CConstaterende datBarneveld
Koppel je AI →
Document · PDF

Evaluatie Samenwerkingsovereenkomst VisitVeluwe 2022-2026

Commissie Bestuur 30 juni 2026, gemeente BarneveldBij agendapunt: Evaluatie Samenwerkingsovereenkomst Visit Veluwe - 21:1010.945 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Evaluatie Samenwerkingsovereenkomst VisitVeluwe 2022 - 2026 Eindrapport, 17 maart 2026

EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 TITEL Evaluatie Samenwerkingsovereenkomst VisitVeluwe 2022 - 2026 DATUM 17 maart 2026 BRON EN RECHTEN FOTO(S) Toestemming en copyright VisitVeluwe STATUS Eindrapport OPDRACHTGEVER(S) Gemeente Apeldoorn en de samenwerkende gemeenten PROJECTTEAM DECISIO Gerwin van der Meulen, partner en projectleider Max Celant, adviseur Meander Verbeek, adviseur Daan van Gent, partner EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 1. Inleiding ...................................................................................... 1 2. Bevindingen: totstandkoming SOK, doelen en afspraken ..... 3 3. Bevindingen: samenwerking en uitvoering.............................. 6 4. Bevindingen: resultaten .......................................................... 10 5. Analyse, conclusies en aanbevelingen .................................. 14 Bijlage: analysekader .......................................................................... 19 Bijlage: overzicht geïnterviewde organisaties ................................... 20 Bijlage: schriftelijke vragenlijst gemeenten ...................................... 21 Bijlage: schriftelijke vragenlijst gastheerschappen .......................... 24 Bijlage: schriftelijke vragenlijst ondernemers ...................................

27 Inhoudsopgave EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 De Veluwe is voor vele toeristen en recreanten een aantrekkelijke en waardevolle bestemming. Om het gebied duurzaam te ontwikkelen en promoten sloten veertien Veluwse gemeenten met marketingorganisatie VisitVeluwe een samenwerkingsovereenkomst voor de periode 2022 – 2026. Deze overeenkomst loopt eind 2026 af en de samenwerkende gemeenten hebben daarom Decisio gevraagd de overeenkomst te evalueren. Deze evaluatie moet inzicht geven in het doelbereik, de resultaten en de samenwerking met VisitVeluwe. Voor de samenwerkende gemeenten dient de evaluatie als input voor hun besluit over de voortzetting of herijking van de samenwerkingsovereenkomst met VisitVeluwe voor de periode van 2027 en daarna. De evaluatie is gebaseerd met ruim twintig interviews in het speelveld, deskresearch, een enquete/vragenlijst onder ondernemers, gemeenten en gastheerschappen en reflectiesessies. VisitVeluwe voert afgesproken taken uit Uit de evaluatie blijkt dat VisitVeluwe de activiteiten uit de Samenwerkingsovereenkomst 2022–2026 grotendeels effectief uitvoerde. Via campagnes, bezoekersmagazines, gidsen, advertenties en sociale media is breed ingezet op B2C-marketing, binnen- en buitenlandse promotie en B2B.

Er is tevens ingezet op de MICE-markt, maar die is (na en als gevolg van Corona) nog niet op het gewenste niveau .Stakeholders zijn overwegend tevreden over de wijze waarop de Veluwe als aantrekkelijke bestemming is gepositioneerd. De rol van VisitVeluwe als dé regionale marketing- en promotieorganisatie wordt breed onderkend en gewaardeerd. Bestemmingsmanagement in ontwikkeling, maar richting nog onvoldoende concreet Op het vlak van bestemmingsmanagement is door VisitVeluwe een duidelijk begin gemaakt, onder andere via de Visitor Data Monitor, de destination data-monitor en nieuwe (nog op te leveren) instrumenten voor sentiment- en spreidingsanalyse. De beschikbare informatie over bezoekersdrukte is niet altijd van voldoende kwaliteit om robuust te kunnen sturen op bezoekgedrag. Ook inhoudelijk verkeert bestemmingsmanagement nog in een zoekfase: de oorspronkelijke focus op belevingsgebieden bleek marketingtechnisch onvoldoende aansprekend, waarna is gekozen voor belevingsthema’s. Maar, deze insteek is nog niet uitgekristalliseerd, wordt ook niet door alle partijen onderschreven en de belevingsgebieden worden daarom in 2026 nog verder onderzocht op welke marketingmogelijkheden hiervoor kunnen worden ingezet.

Daarnaast ontbreekt nog onderbouwde effectmeting rond bezoekersspreiding; hoewel eerste signalen uit de Gelderse Streken-campagne van de provincie Gelderland positief zijn. Het is daarmee te vroeg om te concluderen dat de doelstellingen uit de SOK op het gebied van bestemmingsmanagement zijn bereikt. Samenwerking wordt gewaardeerd, maar staat onder druk Gemeenten, ondernemers en gastheerschappen ervaren de samenwerking met VisitVeluwe als prettig, laagdrempelig en persoonlijk. De regio-indeling van accountmanagers sluit goed aan bij de wens voor gebiedskennis en directe aanspreekbaarheid. Door krimp van het accountteam is het werkgebied per accountmanager echter groter geworden, met afnemende regio-expertise en complexere afstemming tot Managementsamenvatting EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 gevolg. Daarnaast opereert VisitVeluwe binnen meerdere spanningsvelden: uiteenlopende opdrachtgevers, structurele versus incidentele financiering, het spanningsveld tussen promotie en sturing op kwaliteit, overlap met andere marketingorganisaties en diverse doelgroepen. Binnen deze context gaven de veertien gemeenten bovendien beperkt invulling aan hun rol als opdrachtgever. Hierdoor ontbrak grip op voortgang, prioriteiten en resultaten, wat de samenwerking bemoeilijkte.

Impact zichtbaar, maar hoofd- en subdoelen bestemmingsmanagement nog niet bereikt VisitVeluwe heeft de afgelopen jaren concreet bijgedragen aan de ontwikkeling van nieuwe werkwijzen en instrumenten gericht op duurzame bezoekersstromen en meer balans tussen natuur, leefbaarheid en economie. De hoofd- en subdoelen van bestemmingsmanagement zijn echter nog niet gerealiseerd. Dit komt mede doordat deze doelen een langdurige, integrale inspanning vragen die verder reikt dan de rol van VisitVeluwe alleen. Bestemmingsmanagement kan alleen slagen als gemeenten, provincie, VeluweAlliantie, ondernemers, gastheerschappen en terreinbeheerders gezamenlijk en consistent sturen op beleid, communicatie, lokale maatregelen en aanbod. VisitVeluwe is hierin een belangrijke, maar niet de enige schakel. Ook in de Gouden Randen is verdere uitbouw nodig: de aanbodontwikkeling ligt primair bij gastheerschappen, waarna VisitVeluwe dit aanbod sterker moet vermarkten op regionaal niveau. Bestemmingsmanagement moet leidend worden, met marketing als ondersteunend instrument Uit de evaluatie blijkt dat de toekomstige samenwerking moet worden gebouwd op een duidelijke verschuiving: van “marketing én bestemmingsmanagement” naar “bestemmingsmanagement met ondersteunende marketing”.

Om bezoekersdruk in balans te brengen met natuur, leefbaarheid en economische vitaliteit is sturing op spreiding – in tijd én ruimte – essentieel. Marketing en communicatie dienen expliciet ondersteunend te zijn aan deze strategische keuzes. Dit vraagt om heldere rolverdeling, gezamenlijke visie en structurele samenwerking tussen alle publieke en private partners. Op basis van de conclusies van de evaluatie bevelen we het volgende aan voor de toekomst: 1. Definieer Veluwe-breed wat bestemmingsmanagement inhoudelijk betekent en werk toe naar een integrale strategie Er is behoefte aan een gezamenlijke en eenduidige interpretatie van wat bestemmingsmanagement inhoudt en welke doelen hiermee worden nagestreefd. Dat is momenteel nog een zoektocht. Formuleer daarom op Veluwe-niveau – vanuit betrokken overheden met een gezamenlijk belang bij bestemmingsmanagement – een gedragen inhoudelijk kader dat verbinding legt tussen ruimte, tijd, beleving, doelgroepen en bereikbaarheid. Deze integrale strategie geeft concreet richting en bepaalt het speelveld waarbinnen VisitVeluwe kan opereren. 2.

Maak Veluwe-breed duidelijke afspraken over wat wel en niet van VisitVeluwe verwacht mag worden Gelet op de complexe context en de verschillende spanningsvelden waarin VisitVeluwe opereert, is het noodzakelijk om helder vast te leggen welke taken bij VisitVeluwe horen en welke juist op lokaal niveau thuishoren. Dit geldt bijvoorbeeld voor gastheerschappen: door betere rolafbakening kunnen ‘dubbelingen’ worden voorkomen en kan de toegevoegde waarde van beide partijen worden vergroot. Gastheerschappen zijn logischerwijs het aanspreekpunt EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 voor bewoners en lokale bezoekersinformatie; VisitVeluwe richt zich op de regionale schaal. 3. Zorg voor reguliere afstemming tussen de verschillende opdrachtgevers VisitVeluwe heeft meerdere opdrachtgevers wat vraagt om structurele coördinatie. Richt binnen de veertien Veluwse gemeenten een kern- of kopgroep in die namens deze gemeenten optreedt als opdrachtgever richting VisitVeluwe. Deze kerngroep kan tevens de verbinding leggen met andere opdrachtgevers (zoals provincie Gelderland) en de Raad van Advies VisitVeluwe en zo zorgen voor meer consistentie in verwachtingen, opdrachten en prioriteiten. Hiermee wordt het meervoudige opdrachtgeverschap beter georganiseerd en kan VisitVeluwe effectiever werken. 4.

Formuleer in een nieuwe SOK een scherper en concreter opdrachtkader voor VisitVeluwe Een toekomstige SOK moet duidelijk vastleggen wat het uitgangspunt van bestemmingsmanagement betekent voor VisitVeluwe en hoe marketing en communicatie als instrument dienen om dat beleid te ondersteunen. Dit vraagt om duidelijke afspraken over rollen, doelen en wederzijdse verwachtingen. Hierdoor ontstaat meer duidelijkheid voor zowel VisitVeluwe als gemeenten en wordt beter geborgd dat marketing en promotie in dienst staan van balans, spreiding en kwaliteit van het bezoek. Bovendien zijn in een nieuwe SOK SMART- doelen, met gestelde KPI’s en duidelijke afspraken wat wel en niet tot de taken van VisitVeluwe behoort wenselijk. 5. Investeer in samenwerking, afstemming en dialoog gedurende de looptijd van de SOK Een sterke samenwerking vereist meer en regelmatiger overleg tijdens de looptijd van de samenwerkingsovereenkomst. Betere afstemming tussentijds – in plaats van alleen bij jaarpresentaties, plannen en verslagen – helpt om verwachtingen tijdig af te stemmen en de geformuleerde afspraken bij te sturen waar nodig en gewenst.

1. | Inleiding Aanleiding tot evaluatie | Vraagstelling evaluatie De Veluwe is een geliefde toeristische regio, die vanuit het binnen- en buitenland | In de evaluatie stonden de volgende onderzoeksvragen centraal: jaarlijks vele toeristen aantrekt. Het gebied is bovendien, voor uiteenlopende | 1. | In hoeverre heeft VisitVeluwe uitvoering gegeven aan de afspraken uit de recreatieve doeleinden, ook bij de eigen inwoners erg in trek. | Om de regio | samenwerkingsovereenkomst 2022 - 2026? duurzaam te ontwikkelen en promoten, werken veertien Veluwse gemeenten | 2. | Hoe is de samenwerking met VisitVeluwe ervaren door gemeenten, samen met VisitVeluwe. VisitVeluwe richt zich op het promoten, positioneren en | gastheerschappen en ondernemers? ontwikkelen van de regio als recreatieve, toeristische en zakelijke bestemming en | 3. | Hoe hebben het aantal aangesloten ondernemers en de kosten van voert toeristisch bestemmingsmanagement uit. Promoten en marketing vindt | deelname aan VisitVeluwe zich ontwikkeld over de afgelopen jaren? plaats door onder andere marketingcampagnes die het merk Veluwe krachtig | 4. | Wat is de ervaren impact van VisitVeluwe op thema’s als neerzet en de aantrekkelijkheid vergroot onder bezoekers. Verder is het de taak | bestemmingsmanagement en aanbodontwikkeling in de Gouden Randen? van VisitVeluwe om met bestemmingsmanagement bezoekers over de tijd en | 5.

| Wat zijn verwachtingen van gemeenten en gastheerschappen richting ruimte te verspreiden. Afspraken over de samenwerking met VisitVeluwe zijn | VisitVeluwe voor de toekomst? vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst 2022 - 2026, die de eerdere overeenkomst uit 2018-2021 opvolgt. De overeenkomst beschrijft de uit te | Aanpak van de evaluatie voeren activiteiten voor marketing en bestemmingsmanagement. Eind 2026 loopt | De evaluatie is door Decisio uitgevoerd in de periode van oktober 2025 tot en met de SOK af en de samenwerkende gemeenten hebben daarom Decisio gevraagd | maart 2026. Voor de evaluatie voerden we de volgende activiteiten uit: de SOK te evalueren. Deze evaluatie moet inzicht geven in het doelbereik, de | ▪ | Deskresearch, beleidsreconstructie en opstellen analysekader. Het resultaten en samenwerking met VisitVeluwe. Voor de samenwerkende | analysekader bood concrete handvatten voor de beoordeling van de werking gemeenten dient de evaluatie als input voor hun besluit over de voortzetting of | en meerwaarde van de SOK op basis van veronderstellingen (van wat we herijking van de SOK voor de periode van 2027 en daarna. | logischerwijs van de uitvoering van de SOK mogen verwachten).

Het ging hier om veronderstellingen op het vlak van de totstandkoming van de SOK (betrokkenheid, input, feedback), doelstellingen en afspraken (duidelijke en uitvoerbare afspraken en planmatige aanpak), samenwerking (heldere taken en verantwoordelijkheden, overleg, inspraak en rapportage voortgang) en EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 | 1 EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 2 resultaten (uitvoering activiteiten, tevredenheid en resultaten, invulling bestemmingsmanagement en doelbereik). ▪ Interviews: we voerden circa twintig interviews met stakeholders in het veld van toerisme en recreatie op de Veluwe. Een overzicht van gevoerde gesprekken is opgenomen in de bijlagen bij dit rapport. ▪ Schriftelijke vragenlijst: er is een schriftelijke vragenlijst uitgezet onder gemeenten die de SOK ondertekenden, ondernemers en gastheerschappen. De vragenlijsten zijn opgenomen in de bijlagen bij dit rapport. De respons op de vragenlijst was: 89 ondernemers (van de 375 (schatting)). Deze vragenlijst is via gemeenten verzonden (in verband met bescherming van persoonsgegevens). Van de 89 ondernemers gaven 72 aan bekend te zijn met VisitVeluwe en vulden de gehele vragenlijst in; 33 van hen hebben een betaald partnerschap met VisitVeluwe. Van de 30 gastheerschappen vulden 20 de vragenlijst in. Van de 14 gemeenten vulden 10 de vragenlijst in.

We gaan ervan uit dat, op basis van deze respons (aantallen en voldoende spreiding), de uitkomsten representatief zijn. De resultaten van de vragenlijst(en) zijn integraal en als synthese meegenomen in onze rapportage over bevindingen. ▪ Twee (reflectie)sessies: met gemeenten die samenwerken met VisitVeluwe. We presenteerden onze (tussentijdse) bevindingen en toetsten deze bij de gemeenten. Leeswijzer In de hierna volgende hoofdstukken komt achtereenvolgens het volgende aan bod: ▪ In hoofdstuk 2: schetsen we onze bevindingen over de totstandkoming van de SOK, de doelen en de gemaakte afspraken. ▪ In hoofdstuk 3: gaan we in op onze bevindingen over de samenwerking en uitvoering van werkzaamheden. ▪ In hoofdstuk 4: schetsen we onze bevindingen over de resultaten van de SOK en de uitgevoerde werkzaamheden. ▪ In hoofdstuk 5: geven we onze overall analyse en zijn onze conclusies en aanbevelingen verwoord. ▪ In de bijlagen zijn opgenomen: het analysekader voor deze evaluatie, het overzicht van geïnterviewde organisatie en de schriftelijke vragenlijst(en).

2. | Bevindingen: totstandkoming SOK, doelen en afspraken Marketingorganisatie VisitVeluwe (BV) is in 2015 opgericht na het faillissement | brengen. Daar waar het in de periode 2018 – 2021 vooral ging om veel bezoeken van het Veluws Bureau voor Toerisme in 2014. VisitVeluwe was eerst een project | en bezoekers (‘Veluwe op 1’ als toeristisch-recreatieve bestemming in Nederland) binnen het Regionaal Bureau voor Toerisme Knooppunt Arnhem Nijmegen (RBT | verschoof de nadruk naar een bredere, maatschappelijke blik en balans. KAN). Later werd dat VisitVeluwe een werkmaatschappij en werd TBT KAN | Recreatie en toerisme werden als een manier of wijze gezien om de Veluwse omgedoopt tot Toerisme Veluwe Arnhem-Nijmegen (TVAN). | natuur, biodiversiteit, economie, leefbaarheid en samenleving te versterken | , in plaats van om toerisme alleen als doel op zich te beschouwen. Meer dan Veertien gemeenten1 sloten een eerste samenwerkingsovereenkomst met | voorheen werd bestemmingsmanagement de belangrijkste leidraad voor een VisitVeluwe voor de periode 2018 – 2021. De focus in deze periode lag vooral op | duurzame balans tussen economie, natuur, leefbaarheid en samenleving op de ‘Veluwe op 1’ als toeristisch-recreatieve regio van Nederland. Na evaluatie van | Veluwe.

deze eerste overeenkomst gingen dezelfde veertien gemeenten verder met een tweede samenwerkingsovereenkomst met VisitVeluwe voor de periode 2022 tot | Legitimatie en totstandkoming van de SOK en met 2026. | De SOK met VisitVeluwe was voor de meeste gemeenten een mooie gelegenheid om krachten te bundelen. Elke gemeente was afzonderlijk – in de regel - niet in de In dit hoofdstuk gaan we in op onze bevindingen van de totstandkoming van de | gelegenheid om op het vlak van recreatie en toerisme campagnes en activiteiten SOK van de veertien gemeenten met VisitVeluwe (2022 – 2026). Daarnaast | te ontplooien zoals die door VisitVeluwe zijn uitgevoerd. Toeristen en recreanten schetsen we onze bevindingen voor wat betreft doelen en onderlinge afspraken. | kiezen vooral ‘de Veluwe’ als bestemming. Daarin is dan ook het overeenkomstig belang gelegen dat de Veluwse gemeenten de promotie en marketing van de 2.1 | Totstandkoming van de SOK | regio gezamenlijk (laten) oppakken. Kentering nieuwe SOK: focus op bestemmingsmanagement | Veel wisseling(en) Met tweede SOK voor de periode 2022 – 2026 beoogden de veertien gemeenten | De meerderheid van de huidige betrokken ambtenaren was destijds niet een belangrijke kentering ten opzichte van de voorgaande periode teweeg te | betrokken bij de totstandkoming van de huidige SOK.

Ook bij VisitVeluwe was de 1 Apeldoorn, Barneveld, Brummen, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Hattem, Harderwijk, Heerde, Nunspeet, Oldebroek, Putten en Voorst EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 | 3 EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 4 afgelopen jaren sprake van personele wisselingen; waaronder, recent, de wisseling van directie/merkleider bij VisitVeluwe. Input kunnen leveren, maar achteraf waren meer sturingsmogelijkheden wenselijk geweest De indruk is dat bij de totstandkoming van de SOK destijds voldoende gelegenheid is geweest voor de deelnemende gemeenten om inhoudelijk input te leveren. De uitgangspunten voor wat betreft doelen, taken/activiteiten en financiering van VisitVeluwe zijn vervolgens vastgelegd in afspraken in een bondige samenwerkingsovereenkomst. Achteraf bezien hadden de gemeenten graag meer sturingsmogelijkheden vastgelegd in de overeenkomst. Bij gemeenten leeft het gevoel dat zij in de afgelopen jaren meer hadden willen en kunnen sturen op de doelen voor bestemmingsmanagement en de inzet die VisitVeluwe hierop gepleegd heeft. Tegelijkertijd steken de gemeenten hierover ook de hand in eigen boezem. Zij beseffen ook dat zij meer hadden kunnen doen. Ze hadden het gesprek kunnen aangaan om, samen met VisitVeluwe, meer sturingsmogelijkheden en betere managementinformatie af te spreken.

Op die manier hadden zij wellicht het bestemmingsmanagement via VisitVeluwe beter gestalte kunnen geven en de effecten ervan beter in beeld kunnen krijgen. 2.2 Doelen en afspraken SOK Uiteenlopende doelen SOK In de SOK is destijds opgenomen dat de activiteiten van VisitVeluwe moesten bijdragen aan de volgende doelen: ▪ De Veluwe als bestemming op netvlies van de (potentiële) bezoeker krijgen; ▪ De bezoekintentie bij potentiële bezoekers van de Veluwe verhogen; ▪ Het meerdaags bezoek aan de Veluwe stimuleren; ▪ Het bezoek aan de Veluwe spreiden in tijd en ruimte; ▪ Bezoekers aan de Veluwe aanzetten tot meer bestedingen; ▪ Bezoekers een positieve beleving laten ervaren. Bestemmingsmanagement duidelijk benoemd, maar niet uitgewerkt De omslag naar (meer) bestemmingsmanagement is destijds duidelijk in SOK benoemd. Meer specifiek verwoordde de SOK dit als: “de uitwerking van de belevingsgebieden [is] een [belangrijke] werkwijze om concreet invulling te geven aan de doelstellingen van bestemmingsmanagement”. Wat dat dan vervolgens concreet betekende (bijvoorbeeld keuzes voor wat betreft doelgroepen, boodschap, strategie), is in de SOK niet benoemd. Om deze doelen te realiseren, zet VisitVeluwe een combinatie van marketinginstrumenten en bestemmingsmanagementactiviteiten in.

Marketingcampagnes blijven belangrijk, maar zijn nadrukkelijker gericht op het richten van de juiste bezoekers op het juiste moment, in plaats van op volumegroei. Tegelijkertijd zijn nieuwe instrumenten toegevoegd die passen bij de verschuiving naar kwaliteit, zoals het monitoren van bezoekersstromen, het stimuleren van spreiding, het ontwikkelen van belevingsgebieden en het samenwerken met lokale partners om de Veluwe te versterken. Afspraken op hoofdlijnen en kwalitatief Verder zien we dat afspraken in SOK vooral op hoofdlijnen / kwalitatief zijn benoemd en – in belangrijke mate – vooral gaan over zakelijke en financiële aspecten. De SOK bevat geen meetbare prestatie-indicatoren. Het is achteraf niet | Financiering conform SOK en beeld over de jaren goed meer te herleiden of dit toen een bewuste keuze was. Onze veronderstelling | In de afgelopen jaren is de financiering van | VisitVeluwe door de deelnemende is dat destijds ervoor gekozen is om | VisitVeluwe ruimte te bieden om eigen | gemeenten uitgevoerd conform de afspraken in de SOK. | De bijdrage van de beleid/plan te maken op basis een SOK op hoofdlijnen. | gemeenten aan VisitVeluwe bedroegen in de periode 2021 tot en met 2024 jaarlijks zo’n 630.000 euro (2021) tot ruim 750.000 euro (2024).

| De inkomsten Geen betrokkenheid van andere stakeholders bij gemaakte afspraken | vanuit het bedrijfsleven bedroegen | in dezelfde periode | gemiddeld 200.000 euro Er zijn destijds geen andere Veluwse stakeholders op het vlak van recreatie en | per jaar. toerisme betrokken geweest bij de (totstandkoming van de) SOK. Zo is er geen betrokkenheid geweest van de provincie Gelderland bij de totstandkoming of | Figuur 2.1 Ontwikkeling financiële bijdrage van gemeenten en bedrijfsleven aan gedurende de looptijd van de SOK en strategische keuzes die binnen de SOK | VisitVeluwe, 2021 - 2024 (bron cijfers: TVAN jaarverslagen) gemaakt zijn. Ook van een afstemming met of betrokkenheid van ondernemers of | € 1.200.000 gastheerschappen is destijds waarschijnlijk geen sprake geweest. Achteraf bezien was dit, onder meer vanuit het perspectief van de provincie Gelderland, wel | € 1.000.000 wenselijk geweest voor wat betreft overeenkomstige en ook aanpalende (bijvoorbeeld op het vlak van natuur, regionale economie) beleidsdoelen van de | € 800.000 provincie. Van het benutten van elkaars kennis en kracht is, door | de beperkte afstemming en betrokkenheid, waarschijnlijk geen sprake geweest.

| € 600.000 2.3 | Financiering | € 400.000 In de SOK is afgesproken dat | de deelnemende gemeenten op basis van een | € 200.000 jaarlijkse (subsidie)bijdrage per inwoner | (1,03 euro; jaarlijks te indexeren met prijsindexcijfer CBS) meebetalen aan VisitVeluwe. Verder ontving VisitVeluwe | € 0 inkomsten van marketingpakketten voor het bedrijfsleven | en voor extra projecten | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 die VisitVeluwe heeft uitgevoerd. | Bijdrage gemeenten | Marketingpakketten bedrijfsleven EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 | 5 EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 6 VisitVeluwe werkt intensief samen binnen een breed netwerk van partijen: gemeenten, ondernemers, gastheerschappen, provincie en andere regionale stakeholders. Deze samenwerking vormde de basis voor zowel de marketing en ontwikkeling van het toeristische aanbod, als uitgevoerde activiteiten op het gebied van bestemmingsmanagement. In dit hoofdstuk gaan we in op hoe deze samenwerking in de praktijk is ervaren, welke onderdelen goed verliepen en waar tegelijkertijd sprake was van knelpunten of onduidelijkheden in de uitvoering, rolverdeling en communicatie.

3.1 Samenwerking Contact met medewerkers van VisitVeluwe is als prettig en laagdrempelig ervaren Gemeenten, ondernemers en gastheerschappen hebben het contact met medewerkers van VisitVeluwe over het algemeen als prettig, persoonlijk en laagdrempelig ervaren. VisitVeluwe werkt met een regionale structuur van accountmanagers, waarbij elke accountmanager verantwoordelijk is voor een specifiek deel van de Veluwe (bijvoorbeeld Regio Arnhem & Veluwe en Zuid- Veluwe). Stakeholders met (specifieke) gebiedsgerichte vragen kunnen bij hun eigen accountmanager terecht. Deze regionale indeling is bewust gekozen zodat stakeholders binnen hun eigen gebied snel terechtkunnen bij iemand die de regio en het lokale netwerk goed kent. We maken uit de interviews met stakeholders en de vragenlijst(en) op dat accountmanagers goed bereikbaar waren en verzoeken snel zijn opgepakt. Accountmanagers van VisitVeluwe toonden bereidheid tot meedenken over (de invulling van) activiteiten van gastheerschappen. Met de expertise van VisitVeluwe en het grote bereik via hun website, socials en (inter)nationale campagnes was dit een positieve ondersteuning van de werkzaamheden van gastheerschappen. Als er iets opgelost moest worden, duurde het soms wel eens langer dan gewenst.

Zo waren er op momenten problemen met de overstap naar nieuwe informatiesystemen (bijvoorbeeld Feed Factory/Irias), waardoor bepaalde koppelingen naar evenementen fout vermeld werden of de data van het evenement zelf op de verkeerde datum stond weergegeven. Maar, bijvoorbeeld, het duurde soms ook wat langer (dan gewenst) wanneer het om een eenvoudige aanpassing van de website ging. Accountmanagement afgeschaald In de afgelopen jaren is het aantal accountmanagers binnen VisitVeluwe afgenomen, waardoor iedere accountmanager voor een aanzienlijk groter werkgebied verantwoordelijk was. Deze schaalvergroting heeft zijn impact gehad op de kwaliteit van het gebiedsgerichte contact. Waar accountmanagers voorheen meer diepgaande kennis hadden van ‘hun’ regio en de lokale organisaties, merkten de stakeholders dat de inhoudelijke verbondenheid met het gebied onder druk kwam te staan. Door het uitgebreidere ‘verzorgingsgebied’ hadden accountmanagers minder tijd om de verschillende regio’s echt goed te kennen, regelmatig op locatie aanwezig te zijn en proactief in te spelen op wat in het gebied speelde. Dit had invloed op het afstemmen en tijdig informeren van gemeenten over de plannen en campagnes. Het was hierdoor voor sommige 3.

Bevindingen: samenwerking en uitvoering EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 7 gastheerschappen en ondernemers minder duidelijk en zichtbaar hoe, en welke, VisitVeluwe keuzes maakte in de uitvoering. We zien, op basis van de gevoerde gesprekken, dat de accountmanager normaal gesproken gemiddeld een keer per jaar op werkbezoek komt, maar dat dit in de afgelopen periode niet meer gebeurde, terwijl stakeholders (bijvoorbeeld ook ondernemers met een betaald partnerschap met VisitVeluwe) deze samenwerking erg waardeerden. Het was voor verschillende stakeholders een belangrijk contactmoment om hun wensen en vragen met VisitVeluwe te delen. Taakomschrijving van marketingactiviteiten was helder, maar minder duidelijk over rol in bestemmingsmanagement In de SOK zijn de taken van VisitVeluwe helder omschreven, maar dat geldt in mindere mate voor de rol op het gebied van bestemmingsmanagement. Het grootste deel van de beschreven taken in de SOK is nadrukkelijk gericht op marketingactiviteiten, zowel nationaal als internationaal. De SOK benoemt onder andere B2B-activiteiten, binnen-en buitenlandse marktbewerking, MICE-markt, en B2C-activiteiten als kernonderdelen2.

Er is verder specifiek beschreven op welke buitenlandse markten VisitVeluwe zich moet inzetten: België (Vlaanderen), Duitsland (Nordrhein-Westfalen en Niedersachsen) en Verenigd Koninkrijk (Londen en South-East England). Naast deze marketingactiviteiten zijn in de SOK ook activiteiten op het gebied van bestemmingsmanagement genoemd: ‘VisitVeluwe biedt kennis en inzicht als 2 B2B (Business-to-Business) zijn activiteiten gericht op samenwerking met of dienstverlening aan andere bedrijven. B2C (Business-to-Consumer) zijn activiteiten rechtstreeks gericht op de consument of bezoeker. De MICE-markt (Meetings, Incentives, Conferences, Events) omvat zakelijke en professionele bijeenkomsten die vaak door basis voor destinatiemanagement, -ontwikkeling en- marketingactiviteiten. Daarnaast ontwikkelt zij producten op gebied van bestemmingsmanagement, zoals bijvoorbeeld de Visitor Data Monitor.’ Dit geeft in feite aan dat VisitVeluwe vooral kennis en inzicht levert als basis voor destinatiemanagement en producten ontwikkeld die ondersteunend zijn aan bestemmingsmanagement. Deze taakomschrijving is (dus) vooral gericht geweest op kennis- en productontwikkeling, maar niet specifiek op dat VisitVeluwe bestemmingsmanagement uitvoert en/of tot (kern)taak heeft.

Invulling of wijziging van activiteiten niet altijd helder of tijdig gecommuniceerd met stakeholders In de afgelopen periode zijn keuzes en communicatie over wijzigingen in activiteiten en strategische keuzes vanuit VisitVeluwe niet altijd duidelijk toegelicht of (tijdig) gecommuniceerd met stakeholders. Uit de gesprekken met gastheerschappen maken we op dat zij in meerdere gevallen te laat of onvoldoende geïnformeerd waren, waardoor ze niet tijdig konden anticiperen op veranderingen. Een concreet voorbeeld hiervan was de overstap naar een nieuwe website: deze wijziging is relatief laat aangekondigd en snel doorgevoerd. Voor gastheerschappen, die afhankelijk zijn van tijdige publicatie van evenementen, leidde dit tot onduidelijkheid in hun eigen planning en extra kosten. Daarnaast waren gastheerschappen graag eerder en actiever betrokken geweest bij de ontwikkeling van bewonerscampagnes die VisitVeluwe momenteel bedrijven, organisaties of overheden worden georganiseerd. Het gaat om, vaak grootschaligere, goed georganiseerde evenementen die bedoeld zijn voor kennisdeling, relatiebeheer en zakelijke groei. EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 8 voorbereidt.

Gastheerschappen gaven aan veel waarde te hechten aan coproductie en het delen van lokale kennis (vanuit de gedachte dat een gastheerschap juist de lokale schaal goed op het netvlies heeft) en zagen het als een gemiste kans dat ze in dit proces beperkt konden meedenken of meewerken. Voor de gastheerschappen zou het bijvoorbeeld al helpen als VisitVeluwe vantevoren aankondigt dat een bepaalde gemeente voorkomt in een bericht/post op sociale media, mocht dit al op de planning van VisitVeluwe staan. Ook gemeenten ervoeren vergelijkbare uitdagingen; hetgeen overigens ook nog steeds een gezamenlijk zoektocht is. VisitVeluwe verlegde op enig moment haar focus van belevingsgebieden naar belevingsthema’s. Het ging hier om een inhoudelijke koerswijziging die meerdere gemeenten verraste, mede doordat ze – in hun ogen – onvoldoende vooraf waren ingelicht danwel dat het gezamenlijk was afgestemd. Een ander voorbeeld was het stopzetten van bezoekerscampagnes (overigens, grotendeels betaald door de provincie), het stoppen met het uitgeven van het Duitstalige magazine op de Veluwe of het minder focussen op de Belgische markt, hetgeen voor sommige gastheerschappen en gemeenten niet scherp genoeg onderbouwd werd. Voor gastheerschappen was dit een impactvolle koerswijziging, aangezien ze niet over de (financiële) middelen beschikten om dit zelfstandig uit te voeren.

Gemeenten gaven verder aan dat dat ze soms onverwacht werden geconfronteerd met keuzes die VisitVeluwe binnen campagnes of projectprioriteiten maakte, waardoor ze zich onvoldoende meegenomen voelden in de besluitvorming. Beperkt opdrachtgeverschap door Veluwse gemeenten Het opdrachtgeverschap van de veertien gemeenten bestond grotendeels uit het gezamenlijk input leveren op het concept jaarplan van VisitVeluwe en het bespreken van het jaarverslag. Tussendoor hadden gemeenten veelal afzonderlijk contact met VisitVeluwe over deelopdrachten of praktische acties. Achteraf signaleren we dat het opdrachtgeverschap van de veertien gemeenten steviger had gekund. Op basis van gevoerde gesprekken constateren we dat de gemeenten weinig grip op de uitvoering, voortgang en resultaten van de samenwerking hebben ervaren. Gemeenten gaven aan dat ze (wel) behoefte hebben aan het geven van meer sturing, het hebben van meer inzicht in de gemaakte keuzes en meer mogelijkheden om richting te geven aan de inzet van VisitVeluwe. Daar was vanuit VisitVeluwe ook wel ruimte voor geweest; het bespreken van een concept jaarplan was bedoeld als aanzet tot verdere discussie en verdieping maar dit is in de relatie ‘opdrachtgever – opdrachtnemer’ in de afgelopen jaren niet goed uit de verf gekomen.

3.2 Uitvoering Onduidelijkheid over wat wel en niet onder de SOK valt – en of er moet worden bijbetaald De inkomsten van VisitVeluwe bestaan uit de jaarlijkse bijdrage (op basis van een bijdrage per inwoner) van de veertien Veluwse gemeenten, inkomsten van marketingpakketten voor het bedrijfsleven, inkomsten uit projecten en inkomsten via gastheerschaplocaties. In de samenwerking met VisitVeluwe bleek dat regelmatig onduidelijkheid bestond over welke activiteiten precies binnen de afspraken van de SOK vielen en welke als aanvullende inzet moesten worden beschouwd. Naast de jaarlijkse bijdrage per inwoner betalen gemeenten ook voor EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 9 andere activiteiten, bijvoorbeeld bepaalde campagnes en de Visitor Data Monitor3. We constateren dat het zowel voor gemeenten als VisitVeluwe achteraf gezien handiger en transparanter was geweest als hierover in de SOK of in de uitvoeringsafspraken duidelijke kaders waren opgenomen. Het was in meerdere gevallen niet duidelijk of bepaalde activiteiten die een gemeente wenste, automatisch onder de basisopdracht viel, of extra kosten met zich meebracht. Dit leidde soms tot verwarring, vertraging of een andere invulling van de verwachtingen dan vooraf bedoeld was. Gemeenten konden minder goed inschatten welke ruimte er was binnen de bestaande financiële afspraken.

Zeker voor de gemeenten waar de begroting minder toereikend was, was dit een heikel punt. Periodiek jaarverslag aanwezig, maar op TVAN-niveau en veelal ‘marketing’ informatie VisitVeluwe rapporteerde periodiek over de voortgang, maar deze terugkoppeling vond plaats op TVAN-niveau en bevatte vooral marketing-gerelateerde informatie. Het ging dan bijvoorbeeld om informatie zoals aantallen lezers, gebruikers of clicks op de website. Gemeente hadden juist meer behoefte aan inhoudelijke intelligence: inzicht in marktontwikkelingen, bezoekersstromen en gedragingen door het jaar heen. Waarbij per gebied, of idealiter per gemeente, inzicht is in het aantal bezoekers op week- en jaarniveau. Omdat deze informatie ontbrak, werd de verslaglegging door veel gemeenten als beperkt nuttig ervaren. Het jaarverslag 3 Vanaf (het jaarplan voor) 2025 rapporteert VisitVeluwe waar de bijdrage van de gemeenten aan wordt besteed. 2025 bevat inmiddels iets meer informatie over voortgang en resultaten voor wat betreft bestemmingsmanagement.

EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 10 Welke bijdrage leverde de SOK aan de gestelde doelen voor wat betreft marketing, promotie en bestemmingsmanagement voor de Veluwse gemeenten? In dit hoofdstuk beschrijven we4, aan de hand van de taken (uit de SOK) van VisitVeluwe, tot welke resultaten de SOK heeft geleid. bekijken we op welke manier en in hoeverre VisitVeluwe deze taken heeft uitgevoerd. VisitVeluwe vermarkt de Veluwe op professionele wijze De gemeenten, gastheerschappen en ondernemers geven aan dat de marketingactiviteiten van VisitVeluwe naar wens zijn uitgevoerd. Alle partijen geven in belangrijke mate aan dat VisitVeluwe de aantrekkelijkheid van de Veluwe als recreatieve en toeristische bestemming goed over weet te brengen aan de potentiële bezoeker. Uit gesprekken met vertegenwoordigers van ondernemers uit de toeristische sector halen we op dat het belangrijk is dat een partij als VisitVeluwe met expertise op het gebied van marketing de Veluwe blijft promoten. De gemeenten, gastheerschappen, MKB’ers en familiebedrijven hebben niet het bereik dat VisitVeluwe heeft. De marketingpakketten voor het bedrijfsleven die VisitVeluwe aanbiedt, zijn vooral interessant voor de grotere ondernemingen. Voor kleinere ondernemingen is een marketingpakket bij VisitVeluwe vaak te kostbaar of levert de extra zichtbaarheid (in verhouding) niet genoeg op.

VisitVeluwe is voor veel ondernemers (ook als ze geen partnerschap hebben afgesloten) belangrijk vanwege de ligging aan of de nabijheid van de fiets- of wandelroutes die 4 Hiervoor is gebruik gemaakt van de jaarplannen en jaarverslagen van VisitVeluwe, evenals de gevoerde interviews en de resultaten uit de ingevulde vragenlijsten. VisitVeluwe promoot op de website en ontwikkeld heeft in samenwerking met het Routebureau Veluwe5. Voor het aantrekken van binnenlandse bezoekers van buiten de Veluwe voert VisitVeluwe gerichte marketing uit op basis van een selectie van leefstijlen. Deze zijn gekozen op basis van het huidige profiel van toeristen op de Veluwe, het huidige aanbod op de Veluwe en potentie voor groei. Het succes van de marketinguitingen drukt VisitVeluwe in de jaarverslagen uit in onder andere het aantal weergaven van de website, weergaven op sociale media, interactiemomenten op sociale media en het mediabereik. De gemeenten geven aan dat deze informatie voor hen nog niet genoeg zegt over het aantal extra bezoekers of bestedingen op de Veluwe in relatie tot de marketing door VisitVeluwe. De getallen over online bereik staan in de jaarverslagen nog te veel op zichzelf en vragen voor de gemeenten om meer duiding.

Voor de gemeenten is de belangrijkste vraag of de activiteiten van VisitVeluwe voldoende bezoekers aantrekken of voldoende bezoekersstromen weten te sturen of verleggen. Buitenlandse marktbewerking opgepakt, maar inmiddels wel grotendeels stopgezet Een taak vanuit de SOK was dat VisitVeluwe zich zou richten op buitenlandse marktbewerking met een focus op Vlaanderen, Nordrhein-Westfalen, 5 Het Routebureau Veluwe is verantwoordelijk voor de aanleg en het onderhoud van fiets- en wandelroutes op de Veluwe. 4. Bevindingen: resultaten EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 11 Niedersachsen, Londen en Zuidoost-Engeland. In de periode 2022-2026 pakte VisitVeluwe dit op door, onder andere, de Veluwe te vertegenwoordigen op reisbeurzen in deze gebieden en het spreken van touroperators. Voor de Duitse en Vlaamse bezoeker zijn meerdere campagnes uitgevoerd om de bekendheid van de Veluwe te vergroten. Voor de Duitse markt werkte VisitVeluwe onder andere samen met een marketingorganisatie voor toerisme in Overijssel via het platform ‘Das andere Holland’. Om de Duitse en Vlaamse consument te bereiken zette VisitVeluwe vanaf 2024 in op online reisplatforms die in Duitsland of Vlaanderen populair zijn. Vanaf 2025 voert VisitVeluwe geen campagne meer op de Vlaamse markt.

Ook de Duits- en Engelstalige bezoekersmagazines voor gastheerschap- of ondernemerslocaties zijn niet meer uitgebracht. De campagnes voor de Duitse markt lopen nog wel (‘Das andere Holland’). Deze keuzes maakte VisitVeluwe omdat de financiële middelen van VisitVeluwe zijn afgenomen en reizigers zich steeds meer via het internet oriënteren over bezienswaardigheden en activiteiten tijdens een vakantie. De gastheerschappen vinden het stopzetten een achteruitgang, omdat volgens hen VisitVeluwe de partij moet zijn die de buitenlandse toerist kan bereiken en dat het Duitse publiek het erg waardeert om informatie te ontvangen in de eigen taal6. 6 In 2026 wordt nog wel een Duitstalige ‘Das andere Holland’-krant verspreid in de Duitse grensregio’s. Deze campagne is bedoeld om de Veluwe op het netvlies te krijgen bij Tevredenheid over informatievoorziening door VisitVeluwe VisitVeluwe informeert bezoekers van de Veluwe via de website veluwe.nl, sociale media en via het bezoekersmagazine. Gastheerschappen voegen hun evenementen toe aan deze website. Uit de vragenlijsten halen we op dat VisitVeluwe duidelijke informatie heeft verschaft over het toeristische aanbod op de Veluwe. De meerderheid van de gastheerschappen en ondernemers geven aan dat ze regelmatig gebruik maken van de informatiediensten en/of producten van VisitVeluwe.

VisitVeluwe houdt partners op de hoogte van de laatste ontwikkelingen op het gebied van toerisme en recreatie op de Veluwe. Dit gebeurde meteen maandelijkse nieuwsbrief en het bijhouden van een partnerportaal- en website. Gemeenten en gastheerschappen geven aan dat VisitVeluwe goede informatie biedt over trends en ontwikkelingen in toerisme en recreatie op de Veluwe. VisitVeluwe doet dat onder meer als mede-organisator van het jaarlijkse Veluwe Congres waarbij overheden, terreinbeherende organisaties, het bedrijfsleven en toeristische organisaties bijeenkomen. Ook organiseert VisitVeluwe een ambassadeursprogramma voor frontofficemedewerkers op de Veluwe zodat zij betere informatie over de Veluwe bieden aan bezoekers. Ondernemers geven aan dat zij dit initiatief zeer hebben gewaardeerd. Duitsers die relatief dichtbij de Veluwe wonen. De krant heeft een hogere oplage dan het Duitstalige magazine dat op gastheerschaplocaties lag. Kennisopbouw in ontwikkeling | vragenlijst aan dat VisitVeluwe bijdraagt aan spreiding door het jaar heen. Bij de VisitVeluwe ontwikkelde verschillende datamonitors. De Visitor Data Monitor geeft | gemeenten en ondernemers is er geen eenduidig beeld. inzicht in het toeristisch aanbod op de Veluwe en de drukte op de betreffende locaties.

In het hoogseizoen is dit gebaseerd op live data en daarbuiten op een | In het hoogseizoen en in de weekenden (afhankelijk van het weer) is het druk bij voorspellingsmodel. Met kleurcodes (groen, oranje en rood) geeft de tool aan hoe | de recreatieve en toeristische locaties op de Veluwe. Er is volgens ondernemers druk het is. De kwaliteit van de informatie over het druktebeeld is nog in | nog ruimte voor bezoekers doordeweeks en buiten het hoogseizoen. Voor ontwikkeling; gebruikers gaven aan dat de Visitor Data Monitor nog niet altijd de | campings geldt dat er nog voldoende ruimte is in mei, juni en september, terwijl juiste informatie over bezoekersaantallen toont. Daarnaast lanceerde VisitVeluwe | VisitVeluwe geen campagnes voert voor deze maanden. de ‘destination data’ monitor met gegevens over het aantal logiesaccommodaties en het aanbod van dagrecreatie per gemeente of regio. Gemeenten en andere | De Gouden Randen en ontvangstlocaties staan niet genoeg in de etalage partners kunnen, door bijbetaling, toegang krijgen tot de Visitor Data Monitor. | Het bezoek aan de Veluwe spreiden in ruimte, drukbezochte plekken ontlasten en Verder ontwikkelt VisitVeluwe momenteel de ‘sentiment’ monitor die online | gebieden met ruimte etaleren is, naast het spreiden in tijd, een van de taken op reviews analyseert en een monitor ‘bezoekersspreiding ‘7.

| het gebied van bestemmingsmanagement voor VisitVeluwe. Als concrete werkwijze is in de SOK het uitwerken van de belevingsgebieden benoemd. Deze Invulling gegeven aan spreiding door de tijd | gebieden zijn gepresenteerd door de VeluweAlliantie en VisitVeluwe in het Een van de taken uit de SOK voor VisitVeluwe is het positioneren van de Veluwe | Masterplan Veluwse Belevingsgebieden. Gedurende de periode van de SOK heeft als jaarronde bestemming, met focus op de schouderseizoenen. In de eerste | VisitVeluwe de focus verlegd van belevingsgebieden naar belevingsthema’s plaats deed VisitVeluwe dit door alleen campagnes te voeren in het voorjaar, | omdat de gebieden niet genoeg tot de verbeelding spraken bij bezoekers. De najaar en de winter. In de zomer richtte VisitVeluwe zich op de meer onbekende | wijze van invulling is en blijft daarmee nog een zoektocht. In samenwerking met locaties en het sturen op ontvangstlocaties. In de jaarplannen van 2025 en 2026 | de VeluweAlliantie wordt in 2026 een belevingsportfolio voor de kondigt VisitVeluwe een rapportage aan over de bijdrage van de Gelderse Streken- | gastheerschappen opgeleverd. Ook wordt onderzocht hoe de belevingsgebieden campagne aan de (gewenste) spreiding van bezoekers door de tijd.

Resultaten | beter vermarkt kunnen worden, omdat dit nog steeds een zoektocht is voor van een effectmeting voor de periode 2019 - 2022 laten zien dat Nederlanders | VisitVeluwe en lokale marketingorganisaties. De overkoepelende gedachte bij de door de Gelderse Streken-campagne vaker buiten het hoogseizoen op vakantie | belevingsgebieden is dat bezoekers ‘eindeloos’ terug kunnen keren naar de naar Gelderland gingen. De meerderheid van de gastheerschappen geeft in de | Veluwe, want ‘er is altijd meer Veluwe’. 7 in samenwerking met de VeluweAlliantie en de provincie Gelderland. EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 | 12 EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 13 Gemeenten en gastheerschappen in de Gouden Randen geven desondanks aan dat ze nog niet genoeg naar voren komen en zichtbaar zijn in de uitingen van VisitVeluwe. De Gouden Randen zouden juist de druk op het Veluwemassief moeten verlichten en het spreiden van bezoekers mogelijk maken. Verder geven gemeenten aan dat ontvangstlocaties nog niet of niet duidelijk genoeg vermeld staan op de website van VisitVeluwe, terwijl we ook opvangen dat de benodigde informatie over ontvangstlocaties niet altijd beschikbaar is of niet wordt aangeleverd aan VisitVeluwe. De ontvangstlocaties zijn onderdeel van bestemmingsmanagement door bezoekers te sturen naar startlocaties waar voldoende ruimte is.

Meerdere ontvangstlocaties zijn in ontwikkeling en nog niet gerealiseerd. Dit jaar zet VisitVeluwe samen met de VeluweAlliantie en de provincie Gelderland een monitor voor meer informatie over bezoekersspreiding op. Hieruit zal in de toekomsten moeten blijken of maatregelen op het gebied van bestemmingsmanagement, zoals het sturen op (nieuwe) ontvangstlocaties of het aanprijzen van minder bekende locaties, daadwerkelijk leiden tot veranderingen in bezoekersgedrag.

5. | Analyse, conclusies en aanbevelingen In dit hoofdstuk presenteren we, op basis van onze bevindingen (uit de | uiteenlopende wijzen zoals campagnes, bezoekersmagazines, gidsen, voorgaande hoofdstukken), onze analyse, conclusies en aanbevelingen. Dat doen | advertenties en sociale media tal van activiteiten op het vlak van B2C-marketing, we in dit hoofdstuk aan de hand van de vragen die in deze evaluatie centraal | binnen- en buitenlandpromotie, MICE8 en B2B uit9. Stakeholders zijn, over het stonden, namelijk: | algemeen, tevredenheid over de wijze waarop VisitVeluwe de aantrekkelijkheid 1. | In hoeverre heeft VisitVeluwe uitvoering gegeven aan de afspraken uit de | van de Veluwe positioneerde. Het belang van VisitVeluwe als ‘promoter’ van de samenwerkingsovereenkomst 2022 - 2026? | Veluwe werd breed gedeeld. 2. | Hoe is de samenwerking met VisitVeluwe ervaren door gemeenten, gastheerschappen en ondernemers? | Start gemaakt met bestemmingsmanagement en is ook nog zoekproces 3. | Wat is de ervaren impact van VisitVeluwe op thema’s als | Op het vlak van bestemmingsmanagement ontwikkelde VisitVeluwe de Visitor bestemmingsmanagement en aanbodontwikkeling in de Gouden Randen? | Data Monitor gericht op het verkrijgen van inzicht in bezoekersdrukte en de 4.

| Wat zijn verwachtingen van gemeenten en gastheerschappen richting | ‘destination data’ monitor met gegevens over het aantal logiesaccommodaties en VisitVeluwe voor de toekomst? (het antwoord op deze vraag is, in algemene | het aanbod van dagrecreatie per gemeente of regio. | De kwaliteit van de zin, verwoord in onze aanbevelingen; paragraaf 5.4). | informatie over het druktebeeld is nog in ontwikkeling; gebruikers gaven aan dat de monitor nog niet altijd de juiste informatie over bezoekersaantallen | aangeeft. 5.1 | Analyse en conclusies: uitvoering van afspraken | Verder heeft VisitVeluwe in 2026 nog enkele nieuwe monitors in ontwikkeling; een monitor gericht op inzicht in ‘sentiment’ (een analyse van online reviews) en een In hoeverre heeft VisitVeluwe uitvoering gegeven aan de afspraken uit de | monitor gericht op het verzamelen van meer informatie over bezoekersspreiding. samenwerkingsovereenkomst 2022 - 2026? | Verder voerde VisitVeluwe alleen campagnes uit in het voorjaar, najaar en de winter. In de zomer richtte VisitVeluwe zich op de meer onbekende locaties en het Vist Veluwe gaf uitvoering aan afspraken | sturen op ontvangstlocaties. Tot slot, VisitVeluwe introduceerde in het jaarplan We stellen vast dat VisitVeluwe effectief uitvoering heeft gegeven aan de taken uit de samenwerkingsovereenkomst met gemeenten.

VisitVeluwe voerde op 8 Deze markt is na en als gevolg van Corona nog niet op het niveau zoals gewenst | 9 B2C: Business-to-Consumer (marketing gericht op consumenten), MICE: meetings, incentives, conferences en events (marketing gericht op bijeenkomsten en evenementen), B2B: Business-to-Business (marketing gericht op bedrijven). EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 | 14 EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 15 2025 voor het eerst een aantal prestatie-indicatoren voor de spreiding van bezoekers. Bestemmingsmanagement is ook nog een zoekproces. Vanuit de SOK stond voor bestemmingsmanagement centraal dat “de uitwerking van de belevingsgebieden een [belangrijke] werkwijze [is] om concreet invulling te geven aan de doelstellingen van bestemmingsmanagement”. Wat dit concreet betekent is tot op heden niet duidelijk. Gedurende het proces werd het accent door VisitVeluwe verlegd van belevingsgebieden naar belevingsthema’s omdat de gebieden, volgens VisitVeluwe, niet genoeg tot de verbeelding spraken bij bezoekers. Desalniettemin is klaarblijkelijk de juiste belevingsinsteek nog niet gevonden. In 2026 wordt namelijk nog nader onderzocht hoe de belevingsgebieden beter vermarkt kunnen worden.

Naast de juiste insteek van bestemmingsmanagement (gebieden, thema’s) wordt ook nog gewerkt aan effectmeting om inzicht te krijgen in of bestemmingsmanagement (spreiding van bezoekers in tijd en ruimte) ook echt werkt. Eerste signalen, op basis van de Gelderse Streken-campagne van de provincie Gelderland, zijn dat deze campagne tot spreiding van bezoekers leidde. VisitVeluwe heeft momenteel een monitor in ontwikkeling die in de toekomst meer inzicht moet bieden in informatie over bezoekersspreiding. Het is derhalve nog te vroeg om uitspraken te doen over de effecten van bestemmingsmanagement in relatie tot de SOK 2022 – 2026. 5.2 Analyse en conclusies: samenwerking Hoe is de samenwerking met VisitVeluwe ervaren door gemeenten, gastheerschappen en ondernemers? Samenwerking met VisitVeluwe is prettig en laagdrempelig Stakeholders ervaren over het algemeen de samenwerking met VisitVeluwe als prettig, persoonlijk en laagdrempelig, met goed bereikbare accountmanagers. VisitVeluwe werkt met een regionale structuur van accountmanagers, waarbij elke accountmanager verantwoordelijk is voor een specifiek deel van de Veluwe. Deze regionale indeling is bewust gekozen zodat stakeholders binnen hun eigen gebied snel terechtkunnen bij iemand die de regio en het lokale netwerk goed kent. De samenwerking staat wel onder druk.

Door krimp van het accountteam van VisitVeluwe werd het werkgebied per accountmanager groter en nam de gebiedskennis af. Dit bemoeilijkte de afstemming met lokale partners. Meerdere spanningsvelden maken het er voor VisitVeluwe niet eenvoudig op VisitVeluwe bevindt zich, als marketingorganisatie, binnen diverse spanningsvelden en dat maakt het voor VisitVeluwe niet makkelijk om de uiteenlopende en soms botsende belangen in een eenduidige koers en uitvoering om te zetten. VisitVeluwe heeft namelijk te maken met: ▪ Meerdere en verschillende opdrachtgevers, waaronder gemeenten en provincie (publiek), bedrijfsleven (privaat) en de VeluweAlliantie (publiek en privaat) ▪ Structurele en incidentele financiering ▪ Marketing/promotie om meer bezoekers aan te trekken versus streven naar meer balans/kwaliteit EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 16 ▪ Meerdere (andere) marketingorganisaties, TVAN en gastheerschappen en hun onderlinge afbakening/verantwoordelijkheid ▪ Uiteenlopende doelgroepen: bewoners, toeristen uit Nederland, uit buitenland, dagtoeristen, verblijfstoeristen Binnen de context van meerdere spanningsvelden speelde bovendien de beperkte invulling van het opdrachtgeverschap (richting VisitVeluwe) door de veertien gemeenten.

Dat had, achteraf bezien, beter gekund zodat de gemeenten meer het gevoel hadden gehad grip te hebben op de uitvoering, voortgang, keuzes en resultaten. 5.3 Analyse en conclusies: ervaren impact Wat is de ervaren impact van VisitVeluwe op thema’s als bestemmingsmanagement en aanbodontwikkeling in de Gouden Randen? Hoofd- en subdoelen van bestemmingsmanagement nog niet bereikt De hoofd- en subdoelen van bestemmingsmanagement zijn nog niet bereikt, hoewel VisitVeluwe de afgelopen periode verschillende activiteiten gericht op marketing, promotie en bestemmingsmanagement effectief uitvoerde. Vooral vanaf eind 2024 zette VisitVeluwe stappen in het ontwikkelen van producten, werkwijzen en instrumenten die moesten bijdragen aan de spreiding van bezoekers in ruimte en tijd en daarmee aan een meer duurzame maatschappelijke balans. Het is nog te vroeg om vast te stellen dat door de inspanningen van VisitVeluwe in het kader van de SOK het behalen van de hoofd- en subdoelen is gerealiseerd. De activiteiten van VisitVeluwe hebben wel een positieve bijdrage geleverd. Er is meer tijd, verdere ontwikkeling en structurele uitvoering nodig. Bovendien is ook duidelijk dat VisitVeluwe dit niet alleen kan.

Bestemmingsmanagement vraagt om een gezamenlijke en langdurige inzet van alle betrokken partijen: de veertien Veluwse gemeenten, de provincie Gelderland, de VeluweAlliantie, ondernemers, terreinbeheerders en gastheerschappen. Zodra beleid, uitvoering, communicatie en lokale maatregelen goed op elkaar aansluiten, kan werkelijk gestuurd worden op gedrag, spreiding en balans. VisitVeluwe kan hierin een belangrijke rol spelen, maar is slechts één schakel binnen het bredere samenwerkingsverband dat nodig is om de doelen voor de Veluwe te bereiken. De ontwikkeling van toeristisch-recreatief aanbod in de Gouden Randen moet, mede op basis van het (lopende) verdiepende onderzoek naar het vermarkten van de belevingsgebieden, in de toekomst nog verder invulling krijgen. De aanbodontwikkeling in de Gouden Randen is vooral een taak van de vele gastheerschappen. De Gouden Randen zullen vervolgens in de toekomst door VisitVeluwe meer in de schijnwerpers moeten worden gezet. 5.4 Aanbevelingen Op basis van de ervaringen met de SOK tussen de veertien gemeenten en VisitVeluwe wordt duidelijk dat in de toekomst vooral bestemmingsmanagement het primaire uitgangspunt moet zijn: zorgen voor een duurzame balans tussen bezoekers, bewoners en natuur, het sturen op spreiding in tijd en ruimte, en aandacht voor de brede opgaven van de Veluwe zoals natuur, leefbaarheid, economie en biodiversiteit.

Op basis hiervan kan vervolgens met communicatie — in de vorm van marketing en promotie — gericht worden gewerkt aan het bereiken EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 17 van de juiste doelgroepen, het stimuleren van gewenst gedrag en het ondersteunen van een toekomstbestendige ontwikkeling van de Veluwe en het toeristisch-recreatief aanbod. Deze verschuiving van “marketing én bestemmingsmanagement” naar “bestemmingsmanagement met ondersteunende marketing” is breed herkend in de evaluatie en vormt daarmee een belangrijk inzicht voor de toekomstige samenwerking en een eventuele nieuwe SOK. Tegen deze achtergrond formuleren we volgende aanbevelingen: 1. Definieer Veluwe-breed wat bestemmingsmanagement inhoudelijk betekent en werk toe naar een integrale strategie Er is behoefte aan een gezamenlijke en eenduidige interpretatie van wat bestemmingsmanagement inhoudt en welke doelen hiermee worden nagestreefd. Dat is momenteel nog een zoektocht. Formuleer daarom op Veluwe-niveau – vanuit betrokken overheden met een gezamenlijk belang bij bestemmingsmanagement – een gedragen inhoudelijk kader dat verbinding legt tussen ruimte, tijd, beleving, doelgroepen en bereikbaarheid. Deze integrale strategie geeft concreet richting en bepaalt het speelveld waarbinnen VisitVeluwe kan opereren. 2.

Maak Veluwe-breed duidelijke afspraken over wat wel en niet van VisitVeluwe verwacht mag worden Gelet op de complexe context en de verschillende spanningsvelden waarin VisitVeluwe opereert, is het noodzakelijk om helder vast te leggen welke taken bij VisitVeluwe horen en welke juist op lokaal niveau thuishoren. Dit geldt bijvoorbeeld voor gastheerschappen: door betere rolafbakening kunnen ‘dubbelingen’ worden voorkomen en kan de toegevoegde waarde van beide partijen worden vergroot. Gastheerschappen zijn logischerwijs het aanspreekpunt voor bewoners en lokale bezoekersinformatie; VisitVeluwe richt zich op de regionale schaal. 3. Zorg voor reguliere afstemming tussen de verschillende opdrachtgevers VisitVeluwe heeft meerdere opdrachtgevers wat vraagt om structurele coördinatie. Richt binnen de veertien Veluwse gemeenten een kern- of kopgroep in die namens deze gemeenten optreedt als opdrachtgever richting VisitVeluwe. Deze kerngroep kan tevens de verbinding leggen met andere opdrachtgevers (zoals provincie Gelderland) en de Raad van Advies VisitVeluwe en zo zorgen voor meer consistentie in verwachtingen, opdrachten en prioriteiten. Hiermee wordt het meervoudige opdrachtgeverschap beter georganiseerd en kan VisitVeluwe effectiever werken. 4.

Formuleer in een nieuwe SOK een scherper en concreter opdrachtkader voor VisitVeluwe Een toekomstige SOK moet duidelijk vastleggen wat het uitgangspunt van bestemmingsmanagement betekent voor VisitVeluwe en hoe marketing en communicatie als instrument dienen om dat beleid te ondersteunen. Dit vraagt om duidelijke afspraken over rollen, doelen en wederzijdse verwachtingen. Hierdoor ontstaat meer duidelijkheid voor zowel VisitVeluwe als gemeenten en wordt beter geborgd dat marketing en promotie in dienst staan van balans, spreiding en kwaliteit van het bezoek. Bovendien zijn in een nieuwe SOK SMART- doelen, met gestelde KPI’s en duidelijke afspraken wat wel en niet tot de taken van VisitVeluwe behoort wenselijk. EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 18 5. Investeer in samenwerking, afstemming en dialoog gedurende de looptijd van de SOK Een sterke samenwerking vereist meer en regelmatiger overleg tijdens de looptijd van de samenwerkingsovereenkomst. Betere afstemming tussentijds – in plaats van alleen bij jaarpresentaties, plannen en verslagen – helpt om verwachtingen tijdig af te stemmen en de geformuleerde afspraken bij te sturen waar nodig en gewenst.

EVALUATIE SAMENWERKINGSOVEREENKOMST VISITVELUWE 2022 - 2026 19 Een analysekader is een logisch en herleidbaar overzicht van ‘uitgangspunten’ waarmee we de doelen, veronderstellingen en werkingsmechanismen van beleid expliciet maken en toetsen op hun effecten. Verwachting Totstandkoming samenwerking Gemeenten (van de SOK) zijn aantoonbaar en tijdig betrokken bij totstandkoming van de SOK, met voldoende gelegenheid om input te leveren en feedback te geven op conceptafspraken. Doelstellingen en verwachtingen Afspraken in de SOK zijn eenduidig, concreet en begrijpelijk geformuleerd, en zijn door de gemeenten en VisitVeluwe als uitvoerbaar ervaren. VisitVeluwe beschikt over een planmatige aanpak met duidelijke doelstellingen, meetbare resultaten en periodieke monitoring van voortgang op het gebied van bestemmingsmanagement en branding/marketing van de Veluwe. Samenwerking De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van VisitVeluwe en de gemeenten zijn helder vastgelegd en zijn door beide partijen als duidelijk ervaren. Samenwerking wordt hierbij als prettig en laagdrempelig ervaren. VisitVeluwe rapporteert periodiek en gestructureerd over de voortgang van werkzaamheden aan alle gemeenten, bijvoorbeeld via voortgangsrapportages of gezamenlijke overleggen. Hierbij worden wijzigen/aanpassing in activiteiten helder en tijdig gecommuniceerd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://barneveld.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/2d83a624-a714-416a-8120-d97162f6b993?agendaItemId=a492592f-47fc-486a-b3b1-119113edf3c1