ontwikkeling van onze dienstverlening en de vernieuwing van onze communicatie. De weg die wij ingeslagen zijn wordt verder vervolgd. Beekdaelen maken we (nog steeds) samen: digitaal waar mogelijk en persoonlijk waar nodig. Met als speerpunten: klantgericht, dichtbij, duidelijk en transparant. Er zijn nieuwe invloeden en communicatiemiddelen waar we invulling aan gaan geven. De realisatie van de nieuwe dienstverleningsvisie en communicatievisie wordt in 2024 verder vertaald naar concrete uitvoeringsprogramma’s en projecten. Denk aan de implementatie van social media en chatten, de livegang van de persoonlijke internetpagina en trainingen voor helder en begrijpelijk schrijven. Mochten voor de implementatie extra financiële middelen nodig zijn, dan leggen wij dit met een separaat voorstel ter besluitvorming voor.
Artificial Intelligence Ook de overheid gebruikt steeds meer algoritmes om gegevensverwerking en menselijke handelingen in processen te automatiseren. Hierbij dienen dezelfde basisprincipes (gelijke behandeling en geen inperking van vrijheden) te worden gerespecteerd als alle andere dienstverlening door de gemeente Beekdaelen. Algoritmes moeten open en controleerbaar zijn en inwoners van Beekdaelen moeten toegang hebben tot begrijpelijke en actuele informatie over hoe algoritmes hun leven kunnen beïnvloeden. Het bijhouden van algoritmeregisters wordt een verplichting voor elke overheidsorganisatie en er komt toezicht op algoritmes. Na vaststelling van de Europese en Nederlandse wetgeving, vaststelling van het AI normenkader en uitvoering van de impactanalyse kunnen wij de gemeentelijke activiteiten en de financiële consequenties hiervan concreet vaststellen.
Digitaal werken en innovatie Exponentiële groei én adaptie van technologie door burgers en bedrijven eisen ook van ons als gemeente dat wij onze diensten goedkoop, snel, gemakkelijk, locatie- en tijdonafhankelijk aanbieden, opdat zij hun eigen zaken met de gemeente online kunnen regelen en de dienstverlening kunnen volgen; dat wij met de inzet van nieuwe technologie en slimme inzet van data nieuwe manieren van dienstverlening en burgerparticipatie mogelijk maken. Leveranciers ontwikkelen hun applicaties steeds verder door en implementeren ook vernieuwingen, deels als gevolg van wet- en regelgeving, deels door toepassing van slimme technologie zoals algoritmes, zelflerende applicaties en chatbots die o.a. ondersteuning kunnen bieden bij digitale dienstverlening of bij beleidsontwikkeling. Op het moment dat vernieuwingen substantiële financiële consequenties hebben en aanvullende middelen nodig zijn, dan leggen wij hiervoor een concreet adviesvoorstel voor.
Informatiebeveiliging en privacy Onze burgers en bedrijven moeten erop kunnen vertrouwen dat onze dienstverlening op een veilige manier verloopt en dat we verantwoord omgaan met hun gegevens. Digitale veiligheid is een vereiste voor een kwalitatief goede informatievoorziening van de overheid, 33
Begroting 2024
evenals echtheid en toegankelijkheid van informatie. Deze urgentie wordt versterkt doordat fysieke én digitale dreigingen wereldwijd een grote vlucht nemen. Ook in 2024 moeten we zeer alert blijven. Tegelijkertijd met de inzet van slimme technologie en datagedreven werken moeten we de privacy, informatieveiligheid en ethische belangen borgen. Hierbij gaan we uit van onderliggende doelstellingen, houden we rekening met de verschillende belangen en zijn we kritisch op de vraag wat verantwoord is vanuit het oogpunt van ethiek, privacy en informatieveiligheid. Informatieveiligheid, privacy en ethiek gelden voor alle gemeentelijke taken en projecten, raken alle afdelingen en kunnen grote risico’s veroorzaken. Gelet hierop investeren we doorlopend in het versterken van de alertheid en bewustzijn binnen onze organisatie, opdat we bewust omgaan met risico’s en deze tot een minimum kunnen beperken.
Invoering omgevingswet De Omgevingswet bundelt regels voor ruimtelijke projecten, maakt samenwerking tussen partijen gemakkelijker en biedt ruimte voor burgerparticipatie en interactie. Na herhaaldelijk uitstel wordt de Omgevingswet op 1 januari 2024 ingevoerd. Technische problemen met het landelijk Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en de ICT-systemen zijn deels verholpen. Verdere aanpassingen en finetuning van processen en ICT-systemen zijn nog in volle gang en zullen wij ook in 2024 nog voortzetten. Hetzelfde geldt voor invoering van de Wet Kwaliteitsborging (Wkb) welke in fases zal geschieden. Dit laatste heeft negatieve gevolgen voor de inname van leges door gemeenten.
1.3.2 Beleidsontwikkelingen waarvan de middelen worden gevraagd in deze begroting Werkplekken De huidige werkplekken op kantoor zijn afgeschreven. Dit blijkt ook uit het aantal storingen. Hetzelfde geldt ook voor de laptops en de apparatuur in de vergaderruimten. De huidige werkplekvoorzieningen staan efficiënt (samen-)werken in de weg en zijn voor het beheer tijdrovend. Wij stellen nieuw beleid op voor de inzet van eigentijdse werkplekken. Hierbij houden we rekening met het gebruik van bestaande en nieuwe technologie, integratie van teams op de werkplek voor vergaderen en samenwerken. De werkplekken moeten voldoen aan de eisen om zonder beperkingen tijd-, plaats- en locatie-onafhankelijk te kunnen (samen-)werken. De meerkosten bedragen op termijn ruim € 164.000. Eind 2023 leggen wij het nieuwe werkplekkenbeleid voor, waarbij uiteraard rekening wordt gehouden met de definitieve toekomstige huisvesting.