b_NL.IMRO.0888.TAMOPNeerbeekers-VA01_toelichting6a archeo
Tekst van het document
ARCHEOLOGISCH BUREAUONDERZOEK NEERBEEKERSTRAAT (ONG.) TE NEERBEEK GEMEENTE BEEK
Econsultancy Archeologisch Rapport 1 Versie 1 betreft een rapport waarvan geen beoordeling van de bevoegde overheid is ontvangen, bij versie 2 is het rapport wel beoordeeld door de bevoegde overheid. archeologisch bureauonderzoek Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek Opdrachtgever Arvalis Nuth Mauritsstraat 11 6361 AV Nuth Rapportnummer 12113.002 Versienummer1 2 Datum 26 juni 2020 Vestiging Limburg Rijksweg Noord 39 6071 KS Swalmen 088 - 5001600 swalmen@econsultancy.nl Opsteller drs. A.H. Schutte Paraaf Kwaliteitscontrole drs. M. Stiekema Paraaf ' Econsultancy bv, Swalmen Foto’s en tekeningen: Econsultancy bv, tenzij anders vermeld. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of op enbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Econsul- tancy aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de advie- zen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. ISSN: 2210-8777 (Analoog rapport) ISSN: 2210-8785 (Digitaal rapport E-depot)
Administratieve gegevens plangebied Projectcode | 12113.002 Toponiem | Neerbeekerstraat (ong.) Opdrachtgever | Arvalis Nuth Gemeente | Beek Plaats | Neerbeek Provincie | Limburg Kadastrale gegevens | Gemeente Beek, sectie B, nummer 5247 (ged.). Omvang plangebied | circa 1.200 m2 Kaartblad | 68D (1:25.000) Coördinaten centrum plangebied | X: 185.465/Y: 328.905 Bevoegde overheid | Gemeente Beek Bezoekadres: Raadhuisstraat 9, 6191 KA Beek Postadres: Postbus 20, 6190 AA Beek Contactpersoon: dhr. T. Siegelaer. T.: 046 - 43 89 222 Deskundige namens de bevoegde overheid | ArchAeO B.V. Archeologische Advisering en | T.: (040) 2519270 Ondersteuning | M.: +31 6 22505236 Rapelenburglaan 9 5654 AP Eindhoven | email: advies@archaeo.nl ARCHIS3 | Bureauonderzoek Onderzoeksmeldingsnummer (OM-nr.) | 4819658100 Archeoregio NOaA | Limburgs lössgebied Beheer en plaats documentatie | Econsultancy, Swalmen/ Provinciaal Archeologisch Depot Limburg Uitvoerder | Econsultancy, drs. A.H. Schutte Kwaliteitszorg Econsultancy is onder meer gecertificeerd voor protocollen 4001, 4002, 4003 en 4004 van de BRL SIKB 4000. Verder is Econsultancy lid van de Nederlandse Vereniging van Archeologische Opgravingsbedrijven (NVAO). De leden van de NVAO bieden kwalitatief hoogstaand archeologisch onderzoek. Het lidmaatschap is een waarborg voor kwaliteit en betrouwbaar- heid.
Tevens is Econsultancy aangesloten bij de Vereniging van Ondernemers in Archeologie (VOiA). De VOiA behartigt de belangen van meer dan 100 bedrijven in alle takken van de archeologie. Betrouwbaarheid Dit onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd, conform de toepasselijke en van kracht zijnde regelgeving. Een booron- derzoek wordt in het algemeen uitgevoerd door het steekproefsgewijs onderzoeken van de bodem, waardoor het, op basis van de resultaten van een booronderzoek, onmogelijk is garanties af te geven ten aanzien van de aan- of afwezigheid van archeologische waarden. In dit kader dient ook opgemerkt te worden dat geraadpleegde bronnen niet altijd zonder fouten en volledig zijn. Daar Econsultancy voor het verkrijgen van historische informatie afhankelijk is van deze bronnen, kan Econsul- tancy niet instaan voor de juistheid en volledigheid van deze informatie. Econsultancy Archeologisch Rapport Rapport 12113.002 versie 2 SAMENVATTING Econsultancy heeft in opdracht van Arvalis Nuth in april 2020 een archeologi sch bureauonderzoek uitgevoerd. Het plangebied is gelegen aan de Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek in de gemeente Beek. De initiatiefnemer is voornemens om twee levensloopbestendige huizen op de on derzoekslocatie te realiseren. Om deze ontwikkeling mogelijk te maken, moet eerst een wijzigin g van het bestemmings- plan worden doorgevoerd.
Hierbij moet ook inzichtelijk te worden gemaakt welke arc heologische waarden binnen het plangebied kunnen worden verwacht. De noodzaak tot archeologisc h onderzoek vloeit voort uit het Verdrag van Malta (1992) en de Wet ruimtelijke ordening ( Wro, 2006). Het archeo- logisch onderzoek is noodzakelijk om te bepalen of er archeologische waarden aanwezig zijn binnen het plangebied en of deze door de voorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast. Doel van het bureauonderzoek is een antwoord te vinden op de vraag wat de gespecificeerde arc heo- logische verwachting voor het plangebied is. Dit wordt uitgevoerd door middel van het verwerven van informatie, aan de hand van bestaande bronnen, over bekende en verwachte archeologische waar- den. Met de resultaten van het archeologisch onderzoek kan worden vastgesteld of binnen h et plangebied archeologische waarden aanwezig (kunnen) zijn en of vervolgonderzoek dan wel planaa npassing noodzakelijk is. Gespecificeerde archeologische verwachting bureauonderzoek Het plangebied ligt aan de rand van een lösswand en een beekdal nabij een bee k waardoor het een hoge verwachting heeft voor het aantreffen van archeologische resten van jagers en v erzamelaars uit het Paleolithicum en Mesolithicum.
Gezien de aanwezigheid van löss, de g unstige grondwaterstand en de beek heeft het plangebied eveneens een hoge verwachting voor het aantreff en van archeolo- gische resten van agrarische samenlevingen uit het Neolithicum tot en met de Vro ege-Middeleeuwen. Het plangebied ligt daarnaast ook nog in de historische kern van Neerbeek, aan een oud e weg en heeft in ieder geval in de eerste helft van de 20 e eeuw, en mogelijk eerder, bebouwing gekend. Hier- door heeft het plangebied een hoge verwachting voor het aantreffen van archeologische res ten uit de Late-Middeleeuwen en Nieuwe tijd, evenals uit de Tweede Wereldoorlog. Advies Gezien de ligging van het plangebied in een historische kern en de mogelijke aanwezigheid van histo- rische bebouwing is in dit stadium de meest geschikte onderzoeksmethode een karterend en waar- derend proefsleuvenonderzoek. Booronderzoeken zijn in historische kernen minder ges chikt gezien de grote kans op het voorkomen van puinlagen die aan historische bebouwing to egeschreven kunnen worden. Bij een proefsleuvenonderzoek dienen verspreid over het plangebied sleuve n gegraven te worden met als doel om eventuele archeologische waarden te karteren en waarderen. Voor dit on- derzoek dient een door de bevoegde overheid goedgekeurd Programma van Eisen te zi jn opgesteld waarin is vastgelegd waaraan het onderzoek moet voldoen.
Bovenstaand betreft een advies, opgesteld door Econsultancy. Het advies dient ter go edkeuring voorgelegd te worden aan de bevoegde overheid (gemeente Beek). Na beoordeling wordt door de bevoegde overheid een besluit genomen. Rapport 12113.002 versie 2 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING .................................................................................................................................. 1 2 BUREAUONDERZOEK .............................................................................................................. 1 2.1 Doelstelling en onderzoeksvragen ................................................................................... 1 2.2 Methoden .......................................................................................................................... 1 2.3 Afbakening en huidige situatie van het plangebied .......................................................... 2 2.4 Toekomstige situatie ......................................................................................................... 3 2.5 Aardwetenschappelijke gegevens .................................................................................... 3 2.6 Archeologische waarden ..................................................................................................
7 2.7 Beschrijving van het historische gebruik .......................................................................... 9 2.8 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel ........................................................ 12 3 CONCLUSIE EN ADVIES ......................................................................................................... 14 LITERATUUR ...................................................................................................................................... 16 BRONNEN .......................................................................................................................................... 17 Rapport 12113.002 versie 2 LIJST VAN TABELLEN Tabel I. Aardwetenschappelijke gegevens plangebied Tabel II. Geraadpleegd historisch kaartmateriaal Tabel III. Gespecificeerde archeologische verwachting LIJST VAN AFBEELDINGEN Figuur 1. Situering van het plangebied binnen Nederland Figuur 2. Detailkaart van het plangebied Figuur 3. Luchtfoto van het plangebied Figuur 4. Situering van het plangebied binnen de archeologische beleidskaart Figuur 5. Situering van het plangebied binnen de Geomorfologische kaart Figuur 6. Situering van het plangebied binnen het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Figuur 7. Situering van het plangebied binnen de Bodemkaart Figuur 8. Archeologische Gegevenskaart van het onderzoeksgebied Figuur 9.
Situering van het plangebied binnen de historische kaarten BIJLAGEN Bijlage 1 Overzicht geologische en archeologische tijdvakken Bijlage 2 AMK-terreinen Bijlage 3 Onderzoeksmeldingen Bijlage 4 Vondstmeldingen Bijlage 5 Bewoningsgeschiedenis van Nederland Bijlage 6 AMZ-cyclus Bijlage 7 Planontwerp Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 1 van 17 1 INLEIDING Econsultancy heeft in opdracht van Arvalis Nuth een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor een plangebied gelegen aan de Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek in de gemeente Beek (zie fi guur 1). De initiatiefnemer is voornemens om twee levensloopbestendige huizen op de on derzoekslocatie te realiseren. Om deze ontwikkeling mogelijk te maken, moet eerst een wijziging van het bestemmingsplan worden doorgevoerd. Hierbij moet ook inzichtelijk te worden gemaakt welke archeologische waarden binnen het plangebied kunnen worden verwacht. De noodzaak tot archeologisch onderzoek vl oeit voort uit het Verdrag van Malta (1992) en de Wet ruimtelijke ordening (Wro, 2006). Het archeologisch onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (hoofdstuk 2). Uitgaande van de in het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting wordt een ad vies gegeven of vervolgstappen noodzakelijk zijn (hoofdstuk 3). Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd in april 2020 door drs. A.H. Schutte (sen ior KNA Archeo- loog).
Het rapport is gecontroleerd door drs. M. Stiekema (Senior KNA Prospector). 2 BUREAUONDERZOEK 2.1 Doelstelling en onderzoeksvragen Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde arch eologische verwach- ting voor het plangebied. Hiervoor wordt een inventarisatie gemaakt van bekende aard wetenschappe- lijke, archeologische en (cultuur)historische gegevens. Aan de hand van dez e inventarisatie wordt het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel opgesteld. 2.2 Methoden Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd onder certificaat op grond van de BRL SIK B 4000 (KNA, versie 4.1, 24 ‑05‑2018) en conform de eisen en normen zoals aangegeven in de Kwaliteitsnor m Ne- derlandse Archeologie (KNA, versie 4.1, 24 ‑05‑2018), die is vastgesteld door het Centraal College van Deskundigen (CCvD) Archeologie en is ondergebracht bij het SIKB te Gouda. Voor de uitvoering van het bureauonderzoek gelden de specificaties LS 01, LS02, LS03, LS04 en LS05. De resultaten van dit onderzoek worden in dit rapport weergegeven conform specificatie LS06.
2 Binnen dit onderzoek zijn de volgende werkzaamheden verricht: afbakening van het plangebied en vaststellen van de consequenties van het m ogelijk toe- komstige gebruik (LS01); beschrijving van de huidige en toekomstige situatie (LS02); beschrijving van de historische situatie en mogelijke verstoringen (LS03); beschrijving van bekende archeologische en historische waarden en aardweten schappelijke gegevens (LS04); opstellen van een gespecificeerde verwachting (LS05). 2 SIKB. Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 2 van 17 Bij het uitvoeren van deze werkzaamheden zijn de volgende bronnen geraadpleegd: het Archeologische Informatie Systeem (ARCHIS); de Archeologische Monumenten Kaart (AMK); geologische kaarten, geomorfologische kaarten en bodemkaarten; de centrale toegangspoort tot Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond (DINOLo- ket); literatuur en historisch kaartmateriaal; bouwhistorische gegevens; de recente topografische kaart (schaal 1:25.000); recente luchtfoto’s; het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN); Provinciaal Archeologisch Aandachtsgebied kaart van de provincie Limburg; de archeologische verwachtingskaarten van de gemeente Beek; plaatselijke (amateur-)archeoloog c.q. heemkundevereniging.
2.3 Afbakening en huidige situatie van het plangebied Afbakening Er dient een onderscheid gemaakt te worden tussen het onderzoeksgebied en het plangebie d. Het plangebied is het gebied waarbinnen feitelijk de bodemverstorende ingreep gaat plaats vinden. Het onderzoeksgebied is het gebied waarover informatie is verzameld om een goed beeld te krijgen van de archeologische waarden binnen het plangebied. Dit gebied is groter dan het plangebied. In het huidige onderzoek betreft het onderzoeksgebied het gebied binnen een straal van c irca 1000 meter rondom het plangebied.3 Het plangebied, circa 1.200 m 2, ligt aan de Neerbeekerstraat (ong.), in het oosten van de kern van Neerbeek in de gemeente Beek (zie figuur 1 en figuur 2). Volgens het Actueel H oogtebestand Neder- land (AHN) bevindt het maaiveld zich op een hoogte van circa 68,5 m + NAP. Het gebied is kadastraal bekend als gemeente Beek, sectie B, nummer 5247 (ged.). Volgens de topografische kaart van Ne- derland, 68D (1:25.000), zijn de coördinaten van het midden van het plangebied X: 185.465/Y: 328.905328.905. Huidige situatie Voor het bureauonderzoek is het van belang de huidige situatie te onderzoeken. Landgebruik en be- bouwing kunnen van invloed zijn op de archeologische verwachting. Hiervoor is gebruik gemaakt van de meest recente gegevens zoals een terreininspectie.
Het plangebied is momenteel in gebruik als weiland (zie figuur 3). De eigenaar/gebruiker is bij Econsultancy onbekend. Vigerend beleid Sinds 1 juli 2016 is de Erfgoedwet van kracht. Het doel van deze wet is te voo rkomen dat archeolo- gische waarden uit het verleden verloren gaan. In deze wet zijn de gemeenten verantwoordelijk voor het beheer van het bodemarchief binnen hun grondgebied. Voor een goed beheer van dit bodem ar- chief gebruikt de gemeente een archeologische beleidskaart. De archeologische belei dskaart geeft een gemeentebreed overzicht van bekende en te verwachten archeologische waarden. De k aart maakt inzichtelijk waar en bij welke ruimtelijke ingrepen een archeolog isch onderzoek verplicht is en wordt als toetsingskader gebruikt voor ruimtelijke procedures. 3 Binnen deze straal wordt geacht dat er voldoende informa tie beschikbaar is om een gefundeerde uitspraak te doen over de archeologische verwachting van het plangebied. Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 3 van 17 Het plangebied valt binnen het bestemmingsplan Kern Neerbeek (vastgesteld 27-0 6-2013). Volgens dit bestemmingsplan heeft het plangebied een dubbelbestemming waarde – archeologie 1.
Volgens de bijbehorende planregels is archeologisch onderzoek noodzakelijk bij bodem ingrepen groter dan 250 m2 en dieper dan 30 cm –mv.4 De dubbelbestemming is afgeleid van de archeologische beleidskaart van de g emeente Beek. Vol- gens de beleidskaart (Figuur 4) ligt het plangebied in een gebied van archeologi sche waarde nummer 1, historische kern van Neerbeek.5 Huidig milieuonderzoek Gelijktijdig met het archeologisch bureauonderzoek is er voor het plangebied een milieuhygiºnisch bodemonderzoek uitgevoerd door Econsultancy (rapportnummer: 12113.002). De aang etoonde lichtte verontreinigingen vormen geen belemmering voor de voorgenomen ontwikkeling. Bodemloket & Ondergrondportaal De overheid initieert middels het Bodemloket inzicht te geven in maatregelen die de afgelopen jaren getroffen zijn om de bodemkwaliteit in Nederland in kaart te brengen (bodemonde rzoek) of te herstel- len (bodemsanering). Ook laat het Bodemloket zien waar vroeger (bedrijfs-) activite iten hebben plaatsgevonden die extra aandacht verdienen. Ook worden op het Bodemloket voormalige potentieel bodembedreigende bedrijfsactiviteiten weergegeven. Gegevens van het Bodemloket dienen als indi- catief te worden beschouwd. Het raadplegen van het Bodemloket heeft voor het plangebied ee n ver- wijzing opgeleverd naar het ondergrondportaal van de provincie Limburg.
6 Binnen het plangebied zijn voor zover bekend binnen het ondergrondportaal voorafgaand aan het milieuhygiºnisc h bodemonder- zoek uitgevoerd door Econsultancy geen milieuhygiºnische onderzoeken uitgevoerd. 7 2.4 Toekomstige situatie Het toekomstige gebruik/inrichting van het plangebied kan gevolgen hebben op het in-/ex-situ behoud van de archeologische waarde. In het plangebied is de realisatie van twe e levensloopbestendige hui- zen gepland. Het oppervlak en de diepte van verstoring ten behoeve van de nie uwbouw is onbekend evenals de toekomstige gebruikers. De geplande werkzaamheden kunnen tot gevol g hebben dat eventueel aanwezige archeologische waarden worden verstoord. 2.5 Aardwetenschappelijke gegevens Het landschap heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in het nederzettingspatr oon. Bij onderzoek naar archeologische sporen in een bepaald gebied is het van groot belang te weten hoe he t land- schap er in het verleden heeft uitgezien. Men kan meer te weten komen over dit lands chap door de geologische opbouw, de bodem en de hydrologie van een gebied te bestuderen. 4 Portaal voor Ruimtelijke Plannen. 5 Archol, 2013. 6 Bodemloket 7 Ondergrondportaal Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 4 van 17 De volgende aardwetenschappelijke gegevens zijn bekend van het plangebied: Tabel I.
Aardwetenschappelijke gegevens plangebied Type gegevens Gegevensomschrijving Geologie8 Formatie van Boxtel, Laagpakket van Schimmert (löss) (Bx7) Geomorfologie9 Lösswand (11/10A4) Bodemkunde10 Bebouwd Grondwatertrap Niet gekarteerd i.v.m. de ligging binnen de bebouwde kom. Landschappelijke ontwikkeling De omgeving van het plangebied bevindt zich binnen een gebied met kalksteenafzetti ngen van de Formatie van Maastricht, veelal afgedekt met een lösspakket van de Formatie van Boxtel. Het Zuid-Limburgse lössgebied ligt tussen de schiervlakte (= landschapsvorm waarin verwering en erosie het reliºf weggesleten hebben) van de Ardennen en de Centrale Slenk. Het gebied wordt ge- kenmerkt door een voor Nederlandse begrippen sterk reliºf: het is een heuvelland m et een hoogtelig- ging van ongeveer 60 - 320 m +NAP. In geologische termen wordt het onderzoeks gebied gerekend tot het Limburgs Massief, dat gekenmerkt wordt door een stelsel van zuidoost -noordwest georiºn- teerde tektonische breuklijnen. De oudste geologische sedimenten in Zuid-Lim burg behoren tot het Carboon (ca. 360-286 miljoen jaar geleden). Deze sedimenten bestaan vooral uit stee nkool. Op het Carboon liggen mariene sedimenten (kalksteen) behorend tot de Krijtkalk-groep uit het Boven -Krijt (ca. 100-65 miljoen jaar geleden).
In de meeste gevallen zijn deze afzettinge n afgedekt door tertiaire mariene afzettingen waartussen een bruinkoollaag voorkomt. Voor een deel zijn de Tertiaire afzettin- gen in een kustnabije omgeving ontstaan, zoals het Miocene zilverzand dat bij de Heerlerheide bij Heerlen aan het oppervlak komt. Onder warme omstandigheden is in het Tertiair (ca. 65-2,4 miljoen jaar geleden) een schiervlakte gevormd. De bovenste lagen van de kalksteen uit het Krijt zijn daarbij diep verweerd, waardoor op sommige plaatsen alleen vuursteen overbleef. Tussen deze v uursteen komt in het zogenaamde vuursteeneluvium (= verweringsproduct van de kalksteen) ee n typische rode klei voor. De Tertiaire schiervlakte is gedurende het Pleistoceen versneden tot een terrassenlandscha p. In deze periode, tijdens de laatste fasen van het Midden-Pleistoceen (Elsterien e n Saalien), was het noorde- lijke deel van Nederland bedekt met landijs. In het zuiden van Nederland hee rsten periglaciale om- standigheden, vergelijkbaar met die op de toendra’s in noordelijk Siberië. De rivi erterrassen van de Maas bestaan uit enkele meters tot een tiental meters dikke pakketten grof zand en grind. Door tekto- nische opheffing van het gebied sneed de Maas zich steeds dieper in. De hoogteverschillen tussen de terrassen bedragen maximaal enkele meters.
De Maas heeft vrijwel over gehe el Zuid-Limburg een dik pakket grind afgezet. Het grind ligt dus voornamelijk bovenop de kalksteenafzett ingen. Doordat het gebied onder invloed van de tektoniek feitelijk een beetje kantelde, veranderd e de locatie van het dal van de Maas ook. Uiteindelijk is de rivier op de huidige locatie beland en heet de rivier eigenlijk de Westmaas. De hoogste en oudste terrassen van Maas bevinden zich in het zuidoosten van Zuid- Limburg. Deze hebben een vroegpleistocene ouderdom. Alleen in het uiterste zuidoos ten zijn geen pleistocene afzettingen van de Maas aanwezig. Hoe verder de terrassen zich uitbreide n naar het noordwesten, hoe jonger ze worden en hoe lager ze liggen, waarbij de jongste terrassen vlak langs de huidige Maas liggen. Ter hoogte van Beek liggen ze op de kalkstenen sedi menten die een mid- denpleistocene ouderdom hebben. Diverse kleinere en grotere zijbeken van de Maas, waaron der een 8 Mulder et al., 2003. 9 Alterra, 2003. 10 Stichting voor Bodemkartering, 1993. Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 5 van 17 nieuw verlande beek 60 meter ten westen van het plangebied, hebben zich in de Maast errassen in- gesneden. Deze insnijding heeft plaatsgevonden nadat een terras door de Maas is verlaten. De beekdalen en beken zullen daarom dus altijd jonger zijn dan de terrassen va n de Maas.
Het plange- bied ligt op het Maasterras van Caberg uit het Vroeg-Saalien (circa 250.000 jaar BP). 11 In veel gevallen is het reliºf van de Maasterrassen verminderd omdat de terrass en bedekt zijn met in het Midden- en Laat-Pleistoceen afgezette löss. Löss is een zeer fijnkorreli g sediment dat oorspron- kelijk onder extreem koude en droge omstandigheden door de wind is afgezet tijde ns de voorlaatste ijstijd (Saalien) en de laatste ijstijd (Weichselien). In de löss zijn vers chillende lagen te onderscheiden. De onderste löss stamt uit het Saalien (200.000-130.000 jaar geleden). Dit is ee n sterk leemhouden- de löss, waarin zich gedurende het Eemien interglaciaal (130.000-120.000 jaar geled en) een rood- bruine bodem (de Rocourt-bodem) heeft gevormd, die in geheel West-Europa wordt aang etroffen. De middelste en bovenste löss dateren uit het Weichselien (120.000-10.000 jaar geleden). D e dikte van het lösspakket varieert van 1 tot 20 m. De löss is waarschijnlijk afkomstig van afz ettingen uit het Noordzeebekken. Volgens de geologische kaart ligt het plangebied binnen de Formati e van Boxtel, Laagpakket van Schimmert (löss) (Bx7). In het Holoceen vonden er geen belangrijke natuurlijke wijzigingen van het laatpleis tocene reliºf meer plaats.
Onder invloed van een belangrijke temperatuurstijging maakte de koudeminnende, op en vege- tatie van het Weichselien plaats voor een gesloten berkenbos, gevolgd door een vegetatie van meer warmteminnende soorten. Door de gesloten vegetatiestructuur bleven erosie en sedimentati eproces- sen voornamelijk beperkt tot de actieve beekdalen. Binnen de stroombeddingen kon nog wel erosie en sedimentatie plaatsvinden, waardoor hier nog plaatselijk klei en zand werd afgezet. Omdat löss erg erosiegevoelig is, is gedurende het Holoceen op hellingen tijd ens regenval de löss erg gemakkelijk weggespoeld (al bij hellingspercentages van 4 - 8%) en vervolgens aan de voet van de helling weer afgezet als colluvium. Lokaal kan dit pakket colluvium mete rs dik zijn. Het colluvium is te herkennen als een zandiger en bruiner pakket sediment, waarin grindjes worden aa ngetroffen en geen duidelijke bodemvorming in heeft plaatsgevonden. 12 DINO13 Het Dinoloket is de centrale toegangspoort tot Data en Informatie van de Nederlandse Onde rgrond (DINO). Het DINO-systeem is de centrale opslagplaats voor geowetenschappelijk e gegevens over de diepe en ondiepe ondergrond van Nederland. Het archief omvat diepe en ondiepe boringen, grond wa- tergegevens, sonderingen, geo-elektrische metingen, resultaten van geologische, geo chemische en geomechanische monsteranalyses, boorgatmetingen en seismische gegevens.
De site wor dt beheerd door TNO. In het Dinoloket is ØØn boring bestudeerd gezet op ongeveer 50 meter ten noordoosten van het plangebied. 14 Hieruit blijkt dat de ondergrond bestaat uit een 5,3 meter dik pakket leem (löss van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Schimmert (Bx7). Hieronder ligt een 1,7 m eter dik pak- ket (tot einde boring) zandige grind (rivierafzettingen van de Maas). Geomorfologie De geomorfologische kaart van Nederland (1:50.000) geeft de mate van reliºf en de v ormen die in het landschap te onderscheiden zijn weer. Volgens de geomorfologische kaart ligt het plan gebied op een lösswand op zo’n 60 meter van een oud beekdal (zie figuur 5). 11 Waveren, 2004, Mulder et al., 2003. 12 Mulder et al., 2003 13 Dinoloket. 14 DINO boornummer B60C2550. Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 6 van 17 Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN)15 Het Actueel Hoogtebestand Nederland vormt een belangrijke aanvullende informatiebron voor de landschapsanalyse. Dit met behulp van laseraltimetrie verkregen digitale bestand vorm t een gedetail- leerd beeld van het huidige reliºf in het plangebied. Uitgaande van het AHN ligt het plangebied op de overgang van het oude beekdal naar de lösswand (zie figuur 6). Deze overgang b lijkt uit de NAP- waarden in het plangebied, het westelijke deel ligt namelijk een meter lager dan het oostelijk deel.
Bodemkunde Doordat het plangebied zich binnen de bebouwde kom van Neerbeek bevindt, is de bod emopbouw niet gekarteerd (zie figuur 7). Uit extrapolatie van bodemgegevens buiten het pla ngebied is het aan- nemelijk dat het plangebied ligt binnen ooivaaggronden met roest beginnend diep er dan 80 cm; siltige leem; colluvium in hellingvoet of uitspoelingswaaier (code Ldh6) of radebri kgronden; siltige leem (co- de Bld6). Ooivaaggronden (code Ldh6) met roest beginnend dieper dan 80 cm; siltige leem; colluviaal in dal. Gronden van deze eenheden liggen in smalle langgerekte (droge) dalen verspreid over het gehele lössgebied. Het zijn erosiedalen waarin colluviaal materiaal (secundaire ki ss) is afgezet dat in dikte varieert van 1 tot meer dan 2 meter. Deze gronden hebben een 25 Æ 30 cm dikke, do nker grijsbruine bovengrond met 2 Æ 3% humus. Bij de gronden van eenheid Ldh6 varieert het lutum- en leemgehalte van de bovengrond respectievelijk 12 à 20% lutum en ca. 90% leem. Op de eer ste uitgave staat deze grond als Ld6 met toevoeging ...d (dalfase) aangegeven. Tot deze eenheid zijn ook gerekend brede ondiepe laagten in het Iössgebied die aan het begin van echte dalen liggen (da lhoofden).
Het collu- viale dek is hier veelal dunner dan 100 cm en ligt op löss in sit u waarin een duidelijke textuur-B hori- zont aanwezig is.16 Radebrikgronden (code Bld6) siltige leem liggen verspreid over het gehele Iössgebi ed en maken voornamelijk deel uit van veel kleine en grote plateaus. De gebieden met r adebrikgronden zijn niet- geºrodeerde restanten van een grote aaneengesloten deken van lössgronden met briklagen. 17 De B- horizont (briklaag) bevindt zich in deze gronden op 40 à 50 cm diepte en heeft een egaal bruine kleur. In de bovengrond (A- en E-horizonten) is geen duidelijke nieuwe bodemprofiel ontwikkeling waar te nemen. Radebrikgronden hebben geen hydromorfe kenmerken in de A-, E- of B-horizonten. E ventue- le roestvlekken bevinden zich op grotere diepte. Gezien de ligging van het plangebied in een beekdal, uitgaande van de AHN, is het waarschijnlijk dat er in het plangebied ooivaaggronden voorkomen. Boringen en/of sonderingen In het plangebied zijn in het kader van het door Econsultancy uitgevoerde mil ieuhygiºnisch bodem- onderzoek acht boringen gezet, zes tot een halve meter en twee tot twee meter di ep. Uit deze borin- gen blijkt dat de bovenste 50 centimeter uit sterk zandig, zwak humeus l ichtbruine leem bestaat.
Hieronder zit bij de twee doorgezette boringen een 50 centimeter dik pakket ma tig zandig, lichtbruine leem met daaronder een meter dik pakket zwak zandig lichtbeige leem. Uit deze bor ingen blijkt dat het ernaar uit ziet dat de eerste halve meter van het plangebied geroerd is en een bouwvoor betreft. Daaronder lijken onverstoorde lagen te liggen maar of er nog sprake is van een B- horizont is niet uit de boringen te halen. Men dient zich te realiseren dat boringen voor milieuond erzoek met een ander doel worden gezet dan bij archeologisch onderzoek, waardoor ze niet altijd bruikbaar z ijn binnen de 15 AHN. 16 Stichting voor Bodemkartering, 1993. 17 Stichting voor Bodemkartering, 1993. Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 7 van 17 archeologie. Zo vinden bodembeschrijvingen vaak plaats per laag van 50 centimete r en wordt er niet gekeken naar bodemhorizonten. Grondwatertrap Grondwatertrappen zijn een indicatie voor de diepte van de grondwaterstand en de se izoensfluctuatie daarvan. De grondwatertrappenindeling is gebaseerd op de gemiddeld hoogste (GHG) en de gemid- deld laagste grondwaterstand (GLG). Hiermee worden de winter- en zomergrondwaterstanden geka- rakteriseerd in een jaar met een gemiddelde neerslag en verdamping. In stedelijk gebied zijn geen grondwatertrappen bepaald. Deze worden als ‘witte vlekken’ op de Bodemkaart van Nederland (1:50.000) weergegeven.
Het grondwater zit in Zuid-Limburg op een grote diepte en is vo or het plan- gebied en de directe omgeving niet gekarteerd. 2.6 Archeologische waarden Voor de uitkomst van het bureauonderzoek is het van belang de bekende archeologi sche waarden (al dan niet volledig onderzocht) te beschrijven. Een belangrijke informatiebron is het landelijke ARCHeo- logisch Informatie Systeem (ARCHIS), dat beheerd wordt door de Rijksdienst voor het Cul tureel Erf- goed (RCE). 18 In dit systeem worden alle archeologische gegevens verzameld en via internet zijn deze door bevoegden te raadplegen. De bekende archeologische waarden zijn middels kaartmateriaal weergegeven in figuur 8 . Hierop staan de in ARCHIS geregistreerde AMK-terreinen, waarnemingen, vondstmeldingen en onder- zoeksmeldingen binnen een straal van 1000 meter weergegeven. Aangezien d e gemeentelijke be- leidskaart een hoger detailniveau heeft dan de landelijke IKAW (Indicatieve Kaart Archeologische Waarde) is de IKAW voor het onderzoek niet geraadpleegd. Provinciale archeologische aandachtsgebieden provincie Limburg Volgens de Provinciaal Archeologisch Aandachtsgebied kaart van de provinci e Limburg ligt het plan- gebied niet binnen een Provinciaal Archeologisch Aandachtsgebied.
19 AMK-terreinen binnen het onderzoeksgebied 20 De Archeologische Monumentenkaart (AMK) bevat een overzicht van archeologisc he monumen- ten/terreinen in Nederland. De terreinen zijn beoordeeld op verschillende crit eria (kwaliteit, zeldzaam- heid, representativiteit, ensemblewaarde en belevingswaarde). Op grond daarvan zijn deze i ngedeeld in vier categorieºn; terreinen met archeologische waarde, een hoge archeologische waarde, ee n zeer hoge archeologische waarde of een zeer hoge archeologische waarde met een beschermde status. Het plangebied ligt binnen een AMK-terrein, AMK-nummer 16347, de histor ische kern van Neerbeek. Binnen het onderzoeksgebied liggen verder nog twee AMK-terreinen, (zie bijlage 2 en figuur 8). Het AMK-terreinen, AMK-nummer 16347, de historische kern van Neerbeek geeft aan dat het plan- gebied in een terrein ligt met bewoningssporen uit de Late-Middeleeuwen tot en met de Nieuwe tijd, de oude dorpskern van Neerbeek. De oude kern van Neerbeek is ontstaan rond een middeleeuws e hoeve, de Neerbeekerhof. Deze lag tussen de tegenwoordige Keulsteeg, Neerbekerstraat en Hof- straat, ongeveer 250 meter ten zuidwesten van het plangebied. De kern groeide in noordel ijke richting en overschreed daarbij de gemeentegrens met Geleen.
Toen na de verovering van een gedeel te van Zuid-Limburg door Frederik Hendrik in 1632 het Land van Valkenburg in 1661 wer d verdeeld, kwam 18 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort 19 Provinciaal Omgevingsplan Limburg. 20 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 8 van 17 Beek onder Hollands bestuur, terwijl Geleen onder Spaans bewind bleef staan. Daa rdoor ontstond er een kern Hollands Neerbeek onder Beek en een kern Spaans Neerbeek onder Geleen. De ander e twee AMK-terreinen liggen buiten het plangebied maar in het onderzoeksgebi ed en betreffen over- blijfselen van een vroenhof (hof van een grondheer) daterend uit de Late-Midd eleeuwen, AMK- nummer 8403, en een terrein met sporen van bewoning uit het Vroeg-Neoli thicum A (Lineaire band- keramiek) en het Mesolithicum; laatstgenoemde resten zijn waarschijnlijk verspoeld, AMK-nummer 15690. In het verleden uitgevoerde archeologische onderzoeken binnen het onderzoeksgebied 21 Binnen het onderzoeksgebied zijn in de afgelopen jaren door verschillende archeol ogische bedrijven en instellingen in totaal 24 archeologische onderzoeken uitgevoerd.
Het gaat daarbij om bureauon- derzoeken, booronderzoeken (verkennend/karterend), een geofysisch onderzoek, veldkarteringe n, proefsleufonderzoeken en een archeologische begeleiding van graafwerkzaamheden (zie bijlage 3 en figuur 8). Van deze 24 onderzoeken staan de resultaten van 12 onderzoeken niet vermeld in Archis. Een deel van de onderzoeken betreffen daarnaast grote onderzoeken van lijnelementen van kilome- ters lang in het kader van infrastructurele werken, wegen en waterwerken, waarvan de resultate n weinig tot geen relevantie hebben voor het huidige plangebied doordat ze te grootscha lig zijn en van toepassing zijn op locaties ver verwijdert van het plangebied. De resultaten van de onderzoeken die rondom het plangebied zijn uitgevoerd en wel in Archis staan laten zien dat naar aanleiding van een aantal booronderzoeken en het geo fysisch onderzoek vervolgonderzoek is geadviseerd, en andere locaties na het booronderzoek zijn vrijgegeven vanwege een verstoorde bodemopbouw. Daar waar vervolgonderzoek is geadviseerd zijn bij het proesleuvenonderzoek ofwel geen sporen aangetroffen of is er vervolg geadviseerd i n de vorm van een archeologische begeleiding. Bij al deze onderzoeken is binnen het on derzoeksgebied ØØn archeologische vindplaats geheel onderzocht en dat betreft het Vroenhof zo’n 850 mete r ten zuidwesten van het plangebied.
Deze vindplaats ligt landschappelij k gezien op een vergelijkbare locatie als het plangebied, in en op de rand van een beekdal. Vondstmeldingen binnen het onderzoeksgebied 22 In ARCHIS staan alle bekende archeologische vondstmeldingen geregistreerd. Binnen het plan gebied zijn geen vondstmeldingen geregistreerd. Binnen het onderzoeksgebied staan 1 9 vondstmeldingen geregistreerd (zie bijlage 4 en figuur 8). De dichtstbijzijnde is op 45 0 meter afstand van het plange- bied en betreft een grondspoor uit de Romeinse tijd. De rest ligt op 700 tot 1000 meter van het plan- gebied en betreffen vondsten en sporen uit alle archeologische perioden. Wetenschappelijke publicaties, archieven en provinciaal archeologisch depot In het kader van dit bureauonderzoek zijn wetenschappelijke publicaties van twee on derzoeken van amateurarcheologen/historici uit de buurt geraadpleegd. Er zijn echter geen wetensc happelijke publi- caties van onderzoeken van professionele archeologen geraadpleegd omdat verwacht werd da t dit voor dit plangebied geen meerwaarde zou hebben aangezien de beschikbare pu blicaties ofwel erg ver van het plangebied liggen, meer dan 600 meter, ofwel betrekking hebben op een gro ot tracØ, een gasleiding.
Er heeft in het kader van dit bureauonderzoek ook geen archi efonderzoek plaats gevon- den, aangezien verwacht werd dat dit voor dit plangebied ook geen meerwaarde zou hebben. In 1994 heeft de Werkgroep Archeologie Beek een IJzertijd complex onderzocht nabij he t Voetpad achter Neerbeek (ongeveer 200 meter ten zuidoosten van het plangebied). 21 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort 22 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 9 van 17 Bij de aanleg van de woonwagenlocatie aan de Spaubeekertraat in heeft de werkgroep Archeologie van de Heemkundevereniging Beek de werkzaamheden gevolgd. Hierbij is e en kuil ontdekt met vondsten uit de IJzertijd. De kuil had een diameter van 1,70 à 2,60 meter en e en diepte tussen 1,25 en 1,40 onder het maaiveld. De eaxacte functie is onduidelijk maar waarsc hijnlijk betrof het een voor- raadkuil. Aangezien in de kuil een groot aantal scherven zijn aangetroffen van voorraadpotten, is de interpretatie als voorraadkuil voor de hand liggend. De kuil was rijkelij k gevuld met aardewerk, in to- taal 371 scherven. Het betreft met de hand gemaakt aardewerk dat in de regio werd vervaardigd. Naast het aardewerk is er een spinklosje gevonden van gebakken klei.
Het materiaal wordt gedateerd op de overgang van de Vroege- naar de Midden-IJzertijd (550 – 400 v. Chr.). In de kuil zijn verder twee stukjes vuursteen aangetroffen (afslagen). Waarschijnlijk restanten van de B andkeramische bewoning aldaar. Verder zeven brokken kwartsitisch rode zandsteen, waarvan drie frag menten duide- lijke sporen tonen dat zij gebruikt zijn als maalsteen en gedateerd w orden in het begin van de Mid- den-IJzertijd. Verspreid in de kuil zijn tientallen stukken kwarts aangetr offen (voornamelijk witte kie- zel). Dit materiaal werd gebruikt als verschralingsmateriaal. Tenslotte werd zo ’n 15 kilo brokken zwak gebrand leem en restanten van vlechtwerkwanden van huizen, ovenwanden of haarden gevonden.23 In het rapport wordt de landschappelijke ligging niet vermeld, uitgaande van de locatiegegevens is de vondst waarschijnlijk gedaan op de lösswand (zie figuur 8). 2.7 Beschrijving van het historische gebruik In het plangebied kunnen naast archeologische sporen ook historische relicten voorkomen die nog in het landschap zichtbaar zijn. Het gaat hierbij om historisch geografische relic ten zoals nederzettings- vormen en wegen- en kavelpatronen. Veel van deze bewaard gebleven historische geografie geeft door de herverkavelingen in de tweede helft van de 20 e eeuw een incompleet beeld van het historisch landschap.
Historische kaarten van vóór de herverkaveling zijn een goede aan vulling op het huidige incomplete beeld. Voor de historische ontwikkeling is naast het historisch kaartmateriaal ook relevante achtergrondliteratuur geraadpleegd. Korte bewoningsgeschiedenis van Neerbeek In deze paragraaf wordt een bespreking van de bewoningsgeschiedenis van de streek gegeven. Een algemene ontwikkeling van de bewoningsgeschiedenis van Nederland wordt weergegeven in bijlage 5. Neerbeek (Nirbik, in plaatselijk dialect) zijn naam kan worden verklaard uit de ligging die neer- of stroomafwaarts gelegen is aan de Keutelbeek ten opzichte van Beek. Het dor p wordt voor het eerst schriftelijk vermeld in 1225.24 Historisch kaartmateriaal De situatie van het plangebied is op verschillende historische kaarten als volgt: Tabel II. Geraadpleegd historisch kaartmateriaal Bron Periode Kaartblad Schaal Omschrijving plangebied Bijzonderheden/directe omgeving Tranchot und v. Müffling kaart25 1801-1828 64 Sittard 1:20.000 Agrarisch perceel Ten westen loopt de Neer- beekerstraat. 23 Mennens, 1995. 24 Wikipedia 25 Beeldbank Vrije Universiteit Kadastrale minuut26 | 1811-1832 | Gemeente | 1:2.500 | Plangebied in gebruik als | Direct ten noordoosten staat Beek, Sectie | boomgaard in het bezit van de | een woning en bakhuis van J. B, Blad 01 | J. Lemmens. | Lemmens.
Ten westen loopt de huidige Neerbeekerstraat en een beek. Aan de straat verspreid wat woningen en bouwland. Militaire topografische kaart27 | 1830-1850 | 60 Sittard | 1:50.000 | Agrarisch gebruik | Geen bebouwing ten noorden (nettekening) | van het plangebied. Militaire topografische kaart | 1923 | 758 | 1:50.000 | Deels bebouwd deels in ge- | Ten noordoosten staat bebou- (veldminuut) | bruik als weide | wing evenals langs de huidige Neerbeekerstraat, door de straat loopt geen beek meer. Militaire topografische kaart | 1937 | 758 | 1:50.000 | Geen veranderingen | Ten zuidwesten is bebouwing (veldminuut) | gerealiseerd. Topografische kaart | 1955 | 68D | 1:25.000 | Niet bebouwde deel plange- | Geen grootschalige verander- bied in gebruik als boomgaard | ringen Topografische kaart | 1962 | 68D | 1:25.000 | Bebouwing verdwenen. Plan- | Toename bebouwing aan de gebied volledig in gebruik als | westzijde van de huidige weiland (mogelijk boomgaard). | Neerbeekerstraat. Doorsneden door een greppel. Topografische kaart | 1970 | 68D | 1:25.000 | Geen veranderingen | Toename bebouwing aan de westzijde van de huidige Neerbeekerstraat. Topografische kaart | 1980 | 68D | 1:25.000 | Een perceel met gras. | Geen grote veranderingen. Topografische kaart | 1990 | 68D | 1:25.000 | Perceel gras met greppels. | Geen grote veranderingen.
Topografische kaart | 1999 | 68D | 1:25.000 | Huidige situatie | Geen grote veranderingen. Op basis van het beschikbare gedetailleerde historische kaartmateriaal blijkt dat het plangebied in de eerste helft van de 19e eeuw onbebouwd is geweest en in agrarisch gebruik (zie figuur 9).28 Het agra- risch gebruik betrof waarschijnlijk een boomgaard. Het niet bebouwde deel is in gebruik als boom- gaard. Tussen 1850 en 1923 is in het plangebied bebouwing gerealiseerd die tussen 1937 en 1955 is verdwenen. Vanaf dit moment is het plangebied geheel in gebruik als agrarisch perceel met in eerste instantie waarschijnlijk een boomgaard maar later als weiland. Ten westen van het plangebied loopt in ieder geval vanaf de eerste helft van de 18e eeuw de huidige Neerbeekstraat met een beek, deze beek is op de kaart uit 1923 verdwenen. De omgeving van het plangebied toont de ontwikkeling van Neerbeek van voornamelijk agrarisch naar woonkern.29 De eerste bebouwing ten noorden van het plangebied staat vermeld op de kadastrale kaart uit 1811-1832, een woning met bakhuis. Rijks- en gemeentemonumenten binnen attentiegebied Een rijksmonument is in Nederland een zaak (een bouwwerk of object, of het restant daarvan) die van algemeen belang is wegens de schoonheid, de betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistori- sche waarde.
Tot 2012 moest een monument 50 jaar of langer geleden zijn vervaardigd om in het kader van de Monumentenwet voor bescherming in aanmerking te komen. Per 1 januari 2012 is dit criterium vervallen. Een gemeente kan besluiten een bijzonder pand op de gemeentelijke monumen- 26 Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 27 Kadaster Topotijdreis (bron voor deze kaart en de hierop volgende kaarten in deze tabel). 28 Bij het bestuderen van het historisch kaartmateriaal dient er rekening mee gehouden te worden dat er afwijkingen van enkele meters in kunnen zitten tussen de cartografische weergave en de wertkelijkheid als gevolg van minder nauwkeurige meetme- thoden. 29 Opvallend is dat op de kadasterkaart uit 1811-1832 meer bebouwing staat aangegeven dan op de historische kaarten uit 1801-1828 en 1830 en 1850, wat waarschijnlijk is toe te schrijven aan het verschil in detail tussen de kaarten. Rapport 12113.002 versie 2 | Pagina 10 van 17 Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 11 van 17 tenlijst te zetten. Dit gebeurt als een pand geen nationale betekenis heeft, maar wel van plaatselijk of regionaal belang is. De gemeente legt haar monumentenbeleid vast in de gemeentel ijke monumen- tenverordening. Naast het gemeentelijk monument is er ook nog het Monumenten Inventarisatie Project ( MIP).
De MIP Gemeentebeschrijvingen vormen een verzameling beschrijvingen van de historischg eografische, sociaaleconomische, architectuurhistorische, bouwhistorische en stedenbouwkundi ge ontwikkelingen van gemeenten in de periode 1850-1940. Deze beschrijvingen zijn samenge steld in het kader van het Monumenten Inventarisatie Project (MIP). Dit project was een initiatief van het Mi nisterie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur om een landelijk overzicht te krijgen van de bouwk unst en stedenbouw uit de periode 1850-1940. Het MIP werd in de periode 1987-1994 uitgevoerd door de provi ncies en de vier grote steden, in samenwerking met de Rijksdienst voor de Monumentenzorg. Binnen de 50 meter attentiezone liggen geen rijksmonumenten, geen gemee ntelijke monumenten en ØØn MIP monument. Het MIP monument betreft een woonhuis met stalling uit 1928, huisnu mmer 29/31 direct ten zuidwesten van het plangebied, gebouwd in de Tradition alisme stijl (twee panden onder een kap, twee bouwlagen onder zadeldak in lengterichting). Het obj ect is van belang omdat het een specimen van een bouwtraditie betreft. Bouwhistorische gegevens Bij de gemeente Beek is het gemeentelijk archief geraadpleegd, wat geen aanvul lende relevante in- formatie heeft opgeleverd.
Tweede Wereldoorlog Om vast te stellen of mogelijke archeologische waarden uit de Tweede Wereldoorlog in h et plange- bied aanwezig zijn, is een aantal publicaties geraadpleegd. 30 Uit deze bronnen blijkt dat in het plange- bied archeologische waarden uit de Tweede Wereldoorlog te verwachten zijn. Tij dens de oorlog heb- ben rondom het plangebied gevechtshandelingen plaatsgevonden wat blijkt uit een groot aantal ex- plosieven die rond het plangebied zijn geruimd. Beek en Spaubeek werden er tijde ns het grote “bom- bardement van Geleen” op 5 oktober 1942 geraakt en gedurende de gevechten rond de bevrijding werden ook nog woningen verwoest en beschadigd 31, mogelijk dat Neerbeek toen ook geraakt is. Rondom het plangebied zijn een aantal OCE onderzoeken uitgevoerd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is op of nabij het terrein een vliegtuig neergestort. Op 20 mei 1944 stort een Amerikaanse B-17 bommenwerper neer in een fruitweide in Neerbeek. Het vliegtuig, een viermotorig “Vliegend Fort” brandt volledig uit. Het vliegtuig was betrokken geweest bij een aanval op een spoorwegemplacement in Luik of een Luftwaffe vliegveld bij S int-Truiden waarbij het door Duits luchtafweergeschut dermate beschadigd raakten dat het uiteindelijk ne erstortte. Het toestel heeft in zijn val de daken van twee woningen meegenomen en de twee s chapen gedood, die op ØØn van de zolders verborgen waren.
Alle bemanningsleden hebben gelukk ig tijdig per parachute uit het toestel kunnen springen. De meesten van hen landen op Belgisch grondgebi ed vlak over de Maas en worden door de Belgische ondergrondse aan een schuilplaats geholpen tot de bevrijding in september 1944. Zij keren terug naar hun basis in Engeland en nemen weer deel aa n de oorlog. Drie bemanningsleden worden door de Duitsers opgepakt en belanden in krijgsgevangenschap. 32 30 Amersfoort & Kamphuis, 1990/De Jong, 1969 – 1994/Indicatieve kaart Militair Erfgoed/VEO Bommen- kaart/Ruimingskaart/Klep & Schoenmaker, 1995/Zwanenburg, 1990. 31 Heemkunde Beek. 32 Göttgens, 2018. Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 12 van 17 Aanvullende informatie Heemkunde Vereniging Voor aanvullende informatie is contact gezocht met de plaatselijke vereniging Hee mkunde Beek. De heer P. Mennens heeft hierop gereageerd. De aangegeven locatie op de kaart (nabij kruispunt Neerbeekerstraat/Aldenhofst raat) is een interes- sant terrein. 1. De Keutelbeek stroomde tot de jaren (19)50 door de huidige Neerbeekerstraat. Op he t ingetekende terrein zullen nagenoeg zeker, net als elders in Neerbeek, oude beekbeddingen uit de Steen- en IJ- zertijd aangetroffen worden. 2. In 1994 heeft de Werkgroep Archeologie Beek een IJzertijd complex onderzoc ht nabij het Voetpad achter Neerbeek. (zie paragraaf 2.6) 3.
Langs de Keutelbeek lagen en liggen nog grote boerenhoeven. In de omgeving van de Neer- beekerstraat/Aldenhofstraat lag waarschijnlijk de Aldenhof (exacte ligging onbekend). 4. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is op of nabij het terrein een vliegtuig ne ergestort. (zie paragraaf 2.6) Tevens heeft de heer Mennens publicaties toegestuurd die onderaan paragraaf 2.6 zijn behandeld. 2.8 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Op grond van de gegevens uit het bureauonderzoek is de volgende gespecificeerde arche ologische verwachting opgesteld: Tabel III. Gespecificeerde archeologische verwachting Archeologische perio- de Gespecificeerde verwach- ting Te verwachten complextype/resten Relatieve diepte t.o.v. het maaiveld (Laat-)Paleolithicum Hoog Kampementen, vuursteenstrooiïngen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen Onder maaiveld en in de top van de lösszandafzettingen.. Mesolithicum Hoog Kampementen, vuursteenstrooiïngen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen Onder maaiveld en in de top van de lösszandafzettingen..
Neolithicum Hoog Akkerlaag en/of nederzettingssporen, grafvelden, rituele plaatsen: kleine fragmenten aardewerk, natuursteen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen, houts- kool en gebruiksvoorwerpen Onder maaiveld en in de top van de lösszandafzettingen Bronstijd Hoog Akkerlaag en/of nederzettingssporen, grafvelden, rituele plaatsen: kleine fragmenten aardewerk, natuursteen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen, me- taalresten, houtskool, botresten en gebruiksvoorwerpen Onder maaiveld en in de top van de lösszandafzettingen IJzertijd Hoog Akkerlaag en/of nederzettingssporen, grafvelden, rituele plaatsen: kleine fragmenten aardewerk, natuursteen, metaalresten, glasresten, houtskool, botresten en gebruiksvoorwerpen Onder maaiveld en in de top van de lösszandafzettingen Romeinse tijd Hoog Akkerlaag en/of nederzettingssporen, grafvelden, rituele plaatsen: kleine fragmenten aardewerk, natuursteen, metaalresten, glasresten, houtskool, botresten en gebruiksvoorwerpen Onder maaiveld en in de top van de lösszandafzettingen Vroege-Middeleeuwen Hoog Bewoningssporen van een (boeren)erf: Onder maaiveld en in de top van de Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 13 van 17 kleine fragmenten aardewerk, metaal- resten, glasresten, houtskool, botresten, organische resten en gebruiksvoorwer- pen lösszandafzettingen Late-Middeleeuwen Hoog Bewoningssporen van een (boeren)erf: kleine fragmenten aardewerk, metaal-
resten, glasresten, houtskool, botresten, organische resten en gebruiksvoorwer- pen Onder maaiveld en in de top van de lösszandafzettingen Nieuwe tijd Hoog Bewoningssporen van een (boeren)erf: kleine fragmenten aardewerk, metaal- resten, glasresten, houtskool, botresten, organische resten en gebruiksvoorwer- pen Onder maaiveld en in de top van de lösszandafzettingen Uit de landschappelijke ligging aan de rand van een lösswand naar een be ekdal blijkt dat het plange- bied vanaf het Midden en Laat-Paleolithicum gunstig is geweest voor jagers en verzamelaars en van- af het Neolithicum voor landbouwers. Uit de archeologische gegevens die verzam eld zijn uit het on- derzoeksgebied blijkt dat er in de directe omgeving van het plangebied sporen v an menselijke activi- teit hebben plaatsgevonden in de IJzertijd, Late-Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Verder weg zijn vond- sten en sporen uit alle archeologische perioden aangetroffen. Het kleine aantal ar cheologische vond- sten en sporen nabij het plangebied is echter mede het gevolg van het kleine aanta l gravende onder- zoeken die in de omgeving zijn uitgevoerd. Door archeologisch onderzoek is er een goed beeld van waar de jagers en verzamelaars hu n tijdelijke kampementen vestigden.
De jagers en verzamelaars waren afhankelijk van een aanta l ecologische factoren, zoals het voedselaanbod en de aanwezigheid van grondstoffen in de omgeving van de loca- tie. Ze leefde van de jacht, visserij en het verzamelen van onder andere noten, v ruchten en wortels. Dit soort voedsel was met name te vinden op het overgangsgebied van hoge en droge grond en naar lage en natte gronden, de gradiºntzone, en dichtbij water, zoals vennen en beken. Op di t soort loca- ties was ook drinkwater bereikbaar. 33 Gezien de ligging van het plangebied op de rand van een löss- wand naar een beekdal, nabij een beek heeft het plangebied een hoge verwachting voor het aantref- fen van archeologische resten van jagers en verzamelaars uit het Paleolithicum en Mesolithicum. Voor de landbouwers zijn andere factoren van belang bij de locatiekeuze. Vanaf het Neolithicum ging men zich vestigen op ØØn locatie. Om te kunnen blijven wonen op ØØn plek werd he t kunnen uitvoe- ren van landbouw een belangrijke factor. Voor akkerbouw is onder andere een vr uchtbare bodem en een goede afwatering van belang. 34 Gezien de aanwezigheid van löss, de gunstige grondwaterstand en een beek aan de rand van het plangebied heeft het plangebied een hoge verwachti ng voor het aantreffen van archeologische resten van agrarische samenlevingen uit het Neol ithicum tot en met de Vroege-Middeleeuwen.
Vanaf de Middeleeuwen zijn schriftelijke bronnen bekend die de bekende locatiekeuz es en archeolo- gische gegevens kunnen aanvullen. Vanaf de 13 e eeuw wordt de locatie langs kruisingen en splitsin- gen van doorgaande en lokale wegen ook van belang voor de locatiekeuze van ee n nederzetting. Deze nederzettingen kunnen zijn gegroeid tot de hedendaagse gehuchten en woonkernen. 35 Het plangebied ligt in de historische kern van Neerbeek, aan een oude weg en heef t in ieder geval in de eerste helft van de 20 e eeuw, en mogelijk eerder, bebouwing gekend. Hierdoor heeft het plangebied 33 Louwe Kooijmans et al., 2005. 34 Louwe Kooijmans et al., 2005. 35 Renes, 1999. Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 14 van 17 een hoge verwachting voor het aantreffen van archeologische resten uit de Late-Mi ddeleeuwen en Nieuwe tijd, evenals uit de Tweede Wereldoorlog. Beekdalen werden in het Neolithicum, Bronstijd, IJzertijd en Romeinse tijd gebrui kt voor rituele doel- einden, zoals deposities. Rituele deposities betreffen ‘losse’ vondsten die ee n sociale of rituele bete- kenis hebben gehad. Dit soort deposities werden op een specifieke locatie in het landschap gedepo- neerd, zoals bijvoorbeeld het samenvloeien van twee beeklopen, beekovergangen en v en- nen/moerassen. Dit soort vondsten zijn puntlocaties.
36 In het hele plangebied kunnen archeologische resten voorkomen uit alle archeologis che perioden. De kans op het voorkomen van de resten is hoog . De archeologische resten worden direct aan of onder het maaiveld verwacht. De vondstenlaag wordt verwacht in de eerste 30 cm benede n het maaiveld. Archeologische sporen (uitgezonderd diepe paalsporen en waterputten) worden binne n 50 cm bene- den het maaiveld verwacht. Deze archeologische resten bestaan hoofdzakelijk uit aardewerk- en/of vuursteenstrooiïngen. Organische resten en metaal zullen door de relatief droge en zure bodemom- standigheden slecht zijn geconserveerd. Het complextype en de omvang kunnen niet nader w orden gespecificeerd door de beperkte gegevens. Bodemverstoring Dat een gebied een middelhoge of hoge archeologische verwachting heeft, betekent niet dat eventue- le aanwezige archeologische resten behoudenswaardig zijn. De waarde van archeologi sche vind- plaatsen wordt grotendeels bepaald door de mate waarin grondsporen dan wel vondsten in situ be- waard zijn gebleven. Het plangebied is in het verleden in gebruik geweest als boomgaard, weiland en is deels bebouwd geweest. Door ploegen, plant- en rooiwerkzaamheden alsook bouwactiviteiten kunnen eventueel aanwezige archeologische waarden, die vanaf het maaiveld worden verwacht, mogelij k verloren zijn gegaan.
Mogelijk is in het plangebied een bommenwerper neergestort, door deze cr ash en het moge- lijk opruimen van het wrak kan de bodem verstoord zijn geraakt. 3 CONCLUSIE EN ADVIES Doel van het bureauonderzoek is een antwoord te vinden op de vraag wat de gespecificeerde arche o- logische verwachting voor het plangebied is. Het plangebied ligt aan de rand van een lösswand en een beekdal nabij een bee k waardoor het een hoge verwachting heeft voor het aantreffen van archeologische resten van jagers en verz amelaars uit het Paleolithicum en Mesolithicum. Gezien de aanwezigheid van löss, de g unstige grondwaterstand en de beek heeft het plangebied eveneens een hoge verwachting voor het aantreff en van archeolo- gische resten van agrarische samenlevingen uit het Neolithicum tot en met de Vroeg e-Middeleeuwen. Het plangebied ligt daarnaast ook nog in de historische kern van Neerbeek, aan een oude weg en heeft in ieder geval in de eerste helft van de 20 e eeuw, en mogelijk eerder, bebouwing gekend. Hier- door heeft het plangebied een hoge verwachting voor het aantreffen van archeologische res ten uit de Late-Middeleeuwen en Nieuwe tijd, evenals uit de Tweede Wereldoorlog. Gezien de in dit onderzoek opgestelde archeologische verwachting is binnen het plangebied vervolg- onderzoek noodzakelijk om deze te toetsen.
Het vervolgonderzoek kan het beste wor den uitgevoerd in de vorm van een waarderend proefsleuvenonderzoek. 36 Fontijn, 2002. Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 15 van 17 Gezien de ligging van het plangebied in een historische kern en de mogelijke aanwezigheid van histo- rische bebouwing is in dit stadium de meest geschikte onderzoeksmethode een karterend en waar- derend proefsleuvenonderzoek. Booronderzoeken zijn in historische kernen minder ges chikt gezien de grote kans op het voorkomen van puinlagen die aan historische bebouwing t oegeschreven kunnen worden. Bij een proefsleuvenonderzoek dienen verspreid over het plangebied sleuve n gegraven te worden met als doel om eventuele archeologische waarden te karteren en waarderen. Voor dit on- derzoek dient een door de bevoegde overheid goedgekeurd Programma van Eisen te zi jn opgesteld waarin is vastgelegd waaraan het onderzoek moet voldoen. Bovenstaand advies is van Econsultancy. De resultaten van onderhavig ond erzoek dienen te worden beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeente Beek). De bevoegde overheid neemt vervol gens een besluit. Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 16 van 17 LITERATUUR Alterra, 2003: Digitale Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:25.000. Amersfoort, H. & P.H. Kamphuis, 1990: Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied . ‘s- Graven- hage.
Archol, 2013: Archeologische Beleidsadvieskaart voor de gemeente Beek. Archolrapport 229. Leiden. Fontijn, D.R., 2002: Sacrificial Landscapes. Cultural biographies of persons, objects and ‘natural’ places in the Bronze Age of the Southern Netherlands, c. 2300-600 BC . Analecta Praehistorica Leidensia 33/34. Göttgens, R.H.M. 2018: Een Amerikaanse bommenwerper stort neer in Neerbeek (1) In: BECHA His- torisch, kunst- en cultureel tijdschrift uitgave Heemkundevereniging Beek , Jaargang 32 - Nr. 1 - Maart 2018. Beek. Jong, L. de, 1969-1994: Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. ‘s- Gravenhage. Klep C. & B. Schoenmaker, 1995: De Bevrijding Van Nederland 1944-1945 - Oorlog op de flank. Den Haag. Louwe Kooijmans,. L.P., P.W. van den Broeke, H. Fokkens, A. van Gijn (red.), 2005 : Nederland in de prehistorie. Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam. Mennens, P., 1995: IJzertijd bewoning in Beek. In: BECHA Tijdschrift van de Heemkunde-Vereniging Beek, April 1995, Jaargang 9 Nr. 1. Beek. Mulder, E.F.J. de, M.C. Geluk, I.L. Ritsema, W.E. Westerhoff, T.E. Wong, 2003: De ondergrond van Nederland. Wolters-Noordhoff, Groningen. Renes, J., 1999: Landschappen van Maas en Peel. Een toegepast historisch-geografisch onderzo ek in het streekplangebied Noord- en Midden-Limburg. Eisma, Leeuwarden. Stichting voor Bodemkartering, 1993: Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000, blad 68.
Waveren, A.M.I. van, e.a., 2004: Gemeente Sittard-Geleen; een archeologische verwachtings- en advieskaart. RAAP-rapport 1045, Amsterdam Zwanenburg G.J., 1990: En nooit was het stil - Kroniek van een luchtoorlog. Emmen. Rapport 12113.002 versie 2 Pagina 17 van 17 BRONNEN AHN; internetsite, april 2020. http://www.ahn.nl Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgo ed (RCE), Amersfoort, april 2020. https://archis.cultureelerfgoed.nl Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureelerfgoed; internetsite, april 2020 http://www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl Beeldbank Vrije Universiteit; internetsite, april 2020. http://imagebase.ubvu.vu.nl/cdm/compoundobject/collection/krt/id/5629/rec/1 Bodemloket, internetsite, april 2020. http://www.bodemloket.nl Dinoloket; internetsite, april 2020. http://www.dinoloket.nl/ Heemkunde Beek; internetsite, april 2020. https://www.heemkundebeek.nl/index.php/beek-wo2/beek-in-wo2 Indicatieve kaart Militair Erfgoed; internetsite, april 2020. http://www.ikme.nl/ Kadaster Topotijdreis; internetsite, april 2020. http://www.topotijdreis.nl/ Ondergrondportaal; internetsite, april 2020. https://portal.prvlimburg.nl/viewer/app/default Portaal voor ruimtelijke plannen; internetsite, april 2020. http://www.ruimtelijkeplannen.nl/web-roo/roo/ Provinciaal Omgevingsplan Limburg; internetsite, april 2020.