CConstaterende datBarneveld
Koppel je AI →
Document · PDF

Oude Barnevelderweg 5 Bijlage 4 bij motivering Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek

Gemeenteraad 15 juli 2026, gemeente BarneveldBij agendapunt: Adviesrecht BOPA Beeldentuin Garderen8.533 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Laagland Archeologie Rapport 1250 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 , Garderen, gemeente Barneveld (GD). augustus 2024 Versie 2 (definitief) In opdracht van: Van Westreenen B.V.

7 Colofon Laagland Archeologie Rapport 1250 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld (GD) Auteur: In opdracht van: Van Westreenen B.V. Foto’s en tekeningen: Laagland Archeologie Status rapport: definitief Controle: Autorisatie: ISSN 2468-4759 Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo E-mail: info@laaglandarcheologie.nl KvK-Nummer: 75251876 © Laagland Archeologie BV, Almelo, augustus 2024 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Laagland Archeologie BV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. v3.2

Laagland Archeologie heeft in november 2023 een Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase uitgevoerd aan de Oude Barnevelderweg 5 te Garderen. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de uitbreiding van de beeldentuin in Garderen. Het onderzoek is uitgevoerd conform de protocollen SIKB KNA 4002 en 4003. Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd. Geomorfologisch ligt het plangebied op een stuwwal met een droogdal. In wezen ligt het plangebied op de helling van deze stuwwal, dat bovenaan een stuwwalplateau vormt. Bodemkundig zijn holtpodzolgronden in grof zand te verwachten. Het bodemprofiel is mogelijk deels verstoord. Dit blijkt uit de scherpe begrenzing op het AHN en voorgaand onderzoek in het plangebied. Mogelijk is de scherpe begrenzing langs de noordelijke bebouwing echter ontstaan door een gedeeltelijke ophoging van het terrein. Vanwege de ligging op een helling van een stuwwal zijn er geen natuurlijke waterlichamen in het onderzoeksgebied.

In de omgeving van het plangebied zijn archeologische resten vanaf het Laat Neolithicum tot en met de Nieuwe Tijd bekend. Resten uit deze periode kunnen ook in het plangebied worden verwacht. Binnen het onderzoeksgebied zijn ook enkele grafheuvels uit het Neolithicum tot Bronstijd bekend. In historische tijden (vanaf circa 1832) werd het terrein omschreven als een heidegebied. Door het plangebied liepen twee wegen. Uit oude kaarten blijkt dat in de noordelijk helft rekening is te houden met bodemverstoring als gevolg van bebouwing vanaf 1975. Het zuidelijke deel van het plangebied is aldoor onbebouwd geweest. Omdat het plangebied op grote afstand van natuurlijke waterlichamen ligt is de archeologische verwachting laag voor het Laat-Paleolithicum tot Vroeg-Neolithicum. De archeologische verwachting is hoog voor het Midden-Neolithicum tot Vroege Middeleeuwen op basis van de geomorfologische en bodemkundige situatie. Vanwege de ligging in een voormalig heidegebied is de archeologische verwachting middelhoog voor de Late Middeleeuwen tot Nieuwe Tijd. Het uitgevoerde verkennende booronderzoek heeft tot doel het verwachtingsmodel te toetsen en zonodig aan te vullen. Hiertoe zijn verspreid over het toegankelijke deel van het plangebied verkennende boringen gezet.

In dit stadium is verkennend booronderzoek de meest efficiënte onderzoekswijze om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen. Op basis van de onderzoeksresultaten wordt nader archeologisch onderzoek geadviseerd conform protocol 4003 IVO (landbodems), afgezien van grofweg het noordoostelijke en midden-oostelijke deel waar een verstoorde bodemopbouw is vastgesteld. Gelet op de te verwachten prospectiekenmerken en prospecteerbaarheid van een eventuele vindplaats wordt geadviseerd dit vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm Samenvatting

van een proefsleuvenonderzoek conform de KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). We adviseren in het bestemmingsplan een aanduiding omtrent archeologie op te nemen. In Bijlage 15 staat de zonering van de boven beschreven deeladviezen afgebeeld. Dit advies is overgenomen door de bevoegde overheid, de gemeente Barneveld. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, mevr. Ch. van Eijk Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).

Samenvatting ___________________________________________________ 3 1 Inleiding 6 1.1 | Aanleiding onderzoek______________________________________________ 6 1.2 | Afbakening plan- en onderzoeksgebied ________________________________ 6 1.3 | Administratieve gegevens __________________________________________ 7 1.4 | Huidige situatie en toekomstig gebruik ________________________________ 9 1.5 | Geplande verstoring | _____________________________________________ 11 1.6 | Gemeentelijk beleid ______________________________________________ 11 1.7 | Onderzoeksdoel _________________________________________________ 12 2 Inventarisatie ________________________________________________ 13 2.1 | Inleiding _______________________________________________________ 13 2.2 | Landschappelijke ontwikkeling | _____________________________________ 13 2.3 | Archeologie ____________________________________________________ 16 2.3.1 | Bekende archeologische waarden _________________________________ 16 2.3.2 | Waarnemingen _______________________________________________ 16 2.3.3 | AMK-terreinen ________________________________________________ 16 2.3.4 | Gemeentelijke verwachtingskaart _________________________________ 17 2.3.5 | Eerder archeologisch onderzoek __________________________________ 17 2.4 | Historie _______________________________________________________ 18 3 Conclusie en verwachtingsmodel

_________________________________ 23 3.1 | Conclusie ______________________________________________________ 23 3.2 | Verwachtingsmodel ______________________________________________ 23 3.3 | Advies ________________________________________________________ 24 4 Veldonderzoek | _______________________________________________ 25 4.1 | Beschrijving onderzoeksmethodiek __________________________________ 25 4.2 | Resultaten: lithologie, lithogenese en bodemontwikkeling ________________ 25 4.3 | Resultaten: archeologie ___________________________________________ 26 5 Conclusie en verwachting ______________________________________ 27 6 Selectieadvies _______________________________________________ 28 literatuur | 29 BIJLAGE 1 | AMZ-cyclus __________________________________________ 31 BIJLAGE 2 | Archeologische perioden________________________________ 32 BIJLAGE 3 | Niet-toegankelijke delen voor veldonderzoek | _______________ 33 BIJLAGE 4 | Geomorfogenetische kaart ______________________________ 34 BIJLAGE 5 | Boorpuntenkaart booronderzoek 2018 _____________________ 36 BIJLAGE 6 | Boorprofielen onderzoek 2018 ___________________________ 37 BIJLAGE 7 | Advies archeologisch onderzoek 2018 _____________________ 41 BIJLAGE 8 | Actueel Hoogtebestand Nederland ________________________ 42 BIJLAGE 9 | Gemeentelijke archeologische verwachtingskaart ____________ 43 BIJLAGE 10 | Bodemkaart

_________________________________________ 44 BIJLAGE 11 | Waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen ______ 45 BIJLAGE 12 | Boorpuntenkaart veldonderzoek | _________________________ 46 BIJLAGE 13 | Boorstaten veldonderzoek ______________________________ 47 BIJLAGE 14 | Niveau natuurlijke ondergrond ___________________________ 51 BIJLAGE 15 | Archeologische advieskaart _____________________________ 52 BIJLAGE 16 | Verklarende woordenlijst _______________________________ 53 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 6 HOOFDSTUK De aanleiding voor het onderzoek vormt de geplande uitbreiding van de beeldentuin aan de Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld (GD). Hiertoe is een bestemmingsplanwijziging vereist. De gemeente Barneveld heeft een eigen archeologiebeleid. Op basis van het bestemmingsplan dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden om aan te tonen dat eventueel aanwezige archeologische waarden niet onevenredig worden of kunnen worden geschaad door de geplande bouwactiviteiten. De opdrachtgever beoogt met het onderzoek de gemeentelijke paraaf te krijgen voor het onderdeel archeologie. Aanvullende wensen zijn niet kenbaar gemaakt. Het plangebied betreft de Oude Barnevelderweg 5 in Garderen, gemeente Barneveld (GD), zie onderstaande afbeelding.

1 INLEIDING 1.1 AANLEIDING ONDERZOEK 1.2 AFBAKENING PLAN- EN ONDERZOEKSGEBIED Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 7 Afbeelding 1. Ligging van het plan- en onderzoeksgebied. Bron: pdok.nl Het plangebied heeft een omvang van 3,3 ha. Voor een beter begrip van de bodemkundige omstandigheden en de archeologie van de planlocatie is een groter gebied bestudeerd. Een zone van 500 m rondom het plangebied wordt voldoende geacht om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen. Deze zone wordt aangeduid als ‘onderzoeksgebied’. Het zuidelijke plangebied is eerder al onderzocht in 2018 met een bureauonderzoek (Zaakidentificatienr. 4646730100) en Inventariserend Veldonderzoek – verkennende fase (Zaakidentificatienr. 4646739100). ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Provincie Gelderland Gemeente Barneveld Plaats Garderen Beheerder/eigenaar grond Toponiem Oude Barnevelderweg 5 Kadastrale perceelnummer(s)1 GDR03-A-840, -1259, -1270, -1271, -1272, -1273, -1381, -1383, -1384, -1392, -1393, -1406, -1409, -1517, -1518 1 kadastralekaart.com 1.3 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland Laagland Archeologie | GAOU231 projectnummer Datum conceptrapportage | 20-11-2023 Datum definitief rapport | 14-8-202421-11-2023 XY-coördinaten | N: 176856/470784 O: 176927/470641 Z: 176847/470533 W: 176672/470523 Kaartblad2 | 32F Oppervlakte/lengte | 3,3 ha Plangebied Datering | Paleolithicum tot Nieuwe Tijd Complextype | Bewoning (incl. verdediging), grafveld Onderzoeksmeldingsnr | 5481321100 AMK-terrein | n.v.t. Vondstmeldingsnr. | n.v.t. Type onderzoek | Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Datum begin veldonderzoek | 16-11-2023 Datum eind veldonderzoek | 16-11-2023 Opdrachtgever | Van Westreenen B.V. Goedkeuring bevoegde | 3-7-2024 overheid Bevoegde overheid | gemeente Barneveld Adviseur namens bevoegde | mevr. Ch. van Eijk overheid Beheer documentatie | Archeologisch Depot Gelderland E-depot voor de Nederlandse archeologie Archief Laagland archeologie BV Uitvoerder | Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo 06 40 61 85 50 Projectleider/opsteller onderzoek Tabel 1. Objectgegevens.

2 www.imergis.nl/htm/opentopo800.htm 8 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 9 Het plangebied is momenteel in gebruik als expositieterrein van De Beeldentuin. Het terrein bevat voor zover bekend geen kelders of andere ondergrondse kunstwerken en er zijn geen historisch waardevolle bouwwerken in het plangebied aanwezig.3 De beeldentuin wordt uitgebreid naar het zuidelijke perceel van de Oude Barnevelderweg 5. In het noordelijke deel wordt een uitbreiding gebouwd met een parkeerkelder en een expo op de begane grond. In het zuidelijke deel wordt een uitbreiding van de bebouwing gepland met een opslag in de kelder en een expo op de begane grond. Aan de overkant van de weg ligt een parkeerplaats. In dit stadium is de exacte invulling van de plannen nog niet bekend. De milieutechnische condities, huidige en eventuele nieuwe waterpeil wordt/worden in dit stadium evenmin bekend. Onderstaande afbeelding toont de huidige en de gewenste nieuwe situatie. 3 bron: gemeentelijke monumentenlijst 1.4 HUIDIGE SITUATIE EN TOEKOMSTIG GEBRUIK Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 10 Afbeelding 2. Huidige situatie (boven) en nieuwe situatie (onder). Bron: pdok.nl.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 11 De ingrepen vinden plaats binnen het plangebied. Er worden meerdere onderkelderingen gerealiseerd. De diepte van de geplande verstoring is nog niet precies bekend, maar zal gezien de onderkeldering dieper dan ongeveer 2,0 à 3,0 m –mv reiken. In het noordelijke deel van het plangebied geldt een enkelbestemming ‘Recreatie’ en deels ‘Wonen’. In het zuidelijke deel van het plangebied geldt een enkelbestemming ‘Agrarisch’. Het terrein aan de overkant van de Oude Barnevelderweg heeft een enkelbestemming ‘Natuur’. Voor de realisatie voor de plannen is een bestemmingsplanwijziging vereist. Bij een bestemmingsplanwijziging geldt het onderliggende archeologische beleid. Afbeelding 3. Uitsnede uit de archeologische beleidskaart Barneveld. Op de beleidskaart van de gemeente Barneveld (zie Afbeelding 3) ligt het plangebied in een zone met een hoge archeologische verwachting. Voor gebieden met een hoge verwachting geldt een onderzoeksplicht voor plangebieden vanaf 250 m2 en verstoringen dieper dan 30 cm -mv.

1.5 GEPLANDE VERSTORING 1.6 GEMEENTELIJK BELEID Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 12 De omvang van de geplande verstoringen overschrijdt de vrijstellingsgrenzen zoals die in het vigerende gemeentelijk archeologiebeleid zijn aangegeven. Het uitgevoerde onderzoek behoort tot de eerste fasen in het huidige archeologische onderzoeksproces (zie bijlage 1). De initiatiefnemer beoogt met het hier uitgevoerde onderzoek te voldoen aan de gemeentelijke regelgeving omtrent archeologisch onderzoek. Het bureauonderzoek heeft tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen aan de hand van bestaande bronnen, en te bepalen of en zo ja welke delen van het plangebied in aanmerking komen voor vervolgonderzoek. Het verwachtingsmodel wordt getoetst en zo nodig aangevuld door middel van een verkennend booronderzoek. Op grond van de resultaten van dit onderzoek kan worden beoordeeld of en zo ja, welke vorm van vervolgonderzoek nodig is om de archeologische waarde van het gebied te kunnen vaststellen. 1.7 ONDERZOEKSDOEL Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 13 HOOFDSTUK In dit hoofdstuk worden de relevante landschappelijke ontwikkeling en huidige bodemkundige situatie beschreven.

Tevens wordt ingegaan op de bekende archeologische waarden in de omgeving van het plangebied en de historische situatie. Voor wat betreft de in de tekst genoemde archeologische perioden wordt verwezen naar bijlage 2. Het plangebied ligt in het Utrechts-Gelders zandgebied. Dit landschap is gevormd tijdens de voorlaatste ijstijd (Saalien) en de laatste ijstijd (Weichselien). Kenmerkend zijn een aantal grote stuwwallen temidden van een dekzandlandschap, met dekzandvlakten, -welvingen en –ruggen. De zuidelijke grens wordt deels gevormd door de Neder-Rijn; de oostelijke door de IJssel. Voorts komen een aantal beken en kleinere rivieren voor. Gedurende het Saalien was dit deel van Nederland geheel met landijs bedekt dat een dikte van honderden meters kon bereiken. De stuwwallen ontstonden langs de flanken en het front van de voortkruiende, dikke ijsmassa. Ze bestaan uit oudere afzettingen van de voorloper van de Rijn (klei, zand, grind), die door de gletsjers zijn weggedrukt. De glaciale afzettingen afkomstig van de ijskap die toen tot afzetting kwamen worden gerekend tot de Formatie van Drenthe. Tijdens de laatste fasen van het Weichselien werd het keileem afgedekt door dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). Op de geomorfogenetische kaart ligt het plangebied op een stuwwalglooiing 2-5% en loopt er dwars door het plangebied een droogdal/erosiedal (Bijlage 4).

4 Ten noorden ligt een stuwwalvlakte 0-2% (op de geomorfologische kaart aangeduid als stuwwalplateau). Profielopbouw eerder uitgevoerd booronderzoek zuidelijk plangebied In 2018 is het zuidelijke plangebied reeds onderzocht door middel van een Inventariserend Veldonderzoek (zie Bijlage 5, Bijlage 6 en Bijlage 7).5 In het zuidelijke plangebied bestaat de natuurlijke ondergrond uit matig fijn tot uiterst grof, overwegend zwak siltig, zwak tot sterk siltig zand. Dit zand is licht(geel)grijs van kleur. Dit zand is geïnterpreteerd als gestuwde afzetting. In de boringen 1, 4, 5 en 9 4 De gemeente beschikt over een eigen geomorfogenetische kaart. Deze biedt een accurater beeld van de daadwerkelijke geomorfologische situatie dan de landelijke geomorfologische kaart 1:50.000. Daarom wordt in deze studie alleen de gemeentelijke kaart gebruikt. 5 Holl, 2018. 2 INVENTARISATIE 2.1 INLEIDING 2.2 LANDSCHAPPELIJKE ONTWIKKELING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 14 is het zand bovenin lichtbruin of bruin. Dit is een B-horizont of BC-horizont, wat het resultaat is van inspoeling van humus en ijzeroxiden. De top van de natuurlijke afzettingen bevindt zich op een diepte variërend tussen 30 en 100 cm –mv (35,10 tot 37,80 m +NAP).

De boringen waarin bodemvorming is waargenomen bevinden zich in, of direct naast het op de geomorfogenetische kaart als droogdal gekarteerde deel. Boven de hierboven beschreven lagen is een overwegend 30 tot 40 cm dikke laag matig humeus, donkergrijs, matig tot sterk siltig zand aangetroffen. Dit betreft de moderne bouwvoor. In boring 8 is deze laag sterk gevlekt en in boring 9 bevat deze fragmenten recent puin. Dit zijn vermoedelijk recente verstoringen. In de boringen 1, 2, 4-6 bevindt deze laag zich direct aan het maaiveld. In de overige boringen bevindt deze laag zich op 30 à 60 cm –mv en is hierboven een laag lichtgrijs tot bruingrijs, vlekkerig zand aanwezig. Dit is een opgebracht pakket, vermoedelijk ter egalisatie en/of ophoging van delen van het terrein en deels ter versteviging van het maaiveld. In de boringen waarin bodemvorming is waargenomen, bevinden de natuurlijke afzettingen zich op 35,9 à 36,9 m +NAP. Deze bevinden zich in, of direct naast het op de geomorfologische kaart als droogdal gekarteerde deel. Opvallend is dat de natuurlijke afzettingen zich in een aantal tot in de C-horizont verstoorde boringen hoger bevinden dan in de boringen waar de oorspronkelijke bodem nog (deels) intact is. Vermoedelijk was het oorspronkelijke reliëf in het plangebied aanzienlijk sterker, maar is dit door egalisatie grotendeels uitgevlakt.

Hierdoor is de bodem in de van oorsprong vermoedelijk hoger gelegen delen verstoord tot in de C-horizont. In geen van de boringen zijn archeologische indicatoren aangetroffen. Resumerend is tijdens het veldonderzoek een deels intacte bodem aangetroffen. In het westen (met uitzondering van de paardenbak) bevindt de natuurlijke ondergrond zich direct onder een homogene humeuze bouwvoor en in het oosten, en in de voormalige paardenbak, bevindt zich onder de bouwvoor een verstoorde laag van enkele decimeters. Ter plaatse van de voormalige paardenbak, een verharde zone in het zuidoosten en een zone in het uiterste noordoosten bevindt zich boven deze bouwvoor een vermoedelijk recent opgebracht zandpakket van 30 tot 60 cm. Op basis van het booronderzoek wordt verwacht dat een eventueel vondstniveau (grotendeels) verstoord is. Het sporenniveau is waarschijnlijk nog wel goed bewaard gebleven, getuige de aanwezigheid van een deels intact podzolprofiel in vier van de negen boringen. De C-horizont bevindt zich op een diepte variërend tussen 0,5 en 1,0 m –mv (35,1 tot 37,8 m +NAP). In dit deel van het plangebied is een karterend en waarderend proefsleuvenonderzoek geadviseerd (zie paragraaf 2.3.5). Algemeen Hoogtebestand Nederland (AHN). Op het AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), zie bijlage 5, ligt het plangebied op de flank van een stuwwal.

Op het detailoverzicht (zie Afbeelding 4) valt op dat het zuidelijke deel van het plangebied bijzonder vlak en scherp begrensd is. Dit terrein zal mogelijk geëgaliseerd of afgegraven zijn. Ook langs de noordelijke bebouwing lijkt een scherpe begrenzing te lopen. Vooruitlopend op de historische beschrijving ligt het zuidelijke plangebied van oudsher grotendeels in een del (mogelijk een droogdal), terwijl het noordelijke plangebied hoger in en langs het dal van dit droogdal gelegen is. Mogelijk is de scherpe begrenzing langs de noordelijke bebouwing ontstaan door een gedeeltelijke ophoging van het terrein. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 15 Afbeelding 4. Detailopname van het plangebied op het AHN. Bodemtypes Bodemkundig (Bijlage 10) ligt het gebied in een zone van holtpodzolgronden met grof zand (Y30). Binnen het onderzoeksgebied, rond de bebouwing van Garderen, liggen ook loopodzolgronden met grof zand (cY30). Een holtpodzol is typerend voor de Veluwe. Holtpodzolgronden hebben een dunne A- horizont en een (donker)bruine B-horizont. De overgang naar de C-horizont is meestal zeer geleidelijk in de vorm van een dikke BC-horizont. In het hele profiel wordt vaak wat grind aangetroffen.

De aanwezigheid van een holtpodzol duidt op langdurige, droge omstandigheden en een goede natuurlijke drainage. Loopodzolgronden zijn van oorsprong moderpodzolgronden met een gedeeltelijk door de mens opgebrachte donkere bovengrond van 30 tot 50 cm dikte. Deze gronden die niet veel voorkomen, komen voor op essen, die een te dunne A-horizont hebben om tot de enkeerdgronden gerekend te worden. Het onderliggende oorspronkelijke profiel is meestal een holtpodzolgrond. De oudere ontginningen met een matig dik mestdek, die vaak het toponiem loo hebben, hebben de naam voor deze subgroep verschaft.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 16 Bijlage 11 toont de locaties van de bekende archeologische waarden en de uitgevoerde archeologische onderzoeken in de omgeving van het plangebied. In het onderzoeksgebied zijn diverse waarnemingen bekend: Objectnummer 1027474: Op ca. 315 m ten noordoosten zijn in 1957 bij niet- archeologisch graafwerk handgevormd aardewerk en crematieresten aangetroffen – datering: Vroege IJzertijd – complextype: begraving, onbepaald. Objectnummer 1027531: Op ca. 310 m ten noordoosten is bij niet-archeologische werkzaamheden een glazen La Tène armband aangetroffen – datering: Late IJzertijd – Vroeg Romeinse Tijd – complextype: niet te bepalen. Objectnummer 1027579: Op ca. 310 m ten noordoosten is bij niet-archeologische werkzaamheden een glazen armband aangetroffen – datering: Late IJzertijd – complextype: niet te bepalen. Objectnummer 1102614: Op ca. 310 m ten noordoosten is bij niet-archeologische werkzaamheden een stenen hamerbijl aangetroffen – datering: Laat Neolithicum – complextype: niet te bepalen. Objectnummer 1112259: Op ca. 400 m ten oosten is bij onbepaalde verwervingswijze een ophogingslaag aangetroffen – datering: Laat Neolithicum – Bronstijd – complextype: grafheuvel. Objectnummer 1112260: Op ca.

440 m ten oosten is bij onbepaalde verwervingswijze een ophogingslaag aangetroffen – datering: Laat Neolithicum – Bronstijd – complextype: grafheuvel. Objectnummer 1236668: Op ca. 365 m ten zuidoosten is in 2003 bij proefsleuvenonderzoek een vuurstenen afslag – datering: Mesolithicum – Midden Bronstijd – een greppel/sloot – datering Late Middeleeuwen A – en een greppel/sloot – datering: Nieuwe Tijd Vroeg. AMK-terreinen ( = Archeologische Monumentenkaart) zijn terreinen waarvan bekend is dat zich archeologische resten in de grond bevinden. Het archeologisch belang daarvan is bovendien gewaardeerd. Zo zijn er AMK-terreinen van archeologische waarde en van hoog, zeer hoog archeologisch belang en wettelijk beschermde AMK- terreinen van zeer hoog archeologisch belang). Binnen het onderzoeksgebied is het onderstaand AMK-terrein geregistreerd: AMK-nummer 259: Verspreid zijn ongeveer in een lijn ten oosten op ca. 375 m, 415 m en buiten het onderzoeksgebied 6 grafheuvels aangetroffen – datering: 2.3 ARCHEOLOGIE 2.3.1 BEKENDE ARCHEOLOGISCHE WAARDEN 2.3.2 WAARNEMINGEN 2.3.3 AMK-TERREINEN Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 17 Neolithicum – Bronstijd – complextype: grafheuvel, onbepaald. Drie van de grafheuvels gerestaureerd.

Op de gemeentelijke verwachtingskaart (bijlage 9) ligt het plangebied in een zone met een hoge archeologische verwachting en bevindt zich een bekende vindplaats binnen het plangebied. Deze vindplaats die in de catalogus van de toelichting op de archeologische waarden- en verwachtingskaart uit 2008 zou moeten staan, staat echter foutief binnen het plangebied aangegeven.6 Op de betreffende archeologische waarden- en verwachtingskaart staat geen vindplaats met catalogusnummer aangegeven. Zones met een hoge verwachting in het stuwwallandschap zijn plaatsen waar de eerste landbouwers zich 5000 jaar geleden vestigden. Overblijfselen bestaan uit grafheuvels, nederzettingen, graven en middeleeuwse bewoning. Hier wordt geen verdere differentiatie in gemaakt. Daarbij moet rekening gehouden worden met het feit dat grote delen van dit gebied archeologisch slecht bekend zijn als gevolg van de aanwezige bossen en heide waardoor toevalvondsten vaak ontbreken. In de omgeving van het plangebied hebben eerder archeologische onderzoeken plaatsgevonden. De onderzochte locaties zijn afgebeeld in bijlage 11. Zaakidentificatienummer 4646730100 & 4646739100: Binnen de zuidelijke helft van het plangebied (Barnevelderweg 5) is in 2018 door Econsultancy BV een bureauonderzoek en booronderzoek uitgevoerd. Op basis van het plangebied ligt het plangebied op een stuwwalglooiing.

Een groot aantal vindplaatsen uit de prehistorie is bekend, met name grafmonumenten. Vanaf de steentijd waren dit gunstige vestigingslocaties. Voor de periode Paleolithicum – Mesolithicum zijn weinig vondsten bekend en heeft het plangebied een middelhoge verwachting. Voor de periode Neolithicum – Romeinse Tijd geldt een hoge verwachting. Gedurende de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd lag het plangebied in een heidegebied en worden geen archeologische resten verwacht. Tijdens het veldonderzoek is een deels intacte bodem aangetroffen. In het westelijke deel van het plangebied ligt de natuurlijke ondergrond direct onder een humeuze bouwvoor. In het oostelijke deel van het plangebied en de voormalige paardenbak ligt onder de bouwvoor een verstoorde laag van enkele tientallen centimeters. In vier van de negen boringen is een intact podzolprofiel aangetroffen en deels is de C- horizont verstoord. Het advies is een bufferzone van 30 cm te hanteren. Bij ingrepen dieper dan 30 cm -mv wordt vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van inventariserend veldonderzoek, karterend en waarderend proefsleuvenonderzoek (zie Bijlage 7).7 Zaakidentificatienummer 2082472100: Op ongeveer 135 m ten zuidoosten (de Wilde Kamp) is in 2003 door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd.

Op basis van het onderzoek bevat de Wilde Kamp belangrijke archeologische, bodemkundige en palynologische informatie betreffende de landschapsgeschiedenis van het natuurterrein. Vijf stadia van 6 Oosterhout en Roode, 2008. 7 Holl, 2018. 2.3.4 GEMEENTELIJKE VERWACHTINGSKAART 2.3.5 EERDER ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 18 landschapsontwikkeling zijn onderscheiden. Het gebied blijkt belangrijke en zeer gevarieerde cultuurhistorische waarden te bevatten.8 Zaakidentificatienummer 2091641100: Op ongeveer 415 m ten oosten (de Wilde Kamp, ’t Sol, Zandhegge) is in 1993 door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een archeologisch onderzoek (verwervingswijze niet te bepalen) uitgevoerd. Verdere informatie is niet beschikbaar in Archis of Danseasy. Zaakidentificatienummer 2234988100, 2285167100, 2234996100 & 2285175100: Op ongeveer 200 m en 460 m ten noordwesten (Bergsham) is in 2009 en 2010 door Saxion Hogeschool is een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd. Op basis van het bureauonderzoek ligt het plangebied op een stuwwal en wordt een holtpodzolbodem verwacht. Mogelijk liggen een aantal onontdekte grafheuvels in het plangebied. Archeologische resten worden binnen 50 cm -mv verwacht, met name resten en sporen uit de Bronstijd.

Op basis van het booronderzoek blijkt de bodem intact is. Alle boringen bevatte een Bh-inspoelingshorizont. In geen van de boringen zijn aanwijzingen aangetroffen van onontdekte grafheuvels. Eveneens zijn geen plaggendek of archeologische indicatoren aangetroffen. Het advies is in drie plangebieden geen bodemverstorende werkzaamheden te laten plaatsvinden.9 Op de eerste kadastrale kaart (circa 1832)10 is het plangebied en haar omgeving nog onbebouwd (zie onderstaande afbeelding). Het terrein is op de OAT (Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel) aangeduid als een heidegebied met twee wegen door het westelijk deel van het plangebied. Het plangebied ligt ten zuiden van de bouwlanden van Garderen. 8 Spek et al., 2005. 9 Bruin et al., 2010. 10 bron: hisgis.nl 2.4 HISTORIE Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 19 Afbeelding 5. Uitsnede uit de eerste kadastrale kaart, circa 1832. Bron: hisgis.nl. Op de topografische kaart van 1850 (zie Afbeelding 76) is het plangebied onbebouwd en in gebruik als heidegebied met twee zandpaden door het plangebied. Op de topografische kaart van 1919 (zie Afbeelding 7) ligt het plangebied nog steeds op de Garderensche Heide, maar is een van de wegen ierdwenen.

Rond 1931 (zie Afbeelding 8) is het plangebied ontgonnen en werden in de omgeving percelen bos aangeplant. Het plangebied bleef echter onbebouwd tot ca. 1975 (zie Afbeelding 9). Tussen 1975 en heden (zie Afbeelding 10 en 11) is de bebouwing in het plangebied verder uitgebreid tot de huidige staat.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 20 Afbeelding 6. Uitsnede uit de topografische kaart van 1850. Bron: topotijdreis.nl. Afbeelding 7. Uitsnede uit de topografische kaart van 1919. Bron: topotijdreis.nl.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 21 Afbeelding 8. Uitsnede uit de topografische kaart van 1931. Bron: topotijdreis.nl. Afbeelding 9. Uitsnede uit de topografische kaart van 1975. Bron: topotijdreis.nl.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 22 Afbeelding 10. Uitsnede uit de topografische kaart van 1988. Bron: topotijdreis.nl. Afbeelding 11. Uitsnede uit de topografische kaart van 2019. Bron: topotijdreis.nl.

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 23 HOOFDSTUK Het onderzoek is uitgevoerd conform protocol SIKB KNA 4002. Op basis van de inventarisatie kan het volgende geconcludeerd worden. Geomorfologisch ligt het plangebied op een stuwwal met een droogdal. In wezen ligt het plangebied op de helling van deze stuwwal, dat bovenaan een stuwwalplateau vormt. Bodemkundig zijn holtpodzolgronden in grof zand te verwachten. Het bodemprofiel is mogelijk deels verstoord. Dit blijkt uit de scherpe begrenzing op het AHN en voorgaand onderzoek in het plangebied. Mogelijk is de scherpe begrenzing langs de noordelijke bebouwing echter ontstaan door een gedeeltelijke ophoging van het terrein. Vanwege de ligging op een helling van een stuwwal zijn er geen natuurlijke waterlichamen in het onderzoeksgebied. In de omgeving van het plangebied zijn archeologische resten vanaf het Laat Neolithicum tot en met de Nieuwe Tijd bekend. Resten uit deze periode kunnen ook in het plangebied worden verwacht. Binnen het onderzoeksgebied zijn ook enkele grafheuvels uit het Neolithicum tot Bronstijd bekend. In historische tijden (vanaf circa 1832) werd het terrein omschreven als een heidegebied. Door het plangebied liepen twee wegen.

Uit oude kaarten blijkt dat in de noordelijk helft rekening is te houden met bodemverstoring als gevolg van bebouwing vanaf 1975. Het zuidelijke deel van het plangebied is aldoor onbebouwd geweest. Omdat het plangebied op grote afstand van natuurlijke waterlichamen ligt is de archeologische verwachting laag voor het Paleolithicum tot Vroeg-Neolithicum. De archeologische verwachting is hoog voor het Midden-Neolithicum tot Vroege Middeleeuwen. Vanwege de ligging in een voormalig heidegebied is de archeologische verwachting middelhoog voor de Late Middeleeuwen tot Nieuwe Tijd. Eventuele nederzettingen uit de steentijd hebben een omvang van 50 – 200 m2 (kleine variant) of 200 – 1000 m2 (middelgrote variant). Nederzettingen uit de 3 CONCLUSIE EN VERWACHTINGSMODEL 3.1 CONCLUSIE 3.2 VERWACHTINGSMODEL Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 24 periode Bronstijd – middeleeuwen hebben meestal een omvang tussen 500 – 2000 m2 (huisplaats) of meer dan 8000 m2 (dorp).11 Deze resten liggen in de top van de natuurlijke ondergrond, mogelijk dicht onder het maaiveld onder een bouwvoor of eventuele ophogingslaag. De natuurlijke bodem wordt hier gevormd door dekzand waarin zich een podzol heeft ontwikkeld.

Eventuele resten bestaan uit vuursteenstrooiingen (voornamelijk Laat-Paleolithicum tot en met Neolithicum, in mindere mate Bronstijd en IJzertijd). Daarnaast kan (gefragmenteerd) aardewerk worden verwacht, evenals houtskool, verbrande huttenleem en natuursteen. Vanaf ongeveer de 17e eeuw is ook baksteen te verwachten (rurale gebieden; in bewoningskernen al eerder). Deze vondstcategorieën bevinden zich aan of in het pleistocene zand, direct onder een bouwvoor. Daarnaast kunnen grondsporen worden verwacht. Het gaat daarbij overwegend om paalkuilen, greppels en afvalkuilen en dergelijke. Deze bevinden zich in de top van de pleistocene ondergrond en kunnen zich tot op grote diepte uitstrekken. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek worden archeologische resten verwacht. De geplande bodemingrepen zullen deze resten zeer waarschijnlijk aantasten. Het zuidelijke plangebied is reeds onderzocht hiervoor is een karterend en waarderend proefsleuvenonderzoek geadviseerd, terwijl het noordelijke plangebied nog onderzocht dient te worden. We adviseren daarom vervolgonderzoek aan in de vorm van een verkennend booronderzoek. Hierbij worden verspreid over de toegankelijke delen van het plangebied in totaal negen grondboringen gezet. De boringen hebben tot doel het archeologische verwachtingsmodel te toetsen en zonodig aan te vullen.

Met dit booronderzoek wordt de bodemopbouw in kaart gebracht. Aangezien de daadwerkelijke bodemopbouw in het plangebied niet precies bekend is, vormt een verkennend booronderzoek de aangewezen onderzoeksmethode. Op basis van de resultaten van dit onderzoek kunnen kansrijke delen worden geselecteerd voor eventueel vervolgonderzoek, terwijl delen met geen of weinig kansrijke delen van vervolgonderzoek kunnen worden uitgesloten. 11 bron: Tol e.a., 2006. 3.3 ADVIES Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 25 HOOFDSTUK Het veldonderzoek heeft tot doel om meer inzicht te verkrijgen in de fysische situatie in het plangebied. Het dient de in het plangebied aanwezige bodems, de mate van verstoring en de aanwezigheid van potentiële archeologische niveaus in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan er voor het plangebied een gespecificeerd verwachtingsmodel worden opgesteld dat gedetailleerder en nauwkeuriger is dan een verwachtingsmodel dat louter gebaseerd is op bronnen en globalere bodem- en geomorfologische kaarten. Voor het booronderzoek niet-toegankelijke en/of verstoorde delen zijn aangegeven op de kaart in bijlage 3. Verder staat ook al het in 2018 onderzochte deel aangegeven. Voor aanvang van het veldonderzoek is een Plan van Aanpak (PvA) opgesteld12 en gedeponeerd in Archis3.

Het veldonderzoek bestond uit het zetten van negen verkennende boringen. Verkennend booronderzoek is een snelle en kostenefficiënte onderzoeksmethode om de archeologische potentie van een plangebied in kaart te brengen. Aangezien de specifieke bodemopbouw in het plangebied niet bekend is, is verkennend onderzoek in dit stadium de meest geschikte onderzoeksmethode. De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De boorkernen zijn visueel geïnspecteerd op het voorkomen van archeologische indicatoren. De boringen zijn gemeten met GPS met een nauwkeurigheid van 3 m. Het bodemprofiel is beschreven volgens de norm NEN 5104 en ASB. De NAP- maaiveldhoogtes van de boringen zijn bepaald aan de hand van het AHN. De profielbeschrijvingen zijn opgenomen in bijlage 13. De boorpuntenkaart met de posities van de boringen is opgenomen in bijlage 12. Omdat het zuidelijke plangebied al onderzocht is met 9 boringen (boring 1 t/m 9), begint de boornummering bij nummer 10. Boring 10 is gezet in een perk, maar gestuit in een onderliggende verharding. In het overgrote deel van het plangebied zijn loopodzolgronden (de Bh-horizont is onder 12 Wijnen, 2023.

4 VELDONDERZOEK 4.1 BESCHRIJVING ONDERZOEKSMETHODIEK 4.2 RESULTATEN: LITHOLOGIE, LITHOGENESE EN BODEMONTWIKKELING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland een 30 cm of dikkere A-horizont (bouwvoor) aangetroffen). Verder zijn in boring 18 onder een dunne A-horizont afgetopte resten van holtpodzolgronden (BC-horizont) aangetroffen. Boring 10 met een dikke A-horizont kan doorgaan als hoge bruine enkeerdgronden, vanwege de dikke A-horizont. Het gaat hier heel waarschijnlijk om enkeerdgronden van oude bouwlanden, maar een tenminste deels opgebrachte humeuze bovengrond (het terrein is op deze hoogte tenminste deels opgehoogd). In de boringen 16 en 17 is een diep verstoord profiel aangetroffen tot respectievelijk tot 80 en 100 cm -mv. De pleistocene ondergrond bestaat in een aantal boringen uit dekzanden (boring 12, 15, 16 en 17), in één (boring 10) zijn dekzanden op gestuwde afzettingen aangetroffen en verder bestaat deze uit gestuwde afzettingen (boringen 13, 14, 18). Als goede representatie van de bodemopbouw binnen het plangebied wordt boring 10 beschreven: • | 0 tot 50 cm -mv (38,30 tot 37,80 m +NAP): donker grijsbruin, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn, zwak grindig, goed gesorteerd zand, A-horizont, bouwvoor.

• | 50 tot 70 cm -mv (37,80 tot 37,60 m +NAP): bruin, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn, goed gesorteerd zand, Bh-horizont. • | 70 tot 130 cm -mv (37,60 tot 37,00 m +NAP): bruingeel, zwak humeus, zwak siltig, matig fijn, goed gesorteerd zand, BC-horizont, dekzanden. • | 130 tot 150 cm -mv (36,80 tot 37,00 m +NAP): bruingeel, zwak humeus, zwak siltig, matig grof, zwak grindig, matig gesorteerd zand, BC-horizont, gestuwde afzettingen. • | 150 tot 160 cm -mv (37,70 tot 36,80 m +NAP): lichtgeel, zwak siltig, matig grof, zwak grindig, matig gesorteerd zand, C-horizont, gestuwde afzettingen. In het overgrote deel van het plangebied is een onverstoorde bodemopbouw aangetroffen (boring 10, 12, 13, 15) of is een afgetopt, maar is verder een onverstoord profiel aangetroffen (boring 14 en 18). Verder is er een verstoorde bodemopbouw aangetroffen of is niet duidelijk wat onder de verharding verborgen is, waarop een boring is gestuit (boring 10). 4.3 RESULTATEN: ARCHEOLOGIE Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. | Opsporing hiervan vergt meer intensieve vormen van archeologisch veldonderzoek en was niet het doel van het hier uitgevoerde verkennende booronderzoek (zie paragraaf | 1.7). Tevens is geen (dun) plaggendek waargenomen.

Wel zijn in een groot deel van het plangebied loopodzolgronden en in een van de boringen afgedekte, afgetopte resten van holtpodzolgronden aangetroffen. 26 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 27 HOOFDSTUK In het overgrote deel van het plangebied is een onverstoorde bodemopbouw aangetroffen bestaande uit loopodzolgronden of holtpodzolgronden (boring 10, 12, 13, 15) of is een afgetopt, maar verder een onverstoord profiel aangetroffen (boring 14 en 18). Verder is er een verstoorde bodemopbouw aangetroffen of is niet duidelijk wat onder de verharding verborgen is, waarop een boring is gestuit (boring 11). In geen van de boringen zijn archeologische indicatoren aangetroffen. Op basis van de aangetroffen, voornamelijk onverstoorde bodemopbouw kan de archeologische verwachting worden gehandhaafd voor het overgrote deel van het plangebied. In wezen kan op basis van een verstoorde bodemopbouw de archeologische verwachting naar beneden worden bijgesteld grofweg rondom de huidige bebouwing (noordoostelijke en het midden-oostelijke plangebied).

5 CONCLUSIE EN VERWACHTING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 28 HOOFDSTUK Op basis van de onderzoeksresultaten wordt nader archeologisch onderzoek geadviseerd conform protocol 4003 IVO (landbodems), afgezien van grofweg het noordoostelijke deel waar een verstoorde bodemopbouw is vastgesteld. Gelet op de te verwachten prospectiekenmerken en prospecteerbaarheid van een eventuele vindplaats wordt geadviseerd dit vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek conform de KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P).13 We adviseren in het bestemmingsplan een aanduiding omtrent archeologie op te nemen. In Bijlage 15 staat de zonering van de boven beschreven deeladviezen afgebeeld. Dit advies is overgenomen door de gemeente Barneveld, hierin vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente, . Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact. 13 Borsboom e.a., 2012 6 SELECTIEADVIES

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 29 literatuur Berendsen, H.J.A., 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land. Assen. Borsboom, A.J. en J.W.H.P. Verhagen, 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch, J.H.A.,2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Bruin, P. de, D. Dijk, E. Edens, R. Eppink, J. Ostendorf en M. Peters, 2010. Garderen, natuurgebied Bergsham. Een cultuurhistorische inventarisatie in de vorm van een bureauonderzoek en verkennend booronderzoek. Saxion Next rapport. Holl, J., 2018. Archeologisch onderzoek. Oude Barnevelderweg 5 te Garderen. Econsultancy-Rapport 8267.001. Mulder, E.F.J. de., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen. Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Oosterhout, F. van en F. de Roode, 2008: Archeologische monumentenzorg in de gemeente Barneveld: Deel 1: beleidsnota archeologische monumentenzorg; Deel 2: toelichting op de archeologische waarden- en verwachtingskaart.

RAAP-rapport 1682. Spek, T., J. Buiteveld, P. Copini, R. Exaltus, B.J. Groenewoudt, W. Groenman-Van Waateringe, A.G. Jong, F. van Kregten, N.C.M. Maes, A. Mars, J. den Ouden, C.J.A. Rövekamp, U.G.W. Sass-Klaassen en B.P. Speleers, 2005. Ouderen en ontstaanswijze van cirkelvormige eikenstrubben in het natuurterrein ‘De Wilde Kamp’ bij Garderen. RCE Rapportage Archeologische Monumentenzorg 131. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen en M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII www.boorstaten.nl Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Oude Barnevelderweg 5 te Garderen, gemeente Barneveld, Gelderland 30 www.topotijdreis.nl www.hisgis.nl www.grondwatertools.nl www.kadastralekaart.com Gebruikte kaarten Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2), nauwkeurigheid Z-waarde <= 5 cm. Bron: www.ahn.nl. Geraadpleegd op 9-11-2023 Kaart waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen. Bron: www.zoeken.cultureelerfgoed.nl. Geraadpleegd op 9-11-2023 Beleidskaart. Bron: gemeente Barneveld. Geraadpleegd op 15-11-2023 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 9-11- 2023 Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 9-11-2023 Topografische kaart, schaal 1:10.000. Bron: www.pdok.nl.

Geraadpleegd op 15-11-2023 Verwachtingskaart. Bron: gemeente Barneveld. Geraadpleegd op 9-11-2023 31 BIJLAGE 1AMZ-CYCLUS

32 BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN

33 BIJLAGE 3 NIET-TOEGANKELIJKE DELEN VOOR VELDONDERZOEK

34 BIJLAGE 4 GEOMORFOGENETISCHE KAART

35

36 BIJLAGE 5 BOORPUNTENKAART BOORONDERZOEK 2018 (Bron: Holl, 2018)14 14 Bij elke boring is de NAP-hoogte van de top van de natuurlijke afzettingen weergegeven.

37 BIJLAGE 6 BOORPROFIELEN ONDERZOEK 2018 Bron Holl, 2018. 38

39

40

41 BIJLAGE 7 ADVIES ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK 2018 (Bron: Holl, 2018).15 15 Bij elke boring is de NAP-hoogte van de C-horizont (sporenniveau) weergegeven.

42 BIJLAGE 8 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND

43 BIJLAGE 9 GEMEENTELIJKE ARCHEOLOGISCHE VERWACHTINGSKAART

44 BIJLAGE 10 BODEMKAART

45 BIJLAGE 11 WAARNEMINGEN, AMK- TERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN

46 BIJLAGE 12 BOORPUNTENKAART VELDONDERZOEK

47 BIJLAGE 13 BOORSTATEN VELDONDERZOEK 50 Boring 10 RD-coördinaten: 176767/470634 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 38,3 0,25 38,05 0,5 37,8 0,75 37,55 1 37,3 1,25 37,05 1,5 36,8 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor 70 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin, Bh-horizont 130 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin/ geel, BC-horizont, dekzand 150 zand, matig grof, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, bruin/ geel, BC-horizont, gestuwde afzettingen160 zand, matig grof, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, lichtgeel, C-horizont, gestuwde afzettingen 10 Boring 11 RD-coördinaten: 176804/470634 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 38,41 0,25 38,16 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor 20 zand, matig grof, zwak siltig, matig gesorteerd, lichtgeel, opgebracht 30 zand, matig grof, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, lichtgeel, gestuit 48 10 Boring 12 RD-coördinaten: 176878/470634 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 38,65 0,25 38,4 0,5 38,15 0,75 37,9 1 37,65 1,25 37,4 1,5 37,15 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor 30 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs, opgebracht 50 zand, matig fijn,

zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont 130 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin/ geel, opgebracht, gevlekt 150 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, bruin/ geel, BC-horizont, dekzand 170 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, lichtgeel, C-horizont, dekzand 10 Boring 13 RD-coördinaten: 176703/470680 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 39,18 0,25 38,93 0,5 38,68 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, geel/ bruin, opgebracht 30 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor 35 zand, matig grof, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, bruin, Bh-horizont 50 zand, matig grof, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, bruin/ geel, BC-horizont, gestuwde afzettingen 70 zand, matig grof, zwak siltig, matig gesorteerd, matig grindig, lichtgeel, C-horizont, gestuwde afzettingen 30 Boring 14 RD-coördinaten: 176740/470680 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 39,16 0,25 38,91 0,5 38,66 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor 60 zand, matig grof, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak humeus, matig grindig, bruin/ geel, BC-horizont, gestuwde afzettingen 70 zand, matig grof, zwak siltig, matig gesorteerd, matig

grindig, lichtgeel, C-horizont, gestuwde afzettingen 30 Boring 15 RD-coördinaten: 176777/470680 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 39,12 0,25 38,87 0,5 38,62 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor 35 zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, bruin, Bh-horizont 60 zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak humeus, matig grindig, bruin/ geel, BC-horizont 70 zand, matig fijn, zwak siltig, matig gesorteerd, zwak grindig, lichtgeel, C-horizont, dekzand 49 7 Boring 16 RD-coördinaten: 176827/470716 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 39,31 0,25 39,06 0,5 38,81 0,75 38,56 1 38,31 be, grijs, klinker 50 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, grijs, opgebracht 80 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, gevlekt/ verstoord 100 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, geel, C-horizont, dekzand 100 Boring 17 RD-coördinaten: 176871/470708 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 39,06 0,25 38,81 0,5 38,56 0,75 38,31 1 38,06 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, grijs/ bruin, gevlekt/ verstoord 120 zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak grindig, grijs, C-horizont, dekzand 5 Boring 18 RD-coördinaten: 176721/470725 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 39,86 0,25 39,61 0,5 39,36

zand, matig fijn, zwak siltig, goed gesorteerd, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, A-horizont, bouwvoor 30 zand, matig grof, zwak siltig, matig gesorteerd, matig grindig, bruin, BC-horizont, gestuwde afzettingen 70 zand, matig grof, zwak siltig, matig gesorteerd, sterk grindig, lichtbruin/ grijs, C-horizont, gestuwde afzettingen 50

51 BIJLAGE 14 NIVEAU NATUURLIJKE ONDERGROND

52 BIJLAGE 15 ARCHEOLOGISCHE ADVIESKAART

53 BIJLAGE 16 VERKLARENDE WOORDENLIJST AMK-terreinen - De AMK (Archeologische Monumentenkaart) is een bestand van alle bekende, behoudenswaardige archeologische terreinen in Nederland. Op de kaart staan terreinen van archeologische, hoge archeologische en zeer hoge archeologische waarde (al dan niet wettelijk beschermd) aangegeven. De AMK wordt niet meer geactualiseerd. ARCHIS3 - Archis3 (Archeologisch Informatiesysteem) is een databank waarin gegevens over archeologisch onderzoek, vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen. Bronstijd - In de Bronstijd (2.000 – 800 voor Chr.) werden voor het eerst voorwerpen van brons – een legering van koper en tin – gemaakt, hoewel vuursteen nog steeds breed toegepast werd. Aardewerk uit deze periode is meestal zeldzaam en van slechte kwaliteit (‘hondebrokaardewerk’). Waarschijnlijk werden veel tradities en gebruiken uit het Neolithicum in deze periode voortgezet, waaronder aanvankelijk het gebruik overledenen in grafheuvels bij te zetten. Later, rond 1.200 voor Chr. werd begraving vervangen door crematies, die in urnenvelden en soms ook in oudere grafheuvels werden bijgezet. Donk - Pleistocene zandopduiking (= de top van een rivierduin). Es – een es (enk, eng) is een areaal bouwland dat door meerdere grondgebruikers wordt gebruikt.

Een es is ruimtelijk begrensd en als zodanig herkenbaar, maar de individuele percelen zijn niet gescheiden door duidelijk herkenbare grenzen. Formatie van Boxtel – de Boxtel-afzettingen bestaan overwegend uit zand en in wat mindere mate uit leem. Deze afzettingen zijn vooral onder koude, periglaciale omstandigheden gevormd. Het betreft onder andere afzettingen die door de wind zijn afgezet (eolische afzettingen), niet-eolische afzettingen zoals löss, kleinschalige fluviatiele afzettingen, hellingafzettingen, en lacustiene afzettingen. Formatie van Drenthe – de sedimenten van de Drentheformatie bestaan overwegend uit matig fijn tot uiterst grof grindhoudend zand, klei en leem. Deze sedimenten zijn gevormd door of nabij het landijs tijdens het Saalien. Het afzettingsmilieu was glaciaal, inclusief subglaciaal (keileem/grondmorene; diamict), fluvioglaciaal (sandur, kame en esker; (kei)zand), en glaciolacustrien (klei met warven). Glaciolacustriene afzettingen – deze afzettingen zijn gevormd in een glaciaal. Het zijn zeer fijngelaagde kleiafzettingen, waarbij de fijne gelaagdheid is ontstaan door de toenmalige grote verschillen in temperatuur en organische activiteit tussen zomer en winter. Bodemhorizont – een bodemhorizont is een laag of zone die wordt gevormd door bodemvorming.

Een bodemhorizont onderscheidt zich van andere lagen door kleur, textuur, structuur en abiotische factoren. De aan- of afwezigheid van bodemhorizonten in podzolgronden geeft belangrijke informatie in hoeverre het vroegere loop-/woonniveau nog intact is en in welke mate daarmee archeologische resten zijn te verwachten. De A-horizont ligt meestal aan of vlak onder het maaiveld en is vaak humeus. Vaak vormt de bouwvoor de A-horizont. De E-horizont ligt meestal onder de A-horizont. De E-horizont is ontstaan onder invloed van (regen)water, waardoor klei, humus en/of aluminium omlaag zijn getransporteerd. De E-horizont is vaak lichtgrijs van kleur (‘loodzand’). 54 De B-horizont ligt onder de E-horizont. Dit is een inspoelingslaag. De B-horizont is meestal bruin of donkerbruin gekleurd. De BC-horizont kan onder de B-horizont voorkomen. Dit is een overgangslaag van B- naar C-horizont. De kleur is meestal donkergeel, bruingeel of geelbruin De C-horizont is de minerale horizont van ongeconsolideerd materiaal. Het is het moedermateriaal waarin de bovenliggende horizonten zijn gevormd. IJzertijd - In de IJzertijd (800 – 12 voor Chr.) werden de eerste ijzeren voorwerpen gemaakt. IJzer was harder dan brons en ijzererts was veel breder beschikbaar dan de grondstoffen voor brons (koper en tin). Het winnen en smeden van ijzer vereiste echter veel kunde en kennis.

Naast aardewerk worden vanaf deze periode soms resten van ijzeroventjes gevonden of afval dat is ontstaan bij ijzerwinning. Op de hogere zandgronden kwamen celtic fields (raatakkers) tot ontwikkeling. Dit waren akkercomplexen die zich soms tot over een groot gebied konden uitstrekken en gekenmerkt werden door relatief kleine akkertjes die omgeven werden door raatvormige wallen. Men woonde temidden van de akkers. Ten opzichte van de voorgaande en latere perioden werden vaak nattere gronden opgezocht. Vanaf de IJzertijd ook werden de zeekleigebieden in gebruik genomen. Laagpakket van Wierden - (Boxtelformatie). Tot dit laagpakket worden de dekzanden gerekend. Dekzand is gedurende het laat-Weichselien – vroeg-Holoceen gevormd onder invloed van de wind Loodzand - In een plaggendek wordt regelmatig loodzand aangetroffen: bij het winnen van plaggen werd eerst de natuurlijke toplaag afgestoken. In deze toplaag was een E- horizont (uitspoelingslaag) aanwezig met een kenmerkende grijze kleur. Loodzand wordt meestal aangetroffen in de onderzijde van het plaggendek. Mesolithicum - Het Mesolithicum (8.800 – 4.900 voor Chr.) begon tijdens het begin van het Holoceen. De gemiddelde temperatuur steeg. Vegetatie ontwikkelde zich sterk en de variatie in flora en fauna nam toe. De mens trok als jager/verzamelaar door het land.

Materiële resten uit deze periode worden gekenmerkt door kleine vuursteenvoorwerpen (microlithen). Middeleeuwen - De Middeleeuwen duurden van 450 – 1500 na Chr. Over de periode vlak na het definitieve vertrek van de Romeinen uit Nederland is weinig bekend. Tot op heden zijn relatief weinig vindplaatsen uit deze periode aangetroffen. Er zijn sterke vermoedens dat resten uit deze periode voor een belangrijk deel onder de huidige oude stads- en dorpskernen en oude akkercomplexen liggen. Vanaf ongeveer de 10e eeuw ontstaat er weer enige stabiliteit en is sprake van een min of meer centraal gezag. De maatschappij raakt gefeodaliseerd. In deze periode werd een begin gemaakt met de ontginning van veen, heide en bos. Moedermateriaal – ook wel het uitgangsmateriaal genoemd, is het materiaal waaruit de bodem is gevormd, het verse sediment vóór de verandering door de bodem vorming. Neolithicum - Het Neolithicum (5.300 – 2.000 voor Chr.) wordt gekenmerkt door een overschakeling van jagen/verzamelen naar landbouw en veeteelt. De mens ging zich op een min of meer vaste locatie vestigen. Aanvankelijk werd daarnaast nog gejaagd en verzameld, maar meer en meer werd de mens agrariër. Doordat men zich op een locatie kon vestigen, namen de materiële bezittingen sterk toe. Men bouwde boerderijen en andere constructies en creëerde voorwerpen van aardewerk en geslepen steen.

De bevolking kon groeien en de samenlevingen werden complexer. Uit deze periode zijn hunebedden en grafvelden/-heuvels bekend. Paleolithicum - Gedurende het Paleolithicum (300.000 – 8.800 voor Chr.) is Nederland wel bezocht door de mens (Homo Sapiens Sapiens en Homo Sapiens Neanderthalensis) gedurende de warmere perioden. Sporen zijn echter schaars en vaak verstoord. De mens trok destijds als jager/verzamelaar rond in kleine groepen. Afhankelijk van het seizoen en aanwezige voedselbronnen werden steeds wisselende, tijdelijke kampementen bewoond. 55 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) – De RCE is een onderdeel van het ministerie van OCW. Het voert wet- en regelgeving uit, ontwikkelt kennis en geeft advies over rijksmonumenten, landschap & omgeving, archeologie en roerend erfgoed. Romeinse tijd - Met de komst van de Romeinen (van 12 voor Chr. tot 450 na Chr. ) eindigde de IJzertijd. In 47 na Chr. werd de Rijn als rijkgrens vastgesteld. Langs deze grens (de limes) werden castella en wachttorens gebouwd. In het door Romeinen bezette gebied verbeterde de infrastructuur en ontstonden steden als Nijmegen. Noordelijk van de limes kon de inheemse levenswijze zich grotendeels handhaven, maar wel zijn veel Romeinse invloeden te zien. Saalien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 236 – 126 duizend jaar geleden.

Het Saalien was de voorlaatste ijstijd (voorlaatste glaciaal). Gedurende deze periode kwam het landijs tot in Midden-Nederland. Stuwwallen - de stuwwallen zijn in de loop van de voorlaatste ijstijd (Saalien, 238 – 126 duizend jaar geleden) gevormd. Gedurende deze ijstijd waren grote delen van Nederland bedekt met landijs. Het gewicht van het ijspakket, dat vele honderden meters dik kon zijn, perste oudere afzettingen onder het ijs weg. Aan de voor- en zijkanten van gletsjertongen ontstonden hierdoor opgestuwde heuvels. De stuwwal kenmerkt zich door een patroon van min of meer evenwijdig lopende dagzomen, die soms door een overschuivingsvlak worden gescheiden. Weichselien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 116 – 11,7 duizend jaar geleden. Het Weichselien is de laatste ijstijd (glaciaal) die we in Nederland gehad hebben. Het landijs bereikte de Nederlandse grenzen niet, maar wel was de bodem van grote delen permanent bevroren (permafrost).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://barneveld.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/843d8cee-b614-4413-93a9-2d84f0de5825?agendaItemId=4b4ad0ff-f04d-40b4-9317-6fb9f1a1466f