b_NL.IMRO.0888.TAMOPNeerbeekers-VA01_toelichting6a archeo
Tekst van het document
https://www.limburg.nl/onderwerpen/cultuur/erfgoed/archeologie/arch-onderzoek/ Ruimingskaart; internetsite, april 2020. http://www.beobom.nl/ruimingskaart/ SIKB; internetsite, april 2020. https://www.sikb.nl VEO Bommenkaart; internetsite, april 2020. http://www.explosievenopsporing.nl/veo-bommenkaart/ Wikipedia; internetsite, april 2020. https://nl.wikipedia.org/wiki/Neerbeek_(dorp) Rapport 12113.002 versie 2 Figuur 1. Situering van het plangebied binnen Nederland Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Legenda Plangebied Situering van het plangebied binnen Nederland Rapport 12113.002 versie 2 Figuur 2. Detailkaart van het plangebied Legenda Plangebied Detailkaart van het plangebied Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Rapport 12113.002 versie 2 Figuur 3. Luchtfoto van het plangebied Legenda Plangebied Luchtfoto van het plangebied Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Rapport 12113.002 versie 2 Figuur 4. Situering van het plangebied binnen de archeologische beleidskaart 37 37 Archol, 2013. Legenda Plangebied Situering van het plangebied binnen de archeologische be leidskaart gemeente Beek Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek.
Rapport 12113.002 versie 2 Figuur 5. Situering van het plangebied binnen de Geomorfologische kaart 38 38 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort Plangebied Situering van het plangebied binnen de Geomorfologische kaart Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Rapport 12113.002 versie 2 Figuur 6. Situering van het plangebied binnen het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) 39 39 AHN Legenda Plangebied Situering van het plangebied binnen Actueel Hoogtebestand Ne derland (AHN) Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Rapport 12113.002 versie 2 Figuur 7. Situering van het plangebied binnen de Bodemkaart 40 40 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort Legenda Plangebied Situering van het plangebied binnen de bodemkaart Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Rapport 12113.002 versie 2 Figuur 8. Archeologische Gegevenskaart van het onderzoeksgebied 41 41 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort Archeologische Gegevenskaart van het onderzoeksgebied (bron: Archeologisch informatiesysteem Archis3, AHN) Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Plangebied Globale locatie kuil uit de Vroege- tot Midden-IJzertijd ontdekt do or Werkgroep Archeologie Beek Figuur 9.
| Situering van het plangebied binnen de historische kaarten Situatie 1801-1828 (bron: Beeldbank Vrije Universiteit) | Situatie 1811-1832 (bron: Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureelerfgoed) Situatie 1923 (bron: Kadaster Topotijdreis) | Situatie 1955 (bron: Kadaster Topotijdreis) Situatie 1962 (bron: Kadaster Topotijdreis) | Situatie 1990 (bron: Kadaster Topotijdreis) Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Situering van het plangebied binnen de historische kaarten Legenda Plangebied Rapport 12113.002 versie 2 Rapport 12113.002 versie 2 Bijlage 1 Overzicht geologische en archeologische tijdvakken (koud) Pleniglaciaal Kreftenheye Formatie (warme periode) van Peelo Ouderdom in jaren Chronostratigrafie MIS Lithostratigrafie 11.755 12.745 13.675 14.025 15.700 29.000 50.000 75.000 115.000 130.000 370.000 410.000 475.000 850.000 2.600.000 Formaties: Naaldwijk Holoceen 1 (marien), Nieuwkoop (veen), Echteld (fluviatiel) Late Dryas (koud) Weichselien (warm) Formatie van Boxtel Formatie van Beegden Laat- (Laat- Glaciaal) 2 Formatie van Allerłd Vroege Dryas Błlling (warm) Midden- Weichselien (Pleniglaciaal) Laat- Pleniglaciaal 3 Midden- Vroeg- Pleniglaciaal 4 Vroeg- W eichselien (Vroeg- Glaciaal) 5a 5b 5c 5d Eemien (warme periode) 5e Eem Saalien (ijstijd) 6 Formatie van Drente Formatie van Urk Holsteinien Elsterien (ijstijd) Formatie Cromerien (warme periode) Formatie van Sterksel
Pre-Cromerien Cal. jaren | 14C jaren | Chronostratigrafie | Pollen | Vegetatie | Archeologische v/n Chr. | zones | perioden 1950 | 0 | Nieuwe tijd 1500 | Vb2 | Loofbos eik en hazelaar Subatlanticum | overheersen | Middeleeuwen 450 | koeler | Vb1 | haagbeuk | Romeinse tijd 0 | vochtiger | veel cultuurplanten 12 Va | rogge, boekweit, | IJzertijd korenbloem 800 815 | 2650 | Loofbos | Bronstijd IVb | eik en hazelaar 2000 | Subboreaal | overheersen koeler | beuk>1% invloed droger | IVa | landbouw (granen) 3755 | 5000 | Neolithicum 4900 | Loofbos Atlanticum | eik, els en hazelaar warm | III | overheersen 5300 | vochtig | in zuiden speelt linde een grote rol 7020 | 8000 | den overheerst | Mesolithicum Boreaal | II | hazelaar, eik, iep, warmer | linde, es 8240 | 9000 | eerst berk en later Preboreaal | I | den overheersend 8800 | warmer 11.755 | 10.150 Late Dryas | LW III | parklandschap 12.745 | 10.800 | dennen- en Laat- | Allerłd | LW II | berkenbossen 13.675 | 11.800 | Weichselien | open (Laat- | Vroege Dryas | parklandschap | Laat-Paleolithicum 14.025 | 12.000 | Glaciaal) LW I | open vegetatie met Błlling | kruiden en 15.700 | 13.000 | berkenbomen Midden- | perioden met een 35.000 | Weichselien | poolwoestijn en (Pleniglaciaal) | perioden met een toendra 75.000 Vroeg- | perioden met bos Weichselien | en perioden met (Vroeg- | een subarctisch Glaciaal) | open landschap 115.000 |
Midden-Paleolithicum Eemien | loofbos 130.000 | (warme periode) Saalien (ijstijd) 300.000 Vroeg-Paleolithicum Chronostratigrafie voor Noordwest-Europa volgens Zagwijn (1974), Vandenberghe (1985) en De Mulder et al. (2003). Lithostratigrafie volgens De Mulder et al. (2003). Mariene isotoop stadium (MIS) volgens Bassinot et al. (1994). Atmosferische data volgens Stuiver et al. (1998). Zuurstofisotoop calibratie (OxCal) versie 3.9 Bronk Ramsey (2003), toegepast op het Laat-Weichselien en het Holoceen. Archeologische periode-indeling en ouderdom volgens de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB). Vegetatie bewerkt volgens Berendsen (2000). Pollenzones volgens P. Vos & P. Kiden (2005). Rapport 12113.002 versie 2 Bijlage 2 | AMK-terreinen AMK | Locatie | Datering | Waarde en omschrijving nr. 16347 | Plangebied ligt er in | Middeleeuwen laat - | Complex: Nederzetting Neerbeek te Neerbeek | Nieuwe tijd | Waarde: Terrein van hoge archeologische waarde Gemeente Beek | Terrein met bewoningssporen uit de Late-Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Coördinaat: 185146/328820 | tijd. Het gaat om de oude dorpskern van Neerbeek. De oude kern van Neer- beek is ontstaan rond een middeleeuwse hoeve, de Neerbeekerhof. Deze lag tussen de tegenwoordige Keulsteeg, Neerbekerstraat en Hofstraat. De kern groeide in noordelijke richting en overschreed daarbij de gemeentegrens met Geleen.
Toen na de verovering van een gedeelte van Zuid-Limburg door Frederik Hendrik in 1632 het Land van Valkenburg in 1661 werd verdeeld, kwam Beek onder Hollands bestuur, terwijl Geleen onder Spaans bewind bleef staan. Daardoor ontstond er een kern Hollands Neerbeek onder Beek en een kern Spaans Neerbeek onder Geleen. Op de AMK zijn historische dorps- kernen en clusters oude bebouwing als gebieden van hoge archeologische waarde aangegeven. Dit is op grond van het belang van deze locaties, waar de wortels van de huidige dorpen of steden kunnen liggen. De begrenzing van deze kernen is gebaseerd op 19e-eeuwse en vroeg 20e-eeuwse kaarten. Binnen deze contouren kunnen in de bodem resten van vroegmoderne en waarschijnlijk ook van laatmiddeleeuwse (vanaf circa 1300 AD) bewoning aangetroffen worden. Ook sporen van oudere bewoning kunnen aanwezig zijn. Bedacht dient echter te worden dat de bewoning in de Vroege-, en Midden-Middeleeuwen (tot circa 1300 AD) een meer dynamisch karakter gehad kan hebben en dat de plaats en grens ervan niet perse hoeft samen te vallen met die van de latere bewoning.
8403 | 860 meter ten zuidwesten | Middeleeuwen laat | Complex: Borg/stins/versterkt huis van het plangebied | Waarde: Terrein van zeer hoge archeologische waarde Vroenhofsteeg; De Pastorie | Terrein met de aanleg en overblijfselen van een vroenhof (hof van een grond- te Beek | heer) daterend uit de Late-Middeleeuwen. Aan de Noordwest- en Zuidwestzij- Gemeente Beek | de is de voormalige gracht nog als een laagte te herkennen. Binnen de om- Coördinaat: 184722/328368 | grachting staat een oud (Nieuwe tijd B), vervallen gebouw. In 1980 is een proefonderzoek uitgevoerd door de Heemkundevereniging Beek. Tijdens een inventariserend veldonderzoeknaar aanleiding van een aan te leggen water- leiding door Baac in 2005 werd mogelijk de omgrachting aangeboord. 15690 | 865 meter ten zuidoosten | Neolithicum vroeg A | Complex: Nederzetting van het plangebied | Waarde: Terrein van hoge archeologische waarde Potterstraat te Spaubeek | Terrein met sporen van bewoning uit het Vroeg-Neolithicum A (Lineaire Gemeente Beek | bandkeramiek) en het Mesolithicum; laatstgenoemde resten zijn waarschijnlijk Coördinaat: 186328/328405 | verspoeld. Het betreft een perceel aan de rand van de woonwijk Looiwinkel. Bij de realisering daarvan eind jaren ’60/begin jaren ’70 zal een deel van de LBK nederzetting zijn overbouwd (opm.: de huizen zijn smal gefundeerd).
Behalve LBK vondsten (waaronder fijnwandig, versierd aardewerk) werden bij oppervlaktekarteringen (najaar 2003) een fragment van een doorboorde dissel (Vroeg-Neolithicum B?) gevonden, alsook laatmesolithische artefacten. Het mesolithische materiaal werd vooralsnog voornamelijk verzameld in een hellend gedeelte aan de oostzijde van het perceel en is naar verwachting verspoeld. Een concentratie van LBK-vondsten werd in het najaar van 2003 aangetroffen op circa de coördinaten 186.370/328.375. De archeologische resten hebben te lijden van bodembewerking (loonwerker) en hellingerosie, getuige de aanwezigheid aan het oppervlak van enkele tientallen LBK scher- ven (fijn- en grofwandig); met name op de hellingknik (gezien langs de NW-ZO lijn) wordt veel vondstmateriaal opgeploegd, een effect dat wordt versterkt doorerosie.
Rapport 12113.002 versie 2 Bijlage 3 | Onderzoeksmeldingen Zaaknummer (OM- | Locatie | Aard, uitvoerder en resultaten van het onderzoek nummer) 2041583100 | Plangebied ligt erin | Type onderzoek: (veld)kartering (5280) | Schimmert | Uitvoerder: RAAP Archeologisch Adviesbureau Gemeente Beekdaelen | Datum: 01-09-1987 Coördinaat: 186824/323561 | Resultaat: Niet vermeld in Archis 2062068100 | 15 meter ten noordoosten van | Type onderzoek: veldkartering (9194) | het plangebied | Uitvoerder: RAAP Archeologisch Adviesbureau Rotonde Kluis te Geleen | Datum: 01-08-2002 Gemeente Sittard-Geleen | Resultaat: Coördinaat: 186325/330141 | Niet vermeld in Archis 4556480100 | 300 meter ten noorden van het | Type onderzoek: bureauonderzoek plangebied | Uitvoerder: Antea Group Archeologie te Geleen | Datum: 28-7-2017 Gemeente Sittard-Geleen | Resultaat: Coördinaat: 185569/329228 | Niet vermeld in Archis. 2066953100 | 445 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: booronderzoek (12172) | het plangebied | Uitvoerder: BAAC BV Sweikhuizen – Beekerberg te | Datum: 26-04-2005 Beek | Resultaat: Gemeente Beek | Met name aan weerszijden van het dal van de Keutelbeek is veel archeologisch materiaal Coördinaat: 184779/327405 | aangetroffen dat dateert uit het Neolithicum. Het materiaal is afkomstig van en nabij mo- nument 15046.
Tijdens het veldonderzoek zijn aan het oppervlak enkele fragmenten aar- dewerk uit de IJzertijd en Romeinse tijd aangetroffen. De meeste scherven zijn aangetrof- fen op dezelfde plaatsen waar het neolithisch materiaal is aangetroffen Mogelijk is er op deze plaatsen sprake van een nederzetting uit deze perioden. 2411137100 | 610 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: proefsleuvenonderzoek (57463) | het plangebied | Uitvoerder: Sweco Oude Pastorie te Beek | Datum: 11-7-2013 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 184940/328497 | Niet vermeld in Archis. 2427038100 | 655 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: booronderzoek (59496) | het plangebied | Uitvoerder: Archeodienst Gelderland BV Looiwinkelstraat te Spaubeek | Datum: 05-12-2013 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 186039/328168 | Niet vermeld in Archis 2339956100 | 660 meter ten westen van het | Type onderzoek: booronderzoek (48216) | plangebied | Uitvoerder: ADC ArcheoProjecten te Beek | Datum: 24-8-2011 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 184543/328558 | Op basis van het bureauonderzoek werd een gespecificeerde verwachting (LS05) opge- steld, waaruit als belangrijkste conclusie naar voren kwam dat, indien er zich een intact veenpakket bevindt in het plangebied, daarin resten uit de IJzertijd en de Romeinse tijd aanwezig zouden kunnen zijn.
Teneinde deze verwachting te toetsen werd in het plange- bied een verkennend booronderzoek (specificatie VS03) uitgevoerd. Hieruit bleek echter dat dit veenpakket grotendeels geºrodeerd is. ADC ArcheoProjecten adviseert daarom, het terrein vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling. Het is echter niet volledig uit te sluiten dat binnen het onderzochte gebied toch nog archeologische resten voorkomen. Het verdient daarom aanbeveling om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht archeologische vondsten te melden bij het bevoegde overheid. 2427038100 | 695 meter ten zuidoosten van | Type onderzoek: booronderzoek (59496) | het plangebied | Uitvoerder: Archeodienst Gelderland BV Looiwinkelstraat te Spaubeek | Datum: 19-12-2013 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 186039/328168 | Vervolgonderzoek in de vorm van proefsleuven 2439156100 | 695 meter ten westen van het | Type onderzoek: proefsleuvenonderzoek (61020) | plangebied | Uitvoerder: ADC ArcheoProjecten Sportlandgoed De Haamen te | Datum: 9-4-2014 Beek | Resultaat: Gemeente Beek | Tijdens het onderzoek zijn geen archeologische sporen aangetroffen Coördinaat: 184545/328526 | Door het gebrek aan archeologische resten wordt het gebied vrijgegeven voor verdere ontwikkeling 3179959100 | 720 meter ten noorden van het | Type onderzoek: booronderzoek plangebied | Uitvoerder: RAAP Archeologisch Adviesbureau Graaf Huyn
College te Geleen | Datum: Gemeente Sittard-Geleen | Resultaat: Rapport 12113.002 versie 2 Coördinaat: 185414/329719 | Niet vermeld in Archis. 2014772100 | 720 meter ten noorden van het | Type onderzoek: booronderzoek (3740) | plangebied | Uitvoerder: RAAP Archeologisch Adviesbureau te Geleen | Datum: 1-2-2001 Gemeente Sittard-Geleen | Resultaat: Coördinaat: 185483/329754 | Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI-1) op een terrein te Geleen, gelegen tussen de Van Akenstraat, de Jos Klijnenlaan en het sportveldencomplex. Aanleiding van het onderzoek zijn de plannen voor uitbreiding van het Graaf Huyn College en de bouw RAAP 2001: Archeologisch vervolgonderzoek wordt niet noodzakelijk geacht. Wel kan overwogen worden om de geplande grondwerkzaamheden onder archeologisch toezicht te laten plaatsvinden. Het plangebied ligt op een helling van een hoogterras van de Maas. Uit het booronderzoek bleek dat het bodemprofiel in een groot deel van het plangebied is verstoord. Deze versto- ring is waarschijnlijk veroorzaakt door grondwerkzaamheden bij de aanleg van de sportter- reinen. In ØØn boring is in de bouwvoor een vuursteenafslag aangetroffen; mogelijk gaat het om een natuurlijk stuk vuursteen.
2284357100 | 855 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: bureauonderzoek (40665) | het plangebied | Uitvoerder: Sweco te Beek | Datum: 23-4-2010 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 184701/328368 | Niet vermeld in Archis. 2375385100 | 855 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: proefsleuvenonderzoek (52802) | het plangebied | Uitvoerder: RAAP Archeologisch Adviesbureau Oude Pastorie te Beek | Datum: 17-7-2012 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 184721/328359 | Oude Pastorie te Beek Resten van de Oude Pastorie blijken zich al onder de dunne A-horizont af te tekenen. Om diverse redenen is behoud in situ geen optie. Om het monument zo weinig mogelijk te verstoren en de archeologische informatie die hier aanwezig is veilig te stellen, wordt aanbevolen de werkzaamheden te laten plaatsvinden onder archeologische begeleiding. Het betreft: - geheel uitgraven jongste grachtvulling; - aanleg van een nieuwe brug dan wel opnieuw opbouwen oude brug; - uitgraven funderingssleuven, verdiept gedeelte en kelder nieuwbouw. Archeologische begeleiding ofwel opgraving van de delen die voor de toekomstige nieuw- bouw verstoord zullen worden.
3300663100 | 855 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: archeologische begeleiding het plangebied | Uitvoerder: RAAP Archeologisch Adviesbureau te Beek | Datum: 28-9-2015 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 184673/328367 | Niet vermeld in Archis 2213740100 | 855 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: bureauonderzoek (30842) | het plangebied | Uitvoerder: BILAN Keutelbeek te Beek | Datum: 4-9-2008 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 184294/328018 | Op basis van het bureauonderzoek wordt aan het plangebied een middelhoge verwachting toegekend voor aan beekdal verbonden archeologische waarden (zoals infrastructuur, voorwerpen gerelateerd aan jacht- en visvangst, nederzettingsafval, rituele depositie, vaartuigen, gegraven waterwerken en winplaatsen van grondstoffen, e.d.) uit het Neolithi- cum, de IJzertijd, de Romeinse tijd, de Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Voor de plaatsen waar oude wegen de Keutelbeek kruisen (infrastructuur) en ter hoogte van het omgrachte huis Binsveld of Cartilshof en het Vroenhof (oude grachten en aanverwante structuren) geldt een hoge archeologische verwachting. Door de toekomstige werkzaamheden zal het plangebied volgens de huidige plannen tot maximaal 1 m -mv verstoord raken. Of en uit welke periode archeologische waarden verstoord zullen raken, zal met name in het be- bouwde deel van het plangebied over korte afstand variºren.
Om de archeologische ver- wachting te toetsen en aan te vullen wordt een vervolgonderzoek aanbevolen. Gezien de fysieke belemmeringen in de vorm van leidingen en infrastructuur en de beperkte omvang (in de breedte) van de verstoring, wordt aanbevolen de graafwerkzaamheden ten behoeve van de beekaanleg archeologisch te begeleiden. Door de ligging langs bestaande straten en de aanwezigheid van leidingen, zal de bodem in het bebouwde deel van het plangebied deels verstoord zijn geraakt tot op een diepte van 60 à 80 cm -mv. De verwachting is dat de bodem in het oostelijke, landelijke deel van het plangebied nog grotendeels onverstoord zal zijn. Voor het bebouwde deel wordt daarom een inspectie na graafwerkzaamheden geadviseerd. Voor werkzaamheden ter hoogte van delen van het plangebied met een hoge verwachting wordt een intensieve begeleiding tijdens de graafwerkzaamheden geadvi- seerd.
4016655100 | 860 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: bureauonderzoek het plangebied | Uitvoerder: Archeopro te Beek | Datum: 1-9-2016 Gemeente Beek | Resultaat: Rapport 12113.002 versie 2 Coördinaat: 184315/328035 | Niet vermeld in Archis 2348322100 | 865 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: bureauonderzoek (49283) | het plangebied | Uitvoerder: Buro de Brug BV Vroenhof te Beek | Datum: 2-11-2011 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 184722/328367 | BO is uitgevoerd door Buro de Brug in opdracht van A=M voor Stichting het Limburgs Landschap. Aanleiding is geplande nieuwbouw op het terrein en het opnieuw watervoerend maken van de historische gracht op het AMK-terrein. Advies is het zetten van enkele boringen. 2354876100 | 865 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: booronderzoek (50152) | het plangebied | Uitvoerder: Archeopro te Beek | Datum: 11-1-2012 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 184722/328368 | Geen vondsten en sporen. De geschiedenis van het plangebied -de Oude Pastorie- gaat volgens historische studies terug tot de Volle-Middeleeuwen. Mogelijk heeft hier in de 13e eeuw de in schriftelijke bronnen genoemde -villa Neerbeke-, zetel van de oude heerlijkheid van Beek, gelegen. Deze kan zijn opgevolgd door de Vroenhof behorende tot de Duitse orde.
Verondersteld wordt dat deze uit een voorhof en een versterkt huis met woontoren binnen een omgracht terrein heeft bestaan. Met name de nog zichtbare grachten en het toponiem -Vroenhof- liggen ten grondslag aan deze veronderstelling. In de 17e eeuw wordt de U-vormige pasto- rie gebouwd, waarvan er nu nog een klein restant in de vorm van een stal zichtbaar is. Uit de resultaten van het booronderzoek kan het volgende worden geconcludeerd: - De niet meer zichtbare gracht die vermoedelijk langs de zuidoostelijke grens van het plangebied heeft gelopen blijkt in afwijking van de kadastrale kaart iets meer in noordwestelijke richting te liggen. Op basis van het aantreffen van een maximaal 70 cm dikke grachtvulling op 1,4 m -mv in slechts twee boringen die vrij dicht bij elkaar liggen, lijkt de oorspronkelijke gracht hier relatief smal te zijn geweest. - In de nog zichtbare (droge) gracht langs de zuidwestelij- ke plangrens is onder een 60 tot 80 cm dikke opgebrachte of colluviale leemlaag een grove puinlaag aangetroffen die niet handmatig kon worden doorboord. Daardoor konden geen gegevens met betrekking tot een eventuele oorspronkelijke grachtvulling en grachtdiepte worden verzameld. De dikte van de puinlaag kon evenmin worden vastgesteld. De puinlaag dateert waarschijnlijk uit de 19e of 20e eeuw.
Uit een boring in de gracht langs de noord- westelijke plangrens is een organisch rijke oude grachtvulling aangetroffen met een dikte van 80 cm op een diepte van 175 cm -mv. De oorspronkelijke gracht is hier ten opzichte van het huidige maaiveldniveau 255 cm diep geweest. De vulling is goed geconserveerd en dateert waarschijnlijk uit de late middeleeuwen. Er zijn stratigrafische aanwijzigingen dat de gracht niet ouder is dan de aangetroffen laatmiddeleeuwse vulling. - De boringen gericht op het opsporen van de 19e-eeuwse toegangsweg hebben geen betrouwbare resultaten opgeleverd. Oorzaak zijn puinlagen waarop de boringen zijn gestuit. - Ter plaatse van de noordoostelijke vleugel van de voormalige pastorie zijn conform de verwachting op drie boorpunten (boringen 19, 20 en 21) funderingsresten aangetroffen. Deze bestaan waar- schijnlijk uit baksteen. De top van deze funderingsresten ligt op circa 60 cm -mv. De resten zijn met een donkergrijze leemlaag afgedekt. - Binnen het omgrachte centrale deel van het plangebied zijn enkele verkennende boringen verricht maar zijn geen resten aangetroffen die wijzen op voormalige bebouwing. De zeer geringe boordichtheid laat echter niet toe op grond daarvan te concluderen dat er geen bebouwingsresten aanwezig kunnen zijn.
- Het terrein lijkt op enig moment te zijn opgehoogd met een circa 70 tot 90 cm dikke laag leem- grond met een kenmerkende vlekkerige structuur en waarin relatief weinig puinresten zoals baksteen en mortel voorkomen. Deze schijnbaar opgebrachte laag ligt op een natuurlijke colluviumlaag waarin plaatselijk wel archeologische indicatoren in de vorm van houtskool en fosfaatvlekken zijn aangetroffen. Op basis van de boorresultaten kan er geen uitspraak worden gedaan over de ouderdom van deze laag. Indien het een subrecente ophogings- laag zou zijn, dan bevindt het relevante archeologische niveau zich onder deze laag op een diepte van circa 70 tot 90 cm -mv. Een eenduidige cultuurlaag c.q. oude akkerlaag is hier met uitzondering van boring 5 echter niet waargenomen. Evenmin zijn grotere concentra- ties houtskool of brandlagen vastgesteld die de veronderstelling van de HV Beek bevesti- gen dat de voorganger van de Vroenhof op omstreeks 1260 door brand is verwoest. Gead- viseerd wordt om voorafgaand aan de herinrichtings- en reconstructieplannen ter plaatse van de oude pastorie en de bijbehorende toegangsweg aanvullend archeologisch onder- zoek te doen door middel van proefsleuven. De aangetroffen grachtvulling onder de (sub)recente puinlaag heeft een hoge archeologische waarde en dient bij voorkeur te worden behouden voor toekomstig onderzoek.
In de grachtvulling kunnen goed geconser- veerde (dump)resten behorende bij vroegere nederzettingscomplexen binnen het omgrach- te terrein voorkomen. De aangetroffen 19e- tot 20e-eeuwse puinlaag wordt als niet- behoudenswaardig beoordeeld. Indien men desondanks de gracht weer opnieuw watervoe- rend wenst te maken, wordt geadviseerd dit ondiep te realiseren door het aanbrengen van een waterdichte laag (bijvoorbeeld bentonietklei of folie) op een dusdanig diepte dat er geen verstoring van de oorspronkelijke grachtvulling kan plaatsvinden met inachtneming van een bufferzone van minimaal 50 cm. Om de maximaal toegestane verstoringsdiepte te bepalen is het wenselijk dat door middel van mechanische grondboringen op meerdere plaatsen in de as van de gracht de bodemopbouw en diepte van de grachtvulling definitief Rapport 12113.002 versie 2 worden vastgesteld. Het centrale deel van het plangebied tussen de omgrachting zal waarschijnlijk worden ingericht als tuin. Indien de bijbehorende bodemverstoring niet dieper gaat dan 50 cm -mv kan de 70 tot 90 cm dikke opgebrachte laag die hier voorlopig is vastgesteld voldoende waarborg bieden dat eventuele onderliggende behoudenswaardige archeologische resten niet worden aangetast. Hiervoor is het wenselijk dat van de betref- fende opgebrachte leemlaag de ontstaanswijze en ouderdom door middel van aanvullend onderzoek wordt vastgesteld.
Indien eenduidig kan worden vastgesteld dat in deze laag geen behoudenswaardige archeologische resten te verwachten zijn en de verwachte verstoringsdiepte ten behoeve van de aanleg en het beheer van de tuin minder is dan 50 cm -mv, kan gekozen worden voor een archeologische vriendelijke herinrichting tot tuin met inachtneming van de bijbehorende gebruiksbeperking. Het plangebied blijft dan ook een archeologische bestemming houden. Indien dit geen optie is c.q. blijkt te zijn, dient alsnog een aanvullend onderzoek door middel van proefsleuven te worden uitgevoerd. 2364077100 | 865 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: geofysisch onderzoek (51330) | het plangebied | Uitvoerder: Archeopro Oude Pastorie te Beek | Datum: 4-4-2012 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 184734/328370 | Conform de verwachting op basis van de historische kadasterkaart uit 1832 ligt ten noord- oosten van het nog bestaande deel van de oude pastorie een ondergrondse structuur die uit restanten van de voormalige noordoostelijke vleugel bestaat. Booronderzoek wijst op baksteenpuinlagen tot maximaal 1,4 meter -mv waarin plaatselijk grote concentraties houtskool voorkomen. Mogelijk dat deze het gevolg zijn van een vroegere vernietiging van het gebouw door brand.
Er zijn geen lineaire fundatiestroken of uitbraaksleuven vastgesteld waardoor de exacte ligging van het vroegere gebouw (buitenmuurcontourlijnen) niet kan worden vastgesteld. Deze funderingsresten kunnen wel nog aanwezig zijn indien deze door een laag afbraakpuin zijn afgedekt. Waarschijnlijk dat de vroegere kelder met puin is opgevuld. 2. Het middendeel van het de voormalige U-vormige pastorie lijkt minder zwaar gefundeerd te zijn geweest, mogelijk vanwege een vakwerkconstructie met een eventueel een poortgebouw 3. De noordwestelijk gracht is ter plaatse van de toegangsweg gedempt met puinhoudende grond. In hoeverre hier nog sprake is van meer of minder intacte brug- restanten kan niet worden aangegeven. 4. De grachten komen in het weerstandsprofiel bijzonder goed tot uitdrukking, evenals de puinopvulling die hierin aanwezig is. Het weer- standsonderzoek heeft onafhankelijk bevestigd dat de ligging van de zuidoostelijk gracht niet overeenkomt met de situering op de historische kadasterkaart. De gracht ligt circa 10 meter verder naar het noordwesten waardoor het terrein binnen de grachten ook kleiner is dan vooraf werd aangenomen. 5. Ter plaatste van het terrein binnen de omgrachting ten zuiden van de oude pastorie zijn door middel van het weerstandsonderzoek diverse min of meer rechthoekige structuren met een relatief hoge weerstand vastgesteld.
De aard en ontstaanswijze hiervan kan niet nader worden verklaard. Boringen op het zuidelijke deel van het binnenterrein met de hoogste bodemweerstand hebben geen afwijkende bodem- opbouw met puinresten aangetoond die duiden op een voormalig gebouw. De structuren kunnen ook het gevolg zijn van een voormalige tuinaanleg of samenhangen met bodemop- hogingen. De aanwezigheid van en voormalige Vroenhof kan echter vooralsnog niet wor- den bevestigd noch worden ontkent. In ØØn van de boringen is weliswaar een fragment 13e-eeuws aardewerk aangetroffen dat past binnen het beeld vanen middeleeuwse Vroen- hof maar in al de overige boringen op het binnenterrein ontbreken archeologische indicato- ren zoals houtskool, aardewerk, bouwmateriaal e.d. Geadviseerd wordt om voorafgaand aan de herinrichting van het plangebied de aanwezigheid van funderingsresten van de oude pastorie, resten van een eventuele Vroenhof op het binnenterrein en de opbouw van de grachten met de dikte van de puinlaag door middel van proefsleuven nader te onder- zoeken. De proefsleuven op het binnenterrein kunnen eventueel vervangen worden door een intensief karterend booronderzoek. Indien er daadwerkelijk sprake is geweest van een voormalige middeleeuwse Vroenhof moeten in dat geval binnen een dergelijke beperkte ruimte meer indicatoren aangetroffen kunnen worden.
Het eenduidig opsporen van archeo- logische structuren (grondsporen) is echter enkel mogelijk door middel van proefsleuven. De dikte en spreiding van de puinlagen in de grachten kan eventueel door middel van mechanische boringen nader worden gekarteerd. 2282623100 | 895 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: bureauonderzoek (40411) | het plangebied | Uitvoerder: Arcadis te Neerbeek | Datum: 12-4-2010 Gemeente Beek | Resultaat: Coördinaat: 184564/328500 | Bureauonderzoek voor een locatie aan de Haamen te Neerbeek. Aanleiding is het voorne- men om op dit terrein een (tijdelijke) sporthal op te richten. Voor de sanering van het terrein zullen aanzienlijke grondwerkzaamheden plaatsvinden. Wij adviseren vervolgonderzoek in de vorm van een zestal grondboringen op het terrein. Hierdoor kan definitief bepaald worden of het bodemprofiel onder de verstoorde laag nog intact is. Indien uit deze boringen blijkt dat de bodemopbouw verstoord blijkt te zijn dient geen vervolgonderzoek meer plaats te vinden.
2282956100 | 895 meter ten zuidwesten van | Type onderzoek: booronderzoek (40458) | het plangebied | Uitvoerder: Archeopro te Beek | Datum: 19-4-2010 Gemeente Beek | Resultaat: Rapport 12113.002 versie 2 Coördinaat: 184566/328510 | In verband met de sterk verstoorde bodemopbouw op het zuidwestelijke deel (boring 3 en 6) en het noordoostelijke deel (boring 1 en 4) van het plangebied, kan de archeologische verwachting hier worden bijgesteld tot een lage verwachting. De resultaten van het booron- derzoek geven voor deze delen van het plangebied geen aanleiding om archeologisch vervolgonderzoek te adviseren. Voor het centrale deel van het plangebied (boring 2 en 5) blijft de middelhoge archeologische verwachting gehandhaafd. Onder de puinophogings- laag ligt namelijk een nog intacte radebrikgrond. Indien de bodem hier niet dieper wordt geroerd dan de oorspronkelijke bouwvoor (Ab-horizont), hoeft geen nader onderzoek te worden verricht.
Ingeval van toekomstige grondwerkzaamheden beneden deze bouwvoor is nader archeologisch onderzoek wel noodzakelijk 4586207100 | 930 meter ten noorden van het | Type onderzoek: bureauonderzoek plangebied | Uitvoerder: Archeologenbureau Argo te Geleen | Datum: 1-2-2018 Gemeente Sittard-Geleen | Resultaat: Coördinaat: 185188/329883 | Niet vermeld in Archis 4586223100 | 930 meter ten noorden van het | Type onderzoek: booronderzoek plangebied | Uitvoerder: Archeologenbureau Argo te Geleen | Datum: 14-2-2018 Gemeente Sittard-Geleen | Resultaat: Coördinaat: 185188/329883 | Niet vermeld in Archis 4644016100 | 930 meter ten noorden van het | Type onderzoek: proefsleuvenonderzoek plangebied | Uitvoerder: Archeopro te Geleen | Datum: 23-10-2018 Gemeente Sittard-Geleen | Resultaat: Coördinaat: 185188/329871 | Niet vermeld in Archis Rapport 12113.002 versie 2 Bijlage 4 | Vondstmeldingen Zaaknummer | Locatie | Omschrijving (Waarnemingsnr.) 3160225100 | 450 meter ten oosten van het plangebied | Romeinse tijd : (232226) | Autobaan Afrit Neerbeek te Neerbeek | - grondspoor, Gemeente Beek Coördinaat: 185950/328900 2411137100 | 700 meter ten zuidwesten van het plange- | Bronstijd – Vroege-Middeleeuwen : bied | - 51 fragmenten van aardewerk gebruiksvoorwerp, Oude Pastorie te Beek Gemeente Beek Coördinaat: 184904/328499 3179034100 (28564) | 750 meter ten zuidwesten van het plange- | IJzertijd :
bied | - handgevormd aardewerk Spaubeekerstraat te Neerbeek | - kuil, Gemeente Beek | - fragmenten van huttenleem/verbrande leem Coördinaat: 184840/328440 | - 3 fragmenten van maalstenen 3179959100 (54563) | 800 meter ten noorden van het plangebied | Mesolithicum - Neolithicum : Graaf Huyn College te Geleen | - vuursteen afslag Gemeente Sittard-Geleen Coördinaat: 185414/329719 3236544100 | 800 meter ten noorden van het plangebied | Mesolithicum - Neolithicum : (412976) | Graaf Huyn College te Geleen | - vuursteen afslag Gemeente Sittard-Geleen Coördinaat: 185414/329719 2024865100 (54953) | 850 meter ten zuidwesten van het plange- | Bronstijd – Vroege-Middeleeuwen : bied | - fragment van een bronzen naald Oude Pastorie te Neerbeek Gemeente Beek | Bronstijd – Late-Middeleeuwen : Coördinaat: 184766/328436 | - 4 fragmenten van maalstenen Bronstijd - Nieuwe tijd : - 3 fragmenten van bronzen objecten, IJzertijd : - handgevormd aardewerk - botmateriaal - botmateriaal - 45 fragmenten van ijzeren slakken - 2 fragmenten van bot, dierlijk priemen - 260 fragmenten van keramische cilinders - 2 fragmenten van bronzen draadfibulae - fragment van een maalsteen IJzertijd - Romeinse tijd : - 17 fragmenten van glazen armbanden - fragment van een organisch armband - fragment van een ijzeren draadfibula IJzertijd - Middeleeuwen : - 14 slijpstenen IJzertijd – Late-Middeleeuwen : - fragment van een
ijzeren fibula IJzertijd - Nieuwe tijd : - fragment van een ijzeren schop/schep/spade 3171703100 (48134) | 850 meter ten zuidoosten van het plange- | Paleolithicum : bied | - fragment van een vuursteen kling Arntzstraat; Potterstraat te Spaubeek | - fragment van een vuursteen spits Gemeente Beek Coördinaat: 186200/328405 2041583100 | 900 meter ten zuiden van het plangebied | Neolithicum : (106024) | Vrouwenbosch te Beek | - fragment van een vuursteen bijl Gemeente Beek Coördinaat: 185720/328050 | Romeinse tijd : - fragment van belgisch/gallo-belgisch aardewerk 2062068100 (54561) | 900 meter ten oosten van het plangebied | Mesolithicum - Neolithicum : te Spaubeek | - fragment van een vuursteen kling Gemeente Beek | - fragment van een vuursteen schrabber Coördinaat: 186355/328610 2375385100 | 900 meter ten zuidwesten van het plange- | Neolithicum : (436073) | bied | - vuursteen afslagen Oude Pastorie; Vroenhof te Beek Gemeente Beek | Neolithicum - IJzertijd : Coördinaat: 184722/328368 | - handgevormd aardewerk Bronstijd : - handgevormd aardewerk Rapport 12113.002 versie 2 Romeinse tijd : - fragment van gedraaid aardewerk - botmateriaal - fragment van gladwandig aardewerk - 7 fragmenten van ruwwandig gedraaid aardewerk - fragment van een dakpan - fragment van een dolium/voorraadvat Romeinse tijd - Middeleeuwen : - aardewerk - 9 tefriet brokken Vroege-Middeleeuwen : - fragment van
een keramische bolpot Vroege-Middeleeuwen – Late-Middeleeuwen : - fragment van Andenne aardewerk Late-Middeleeuwen : - 3 fragmenten van gedraaid aardewerk - handgevormd aardewerk - proto-steengoed - 5 fragmenten van Elmpter aardewerk - 80 fragmenten van Brunssum-Schinveld geelwit aardewerk - fragment van Andenne aardewerk Late-Middeleeuwen - Nieuwe tijd : - 2 fragmenten van gedraaid aardewerk - 218 fragmenten van steengoed - 49 fragmenten van witbakkend geglazuurd aardewerk - zilveren munt, - plantaardig, hout palen - 38 fragmenten van roodbakkend geglazuurd aardewerk - 2 fragmenten van tegels - gracht - fragment van een koperen hanger Nieuwe tijd : - 5 fragmenten van glazen flessen - huisplattegrond - 3 koperen munten, duit/oord/cent/stuiver - 6 fragmenten van keramische kleipijpen - fragment van een stenen bouwmateriaal - 8 fragmenten van faience borden/schotels - 4 fragmenten van faience aardewerk - 2 fragmenten van gekleurd glas - 149 fragmenten van industrieel wit (Maastrichts/Regout) - 7 fragmenten van geglazuurde steengoed mineraalwaterflessen 2901382100 | 900 meter ten zuidwesten van het plange- | Late-Middeleeuwen - Nieuwe tijd : bied | - gracht Vroenhofsteeg; Zwembad te Onbekend Gemeente Beek Coördinaat: 184700/328375 3259784100 | 900 meter ten zuidoosten van het plange- | Neolithicum : (423136) | bied | - fragment van een stenen dissel Potterstraat;Looiwinkel te
Spaubeek Gemeente Beek Coördinaat: 186272/328424 3300663100 | 900 meter ten zuidwesten van het plange- | Vroege-Middeleeuwen : bied | - 4 fragmenten van keramische kogelpotten Oude Pastorie te Beek Gemeente Beek | Vroege-Middeleeuwen – Late-Middeleeuwen : Coördinaat: 184710/328390 | - 3 fragmenten van keramische kogelpotten - 11 fragmenten van witbakkend geglazuurd aardewerk - proto-steengoed - 27 fragmenten van Brunssum-Schinveld geelwit aardewerk - fragment van een witbakkend geglazuurd aardewerk kan - 8 fragmenten van Andenne aardewerk - 12 fragmenten van Brunssum-Schinveld geelwit aardewerk bolvormige potten Vroege-Middeleeuwen - Nieuwe tijd : - fragment van een koperen pen - fragment van een koperen object, - fragment van een ijzeren haak - 5 kuilen, - loden afval - fragment van leisteen dakbedekking - 16 grondsporen, - 15 paalgaten Late-Middeleeuwen : - 23 fragmenten van steengoed Rapport 12113.002 versie 2 - proto-steengoed - 13 fragmenten van roodbakkend geglazuurd aardewerk - 4 fragmenten van steengoed geglazuurd - 32 fragmenten van steengoed kannen - 4 fragmenten van proto-steengoed kannen - 9 fragmenten van roodbakkend geglazuurde grapen - fragment van een roodbakkend geglazuurde kan - 3 fragmenten van roodbakkend geglazuurde kommen/(voet)schalen - 19 fragmenten van geglazuurde steengoed kannen - 2 fragmenten van witbakkend geglazuurd aardewerk grapen
Late-Middeleeuwen - Nieuwe tijd : - 3 fragmenten van roodbakkend geglazuurd aardewerk - fragment van een glazen beker - gracht - 13 fragmenten van witbakkend geglazuurd aardewerk pispotten - 5 fragmenten van roodbakkend geglazuurde grapen Nieuwe tijd : - 4 fragmenten van steengoed - 28 fragmenten van witbakkend geglazuurd aardewerk - fragment van een ijzeren gesp - 6 koperen munten, - fragment van een KKP kleipijp - 17 fragmenten van roodbakkend geglazuurd aardewerk - 8 fragmenten van steengoed geglazuurd - fragment van een koperen knoop - 2 fragmenten van faience kommen/schalen - 81 fragmenten van hafner witbakkend geglazuurd aardewerk - 58 fragmenten van witbakkend geglazuurd aardewerk kannen - 28 fragmenten van witbakkend geglazuurd aardewerk kommenschalen - 27 fragmenten van faience borden/schotels - 2 fragmenten van industrieel wit (Maastrichts/Regout) - koperen onderdeel van kleding - 2 fragmenten van majolica borden/schotels - 34 fragmenten van roodbakkend geglazuurde borden/schotels - fragment van een roodbakkend geglazuurde kom/(voetschaal) - fragment van een ijzeren scheermes - fragment van een geglazuurde steengoed beker - 35 fragmenten van geglazuurde steengoed kannen - 3 loden onderdelen van vuurwapens - 3 fragmenten van witbakkend geglazuurd aardewerk borden/schotels - 17 fragmenten van witbakkend geglazuurd aardewerk vergieten - 9 fragmenten van witbakkend
geglazuurd aardewerk grapen 3033274100 (47835) | 950 meter ten zuidoosten van het plange- | Neolithicum : bied | - 13 fragmenten van vuursteen klingen Potterstraat; Looiwinkel te Spaubeek | - vuursteen afslagen Gemeente Beek | - fragment van een vuursteen schrabber Coördinaat: 186275/328400 | - fragment van een vuursteen sinaasappelpart/quartier d’orange Neolithicum - IJzertijd : - handgevormd aardewerk 2062068100 (47841) | 1000 meter ten zuidoosten van het plange- | Neolithicum : bied | - handgevormd aardewerk Looiwinkel te Spaubeek | - fragment van een vuursteen boor Gemeente Beek | - 8 fragmenten van vuursteen klingen Coördinaat: 186360/328475 | - vuursteen afslagen - klopsteen - fragment van een vuursteen schrabber 2439156100 | 1000 meter ten westen van het plangebied | PREH - Nieuwe tijd : te Beek | - 10 fragmenten van natuurlijk grondspoor, Gemeente Beek Coördinaat: 184545/328526 | IJzertijd : - handgevormd aardewerk 3259687100 | 1000 meter ten zuidoosten van het plange- | Mesolithicum - Neolithicum : (423140) | bied | - 2 fragmenten van vuursteen spitsen Potterstraat ; Looiwinkel te Spaubeek Gemeente Beek Coördinaat: 186342/328415 3259792100 | 1000 meter ten zuidoosten van het plange- | Neolithicum : (423138) | bied | - fragment van een vuursteen spits Potterstraat ;Looiwinkel te Spaubeek Gemeente Beek Coördinaat: 186368/328486 3260958100 | 1000 meter ten zuidoosten van
het plange- | Neolithicum : (423961) | bied | - fragment van een vuursteen boor Looiwinkel te Spaubeek | - fragment van een vuursteen kling Gemeente Beek | - fragment van een vuursteen spits Coördinaat: 186363/328383 | - 2 fragmenten van vuursteen schrabbers Rapport 12113.002 versie 2 Rapport 12113.002 versie 2 Bijlage 5 Bewoningsgeschiedenis van Nederland Als aanvullende informatie wordt hieronder een algemene ontwikkeling van d e bewoningsgeschie- denis van Nederland weergegeven. Paleolithicum (tot circa 8800 v. Chr.) De vroegste bewoningssporen in Nederland uit deze periode dateren uit de voorlaatste ij stijd, circa 300.000-130.000 jaar geleden. Waarschijnlijk hebben in de koudste fasen van de ijstijden in Neder- land geen mensen geleefd. Daarentegen was bewoning in de warmere perioden wel mogelijk. De mensen die hier toen leefden trokken als jagers/vissers/verzamelaars rond in k leine groepen en maakten gebruik van tijdelijke kampementen. Veranderingen in het klimaat zorgden v oor een veran- derende flora en fauna. Tijdens de koude perioden bestond het groot wild onde r meer uit rendieren, mammoeten, paarden en steppewisenten. Vooral op paarden en rendieren werd in het Laat- Paleolithicum intensief jacht gemaakt. Tijdens de warmere perioden werd er onder ander e op herten, wilde zwijnen en oerossen gejaagd. Mesolithicum (circa 8800-4900 v.
Chr.) Rond de overgang van het Pleistoceen naar het Holoceen (circa 9000 v. Chr.) verbeter de het klimaat voor een langdurige periode. De gemiddelde temperatuur steeg, waardoor de variatie in flora en fau- na (o.a. bosontwikkeling) toenam. De mens kreeg nu de mogelijkheid om meer gevarieerd te eten: vruchten en andere eetbare gewassen stonden nu vaker op het menu. Doordat de temperatuur steeg, trok het groot wild (met name rendieren) naar het noorden, en maakte plaats voor meer territoriumge- bonden klein wild, vogels en vissen. Door deze veranderende leefomstandighed en werd de jacht- techniek aangepast. De vuursteen bewerkingstechniek hield met deze ontwikkeling gelij ke tred. Er werden kleine vuursteenspitsen vervaardigd die als pijl- en harpoenpunt werden ge bruikt. Met de stijging van de temperatuur begon het landijs te smelten en de zeespiegel te stijgen. Het tot dan toe droge Noordzee-Bekken kwam onder water te staan. De groepen jagers/vissers/verzamelaar s wis- selden nog wel van locatie maar exploiteerden kleinere gebieden. In het voorjaar v iste men in de ri- vieren, tijdens de zomer leefde men voornamelijk langs de kust, waar naast vi s en schaaldieren ook zeehonden als voedselbron dienden. In de herfst verzamelde men noten en vruchten, ter wijl in de winter op onder meer pelsdieren werd gejaagd. Neolithicum (circa 5300-2000 v.
Chr.) Aan het begin van deze periode gingen het jagen, vissen en verzamelen ee n steeds minder belangrij- ke rol spelen. Men ging nu zelf cultuurgewassen telen en dieren houden bij het kamp. Uit vondsten valt af te leiden dat het om twee groepen mensen gaat, enerzijds kolonisten met ee n vrijwel agrari- sche levenswijze, anderzijds om de autochtone mesolitische bevolking die een halfagrarische levens- stijl erop na gaat houden. Deze verandering ging gepaard met enkele technologische en sociale ver- nieuwingen zoals: het wonen op een vaste plek in een huis, het gebruik v an vaatwerk van (gebakken) klei en de introductie van geslepen stenen dissels en bijlen. De bevolking groeide nu gestaag, mede door de productie van overschotten. Uit het Neolithicum zijn verschillende nu nog z ichtbare grafmo- numenten bekend, te weten grafkelders, hunebedden en grafheuvels. Bronstijd (circa 2000-800 v. Chr.) Het begin van dit tijdvak valt samen met het eerste gebruik van bronzen voorwerpe n zoals bijlen. Vuurstenen werktuigen bleven, zij het minder, in gebruik. Het aardewerk uit deze pe riode is over het algemeen tamelijk zeldzaam. Vuursteenmateriaal uit de Bronstijd is mees tal niet goed te onderschei- den van dat uit andere perioden. Lange tijd bleven bronzen voorwerpen zeer schaars binnen Neder- lands grondgebied.
Door het van nature ontbreken van de benodigde grondstoffen moest het brons worden geïmporteerd en ontstonden er handelscontacten over langere afstanden. EØn en ande r had Rapport 12113.002 versie 2 wel tot gevolg dat er binnen de bevolking grotere verschillen ontstonden door verschillen op basis van bezit. De grafheuveltraditie, die tijdens het Neolithicum haar intrede deed, werd i n eerste instantie voortgezet, maar rond 1200 v. Chr. vervangen door begravingen in urnenvelden. Het gaat hi er om ingegraven urnen met crematieresten waar overheen kleine heuveltjes werden opgeworpen, om ge- ven door een greppel. Een Kopertijd voorafgaand aan de Bronstijd wordt in Noordwest-E uropa niet onderscheiden, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het Middellandse Zeegebied. Wel zijn uit het Laat- Neolithicum koperen voorwerpen bekend. IJzertijd (circa 800-12 v. Chr.) In deze periode werden voor het eerst ijzeren voorwerpen vervaardigd. Voor de productie van werk- tuigen en wapens werd brons vervangen door ijzer. Er ontstond een inheemse ijz erproductie. Het gebruik van vuursteen voor het vervaardigen van werktuigen duurde nog in beperkte m ate voort. Ten opzichte van de Bronstijd traden er in de aardewerktraditie geen radicale veranderingen op.
Evenals in het Neolithicum en de Bronstijd woonden de mensen in verspreid liggende hoeven (’Einzelhöfe’) of in nederzettingen bestaande uit maar enkele huizen; deze werden in een beperkt gebied nogal eens verplaatst. Op de hogere zandgronden ontstonden uitgebreide omwalde akkercomplexen (’Celt ic fields’). Opvallend zijn de verschillen in materiºle welstand (bezit van m etalen voorwerpen), die moge- lijk op sociale ongelijkheid duiden. In de zogenaamde vorstengraven uit Z uid Nederland, met daarin luxe, geïmporteerde bijgaven, zijn vermoedelijk lokale of regionale autoritei ten begraven. De meeste begravingen vonden nog immer plaats in urnenvelden. Tijdens de IJzertijd werd het Fries e kustgebied gekoloniseerd en ontstonden de eerste terpen. Romeinse tijd (circa 12 v. Chr. - 450 n. Chr.) Met de komst van de Romeinen eindigt de prehistorie en begint de geschreven gesc hiedenis. Aange- zien de schriftelijke bronnen slechts een zeer fragmentarisch beeld schetsen, is m en toch nog in be- langrijke mate aangewezen op de archeologie als informatiebron. Een tijd lang diende het Nederland- se rivierengebied als uitvalsbasis voor veldtochten in het noorden van Germ aniº. In 47 n. Chr. werd de Rijn definitief als Romeinse rijksgrens ingesteld. Ter controle en verdedigi ng van deze zogenaam- de ’limes’ werden langs de Rijn, tot diep in Duitsland, ’castella’ (militaire forten) gebouwd.
De inheemse manier van leven handhaafde zich nog lange tijd. Wel werd, vooral na de opstand van de Bataven tegen de Romeinse overheersers in 69-70 n. Chr., de Romeinse invloed steeds duideli j- ker. In veel inheems-Romeinse nederzettingen was bijvoorbeeld, naast het eige n handgevormde aar- dewerk, Romeins importaardewerk in gebruik, dat op de draaischijf was vervaardig d. Er werden, vooral in Limburg, grootse villa’s (Romeinse herenboerderijen) gebouwd, hetzij n ieuw gesticht, hetzij ontwikkeld vanuit een bestaande inheemse nederzetting. De Romeinen legden een voor die tijd al uitgebreide infrastructuur aan, waardo or het gebied steeds beter werd ontsloten. Op verschillende plaatsen ontstonden aanzienlijke nederzettingen, waar van er enkele met een stedelijk karakter (zoals Nijmegen). De inheemse bevolking, ten no orden van de Li- mes, werd niet zo sterk beïnvloed door de Romeinse aanwezigheid. Er was wel sprake v an handels- contacten en het uitwisselen van geschenken. In de tweede helft van de derde eeuw onts tond, onder meer door invallen van Germaanse stammen, een instabiele situatie die met korte onderbrek ingen voortduurde tot in de vijfde eeuw. Uiteindelijk leidde dit in het jaar 40 6 tot de definitieve ineenstorting van de grensverdediging langs de Rijn. Middeleeuwen (circa 450-1500 n. Chr.) Over de Vroege-Middeleeuwen, vooral over het tijdvak 450-600 n.
Chr., is r elatief weinig bekend. Zowel historische bronnen als archeologische overblijfselen zijn schaars. De be volkingsomvang was ten opzichte van de voorafgaande periode sterk afgenomen. De marktgerichte economi e verdween en de mensen vielen terug op zelfvoorziening. De politieke macht was na het wegv allen van de Ro- Rapport 12113.002 versie 2 meinse staatsorganisatie in handen gekomen van regionale en lokale hoofdlieden. Een gezagheb- bende status was nu vooral gebaseerd op militair succes en materiºle welstand. Deze instabiele peri- ode wordt ook wel aangeduid als de ’tijd van de volksverhuizingen’. Vanaf de 10 e – 11e eeuw wordt een overheersende positie van de al dan niet adellijke grootgrondbe- zitters waargenomen. Dit vertaalt zich in nieuwe nederzettingsvormen als mottes, k astelen en ver- sterkte hoeven. In verband met de aanhoudende bevolkingsgroei, en mede dankzij gunsti ge klimato- logische omstandigheden, werd een begin gemaakt met het ontginnen van woeste gronden als bos, heide en veen. Veel van de huidige dorpen en steden dateren uit deze perio de. Door de aanleg van dijken en kaden werden laaggelegen gebieden beschermd tegen wateroverlast. De heersen de rivali- teit tussen de vorsten leidde, in combinatie met een zwak centraal gezag, veelv uldig tot lokaal ge- weld, waarvan de bevolking vaak het slachtoffer werd.
Door het aanleggen van bur gen, schansen, landweren en wallen trachtte men zich te beveiligen. Nieuwe tijd (1500-heden) De Nieuwe tijd kenmerkt zich door een groot aantal veranderingen vooral op het g ebied van mens- en wereldbeeld. Er is sprake van een Europese overzeese expansie wat leidt tot handelsc ontacten, han- delskapitalisme en het begin van een wereldeconomie. Er ontstaat een ni euwe wetenschappelijke belangstelling die resulteert in vele uitvindingen. Deze uitvindingen vormen de motor van de industri- ele revolutie. Er ontstaat een nationale staat die centraal bestuurd wordt. Als ge volg van deze ontwik- kelingen neemt het belang en de omvang van steden toe en neemt de macht van adel af. Het groot- ste deel van de bevolking is niet meer werkzaam en woonachtig op het platteland maar in de steden. In verband met de aanhoudende bevolkingsgroei worden aan het eind van de 19 e tot het begin van de 20e eeuw op grote schaal woeste gronden gecultiveerd. Door de industriºle revolutie k omen steeds meer producten beschikbaar voor steeds meer mensen waardoor de welvaart stijgt. In de Nie uwe tijd vindt er eveneens een hernieuwde oriºntatie op het erfgoed van de klassieke Oudhei d plaats, wat zich tot in het begin van de 20e eeuw uit in de kunsten.
Rapport 12113.002 versie 2 Bijlage 6 AMZ-cyclus Het AMZ-proces Archeologisch onderzoek in Nederland wordt in het algemeen uitgevoerd binnen het k ader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het gehele traject van de AMZ omvat een aantal stappen die elkaar kunnen opvolgen, afhankelijk van het resultaat van de voorgaande sta ppen. Om inhoudelij- ke, prijs- en planningstechnische redenen kan er soms voor gekozen worden om bepaalde stappen gelijktijdig uit te voeren. Bovendien kan, indien reeds voldoende gegeve ns bekend zijn, een stap wor- den overgeslagen. Elke stap eindigt met een rapport met daarin een advies voor de verv olgstappen. Na elke stap wordt er een besluit genomen door de bevoegde overheid, gemeente, provincie of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, op basis van de resultaten van het archeol ogisch onderzoek. Indien na een bepaalde stap blijkt dat geen nader vervolgonderzoek nodig is, w ordt het archeologisch onderzoek afgesloten. Ook kan de bevoegde overheid besluiten dat een vindpl aats van zo groot be- lang is, dat deze in situ behouden moet worden. Dan dienen de archeologische resten in de grond beschermd te worden door planaanpassing of planinpassing. Het begint met het bepalen van de onderzoeksplicht.
Gemeentelijke, provinciale en land elijke archeo- logische waardenkaarten geven aan of het plangebied in een gebied ligt met een archeo logische verwachting. Indien dit het geval is, dan zal er in het kader van de planprocedure onderzoek verricht moeten worden om te bepalen of er archeologische waarden binnen het plangebied aanwezig zijn. Hiermee start de zogenaamde AMZ-cyclus (zie schema). De eerste fase: Bureauonderzoek Elk archeologisch onderzoek begint met een bureauonderzoek. Dit heeft tot doel het ver werven van informatie, aan de hand van bestaande bronnen, over bekende of verwachte archeologische waar- den, binnen het plangebied om tot een gespecificeerd verwachtingsmodel te komen, op basis waar- van een beslissing genomen kan worden ten aanzien van een eventuele vervolgstap. De tweede fase: Inventariserend VeldOnderzoek (IVO) Het doel van een IVO is het aanvullen en toetsen van het gespecificeerde v erwachtingsmodel. Het IVO moet informatie geven over de aan- of afwezigheid, de aard, het karakter, de omvang, de date- ring, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden. Inventariserend Veldonderzoek; Booronderzoek en Veldkartering Door een booronderzoek kan er een goede inschatting gemaakt worden van de kans op arche olo- gische waarden (grondsporen en daarmee samenhangende voorwerpen).
Bij het booronderzoek is een onderscheid aangebracht in een verkennende, karterende en waarderende fase. De verkennen- de fase heeft tot doel inzicht te krijgen in de vormeenheden van het landschap, voor zover deze van invloed zijn op de locatiekeuze. Op deze manier worden kansarme zones uitges loten en kansrijke zones geselecteerd voor de volgende fasen. Tijdens de karterende fase wordt het ond erzoeksgebied systematisch onderzocht op de aanwezigheid van archeologische vondsten of spo ren. De waarde- rende fase sluit aan op de karterende fase. Het waarnemingsnet kan verdicht worden om de horizon- tale begrenzing, ligging en omvang van archeologische vindplaatsen vast te stellen. Een veldkartering wordt uitgevoerd wanneer vondsten of sporen aan de oppervlakte w orden verwacht en zichtbaar zijn op het moment dat het onderzoek uitgevoerd wordt. Dit type onderzoe k bestaat uit het systematisch belopen van het maaiveld van het plangebied. Rapport 12113.002 versie 2 Inventariserend Veldonderzoek; Proefsleuven Als uit vooronderzoek blijkt dat binnen het plangebied archeologische resten aange troffen kunnen worden kan de bevoegde overheid beslissen tot een proefsleuvenonderzoek. P roefsleuven zijn lange sleuven van minimaal twee tot vijf meter breed die worden aangelegd in de zones wa ar in de voor- gaande onderzoeksfase aanwijzingen voor vindplaatsen zijn aangetroffen.
De K NA schrijft voor dat bij een dergelijk onderzoek minimaal 5% van het te verstoren gebied onderzocht dient te worden. Variant archeologische begeleiding Als het vooronderzoek niet voldoende informatie heeft opgeleverd om de archeol ogische waarde van de archeologische resten te bepalen en indien proefsleuvenonderzoek door praktisc he redenen niet uitvoerbaar is, kan besloten worden tot proefsleuven variant archeologische begel eiding van de sloop- of graafwerkzaamheden. Dit betekent dat archeologen bij het graafwerk aanwe zig zijn om het werk te volgen en eventuele resten te documenteren. Wanneer tijdens de werkzaamheden vondst en (van hoge archeologische waarde) naar boven komen, die aanleiding geven tot nader onderzoek , kan alsnog besloten worden om tot een opgraving over te gaan. De derde fase: Opgraven Indien de archeologische resten niet in situ bewaard kunnen blijven, maar wel van belang zijn voor de wetenschap, kan de bevoegde overheid besluiten over te gaan tot een opgraving. Het doel hiervan is volgens de KNA het documenteren van gegevens en het veiligstellen van mater iaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden, die van belang is voor kennisvorming over het verleden.
Variant archeologische begeleiding Als het vooronderzoek niet voldoende informatie heeft opgeleverd om de archeo logische waarde van de archeologische resten te bepalen, kan besloten worden tot een opgraving var iant archeologische begeleiding van de sloop- of graafwerkzaamheden. Dit betekent dat archeologen bi j het graafwerk aanwezig zijn om het werk te volgen en eventuele resten te documenteren. Wanneer tijdens de werk- zaamheden vondsten (van hoge archeologische waarde) naar boven komen, die aanleiding geven tot nader onderzoek, kan alsnog besloten worden om tot een opgraving over te gaan. Rapport 12113.002 versie 2 Schema van de Archeologische Monumenten Zorg Vergunningaanvraag/ruimtelijke ontwikkeling ▼ Toetsing aan archeologisch beleid (Gemeente, Provincie, Rijk) ▼ Bureauonderzoek* (verzamelen gegevens en opstellen verwachtingsmodel) ▼ Besluit (door de bevoegde overheid op basis van resultaten) ▼ Inventariserend veldonderzoek* ▼ Verkennend veldonderzoek Door middel van: - terreininspectie - booronderzoek** ▼ ▼ ►**** Karterend veldonderzoek Door middel van: - oppervlaktekartering - booronderzoek** - proefsleuven*** ▼***** Besluit (door de bevoegde overheid op basis van resultaten) ▼ Bewezen of hoge kans op de aanwezigheid van archeologie ▼****** Waarderend veldonderzoek door middel van proefsleuven*** (variant begeleiding) ▼ Besluit (door de bevoegde overheid op basis
van resultaten) ▼ Opgraven*** Verwijderen van de archeologische resten door archeo- logen (variant begeleiding) ▼ Beschermen Bescherming van de archeologie door planaanpassing ► ► ► ► Vergunningverlening indien geen onderzoek nood- zakelijk wordt geacht. Bij geen of geringe kans op aanwezigheid van archeologie. Einde onderzoek, vrijgeven voor functie (eventueel met bouwkundige voorwaarden). Ook kan besloten worden over te gaan op het begeleiden van de graafwerkzaamheden door archeologen.*** Bij geen of geringe kans op aanwezigheid van archeologie. Einde onderzoek, vrijgeven voor functie (eventueel met bouwkundige voorwaarden). Ook kan besloten worden over te gaan op het begeleiden van de graafwerkzaamheden door archeologen.*** Bij geen of geringe kans op aanwezigheid van archeologie, wel archeologische waarden aanwe- zig maar geen vervolgonderzoek noodzakelijk op grond van waardering. Einde onderzoek, vrijgeven voor functie (eventueel met bouwkundige voor- waarden). * Combinatie bureauonderzoek en IVO verkennende of karterende fase mogelijk, indien een PvA aanwezig is. ** Voorafgaand aan het booronderzoek dient een PvA worden opgesteld, toetsing door de bevoegde overheid. *** Voorafgaand aan het onderzoek dient een PvE en PvA te worden opgesteld, toetsing door de bevoegde overheid.
**** Na een verkennend booronderzoek kan de bevoegde overheid besluiten dat een aanvullend karterend bureauonderzoek moet worden uitgevoerd. ***** Een combinatie van bureauonderzoek en IVO karterende en waarderende fase door middel van proefsleuven is mogelijk, indien een PvA en een goedgekeurd PvE aanwezig is en met instemming van de bevoegde overheid. ****** Een combinatie van bureauonderzoek en IVO karterende en waarderende fase door middel van proefsleuven of een IVO karterende en waarderende fase door middel van proefsleuven is mogelijk, indien een PvA en een goedgekeurd PvE aanwezig is en met instemming van de bevoegde overheid. Rapport 12113.002 versie 2 Bijlage 7 Planontwerp