Stationsweg XIV_Toelichting_Bijlage 14 BEA

BEA Binnenhof Barneveld

Een Bomen Effect Analyse bij himalayaberken in de buitenruimte van Binnenhof Barneveld

27 september 2022

Ars Virens

bureau voor buitenruimte

Aanleiding Bouwbedrijf Hardeman heeft het initiatief om op de locatie van de kistenfabriek aan de Stationsweg 45 in Barneveld een appartementengebouw te ontwikkelen, en heeft hiertoe een aanvraag voor een omgevingsvergunning gedaan. In een reactie schrijft Gemeente Barneveld onder andere: Uit een BEA (Boomeffectanalyse) moet blijken welke maatregelen jullie moeten treffen om de boom (berk) goed te behouden met de gewenste nieuwe inrichting. Met het voorliggende document is invulling gegeven aan deze vraag. Bomen Effect Analyse Aan de hand van de Richtlijn BEA van het CROW is met behulp van twaalf (gestandaardiseerde) bouwstenen de effecten van de ontwikkeling op de groep Himalayaberken onderzocht, en worden de mogelijkheden om de bomente behouden onderbouwd. De vraag hoe de bomen te behouden is en in te passen in de nieuwe situatie, bestaat uit twee deelvragen: •

Is behoud van de boomtechnische kwaliteit van de bomen mogelijk, dus met voortbestaan van dezelfde restlevensduur, conditie en habitus?

•

Hoe kunnen de bomen blijven voortbestaan met behoud van de functies en waarden?

Gelet op de landschappelijke waarde van de bomen wordt nadrukkelijk het handhaven van de bomen als uitgangspunt gesteld. Leeswijzer De bouwstenen volgen het vastgestelde stramien uit de Richtlijn BEA van het CROW. In vier beknopte hoofdstukken worden respectievelijk behandeld een voorstudie, het veldonderzoek, de analyse en tenslotte conclusie en advies.

Inleiding

2

bureau voor buitenruimte

Ars Virens

01 Uitgangspunten van het project Op de afbeelding hiernaast is de beoogde footprint van het appartementencomplex geprojecteerd op de luchtfoto. De lijnen van het schetsontwerp voor de buitenruimte (Ars Virens, d.d. 6 april 2022) zijn eveneens geprojecteerd. Een deel van het schetsontwerp is hieronder verkleind opgenomen als referentie. Om het veldwerk te vergemakkelijken is een aantal piketpaaltjes aangebracht in de buitenruimte. De betreffende paaltjes zijn weergegeven op de luchfoto hiernaast. Ma

a tv

oer

Situ

ing

atie

De Himalayaberken zijn op de ingemeten positie weergegeven.

geb

18

d 19

ou

ve l

6

Wo on

rne

16

3

wB i n 13. nenh o 09. 202 f te B a 1 1

vuilconta iners

14

52

2m

26

miva

3

10

entree 3

miva

27

opstelplaa ts brandw eer

8

47

lagen

s.3

3

9

6

carport

4 bouw

3

5 6 4

e

geluidssc herm me t kokosv ezel hoo gte

ect

v

Spoortraje ct Amers foort-Ede

hit

sb

35

arc

eur

34

eni

P m eli

ing

P m eli

P m eli

ne n

12

P m eli 3

5

ouw

lag

s.1

en

s.2

7

2b

terras terras

ouw

lag

en

45

1

33

6

10 fietspa rkeerplaa tsen

3b

terr as

terr as

terr as 43

<M ea sure dV alu e>

4

41

39

Voorstudie

I

37

3

bureau voor buitenruimte

Ars Virens

De tekening geeft drie cirkels weer, omdat het een groep van drie bomen betreft. De foto’s hiernaast geven een indruk van de boom.

0 2 To e s i n g u i t v r a a g De vraag die in de BEA centraal staat is: Is behoud van de bomen mogelijk? Deze vraag zal in de rapportage dan ook beantwoord worden. Het ontwerp voor de buitenruimte dat hiervoor is weergegeven, is een schetsontwerp. De berk maakt hier onderdeel van uit. Dankzij de piketten kon het veldwerk goed worden uitgevoerd. 0 3 Wa a r d e v a n d e b o m e n In een eerdere inventarisatie (200617 Quickscan houtopstanden Elim kistenfabriek, Ars Virens) zijn de kwaliteiten van het meerstammige en laagvertakte ‘boomboeket’ onderstreept. Een groep vrij uitgroeiende Himalayaberken van deze omvang en met deze conditie is een zeldzaamheid. De bomen zijn niet opgenomen in een register van monumentale of bijzondere bomen. Wel zijn de bomen vergunningsplichtig ten aanzien van eventuele kap. Een markante verschijning met de drie witte stammen. Vanwege de unieke habitus van de boomgroep is kap echter uitgesloten, en vormt het boomboeket een markant onderdeel van de buitenruimte rond het nieuwe appartementengebouw.

Met een kroondiameter van bijna 20 m een imposante verschijning.

Voorstudie

Drie laagvertakte stammen. 4

bureau voor buitenruimte

Ars Virens

0 4 Kw a l i t e i t v a n d e b o m e n De drie laagvertakte stammen hebben (op 130 cm) een stamdiamter van 77 resp. 59 en 30 cm. De drie bomen vormen gezamelijk één kroon met een kroondiameter van bijna 20 m. De boomconditie is voldoende tot goed. Hoewel de leeftijd van de boom niet bekend is, wordt deze geschat op 60 à 70 jaar. De eerste loodsen van de kistenfabriek dateren namelijk uit de jaren ‘60 (bron: Topotijdreis). De bomen zijn te indiceren als risicoboom vanwege grof dood hout. Dit is echter eenvoudig te verhelpen, zodat er sprake is van een zgn. tijdelijk risico. De doorwortelbare ruimte is volgens een vuistregel min of meer gelijk aan de kroonprojectie. Bij het veldonderzoek op 14 september is op meerdere plaatsen binnen de kroonprojectie de doorwor-

proefsl

teling getoetst.

euf 2

Er is binnen de kroonprojectie sprake van zeer intensieve, dunne

De toekomstverwachting van de bomen is goed, dat wil zeggen meer dan 15 jaar. Geadviseerd wordt om binnen vijf jaar een plakoksel in stam 2 (s.2) te verankeren middels een kroonanker. Snoeien van de plakoksel

proefsl

pen van berken, overwegend niet erg dik (< 4 cm).

euf 1

beworteling . De wortels zijn, overeenkomstig de soorteigenschap-

s.3 s.1 s.2

is niet meer mogelijk zonder aantasting van de kroonvorm. Het verankeren voorkomt omgevingsschade bij eventueel uitbreken. De eerste 40 cm van de bodem bestaat uit matig humeus fijn zand. Daaronder humusarm fijn zand. De doorwortelbare diepte is ongeveer 135 cm. De kwaliteit en de toekomstverwachting van de bomen zijn in een ongewijzigde situatie goed. 05 Ruimtestudie De exacte positie van de bomen is ingemeten, en hiernaast weergegeven op een schaal van 1:100.

Veldonderzoek

5

bureau voor buitenruimte

Ars Virens

Omdat de bomen volwassen zijn, is de verwachting dat het kroonvolume nauwelijks meer toeneemt. De boomgroep staat ongeveer 15 cm à 20 cm hoger dan het omringende maaiveld. Grondwater bevindt zich op 135 cm beneden het maaiveld, zoals op de hiernaast weergegeven foto onderaan te zien is. De omgeving van de bomen is de achterliggende decennia met rust gelaten. Oostelijk van de bomen bevindt zich een vijvertje. Zowel bodem als vochthuishouding als boven- en ondergrondse groeiruimte hebben meegewerkt aan de groei van de boomgroep. Er is geen verstoring van zowel de bovengrondse als de ondergrondse groeiruimte. Er zijn in de buurt van de bomen geen kabels en leidingen of ande-

Een fijnmazig net van wortels binnen de kroonprojectie.

De 3 stammen vertakken laag, zodat het een7-stammige boom lijkt.

re objecten op of in het maaiveld aangetroffen tijdens de inspectie. De enige belemmering is concurrentie van andere vegetatie, zoals een opgaand berkenbosje naast de boomgroep. De vogelvluchtopname op pag. 2 laat zien dat er sprake is van een vrijwel volledig gesloten kronendek. De berkengroep is qua concurrentiepositie leidend ten opzichte van andere bomen. Er zijn twee proefsleuven van ca 25 cm diep gegraven op 330 cm uit hart van de dikste boomstam. De positie van de proefsleuven is de beoogde locatie van de bandenlijn. De proefsleuven zijn hiernaast aangeduid met paarse lijnen. 06 Kansen en knelpunten Een mogelijk knelpunt is concurrentie met andere boomkronen. Het is in de ontwikkeling dan ook kansrijk om de boomgroep meer vrij te zetten. Hiermee wordt eveneens de beeldkwaliteit van de boomgroep verbeterd.

Bodemprofiel: Matig humeus fijn zand (40 cm), daaronder humusarm fijn zand, en een grondwaterstand van 135 cm beneden maaiveld.

Inspectieresultaten

6

bureau voor buitenruimte

Ars Virens

Bij de analyse gaat het om de duiding van mogelijke effecten op basis

net buiten de proefsleuf in 2 wortels van 4 à 5 cm.

van het project.

De foto’s hiernaast geven een beeld van de proefsleuven. Wat opvalt is het fijnmazig netwerk van wortels.

07 Impact bovengronds ruimtegebruik Ten opzichte van het beoogde appartementengebouw is er geen

09 Impact uitvoering

verlies op bovengrondse ruimte. De impact van het gebouw op de

Voor de realisatie van de appartementen is bouwruimte nodig. De

boomgroep is dan ook beperkt.

ruimte onder de kroonprojectie is een aantrekkelijke plek voor de

De beoogde maaiveldinrichting daarentegen leidt wel tot een boven-

tijdelijke opslag van materiaal en materieel.

grondse beperking. Bij zowel de parkeerweg als de parkeerplaatsen

Er is een vrije ruimte van nog geen vijf meter tussen de gevel en de

geldt in principe een vrije doorgang van 4,60. Omdat het geen open-

rand van de kroonprojectie.

baar terrein betreft, is dit evenwel geen harde eis.

Hoewel dit voldoende lijkt te zijn voor de bouw, is fysieke bescherming van de bomen een vereiste, waarover meer in het volgende

Met de aanleg van parkeerplaatsen wordt de concurrerende beplan-

hoofdstuk.

ting weggenomen en de berk vrijgezet. 08 Impact ondergronds ruimtegebruik De aanleg van de parkeerweg en de parkeerplaatsen hebben grote gevolgen voor de boomgroep. Het graven van een cunet vergt doorgaans 50-60 cm beneden het

Proefsleuf 1.

wegpeil. Hoewel het wegpeil niet bekend is, zal dit grote gevolgen hebben voor de bomen. Ook het wandelpad zuidelijk van de boomgroep heeft ingrijpende gevolgen voor de wortels. Zelfs de aanleg van de fietsparkeerplaatsen heeft gevolgen, zij het beperkte. Naast potentiële graafschade aan de boomwortels geldt ten aanzien van de verhardingen ook de afname van hemelwaterinfiltratie, bodemverdichting en waarschijnlijk een wijziging van het maaiveldpeil. De impact van potentiële graafschade is geanalyseerd aan de hand van de proefsleuven. In proefsleuf 1 is een groot aantal vrij dikke wortels aangetroffen. In de regel mogen wortels met een dikte van meer dan 6 cm niet worden vewijderd. De dikst gemeten wortel is 5 cm. De wortels hebben echter een dermate grote dichtheid, dat deze niet zonder meer kunnen worden afgezaagd op zo korte afstand van de boom. In proefsleuf 2 is een wortel van 10 cm dik aangetroffen. Deze vertakt

Analyse

Proefsleuf 2. 7

bureau voor buitenruimte

Ars Virens

In dit hoofdstuk zijn de randvoorwaarden en boombeschermende

12 Alternatieven

maatregelen omschreven om de himalayaberk duurzaam in standet

Geadviseerd wordt om de verharding uit te voeren als open verhar-

houden.

ding. Als voorbeeld worden Eco Plus Roosters van TONN Nederland genoemd. Deze 6 cm dikke roosters kunnen worden aangebracht op

10 Eindoordeel effecten

een beperkt cunet van ca. 10 cm. De bodem kan derhalve intact wor-

De aanleg van de parkeerweg, de parkeervakken noordelijk van de

den gelaten.

bomen en het voetpad zuidelijk van de bomen is niet mogelijk in

De roosters kunnen opgesloten worden met perkoenpalen in plaats

combinatie met een duurzaam behoud van de boomgroep.

van banden, zodat er geen schade aan de wortels optreedt.

Om de cunetten te graven zouden belangrijke gestelwortels moeten

Het wandelpad kan eveneens voorzien worden van materiaal waar-

worden geamputeerd (waaronder de wortel van 10 cm), en vindt er

voor geen roering van het maaiveld noodzakelijk is, zoals houtsnip-

een zeer forse reductie van de doorwortelbare ruimte plaats.

pers. Eventueel kan een beperkt cunet worden gemaakt voor de

Berken zijn gevoelig voor veranderingen in de omgeving.

toepassing van een gebonden halfverharding, zoals dolomietsplit.

Realisatie van de parkeerweg en de parkeervakken inclusief een cunet van ca 50 cm en een bandenlijn buiten de geprojecteerde

Geadviseerd wordt om met deze randvoorwaarden het schetsontwerp

lijnen van de parkeerweg en parkeervakken (zie pag. 5) zullen leiden

van de buitenruimte uit te werken tot een definitief ontwerp.

tot een drastische conditieverminderling van de bomen op korte termijn, en vermoedelijk tot (partiële) kroonsterfte op middellange termijn (5-10 jaar). Met regulier onderhoudssnoei is het benodigde profiel van de vrije

Te verwijderen tak met onderhoudssnoei.

ruimte te verkrijgen. Randvoorwaarde is wel dat er geen takken met een diameter van 10 cm of meer mogen worden gesnoeid. In de reguliere snoei 11 Randvoorwaarden Binnen de kroonprojectie is een fijn net van wortels aanwezig. Tot 7 à 8 m buiten de stam is het niet mogelijk om een gesloten verharding aan te brengen. De beoogde opsluitband noordelijk van de boom (ter plaatse van proefsleuf 2) dient minimaal 1 m op te schuiven. Binnen de kroonprojectie mag geen materiaal of materieel worden gestald. Om dit te voorkomen moeten de bomen tijdens de bouw met gefixeerde bouwhekken worden beschermd. De bouwhekken moeten niet alleen de bomen bovengronds beschermen, maar vooral ook de groeiplaats van de boom. Dus moeten de bouwhekken de gehele kroonprojectie afschermen. Binnen de kroonprojectie mag geen machine rijden of spullen worden gestald. Voorafgaand aan de bouw moet de genoemde onderhoudssnoei worden uitgevoerd.

Conclusie en advies

Aanbrengen van opsluitbanden tpv de proefsleuven is niet mogelijk.

Te verwijderen dode gesteltak. Let op: Tak moet ruim buiten takkraag afgezaagd worden. 8