Presentatie herstelplan Zuid-Limburg

Herstelplan Zuid-Limburg Inhoud en Aanpak 26 mei 2021

Agenda Ter bespreking Herstelplan Zuid Limburg

1. Urgentie: waarom nu samen handelen? 2. Context: herstelplan op een stevig fundament 3. Resultaten Ondernemersenquête maart 2021 4. Gevolgen voor onze economie 5. Samenloop met uitdagingen om ons heen 6. Van Duiding naar Actie 7. Houtskoolschets van een Herstelplan

2

1. Urgentie Waarom gezamenlijk handelen

COVID Pandemie raakt economie in het hart Urgentie

4

Herstel grote bestuurlijke prioriteit Op nationaal en EU niveau zijn fondsen vrijgemaakt

5

Opstellen regionaal herstelplan past in drie bestuurlijke ontwikkelingen (I) Waarom gezamenlijk handelen nodig kan zijn Grote EU financiering voor veerkracht en herstel • • •

Actueel: circa 5 mrd voor NL in Recovery and Resilience Plan (RRP) voor de Europese Recovery and Resilience Facility (RRF) Focus is op klimaat en digitalisering Indiening 15 oktober 2021 onder verantwoordelijkheid van Minister EZK en Financiën

IPO Herstelplan in afstemming met VNG en EZK • • •

Prioriteiten zijn innovatie, human capital en gebiedsontwikkeling Inventarisatie projecten gaande via programmeringstafels Financiering in gezamenlijkheid ‘koppelen’ naar RRP, eigen middelen, regiofondsen etc.

NOVI gebied Zuid-Limburg • •

Ambities: 5% meer BRP door wegnemen grensbelemmeringen, versterken kenniseconomie, benutten chemie en kennisinstellingen voor verduurzaming NOVI opgaven: Sterke en gezonde steden, grensoverschrijdende/innovatieve/circulaire economie, versterken nationaal landschap (groene long)

Bron: EU RRF, IPO herstelplan 2020, NOVO Plan van Aanpak Zuid Limburg 2020

6

Opstellen regionaal herstelplan past in drie bestuurlijke ontwikkelingen (II) Waarom gezamenlijk handelen nodig is

Lidstaten dienen één plan in over alle onderwerpen

7

Provincies en gemeenten zitten samen en gezamenlijk aan tafel bij het rijk

Eén (economische) visie voor Zuid Limburg als aangewezen ‘voorloper’regio

2. Economische Context Herstelplan op een stevig fundament

Vertrekpunt: economie Zuid Limburg groeide in de pas met Nederland Pas na de kredietcrisis vertraging in Bruto Binnenlands Product

BBP (volume %, 1995=100) 180 160 140 120

10

100 80

‘dot-com bubble’

kredietcrisis

60 40 20 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Nederland

Bron: CBS

Zuid-Limburg

Sterker nog: Zuid Limburg is voor de kredietcrisis een ‘sterke groeier’ in de EU Verdubbeling in productiviteit sinds 1980

11

Bron: PBL 2017

Mindset: hoe pakken we de positieve ontwikkeling weer op? En niet geloven in: ‘Zuid Limburg is al sinds de sluiting van de mijnen een zwakke economische regio’

BBP (volume %, 1995=100) 180 160 140

120

12

100 80 60 40 20

Nederland

Bron: CBS, financieel dagblad 21 maart 2021

Zuid-Limburg

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

0

Caveat: blijvende terugval economische groei waarschijnlijk gezien verleden Snel herstel maakt niet alle verlies goed Veel optimisme...

…maar CPB is terughoudend

13

Bron: CPB augustus 2020 Noot: volgens CPB is omvang permanente schade na crisis moeilijk te schatten maar gemiddeld in de orde van 50% van de korte termijn BBP daling

3. Enquête Ondernemers Uitgevoerd in maart 2021, analyse door Etil

Toen kwamen de lockdowns: grote schade Hoofdconclusies regionale enquête Zuid Limburg maart 2021 naar analyse Etil

Groot omzetverlies in 2020 ten opzichte van 2019 •

Eerste maanden 2021 zet dit verlies zicht voort

Massaal steun aangevraagd bij de overheid • •

Verwacht dit ook te blijven doen Desondanks teert de meerderheid in

Behoorlijke onzekerheid naar de toekomst toe

17

Landelijke studies bevestigen economische tegenwind Bloemlezing uit landelijke studies en analyses

• In 2020 kromp de omzet van de horeca met 33,9 procent ten opzichte van 2019 (CBS) • Kleding en schoenenzaken sterk getroffen • MKB retailers behalen in meerderheid ook online omzet, maar dit maakt omzetval niet goed (InRetail) • 60-80% van Horeca, retail en gerelateerde dienstverleners vragen steun aan in 2020

• Bijna 70% horeca verwacht negatief bedrijfsresultaat in 2020 • Bij overige dienstverlening (o.a. kappers) is dat 34 % negatief • In de horeca verwacht 41% nog maar 5 maanden voort te bestaan (Peiling begin 2021 in de lockdown bij ongewijzigde omstandigheden)

Bron: CBS, INRetail, I&Q

21

4. Wat betekent dit? Over schulden, sluitingen en leegstand

1. Schuldenberg

23

Bron: de accountant, Buitenhof`

2. Teruggang aanbod retail en horeca Wat de guru’s zeggen

24

Bron: I&Q in opdracht van de retailagenda, 2021

3. Leegstand en herbestemming Transformeren als beleidsonderwerp komt op “Corona legt een ongekende druk op de bezoekfunctie van binnensteden. Mede daardoor wordt begin 2022 een forse toename van de winkelleegstand verwacht (ruim +40 procent); deze leegstand kan niet zomaar worden opgevuld door de horeca.” Planbureau voor de Leefomgeving, Veerkracht op de proef gesteld, 4 december 2020 “ Waar de food-branche elk jaar omzetgroei laat zien, staan de omzetten in non-food en daarbinnen in vooral mode, schoenen en sport al jaren onder druk. Het retailaanbod in de binnensteden bestaat voor ongeveer 60% uit juist deze branches. Het ruimtebeslag van de toekomstige, fysieke retail in de binnensteden zal in de toekomst veel minder groot zijn.” mr. drs. M.C.G. Keijzer Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat Winkelen blijft een belangrijk onderdeel van de Nederlandse binnensteden, maar zal onderdeel zijn van een flexibel ecosysteem waar wonen, werken en ontspannen een plek hebben en uitwisseling van functies mogelijk is. Beleggers moeten hiermee rekening houden en waar mogelijk en nodig winkelruimte transformeren naar andere functies als kantoren of horecagelegenheden die goed bij de locatie passen. Syntrus Achmea, outlook 2021-2023, september 2020

25

5. Samenloop met Uitdagingen DDD – Duurzaamheid, Digitalisering en Duitsland

Daar bovenop: grote investeringen in nieuwe missies nodig Vergroening en digitalisering als grote uitdagingen

27

Bron: PwC, CDP 2020

Aan de oostgrens komen grote investeringen ter compensatie ‘Kohleaustieg’ Net over de grens komt nieuwe werkgelegenheid voor energie, geothermie, AI/blockchain en luchtvaart

28

5. Dus.. Van duiding naar Actie

Gevolgen van economische tegenslag en nieuwe opgaven De klem waartussen wij ons bevinden Gevolgen voor Zuid-Limburg Horeca, retail en kleine dienstverleners zijn na twee lockdowns financieel kwetsbaar

Zij zijn beeldbepalend voor binnensteden en kernen in het heuvelland

Digitalisering Innovatie

Terwijl zij niet tot weinig meer kunnen investeren in innovatie en digitalisering En ze vastgoed ‘ bewirtschaften’ waar nu juist fors in geïnvesteerd moet worden

Klimaatverandering CO2

30

Dwingen ontwikkelingen ons te handelen? Handelingsperspectief

Afwachten..

..of regie nemen?

Vastgoedsector mag zelf verduurzaming betalen uit lagere huren (leegstand, Bibob-gevallen)

Inspelen op de nieuwe fondsen van rijkswege of EU

Gebiedsontwikkeling ‘overkomt ons’, bijvoorbeeld wonen in en tussen winkels Uiteindelijk gedwongen worden te handelen (klimaatakkoord, wet- en regelgeving)

Gebiedsontwikkeling als aantrekkelijke regio ter hand nemen Regie en coördinatiebehoefte in lijn voor NOVI, gebruik maken van ‘ directe verbinding met Den Haag’

31

Regie nemen kan concreet starten met indienen voorstellen eind 2021 Bovendien zijn in de regio al inhoudelijke teams in het kader van NOVI aan de slag

..of regie nemen?

Vliegende start Herstelplan

Inspelen op de nieuwe fondsen van rijkswege of EU

Concreet: eind 2021 kan ingeschreven worden op nieuwe faciliteit EZK voor binnensteden (€ 100 mln) en als onderdeel van het Lidstaat RFF plan € 5,5 mrd) 32

Gebiedsontwikkeling als aantrekkelijke regio ter hand nemen

De vertaling van PvA NOVI is nu gaande, een Regionale Investerings Agenda is onderdeel hiervan

Regie en coördinatiebehoefte in lijn voor NOVI

Opgaventeams voor Gezonde steden, groene long en bijbehorende aansturing sluit aan op herstelplan

6. Vormgeving herstelplan Houtskoolschets

Herstelplan als versneller en versterker van reeds ingezette beweging.. Breed effect: duurzaam wonen en werken alsook vernieuwen economische dragers in de regio

Circulaire economie (hub e.d.) Digitalisering (campussen, Einstein e.d.)

Verduurzamen Ruimtelijk (groene net, mijnwater, GTB lab)

34

HERSTEL-2 HERSTEL-1 Nationaal Landschap (groene long)

..aansluiting Soete rapport en Regionale Investeringsagenda NOVI Zuid-Limburg Investeren in zwaarst geraakte sectoren, benutten ‘Kohleausstieg’ en klimaatneutraliteit voor het herstelplan Actuele Strategische Uitdaging: • Implementatie klimaatakkoorden (55% CO2) • Versnelling Digital Technology (AI, robotics)

Strategie 2018 (Soete II).. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Slimme grensregio Duurzame regio Saamhorige regio Ondernemende regio Lerende regio Bereikbare regio Aantrekkelijke regio Unieke regio

..verwerkt in NOVI..

Herstel-1: kernen en binnensteden Herstel-2: Versterken economische dragers Urgentie: • Financiële kwetsbaarheid (retail, horeca, ZZP)

Bron: Strategisch actieplan 2018 (Soete II), teamanalyse

35

Herstelplan: economisch herstel en maatschappelijke uitdagingen Doelen grijpen aan in Ruimtelijke Ordening en Economisch beleid

HERSTEL-2

HERSTEL-1

Doelen

Wat

Hoe

Deadline

• Nationale en EU middelen naar ZuidLimburg halen, te beginnen met EZK en RFF

• Samen met bestaande werkgroep RIA (NOVI) twee voorstellen uitwerken

• Okt 2021

• Opvolg fondsen vormgeven

• Doorstart werkgroep RIA na honorering eerste voorstellen

•

2022+

• Kansen als digitalisering en verduurzaming oppakken

• Verwerken in voorstellen met NOVI opgaventeams • Samenwerking met NRW opstarten

•

2021

• Ondernemers in getroffen sectoren ondersteunen

• Proactief in gesprek gaan op basis van • Enquête response • Bestaande faciliteiten intensiveren (KICKSTART+ e.d.)

2021

36

Voorbeeld

Als voorschot op de inhoudelijke invulling Verdieping van de twee herstelplan onderdelen Fondsen voor aantrekkelijke binnensteden en kernen Integrale gebiedsgerichte aanpak kernwinkelgebieden, stadsdeel/ wijkwinkelcentra en toeristische concentratie gebieden: • tegengaan van ‘leegstandsgaten’ • verduurzaming vastgoed (energie neutraal, circulair renoveren/bouwen • terugbrengen/uitbreiden woonfunctie • planologische experimenteerruimte gemengde functies • klimaatbestendige, aantrekkelijke openbare ruimte (‘ontstening’, groen, water) • publiek-private samenwerking gebruikers, vastgoedeigenaren en overheid

Versterken economische dragers Regionale ondernemersondersteuning • Lokale maatregelen waar mogelijke en nodig voortzetten (verruiming terrassen, verlichting lokale lasten resp. gespreide betaling etc.) • Ondernemersondersteuningspunt: (digitale) sessies voor en door ondernemers; warme doorverwijzing • Ondersteuning zzp-ers naar ander werk/loondienst (regionaal mobiliteitscentrum) • Advies trajecten KOERS en kickstartfonds+

Innovatie / NRW • Meewerken aan op te richten nieuwe NRWinitiatieven (a la AIMBM) • Innovatie in circulair bouwen versnellen, innovaties in vrijetijdseconomie (LIOF)

37

Start herstelplan nu: een unieke kans voor een unieke regio Call to action

Unieke kans om nu te handelen..

De visie is er

De urgentie is er De middelen worden vrijgemaakt

De ondersteunende processen zijn er

..als aantrekkelijke en samenhorige regio.

38

Vervolgstappen Agenda voor Zuid-Limburg Herstelplan

Ga samen met NOVI betrokkenen de proposities voor de Rijks en EU middelen uitwerken 39

Benut de enquête gegevens voor dienstverlening naar ondernemers en verken kansen NRW met provincie

© 2021

Equator Research BV Porthoslaan 39 6213 CN Maastricht Wolga 5 2491 BK Den Haag info@equatorresearch.nl www.equatorresearch.nl