Van Inclusiebeleid naar lokale inclusieagenda

Van inclusiebeleid naar Lokale Inclusie Agenda 1. Inleiding Op 31 mei jongstleden heeft de gemeenteraad het beleidskader inclusie ‘Meedoen is vanzelfsprekend’ vastgesteld. Hierop volgend komen er jaarlijks zogenaamde ‘lokale inclusie agenda’s’. In deze agenda’s staat opgenomen welke activiteiten in een bepaald jaar worden uitgevoerd (passend binnen genoemd beleidskader). Het college stelt de lokale inclusieagenda vast. Het beleidskader bestaat uit drie hoofddoelen: -

Verbeteren van fysieke toegankelijkheid Het aanpakken en voorkomen van sociale uitsluiting Het stimuleren van bewustwording.

Tijdens de behandeling van het beleidskader heeft de gemeenteraad gevraagd om deze drie doelen beleidsmatig verder uit te werken, om te komen tot het benoemen van activiteiten. Het gaat dan om de ‘hoe-vraag’. Hoe kunnen de drie doelen uitgewerkt worden naar activiteiten? Welke tussenstappen zijn er om van doelen naar activiteiten te gaan? Hoe kom je tot bepaalde keuzes? Welke prioriteiten stellen we? In deze memo gaan we daar nader op in. Het memo wordt aangeboden aan de raadscommissie Samenleving die samenkomt ter vergadering op 13 september 2023. Tijdens die vergadering staat de volgende vraag aan de raadscommissieleden centraal: ‘Welke thema’s, prioriteiten, doelen of aandachtsgroepen zijn voor u belangrijk?’

1

2. Startpunt In het beleidskader ‘Meedoen is vanzelfsprekend’ is onderstaande visie opgenomen, die vervolgens vertaald is in drie doelen:

In de gemeente Barneveld dragen we met elkaar zorg voor een inclusieve samenleving Doel 1 Verbeteren van fysieke toegankelijkheid

Doel 2 Het aanpakken en voorkomen van sociale uitsluiting

Doel 3 Het stimuleren van bewustwording

De uitwerking van deze drie doelen in deze notitie vormt daarmee een brug tussen het beleidskader en de Lokale inclusie agenda 2023/2024. Om goed te kunnen prioriteren, hebben we bij de uitwerking gebruik gemaakt van het Diversiteitsvlechtwerk (zie figuur 1). Dit vlechtwerk is opgenomen in het beleidskader. Het vlechtwerk laat zien dat er in een samenleving heel veel verschillende factoren een rol spelen bij inclusie. Mensen kunnen verschillen op basis van allerlei factoren, die soms hand in hand gaan.

Figuur 1: Diversiteits-vlechtwerk inclusie In de hoofdstukken hierna vindt u een uitwerking van de drie eerdergenoemde hoofddoelen van het inclusiebeleid.

2

3. Verbeteren van de fysieke toegankelijkheid Het verbeteren van fysieke toegankelijkheid is een doel van inclusie dat we onderverdelen in drie punten: A. Het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid van de openbare gebouwen We willen het percentage getoetste openbare gebouwen dat getoetst is op fysieke toegankelijk de komende jaren verhogen van 45% naar 80%. B. Het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid van de openbare ruimte Voor de openbare ruimte zetten we in op: - versterking van inclusie indien er herstructurering plaatsvindt - inclusie meenemen bij nieuwe plannen - aanpakken en zo mogelijk oplossen van knelpunten op basis van ervaringen (in te brengen via eigen kanaal, Gehandicaptenraad, oproep website) C. Het verbeteren van de toegankelijkheid van het openbaar vervoer Voor de toegankelijkheid van het openbaar vervoer willen we in 2023/2024 met name kijken naar de mogelijkheden om te reizen met de haltetaxi RRReis (als aanvullend openbaar vervoer sinds april 2022 in plaats van de Valleihopper). De vraag daarbij is: hoe inclusief en toegankelijk is dit vervoerssysteem?

3.1 Diversiteits-vlechtwerk bij fysieke toegankelijkheid Als we kijken naar het vlechtwerk spelen bij het onderdeel ‘fysieke toegankelijkheid’ met name de volgende factoren een rol: 1. Leeftijd 2. Gezondheid 3. Taal & geletterdheid Dit zijn factoren om rekening mee te houden bij de uitwerking. Hieronder leest u wat de (geschatte) omvang van deze groep in de gemeente Barneveld is. 3.1.1 Leeftijd Bij leeftijd gaat het om de levensfase waarin iemand zich bevindt of de levenservaring die iemand heeft. Leeftijd is verbonden met gezondheid. Ouderen krijgen te maken met bijvoorbeeld mobiliteitsbeperkingen of gehoorproblemen. Dat heeft consequenties voor het mee kunnen doen in de samenleving. Denk aan de toegankelijkheid van openbare gebouwen of de openbare ruimte. Het aantal ouderen neemt (de komende jaren) toe: de vergrijzing van de samenleving. Bovendien worden ouderen ook ouder. Het is een groeiende groep die van belang is voor de inclusie. Geschatte omvang van 75+ inwoners in Barneveld: Geraamd aantal in Barneveld 2022: 7,8% van 60.590 inwoners

4.726

2030: 9% van 70.130 inwoners

6.311

2040: 10,8% van 82.140 inwoners

8.871

2050: 12,3% van 91.520 inwoners

11.257

Bron: www.barneveldincijfers.nl

3

3.1.2 Gezondheid De factor gezondheid gaat over de mate waarin iemand lichamelijk, psychisch of sociaal welgesteld is. Het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid is vooral nodig voor mensen met een lichamelijke en/of zintuigelijke beperking. Hoe zorgen we ervoor dat gebouwen toegankelijk zijn/worden voor mensen in een rolstoel? Of voor mensen die slecht ter been zijn? Hoe zorgen we ervoor dat mensen die doof of blind zijn ook kunnen meedoen aan de samenleving? Niet alles is toegankelijk of goed bereikbaar voor deze groep. Er is een grote groep inwoners, die dagelijks met belemmeringen op het gebied van gezondheid wordt geconfronteerd. Het is goed om met elkaar te signaleren waar de groep tegenaan loopt (soms letterlijk) en te kijken wat er binnen de beschikbare middelen opgelost kan worden en op welke wijze. Geschatte omvang van mensen met een beperking in Barneveld op basis van landelijke gegevens: Beperking

Geraamd aantal in Barneveld

Langdurige ziekte, aandoening en handicap

6.100

Lichamelijke handicap

5.400

Doven en slechthorenden

4.700

Blinden en slechtzienden

1.100

Ernstige psychische aandoening

770

(Licht) Verstandelijk beperkt

500

3.1.3 Taal en geletterdheid Taal en geletterdheid gaat over het kunnen omgaan met communicatiemiddelen en begrijpen wat er met informatie wordt bedoeld. Denkt u daarbij aan lezen en schrijven. In het plan van aanpak laaggeletterdheid 2023-2026 ‘Geletterdheid als basisvoorwaarde voor iedereen’ is weergegeven dat 11% van de inwoners laaggeletterd is (moeite met lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden). Dat gaat dus al gauw over ruim 6.500 inwoners. Zij kunnen niet volwaardig meedoen aan de samenleving, omdat zij bepaalde informatie niet begrijpen. Dat is ook inclusie. Hoe zorgen we ervoor dat inwoners niet alleen fysieke drempels kunnen oversteken, maar ook taaldrempels? Op basis van praktische ervaringen van mensen moet in beeld gebracht worden welke knelpunten er zijn. Zo kan er bijvoorbeeld gekeken worden naar de begrijpelijkheid van de verwijzingen die er zijn.

4

4. Het aanpakken en voorkomen van sociale uitsluiting Het tweede doel van het inclusiebeleid is het aanpakken en voorkomen van sociale uitsluiting. Met andere woorden: het versterken van de sociale inclusie. Dat is een breed doel. Het vraagt om kadering en concretisering. Kernbegrippen zijn participatie en zelfredzaamheid. Maar het gaat ook over hoe we met elkaar omgaan (respect en verbondenheid). In het beleidskader bestaat het tweede doel, sociale inclusie, uit vier onderdelen: A. Inventariseren van uitsluitingsgronden. B. In beeld brengen van aandachtsgroepen. C. Aanpakken en voorkomen van discriminatie D. Aandacht voor digitale dienstverlening 4.1 Diversiteitsvlechtwerk bij sociale inclusie In het vlechtwerk spelen bij het aanpakken en voorkomen van sociale uitsluiting de volgende factoren een rol: 1. Sociaal-culturele achtergrond 2. Seksuele oriëntatie 3. Financiële situatie 4. Leeftijd 5. Gezondheid 6. Gender en sekse 7. Religie en levensbeschouwing Er is een verdere verkenning nodig van sociale inclusie. Hoe ziet deze eruit in Barneveld? Waar liggen de aandachtspunten? Een duidelijk beeld van waar we staan is nodig om tot concrete vervolgstappen te kunnen komen. Een manier om dit duidelijk te krijgen, is het updaten van het onderzoek uit 2010 naar de sociale samenhang van het Centrum voor Samenlevingsvraagstukken van Hogeschool Viaa uit Zwolle.

Dit onderzoek geeft een goed beeld van de sociale samenhang (deel van inclusie) in de gemeente Barneveld. Indien we een vergelijkbaar onderzoek kunnen houden, is het interessant om te onderzoeken of het beeld anno 2023 vergelijkbaar is met het beeld uit 2010. In 2010 kwamen in het onderzoek vier groepen naar voren die het lastig vinden om mee te doen in de samenleving: 1. Sommige niet-kerkelijke mensen (vanwege het christelijke karakter van sommige activiteiten) 2. Sommige kerkelijke mensen, vanwege gewetensbezwaren (muziekkeuze of bijvoorbeeld activiteiten op zondag) 3. Mensen met een lichamelijke beperking (vaak ouderen) 4. Mensen met een migratieachtergrond Om te komen tot het beleidskader, hebben wij een participatieronde gedaan langs veel verschillende doelroepen. Daar kwam nog een vijfde doelgroep naar voren, die het gevoel heeft niet mee te kunnen doen: 5. De LHBTIQA+ groep. Met enkele vertegenwoordigers van de groep hebben wij gesprekken gevoerd en zijn behoeften in beeld gebracht. Hieronder staat een toelichting bij de punten die in het vlechtwerk naar voren komen bij het doel ‘Aanpakken en voorkomen van sociale uitsluiting’. 4.1.1 Sociaal-culturele achtergrond Iemands sociaal-culturele achtergrond kan van invloed zijn op de manier waarop hij of zij kan meedoen in de samenleving. Het gaat dan over normen, waarden en gewoonten die iemand van huis uit meekrijgt.

De sociaal-culturele achtergrond is een onderwerp waarin veel elementen samenkomen. In deze rapportage richten we ons op inwoners met een migratieachtergrond.

5

Geschatte aantal inwoners met een migratieachtergrond in de gemeente Barneveld: Geraamd aantal in Barneveld Aantal inwoners met migratieachtergrond

5.600

4.1.2 Seksuele oriëntatie Hier gaat het erom tot wie een bepaald persoon zich seksueel / romantisch of relationeel aangetrokken voelt. Denkt u bijvoorbeeld aan homoseksuele mannen, lesbische vrouwen of biseksuele mensen. Iemands geaardheid kan invloed hebben op sociale inclusie. Zie hiervoor ook de tabel onder 4.1.6. 4.1.3 Financiële situatie Een belangrijke factor die meespeelt bij sociale inclusie, is iemands financiële situatie. Daarbij gaat het erom dat iemand voor zichzelf en voor een ander kan zorgen. Hierdoor kan hij of zij meedoen aan de samenleving. Onvoldoende middelen beschikbaar hebben, kan leiden tot uitsluiting. In het Programma Bestaanszekerheid werkt de gemeente aan hulp en ondersteuning aan mensen die niet rond kunnen komen. Het is moeilijk om een inschatting te maken van het aantal mensen waar het in de gemeente Barneveld om gaat. Voor een duiding gaan we uit van het aantal energietoeslagen dat is verstrekt in 2022 met een inkomen tot en met 120%. Dat is een aantal van 1.860 huishoudens. Geschatte aantal mensen in de gemeente Barneveld dat financieel niet rond kan komen: Aantal in Barneveld Aantal mensen dat moeite heeft met rondkomen:

1.860 huishoudens

4.1.4 Leeftijd en 4.1.5 Gezondheid De factoren leeftijd en gezondheid hebben invloed op sociale inclusie. Zo kan het voorkomen dat het hebben van een beperking (op latere leeftijd) leidt tot uitsluiting. Voor de factoren leeftijd en gezondheid zijn inwoneraantallen in deze rapportage al eerdergenoemd (onder ‘Verbeteren van fysieke toegankelijkheid’). 4.1.6 Gender en sekse Sekse gaat over de biologische verschillen op het gebied van geslacht. Gender gaat over de maatschappelijke en culturele betekenis van deze verschillen. Vanuit het beleidskader noemen we hier de LHBTIQA+ groep. Deze komt ook terug bij 4.1.2 ‘Seksuele oriëntatie’. Dit laat ook de diversiteit zien van deze groep. Geschatte aantal LHBTIQA+ inwoners in de gemeente Barneveld op basis van landelijk cijfer: Geraamd aantal in Barneveld Aantal LHBTIQA+ inwoners (landelijk 1 op 15)

4.000

4.1.7 Religie en levensbeschouwing In onderstaande tabel hebben we het percentage inwoners in beeld gebracht dat religieus is. Het gaat dan om het percentage inwoners dat een kerkelijke gezindte heeft (hierin zijn zowel Christenen meegeteld, als inwoners die moslim of Joods zijn of een ander geloof hebben).

6

Geschatte percentage inwoners van de gemeente Barneveld dat religieus is: Geraamd aantal in Barneveld Procentueel aantal inwoners dat religieus is (of betrokken bij levensbeschouwing): percentage inwoners met kerkelijke gezindte (CBS)

74%

4.2 Overige genoemde punten van sociale inclusie tijdens participatieronde Zoals eerder genoemd, heeft er al een consultatieronde plaatsgevonden met diverse stakeholders. De input daarvan is verwerkt in het beleidskader en komt ook in deze uitwerking terug. Bij de consultatieronde kwamen de volgende onderwerpen ook ter sprake: - Discriminatie. De resultaten uit de Veiligheidsmonitor geven aan dat sommige inwoners zich gediscrimineerd voelen (9%). - De digitale dienstverlening blijft een punt van aandacht. Hoe zorg je dat iedereen kan meedoen, ook als (steeds meer) dienstverlening digitaal gaat?

7

5. Het stimuleren van bewustwording Het derde doel van het inclusiebeleid is het stimuleren van bewustwording. Dit onderdeel bestaat in het beleidskader uit twee delen: A. Bewustwording in de ambtelijke organisatie Voor de gemeentelijke organisatie is het belangrijk om inclusie in te passen in het werk zelf, bijvoorbeeld in beleid. Werknemers moeten zich bewust zijn van inclusie bij hun werk. Maar het kan ook gaan om inclusie op de werkvloer (onderlinge omgang). We richten ons hierop het eerste punt. Voor het tweede punt zal een nadere verkenning nodig zijn. Vanuit het diversiteitsvlechtwerk zijn de volgende factoren belangrijk bij het stimuleren van bewustwording: 1. Taal en geletterdheid 2. Gezondheid 3. Financiën Dit zijn factoren die (recent) de nodige aandacht kregen in het licht van inclusie. B. Bewustwording in de samenleving Voor de samenleving willen we aansluiten bij de factoren die genoemd staan onder doel 2. De factoren staan daar toegelicht. Het is belangrijk om na te denken over en rekening te houden met inclusie. Dat geldt voor zowel de samenleving als voor de gemeentelijke organisatie.

8

6. Samenvattend overzicht We hebben hier weergegeven welke factoren met name bij welk doel naar voren komen: Doel 1

Doel 2

Doel 3

Verbeteren van fysieke

Het aanpakken en voorkomen

Het stimuleren van

toegankelijkheid

van sociale uitsluiting

bewustwording

➢ Leeftijd ➢ Gezondheid ➢ Taal & geletterdheid

➢ Sociaal-culturele

➢ Sociaal-culturele

achtergrond

achtergrond

➢ Seksuele oriëntatie

➢ Seksuele oriëntatie

➢ Financiële situatie

➢ Financiële situatie

➢ Leeftijd

➢ Leeftijd

➢ Gezondheid

➢ Gezondheid

➢ Gender & sekse

➢ Taal & geletterdheid

➢ Religie &

➢ Religie &

levensbeschouwing

levensbeschouwing

9

7. Vertaling naar de lokale inclusie agenda In de lokale inclusie agenda nemen we activiteiten op die gelden voor 2023 en 2024. De lokale inclusie agenda wordt gemaakt op basis van verschillende bouwstenen. Het gaat dan om: - Bouwsteen 1: uitbouwen van inclusiebeleid - Bouwsteen 2: Huidige (lopende) activiteiten - Bouwsteen 3: Nieuwe activiteiten. Omdat dit de eerste inclusie agenda is, zullen er in eerste instantie activiteiten op staan die verband houden met het verder ontwikkelen en implementeren van het beleid (instrumentarium): bouwsteen 1. Dit is bedoeld om de basis te leggen. In tweede instantie komen lopende activiteiten aan bod: bouwsteen 2. En in derde instantie gaat het om nieuwe activiteiten. De opbouw is dan als volgt (per bouwsteen staan enkele voorbeeldactiviteiten genoemd): Bouwsteen 1 – Uitbouwen van inclusiebeleid -

Opzetten van inclusiemonitor Onderzoek sociale uitsluitingsgronden Oprichten van klankbordgroep sociale inclusie

Bouwsteen 2 – Huidige activiteiten -

Advies gehandicaptenraad Barneveld Vervolgplan toegankelijkheid openbare gebouwen Continueren project begrijpelijke taal Herijken afspraken met Vizier

Bouwsteen 3 – Nieuwe activiteiten -

Pilot inclusieve woonwijk Nieuwe afspraken met Vizier Vertaling uitkomsten onderzoek Centrum voor Samenlevingsvraag

In bijlage 1 hebben we ter informatie een eerste concept weergegeven van de lokale inclusie agenda.

10

8. Participatie Voor de ontwikkeling van de lokale inclusie agenda en deze brugnotitie is gebruik gemaakt van input van diverse stakeholders. De opbrengst van de gesprekken die we gevoerd hebben voor de ontwikkeling van het beleidskader hebben we hier gebruikt. Deze gesprekken gaven namelijk niet alleen input voor het beleidsmatige deel, maar ook voor de toepassing ervan. Het gaat dan om maatschappelijke organisaties in de gemeente Barneveld, vertegenwoordigers van aandachtsgroepen, adviesraden en vertegenwoordigers uit de ambtelijke organisatie. We hebben de respondenten het beleidskader toegestuurd (nadat deze is vastgesteld) en gevraagd om input voor de lokale inclusie agenda te geven. Dit heeft (in deze tweede ronde) geen nieuwe inzichten opgeleverd. Voor de uitwerking van de lokale inclusie agenda zullen we als gemeente ook samenwerken. Inclusie bereik je niet alleen. Sommige activiteiten worden door ons uitgewerkt, voor sommige activiteiten hebben we weer anderen nodig. Dit werken we in de lokale inclusie agenda verder uit.

11

Bijlage:

Samenvatting concept lokale inclusie agenda Gemeente Barneveld 2023/2024

Doelen uit het beleidskader Bestaande taken

1

2

Opnemen in de Lokale Inclusie Agenda 2023 / 2024

Het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid A. Openbare gebouwen

A1. Vervolgplan toegankelijk maken van openbare gebouwen A2. Acties Gehandicaptenraad (flyer over toegankelijkheid bij bouwaanvragen, realiseren zwembadlift in Oosterbosbad, toegankelijkheidsadviezen bouwplannen)

B. Openbare ruimte

B1. Acties GRB (flyer uitdelen ivm fietsen die in de weg staan, toegankelijkheidsadviezen ontwikkelplannen)

C. Openbaar vervoer

C1. Beeld van gevolgen invoering Haltetaxi en regionaal bespreken.

Het aanpakken en voorkomen van sociale uitsluiting D. Inventariseren uitsluitingsgronden

D1. Update Onderzoek Hogeschool Viaa naar sociale samenhang

E. Beeld van aandachtsgroepen

E1. Update Onderzoek Hogeschool Viaa naar sociale samenhang

F. Verder tegengaan van armoede en schuldenproblematiek

F1. Ontwikkeling van programma Bestaanszekerheid

G. Aanpakken en voorkomen van discriminatie

G1. Evaluatie afspraken met Vizier (anti-discriminatievoorziening)

H. Inclusieve dienstverlening

H1. Continueren project Begrijpelijke taal (versimpelteam, beeldbrieven) H2. Zorgen voor goede digitale toegankelijkheid (website en online diensten)

12

3

Het stimuleren van bewustwording I. J.

Stimuleren van bewustwording in de ambtelijke organisatie Stimuleren van bewustwording in de samenleving

I1. Geven van voorlichting/presentaties aan teams. J1. Zorgen voor voorlichting / informatieverstrekking.

Nieuwe taken

1

Verbeteren van fysiek toegankelijkheid K. Openbare gebouwen

K1. Voorbereidingen treffen voor komst NEN 9120 (bouwkundige normen

L. Openbare ruimte

L1. Opzetten van Pilot inclusieve woonwijk (ikv woonzorgvisie) L2. Onderzoek woonbieding jong gehandicapten

M. Openbaar vervoer

2

Het aanpakken en voorkomen van sociale uitsluiting N. Inventariseren uitsluitingsgronden O. Beeld van aandachtsgroepen P. Aanpakken en voorkomen van discriminatie Q. Inclusieve dienstverlening

3

N1. Vertaling uitkomsten update onderzoek Centrum van Samenlevingsvraagstukken O1. Oprichten klankbordgroep Sociale inclusie (naast Gehandicaptenraad) P1. Opstellen van nieuwe afspraken met Vizier

Het stimuleren van bewustwording R. Bewustwording in de ambtelijke organisatie S. Bewustwording in de samenleving

R1. Inventariseren van behoeften en knelpunten S1. Publieksversie maken van beleidskader. S2. Ervaringsroute (tijdens Week van de Toegankelijkheid) voor collegeleden. S3. Ontwikkelen van inclusiemonitor

13