Algemene beschouwingen CDA begroting 2027
Tekst van het document
Voorzitter, Voor ons ligt de Programmabegroting 2027. Een begroting waarin we verder bouwen aan de ambities die we met elkaar hebben vastgelegd in het coalitieprogramma Groeien in Groen 2026-2030. Een begroting die richting geeft aan de ontwikkeling van onze gemeente, aan de leefbaarheid van onze vijftien kernen en aan de toekomst van onze inwoners. Laat ik beginnen met uit te spreken dat wij waardering hebben voor het werk dat is verricht om deze begroting tot stand te brengen. We zien dat er op verschillende beleidsterreinen belangrijke stappen worden gezet. Er wordt geïnvesteerd in gemeenschapsvoorzieningen, onderwijshuisvesting, woningbouw, cultuur, duurzaamheid en de verdere ontwikkeling van onze gemeentelijke organisatie, rekening houdend met de vernieuwingen op het gebied van datagedreven werken en AI. Dat zijn geen geringe opgaven. Het zijn investeringen die nodig zijn om Beekdaelen ook voor de volgende generaties een aantrekkelijke gemeente te laten zijn. Hoe zorgen we ervoor dat onze ambities niet alleen op papier bestaan, maar ook zichtbaar worden in onze dorpen en buurten? Dat is de verantwoordelijkheid die wij als gemeenteraad samen dragen.
Dank aan het college voor de vertaling van deze ambities, waarbij we ervan uitgaan dat deze deels ook door de oppositie worden gedragen, ondanks het feit dat (los van D66) de volledige oppositie tegen het coalitieakkoord heeft gestemd. Het is positief dat we voor 2027 een begrotingsresultaat van ongeveer 2,4 miljoen euro presenteren. Ook voor de daaropvolgende jaren is het begrotingsbeeld op basis van de voorliggende begroting positief. Dat geeft vertrouwen en biedt ruimte om te investeren in de ontwikkeling van onze gemeente. Maar laten we tegelijkertijd eerlijk zijn over de cijfers die daarachter schuilgaan. De financiële ruimte neemt namelijk aanzienlijk af. Bovendien laat de doorkijk naar de komende jaren zien dat een aanzienlijk deel van onze financiële ruimte al wordt aangesproken door toekomstige investeringen en beleidsontwikkelingen. Wanneer we ook de toekomstige raadsvoorstellen meenemen, waarin een groot aantal PM posten, wordt het beeld aanzienlijk minder rooskleurig. Voor 2030 ontstaat zelfs een negatief saldo wanneer we de nu geïnventariseerde ontwikkelingen en besparingen gezamenlijk in aanmerking nemen. Dat betekent dat we realistisch moeten zijn. CDA Beekdaelen vindt dat we niet moeten wachten totdat financiële tegenvallers ons dwingen tot pijnlijke keuzes.
We moeten vooruitkijken, prioriteiten stellen en tijdig beoordelen welke investeringen noodzakelijk zijn en welke ambities eventueel getemporiseerd moeten worden. In het coalitieprogramma hebben we uitgesproken dat iedere kern de ruimte moet krijgen om zich verder te ontwikkelen. CDA Beekdaelen staat daar uiteraard volledig achter. Maar wij willen daarbij wel een belangrijke kanttekening maken: mooie ambities over leefbaarheid en vitaliteit moeten uiteindelijk ook zichtbaar worden in de dagelijkse praktijk. Het gaat erom wat we met de inbreng van inwoners doen en welke verbeteringen daadwerkelijk in hun dorp tot stand komen. Daarom vinden wij het belangrijk dat het college bij de verdere uitwerking van de dorpsontwikkelingsplannen concreet maakt welke acties per kern worden opgepakt, binnen welke termijn dat gebeurt en hoe inwoners over de voortgang worden geïnformeerd. De uitbreiding van het aantal dorpscoördinatoren zien wij als een positieve ontwikkeling. Zij spelen een belangrijke verbindende rol tussen inwoners, verenigingen, ondernemers, gemeentelijke organisatie en bestuur. Dan een onderwerp dat voor CDA Beekdaelen eveneens erg belangrijk is: de kwaliteit van onze openbare ruimte. Wij hebben de afgelopen periode herhaaldelijk aandacht gevraagd voor het onderhoud van het openbaar groen, de bermen, plantsoenen, perken en andere onderdelen van onze leefomgeving.
We moeten eerlijk zijn: op dit moment laten we daar op verschillende plekken te veel steken vallen. Inwoners zien dat. Zij spreken ons daarop aan en verwachten terecht dat hun gemeente zorgt voor een verzorgde, veilige en aantrekkelijke woonomgeving. Wij begrijpen dat het college onderzoek wil doen naar de toekomstige organisatie van het groenonderhoud en dat daarbij verschillende uitvoeringsmodellen worden onderzocht. Dat vinden wij verstandig. Maar wij willen voorkomen dat een onderzoek naar de toekomstige organisatie ertoe leidt dat verbeteringen in de dagelijkse praktijk onnodig op zich laten wachten. Welke onderhoudsniveaus streven we na? Hoe controleren we of afspraken worden nagekomen? Hoe vaak wordt de kwaliteit van het groen en de openbare ruimte beoordeeld? En hoe worden meldingen en klachten van inwoners opgevolgd? Wat ons betreft moeten we niet wachten op een nieuw IBOR-beleidsplan voordat we verbeteringen doorvoeren. En voorzitter, laten we daarbij ook de begraafplaatsen niet vergeten. We zien dat er nog steeds klachten binnenkomen over het onderhoud. De extra middelen die hiervoor in de begroting zijn opgenomen, moeten dus ook daadwerkelijk tot een merkbare verbetering leiden. Een ander belangrijk onderdeel van deze begroting betreft de gemeenschapsvoorzieningen, het onderwijs, sport, cultuur en verenigingsleven.
Verenigingen, vrijwilligers, gemeenschapshuizen en lokale initiatieven vormen het sociale fundament van onze dorpen. Daar ontmoeten mensen elkaar, worden generaties met elkaar verbonden en ontstaat betrokkenheid bij de samenleving. Daarbij vinden wij het belangrijk dat we het accommodatiebeleid als gemeente verder concretiseren en vaststellen. Er moet duidelijkheid zijn over de toekomst van onze gemeenschapsvoorzieningen, de verantwoordelijkheidsverdeling en de financiële ondersteuning die daarbij hoort. Ook de verhoging van de evenementensubsidie en de uitvoering van de vernieuwde cultuurvisie kunnen bijdragen aan levendige dorpen. Wij ondersteunen deze investeringen, maar vragen tegelijkertijd om inzicht in de maatschappelijke resultaten die we ermee willen bereiken. Voorzitter, Wij ondersteunen de inzet op bestaanszekerheid, gezondheid, jeugdhulp, Wmo en participatie. Inwoners die ondersteuning nodig hebben, moeten kunnen rekenen op een gemeente die naast hen staat en oog heeft voor hun persoonlijke omstandigheden. Tegelijkertijd zien we dat de uitgaven aan Wmo en jeugdhulp fors toenemen. Dat vraagt om aandacht. Niet alleen vanuit financieel perspectief, maar vooral vanuit de vraag hoe we onze ondersteuning zo goed en effectief mogelijk organiseren. Daarbij moet positieve gezondheid meer zijn dan een begrip in beleidsstukken.
Het gaat om een samenleving waarin mensen worden gestimuleerd om mee te doen, te bewegen, elkaar te ontmoeten en verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen welzijn, waar dat mogelijk is. Al onze ambities vragen om een gemeentelijke organisatie die voldoende toegerust is om ze waar te maken. Wij zien dat er wordt geïnvesteerd in organisatieontwikkeling, dienstverlening, digitalisering en een verdere professionalisering van de organisatie. Dat is noodzakelijk. De maatschappelijke opgaven worden complexer en de verwachtingen van inwoners nemen terecht toe. Inwoners moeten merken dat de gemeente bereikbaar is, dat vragen worden beantwoord en dat afspraken worden nagekomen. Ondernemers moeten kunnen rekenen op duidelijkheid en voortvarendheid. Verenigingen moeten weten waar zij terechtkunnen en wat zij van de gemeente mogen verwachten. Wij zijn positief over de verdere ontwikkeling van participatie en de instrumenten die daarvoor beschikbaar zijn. Maar we willen ook weten hoe deze instrumenten in de praktijk functioneren. Hoe vaak wordt bijvoorbeeld gebruikgemaakt van het uitdaagrecht? Welke initiatieven zijn daadwerkelijk door inwoners overgenomen en welke resultaten zijn daarmee bereikt? Ook de ontwikkeling van Beekdaelen in je Broekzak kan bijdragen aan betere dienstverlening.
Maar wij vinden het belangrijk dat de gemeenteraad vooraf voldoende inzicht krijgt in de investering, de verwachte opbrengsten en de concrete verbeteringen voor inwoners. Digitalisering en AI moet het contact met de gemeente eenvoudiger maken, niet ingewikkelder. En zeker voor inwoners die minder digitaal vaardig zijn, moet persoonlijke dienstverlening centraal blijven staan. Dan de samenwerking: een gemeente staat niet op zichzelf. Zeker in Zuid-Limburg zijn we sterk met elkaar verbonden. De economische ontwikkeling van de ene gemeente heeft gevolgen voor de andere. De leefbaarheid van onze dorpen, de toekomst van onze landbouw, de energietransitie en de werkgelegenheid houden zich immers niet aan gemeentegrenzen. Als CDA Beekdaelen vinden wij het daarom belangrijk dat we niet alleen kijken naar wat er binnen onze eigen gemeentegrenzen gebeurt, maar ook actief de verbinding blijven zoeken met andere gemeenten. Wij, als grootste plattelandsgemeente van ZL moeten daarin het voortouw nemen. Voorzitter, Als we alles bij elkaar nemen, zien we stevige ambities, belangrijke investeringsopgaven en tegelijkertijd een financiële positie die vraagt om voorzichtigheid en vooruitziend vermogen. Maar het vraagt vooral om consistent bestuur en de bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen voor de gevolgen van al onze besluiten en de financiële toekomst.
Dat vraagt ook om duidelijke KPI’s waardoor wij als Raad beter kunnen monitoren of onze ambities worden bereikt. Er is geen collegeprogramma opgemaakt, maar onze fractie heeft in elk geval verzocht om de KPI’s en de monitoring daaromtrent adequater op te pakken. We wachten nog op de uitnodiging van het college. Wij geven het college het vertrouwen om de koers voort te zetten, maar zullen kritisch blijven op de uitvoering en de resultaten. Want vertrouwen moet je niet alleen uitspreken, dat moet je waarmaken.