D-2A Brief provincie Gelderland inzake Herindelingsontwerp Barneveld Scherpenzeel d.d. 26-1-21.pdf

“Scherpenzeel is een klein dorp waarin men veel voor elkaar over heeft. Er wordt onderling voor elkaar gezorgd en er is een samenhang.”

Nieuw dorpenbeleid

De nieuw te vormen gemeente heeft ongeveer 70.000 inwoners met 11 dorpen. In grootte staat Scherpenzeel op de derde plek. Het voorstel is dat de nieuwe gemeente de naam Barneveld krijgt. De naam Scherpenzeel voor het huidige dorp (met buurtschappen) als woonplaats blijft uiteraard bestaan. In de nieuwe gemeente wordt de hechte gemeenschap van Scherpenzeel onderdeel van een verzameling dorpsgemeenschappen in een sterke gemeente: een moderne netwerksamenleving. De gemeente organiseert daarvoor (nieuwe) goede samenwerkingsvormen waarin sociaal en vitaal samenleven in de dorpen voorop staat. Eigen zeggenschap is daarin het sleutelwoord. Gemeente Barneveld heeft nu al een werkwijze waarin de gemeenschap in de dorpen veel ruimte krijgt voor eigen verantwoordelijkheid en zeggenschap. Uiteraard krijgt de gemeenschap van Scherpenzeel die ook. Sterker nog: we gaan op zoek naar een eigentijdse vorm van dorpenbeleid waarin de nieuwe gemeente samenwerkt met de dorpsgemeenschappen. Een belangrijk onderdeel daarin is zeggenschap. Hoe het er precies uit gaat zien, bespreken we graag met beide gemeenten en de inwoners. De gemeenteraad neemt daar dan een besluit over.

“Het beeld bestaat dat bij een fusie de identiteit van Scherpenzeel verloren gaat, maar dat hoeft niet. De kernen in Barneveld zijn erg sterk, dat kan voor Scherpenzeel ook zo blijven.” Inwoners op 1 januari 2020 Barneveld

34.800

Voorthuizen

10.920

Scherpenzeel

9.880

Kootwijkerbroek

5.635

Garderen

2.125

Stroe

1.645

Terschuur

1.515

Zwartebroek

1.420

De Glind

610

Kootwijk

265

Achterveld

140

Totaal

68.955

Gemeenschapsvoorzieningen

Belangrijke gemeenschapsvoorzieningen behouden en versterken staat voor bewoners met stip op 1. Met het nieuwe dorpenbeleid zorgt de nieuwe gemeente samen met de inwoners voor een passend en gevarieerd aanbod van voorzieningen per dorp. De sociale samenhang krijgt speciale aandacht.

“De voorzieningen zijn het belangrijkste: als deze gebaat zijn bij herindeling, prima. Als het zonder herindeling kan, is dat ook goed.”

Voor Scherpenzeel betekent dit dat de nieuwe gemeente zich inzet voor instandhouding en waar mogelijk versterking van kulturhus de Breehoek met de bibliotheek en zwembad ’t Willaert. Er blijft ook ondersteuning voor de bestaande sportvoorzieningen en speeltuinen in het dorp, waarbij de inzet van vrijwilligers belangrijk blijft. Daarnaast zet de gemeente zich in voor voorzieningen die niet door haar

gefinancierd worden, maar die van groot belang zijn voor de gemeenschap. Denk hierbij aan zorg- en welzijnsvoorzieningen, winkels en de bedrijventerreinen. Hierbij maakt de nieuwe gemeente gebruik van de kennis en ervaring met dit soort voorzieningen uit andere dorpen.

Dienstverlening en bestuur

Uitgangspunt is zorgen dat het niveau van dienstverlening en service voor de inwoners van Scherpenzeel minstens hetzelfde blijft. Hoe de gemeente dit gaat doen, wordt bepaald op basis van de behoefte van de inwoners. De nieuw te vormen gemeente kan voortborduren op het goed functionerende bestuur van de huidige gemeente Barneveld.

“Persoonlijk contact moet gecombineerd zijn met specialistische kennis, zodat een probleem of een vraag snel kan worden opgepakt.”

Financiën

Vanuit financieel perspectief vullen beide gemeenten elkaar aan. Gemeente Scherpenzeel heeft een goede vermogenspositie, gemeente Barneveld heeft voldoende mogelijkheden om de vermogenspositie te versterken. Gemeente Barneveld heeft lage belastingen, gemeente Scherpenzeel heeft hoge belastingen. Gemeente Barneveld heeft een groot weerstandsvermogen, gemeente Scherpenzeel een beperkter weerstandsvermogen (de mate waarin financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen zonder in de problemen te komen). Met een herindeling ontstaat een gemeente die financieel sterk is, ook op de langere termijn en waarvan de financiële positie samen beter is dan die van beide gemeenten afzonderlijk.

Vervolg

Beide gemeenten leggen het herindelingsontwerp ter inzage in een officiële procedure. Eenieder die wil, kan een zienswijze indienen op dit herindelingsontwerp. Dit kunt u per brief of via de mail doen tot uiterlijk 8 weken na de datum van ter inzagelegging door het gemeentebestuur. U kunt een brief met uw zienswijze (wat u van het ontwerp vindt) sturen naar de provincie: Gedeputeerde Staten van Gelderland, postbus 9090, 6800 GX Arnhem, onder vermelding van: zienswijze herindelingsontwerp Barneveld-Scherpenzeel en zaaknummer 2021-000982. Een e-mail met uw zienswijze kunt u sturen naar post@gelderland.nl met als onderwerp: zienswijze herindelingsontwerp Barneveld-Scherpenzeel en zaaknummer 2021-000982. We gaan ook zelf onderzoeken wat inwoners, ondernemers en organisaties van het ontwerp vinden. Daarvoor organiseren we bijeenkomsten en houdt Kieskompas weer een peiling. Alle reacties worden, samen met het herindelingsadvies, voorgelegd aan Provinciale Staten ter vaststelling. Het volledige herindelingsontwerp staat op www.Kijkopscherpenzeel.nl. Daar vindt u ook meer informatie over het verdere proces.

“Het geld kan ergens anders ingestoken worden dan in extra ambtenaren wanneer er wordt gefuseerd met een sterkere partner.”

Statenbrief

Datum

26 januari 2021 Zaaknummer

2021-000305 Inlichtingen bij

Onderwerp

Herindelingsontwerp Barneveld-Scherpenzeel

Provincieloket 026 359 99 99 post@gelderland.nl

Ambitie en thema

Blad

•

1 van 5

Ambitie 1 Samen voor Gelderland

Portefeuillehouder

Jan Markink Doel van deze brief

Gedeputeerde Staten verzoeken Provinciale Staten om: • de inhoud van deze brief voor kennisgeving aan te nemen (informatieplicht)

1

Inhoud voorstel (beoogd resultaat/doel)

In deze brief informeren wij uw Staten over een door ons college vastgesteld ontwerp voor de herindeling van de huidige gemeenten Scherpenzeel en Barneveld tot een nieuwe gemeente, in het kader van de Wet algemene regels herindeling (hierna: Wet arhi). Het ontwerp zal na een zienswijzeperiode worden omgezet in een door uw Staten vast te stellen herindelingsadvies aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Deze brief is een vervolg op de Statenbrief (PS2021-33) van 12 januari 2021.

2

Aanleiding

Aanleiding voor ons herindelingsvoorstel is de bestuurskrachtopgave in Scherpenzeel, die vraagt om een oplossing. Op 14 juli 2020 hebben wij daartoe besloten een zogeheten open overleg te starten in het kader van de Wet arhi, artikel 8; in de Statenbrief (PS 2021-33) van 12 januari 2021 bent u daarover geïnformeerd. Uit het variantenonderzoek, het bijbehorende participatieproces, de consultatie van de omringende overheden en de bestuurlijke overleggen met de gemeenten Scherpenzeel en Barneveld hebben wij de conclusie getrokken dat een bestuurlijke fusie de beste oplossingsrichting is voor het duurzaam versterken van de bestuurskracht van Scherpenzeel. Het gaat om een geoptimaliseerde uitwerking (die we variant 3 plus hebben genoemd), waarin de zelfbeschikking door de diverse dorpsgemeenschappen in de nieuwe gemeente, waaronder Scherpenzeel, optimaal is belegd: het zgn. dorpenbeleid 2.0. Wij zijn van mening dat deze oplossing het meest recht doet aan de wensen en belangen die wij hebben geïnventariseerd in het participatieproces: eigen zeggenschap, behoud van voorzieningen en identiteit en een slagvaardige en tegelijk goed benaderbare gemeente. Deze variant 3 plus is uitgewerkt in voorliggend herindelingsontwerp.

3

Bestaand beleid c.q. kader

De Wet arhi regelt de procedure voor herindeling van gemeenten. De provincie kan het initiatief nemen voor een herindelingsprocedure als zij oordeelt dat er een evident bestuurskrachtprobleem

Datum

26 januari 2021 Zaaknummer

2021-000305 Blad

2 van 5

ligt waar de gemeente zelf geen adequate oplossing voor kan vinden – zoals in Scherpenzeel - en dat herindeling een goede optie is. Het beleidskader gemeentelijke herindeling 2018 geeft de criteria weer waaraan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) herindelingsadviezen toetst. Op basis van deze criteria hebben wij het open overleg georganiseerd en het herindelingsontwerp opgesteld.

4

Argumenten/afwegingen/risico’s

In deze paragraaf schetsen wij kort de inhoud van het herindelingsontwerp. Gezien de toegevoegde ‘plus’ gaan wij specifiek in op het dorpenbeleid van de nieuwe gemeente en de dorpsvisie Scherpenzeel. Ook gaan wij wat dieper in op de voorbereiding die nodig is om tot de nieuwe gemeente te komen en onze rol daarin. Inhoud herindelingsontwerp In het herindelingsontwerp wordt achtereenvolgens ingegaan op: • •

• • • •

De kenmerken en beschrijving van de beide huidige gemeenten Scherpenzeel en Barneveld; De bestuurskrachtproblematiek van Scherpenzeel, het traject om tot een oplossing te komen daarvoor en de rol van provincie Gelderland daarbij, leidend tot besluitvorming over de toepassing van artikel 8 Wet arhi; Een verslag van het open overleg en de inhoudelijke afweging van de varianten voor de oplossing van de bestuurskrachtproblematiek van Scherpenzeel; Een beschrijving van de nieuw te vormen gemeente Barneveld met aandacht voor o.m. de financiële aspecten van de nieuwe gemeente en het dorpenbeleid 2.0; De toetsing van dit herindelingsontwerp aan de beleidskaders van BZK en provincie Gelderland; De voorbereiding op de vorming van de nieuwe gemeente per 1-1-2023.

Variant 3 plus: vernieuwing dorpenbeleid Als onderdeel van dit herindelingstraject wordt ingezet op vernieuwing van het bestaande dorpenbeleid van gemeente Barneveld, met als doel versterking en bevordering van zeggenschap en betrokkenheid van de dorpen in de (nieuwe) gemeente. Wij beschouwen dit als een essentiële plus in het fusieproces, omdat hierdoor de belangen en verwachtingen van inwoners van Scherpenzeel en andere dorpen in de nieuwe gemeente optimaal worden bediend. Bij het vormgeven van de nieuwe gemeente zullen wij ons ertoe inzetten om samen met de beide gemeenten en zo mogelijk in samenspraak met het ministerie van BZK, voor de dorpen in de nieuwe gemeente Barneveld -waaronder dan Scherpenzeel- een eigentijdse en innovatieve vorm van dorpenbeleid en kernrepresentatie op te zetten: het zgn. dorpenbeleid 2.0. Voor alle duidelijkheid merken wij op dat wij er graag energie in steken, maar de provincie besluit niet over het dorpenbeleid, dat is aan de gemeenteraad. Het voorstel is dat de nieuwe gemeente de naam Barneveld krijgt. De naam Scherpenzeel voor het huidige dorp (met buurtschappen) blijft in stand.

Datum

26 januari 2021 Zaaknummer

2021-000305 Blad

3 van 5

Dorpsvisie In de periode vanaf de vaststelling van dit herindelingsontwerp tot de fusiedatum van 1-1-2023 zal in samenspraak met de inwoners van Scherpenzeel een dorpsvisie worden ontwikkeld, die nauw aansluit bij de Toekomstvisie Scherpenzeel 2030, zie onderdeel E van het bijlagenboek. Kernthema’s van deze uit te werken ‘Dorpsvisie Scherpenzeel na 1 januari 2023’ zijn in ieder geval: • Instandhouding en ontwikkeling van aanwezige voorzieningen. In het herindelingsontwerp is hiertoe een zgn. voorzieningenscan uitgevoerd, waardoor inzicht is ontstaan in het voorzieningenniveau in beide gemeenten; • Balans tussen ontwikkeling van woningbouw, economie en groene waarden; • Bereikbaarheid en kwaliteit openbare ruimte; • Zeggenschap en representatie vanuit de gemeenschap in de nieuwe gemeente middels genoemd dorpenbeleid 2.0; • Professionaliteit én maatwerk in gemeentelijke dienstverlening voor Scherpenzeel. Bouwen aan de nieuwe gemeente Op grond van artikel 79 Wet arhi zijn de gemeenten in onderling overleg verantwoordelijk voor de voorbereiding van de nieuwe gemeente met alles wat daarbij hoort, waaronder: • • •

• • • • •

Vernieuwing dorpenbeleid (van 1.0 naar 2.0) en voorbereiding van genoemde dorpsvisie; Voorbereiding platform voor representatie van en samenwerking met Scherpenzeel in de nieuwe gemeente (bijvoorbeeld Vereniging voor Plaatselijk belang); Uitwerking dienstverleningsconcept gemeente Barneveld voor de kern Scherpenzeel en implementatie daarvan ten behoeve van een goede overgang per 1-1-2023, met bijzondere aandacht voor het sociaal domein en belastingen; Organisatorische en personele overgang/integratie medewerkers gemeente Scherpenzeel (incl. huisvesting en Sociaal Plan); Overgang lopende projecten en dossiers gemeente Scherpenzeel per 1-1-2023 naar nieuw bestuur en organisatie; Begroting 2023 en meerjarenraming nieuwe gemeente met integratie van beide huidige financiële huishoudingen; Integratie ICT-systemen en werkprocessen per 1-1-2023; Harmonisatie beleid en regelgeving vanaf 1-1-2023.

In artikel 79 Wet arhi heeft de provincie de rol om bovengenoemd overleg te bevorderen. Op grond hiervan zijn wij voornemens een overlegstructuur op te zetten met en tussen de beide gemeenten, waarin de voorbereidingsactiviteiten ambtelijk en bestuurlijk ter hand worden genomen. Deze overlegstructuur zullen wij uiteraard invullen in overleg met beide gemeenten.

5

Financiële consequenties

Herindelingsscan Voor het herindelingsontwerp is een herindelingsscan uitgevoerd (zie onderdeel B van het bijlagenboek). In deze scan is de actuele financiële situatie in beide gemeenten beschreven en wordt ingegaan op de financiële effecten van herindeling, waaronder de gevolgen voor de gemeentelijke kosten, het efficiencyvoordeel en de lokale lasten voor inwoners en bedrijven.

Datum

26 januari 2021 Zaaknummer

2021-000305 Blad

4 van 5

Conclusie is dat de fusie zal leiden tot een financieel robuuste gemeente met een aanvaardbaar lastenniveau, ook op de langere termijn. Kosten herindeling Voor het geheel aan voorbereidingsactiviteiten voor de nieuwe gemeente is een projectmatige aanpak de aangewezen weg, in nauwe samenwerking tussen de beide gemeenten. Wij zijn bereid dit proces te ondersteunen met capaciteit en kennis. Voor de met de voorbereiding gemoeide extra kosten voor beide gemeenten kan door de beide gemeenten vanaf 2022 in principe een beroep worden gedaan op de frictiekosten-uitkering voor fuserende gemeenten uit het Gemeentefonds. Voor Barneveld-Scherpenzeel gaat het om een in tranches uit te keren Rijksbijdrage van totaal € 5,6 mln. Wij zijn bereid om met de gemeenten in overleg te treden over een vorm van facilitering in het voorbereidingsproces. Voor zover dat financiële consequenties heeft zijn wij voornemens maatwerkafspraken te maken in het kader van bestaande provinciale regelingen, zoals de programma’s Vitaal Openbaar bestuur (PS 2020-244) en Leefbaarheid (met daarin de zgn. dorpendeals; PS 2020-288). Hierdoor snijdt het mes aan twee kanten: wij ondersteunen de bouw van de nieuwe gemeente en brengen ook de provinciale doelen dichterbij. Mochten de bestaande middelen niet toereikend blijken te zijn, dan zullen wij in relatie met de MTR een vervolgvoorstel doen aan uw Staten.

Preventief toezicht vanwege artikel 21 Wet arhi Voor herindeling zijn twee opties mogelijk: regulier en licht. In de reguliere variant worden beide gemeenten opgeheven en een nieuwe gemeente gevormd. In de lichte variant blijft de grootste gemeente bestaan (Barneveld) en wordt Scherpenzeel daaraan toegevoegd. Beide opties hebben voor- en nadelen; in het herindelingsontwerp wordt nog geen keuze gemaakt. Voor een lichte samenvoeging geldt als voorwaarde dat beide deelnemende gemeenten hiermee kunnen instemmen. In de voorbereiding van het aan uw Staten voor te leggen herindelingsadvies zullen wij beoordelen of er draagvlak is in beide gemeenten voor een lichte samenvoeging. Op grond van artikel 21 Wet arhi wordt van rechtswege vanaf het moment van vaststelling van dit herindelingsontwerp preventief financieel toezicht ingesteld op de uitgaven van beide gemeenten. Wij zullen met de gemeenten overleggen hoe dit in de praktijk het beste kan worden vormgegeven, rekening houdend met schaal en karakter van beide gemeenten. Indien op een later moment gekozen zou worden voor een lichte samenvoeging, is het preventief financieel arhi-toezicht alleen van toepassing voor de op te heffen gemeente.

6

Proces en evaluatie

Bekendmaking herindelingsontwerp Het vastgestelde herindelingsontwerp sturen wij naar de gemeenten Scherpenzeel en Barneveld en (ter kennisgeving) aan de minister van BZK. Ook de omringende gemeenten (Ede, Veenendaal, Renswoude, Woudenberg), de regio Food Valley en de provincie Utrecht worden op de hoogte gesteld. Tot slot zullen de wettelijke partners (waterschap Vallei & Veluwe, omgevingsdienst Vallei en veiligheidsregio Midden Gelderland) worden geïnformeerd.

Datum

26 januari 2021 Zaaknummer

2021-000305 Blad

5 van 5

Rondom het herindelingsontwerp zijn wij voornemens een proces van communicatie en informatievoorziening op te zetten, in nauwe samenspraak met de beide gemeenten. In dat kader zullen wij het ontwerp toelichten (vanwege Covid-19 zal dat digitaal plaatsvinden middels webinars) en met inwoners in gesprek gaan. De informatieronde zullen wij vergezeld laten gaan met een publiekssamenvatting, zie bijlage bij deze brief. Ook nemen wij ons voor een draagvlakonderzoek te doen door een enquête te houden onder de inwoners van beide gemeenten. Wij zullen uw Staten, behalve via deze Statenbrief, nader mondeling informeren over dit herindelingsontwerp via de gebruikelijke route. De eerstvolgende beeldvormende bijeenkomst over dit onderwerp is gepland op 3 februari, de eerstvolgende oordeelsvormende op 10 februari a.s. Procedure Wet arhi De start van de nieuwe gemeente is voorzien per 1-1-2023. Dit is gezien de wettelijke termijnen, die aan de vervolgstappen gebonden zijn, de snelst mogelijke fusiedatum. Na de vaststelling van dit herindelingsontwerp zal er een zienswijzeprocedure worden uitgevoerd. Hiertoe leggen de Colleges van B&W de stukken binnen 14 dagen na ontvangst van dit herindelingsontwerp ter inzage in de gemeenten.

In deze procedure krijgt een ieder de mogelijkheid om tot uiterlijk 8 weken na de ter inzagelegging een zienswijze in te dienen, de beide gemeenteraden hebben 3 maanden de tijd na ontvangst van ons besluit. De zienswijzen dienen te worden ingediend bij ons college. Aan de hand hiervan wordt het herindelingsadvies opgesteld, dat wij aan uw Staten ter besluitvorming zullen voorleggen, naar verwachting op 7 juli a.s. Nadat u het herindelingsadvies heeft vastgesteld, wordt dit aangeboden aan de minister van BZK. De minister van BZK is vervolgens verantwoordelijk voor het indienen van een wetsvoorstel dat tot de fusie moet leiden en alsdan aanbieden aan de Staten-Generaal uiterlijk in december 2021. Indien de minister het wetsvoorstel tijdig indient, betekent dit dat de Tweede Kamer ook tijdig tot behandeling kan overgaan. Als daarna ook de Eerste Kamer instemt met het wetsvoorstel kan de fusie per 1-1-2023 plaatsvinden. Indien de minister voor 31 december 2021 het wetsvoorstel aanbiedt aan de Staten-Generaal worden de gemeenteraadsverkiezingen voor de beide gemeenten van maart 2022 uitgesteld tot herindelingsverkiezingen voor de gemeenteraad van de nieuwe gemeente in november 2022. Gedeputeerde Staten van Gelderland John Berends - Commissaris van de Koning Pieter Hilhorst - secretaris Bijlagen:

-

Besluit GS vaststelling herindelingsontwerp Publiekssamenvatting herindelingsontwerp Barneveld-Scherpenzeel Herindelingsontwerp (incl. bijlagenboek)

Gedeputeerde Staten van Gelderland

Datum

26 januari 2021 Zaaknummer

Besluit

2021-000305 Inlichtingen bij

Provincieloket 026 359 99 99 post@gelderland.nl

Onderwerp Blad

Herindelingsontwerp gemeente Barneveld - Scherpenzeel

1 van 1

Gedeputeerde Staten van Gelderland

Gezien de resultaten van het open overleg dat in het kader van de Wet algemene regels herindeling heeft plaatsgevonden; Gelet op artikel 8, tweede en derde lid, van de Wet Algemene regels herindeling; Besluiten

1.

Het herindelingsontwerp Gemeente Barneveld – Scherpenzeel met bijlagen vast te stellen;

2.

Het herindelingsontwerp met bijlagen toe te zenden aan de gemeenteraden van de gemeente Barneveld en Scherpenzeel en aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties;

3.

Het herindelingsontwerp met bijlagen toe te zenden aan de colleges van de gemeente Barneveld en Scherpenzeel met het verzoek het herindelingsontwerp tijdig ter inzage te leggen zodat een ieder zijn zienswijze over het ontwerp kenbaar kan maken aan Gedeputeerde Staten.

Gedeputeerde Staten van Gelderland

John Berends Commissaris van de Koning

Pieter Hilhorst Secretaris

Bijlage financieel arhi-toezicht Artikel 21, eerste lid Wet arhi bepaalt dat de door Gedeputeerde Staten aangewezen besluiten van het gemeentebestuur moeten worden goedgekeurd door Gedeputeerde Staten, met ingang van de dag waarop een gemeente volgens een herindelingsontwerp in aanmerking komt voor herindeling. Het tweede lid van dit artikel 21, Wet arhi bepaalt dat Gedeputeerde Staten categorieën van besluiten kunnen aanwijzen die onder het toezicht als bedoeld in het eerste lid komen te vallen. Hoe en waarom toezicht? De besluiten die onder dit specifieke toezicht vallen worden getoetst aan "het financieel belang van de gemeente of gemeenten waarvan het gebied van de betrokken gemeente deel zal gaan uitmaken". Dit toezicht moet voorkomen dat besluiten erg nadelig uitpakken voor de financiële positie van de nieuw te vormen gemeente. Gedeputeerde Staten treden dus op als belangenbehartiger voor de nieuw te vormen gemeente. Waarop wordt beoordeeld? Ook voor het uitvoeren van deze specifieke vorm van toezicht hanteren Gedeputeerde Staten het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 . Dit beleidskader brengt alle besluiten met financiële gevolgen onder de goedkeuring als bedoeld in artikel 21 van de Wet arhi. Bij een limitatieve opsomming zouden mogelijk toch belangrijke besluiten buiten het toezicht komen te vallen.

Dat willen Gedeputeerde Staten door middel van deze ruime beschrijving voorkomen. Hiermee wordt de verantwoordelijkheid voor een volledige toezending van de besluiten met belangrijke financiële gevolgen bij de betrokken gemeenten zelf gelegd. Een onderdeel van de beoordeling vormt de afstemming/overleg van de fusiepartners (daarover hieronder meer). Welke besluiten vallen onder het toezicht? Kortweg geldt dit toezicht voor besluiten die invloed kunnen hebben op de financiële positie van de huidige of de nieuw te vormen gemeente(n). Deze behoeven alleen goedkeuring als deze besluiten leiden tot: • Nieuwe uitgaven • Verhoging van bestaande uitgaven • Verlaging van bestaande inkomsten • Vermindering van vermogen. Besluiten die alleen de gemeente zelf raken Het gaat hier om besluiten die verder geen financiële gevolgen hebben voor de bij de herindeling betrokken gemeente(n).

Enkele voorbeelden zijn: • begroting (bij bestaand beleid); • een eenmalige/incidentele uitgaaf in de periode voor herindeling, dus nog als zelfstandige gemeente, die niet leidt tot structurele uitgaven en waarvoor het eigen vermogen (algemene reserve) niet aangesproken wordt, omdat binnen de aanwezige begrotingsruimte (van het programma) dekking voorhanden is; • besluiten tot aanpassing van de begroting, zonder dat dit leidt tot een begrotingswijziging (mutaties binnen hetzelfde programma). Begroting De voorwaarde dat op een aanvaardbare wijze in dekking is voorzien geldt nadrukkelijk voor de begroting. Het begrotingsjaar dient structureel en reëel in evenwicht te zijn. Volgens het reguliere toezicht op basis van artikel 189 tweede lid van de Gemeentewet kan een raad hiervan afwijken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht. Hier biedt de Gemeentewet echter onvoldoende bescherming aan de nieuw te vormen gemeente en geeft de bijzondere vorm van financieel toezicht op basis van artikel 21 van de Wet arhi wel de benodigde bescherming. Een besluit over de (meerjaren) begroting betreft alleen het eerste begrotingsjaar. Op basis van artikel 189 en 191, eerste lid van de Gemeentewet worden de lasten door het vaststellingsbesluit beschikbaar gesteld (geautoriseerd) voor het begrotingsjaar.

Dit besluit kan alleen worden goedgekeurd als er op een aanvaardbare wijze in dekking is voorzien. Een begroting die niet structureel en reëel sluitend is, moet formeel in evenwicht worden gebracht. Dit kan door een incidenteel dekkingsmiddel in te zetten, bijvoorbeeld een onttrekking aan de algemene reserve. Deze incidentele dekking voldoet niet aan het criterium van een aanvaardbare dekking, omdat hiermee het vermogen van de huidige gemeente en daarmee ook het vermogen van de nieuw te vormen gemeente vermindert. Ook legt een niet structureel en reëel sluitende begroting een claim op de nieuw te vormen gemeente door de benodigde maatregelen voor het herstel van het structureel evenwicht naar de toekomst te verschuiven. Besluiten die meerdere van de bij de herindeling betrokken gemeenten raken Enkele voorbeelden zijn: • Begrotingen, Burap’s en voor- en najaarsnota’s • Begrotingswijzigingen vanaf € 300.000,- voor Barneveld en € 50.000,- voor Scherpenzeel. • Aankopen van onroerend goed vanaf € 300.000,- voor Barneveld en € 50.000,- voor Scherpenzeel. • Voor strategische aankopen kunnen kaders worden afgesproken waarbinnen deze aankopen kunnen plaatsvinden • Besluiten tot personeelsaangelegenheden, die aanleiding geven tot een begrotingswijziging. Het betreft o.a.

besluiten inzake vaststelling/wijziging van de rechtspositieregeling (inclusief de bezoldigingsregeling) • Wijziging van financiële systematieken indien de wijziging plaatsvindt op grond van budgettaire overwegingen • Besteding van de financiële ruimte en algemene reserves • Garanties • Geldleningen worden vanaf een jaar voor de feitelijke herindeling voorgelegd Op deze wijze kan worden voorkomen dat een gemeente geldleningen aantrekt terwijl een andere gemeente overliquide is

2

• •

Belastingverordeningen Investeringsplannen.

Besluiten die de nieuw te vormen gemeente betreffen Het gaat om besluiten met financiële gevolgen die niet kunnen wachten op besluitvorming door de raad van de nieuw te vormen gemeente. Enkele voorbeelden zijn: • besluiten waarvan de (kapitaal)lasten zich pas voor het eerst voordoen na het moment van herindeling (bijv. een besluit tot het bouwen van één nieuw gemeentehuis); • besluiten over de bestaande gemeentehuizen (wel of niet verkopen) kunnen ook onder deze categorie vallen. Of iets breder geformuleerd: een besluit over de huisvesting van het ambtelijk apparaat en bestuur. Gedeputeerde Staten stellen nadrukkelijk dat de raden van gemeenten waarvoor de Wet arhi van toepassing is hun verantwoordelijkheid voor een structureel sluitende begroting behouden ook nu Gedeputeerde Staten als toezichthouder in de besluitvorming is betrokken. Welke besluiten hoeven niet voorgelegd te worden aan de andere gemeente? • Begrotingswijzigingen tot € 300.000,- voor Barneveld en tot € 50.000,- voor Scherpenzeel. • Onroerende zaaktransacties onder de € 25.000,- die dienen om normale, geldende bestemmingsplannen te realiseren en passen binnen rendabele exploitatieopzetten. • Geldleningen worden tot een jaar voor de feitelijke herindeling niet voorgelegd.

Afstemmen met fusiepartner In het algemeen willen Gedeputeerde Staten de visie van alle bij een fusie betrokken gemeenten weten ten aanzien van de besluiten die hun goedkeuring behoeven. Overeenstemming tussen betrokken gemeenten is namelijk een van de toetscriteria (zie beoordelen besluiten). De her in te delen gemeente legt daartoe deze besluiten ter afstemming voor aan de andere betrokken gemeenten. Voor de duidelijkheid: dit geldt dus voor begrotingswijzigingen boven eerdergenoemde bedragen. De onder arhi-toezicht gestelde gemeenten leggen daartoe deze besluiten ter afstemming voor. Dit doen zij voordat daarover haar besluitvorming plaatsvindt. Het resultaat van deze afstemming maakt onderdeel uit van de uiteindelijke besluitvorming over het besluit door de raad van de onder arhi-toezicht gestelde gemeente. Gedeputeerde Staten kunnen ook zelf bij de raden of colleges naar hun visie informeren. Procedure inzenden besluiten Binnen 2 weken na vaststelling van een aangewezen besluit door de raad of het college, wordt dit besluit ter goedkeuring ingezonden aan Gedeputeerde Staten in digitale vorm (zoals pdf) en in afschrift aan de ambtelijke financieel toezichthouder. Digitale aanlevering in een web versie (HTML of link) van het document is niet toegestaan.

De in te zenden stukken bestaan uit het getekende besluit, eventueel aanvullende bijlagen (bijvoorbeeld de begrotingswijziging) en de uitkomsten van de afstemming met de betrokken

3

gemeente(n). In gevallen dat niet blijkt dat onderling is afgestemd, kunnen Gedeputeerde Staten het besluit zelf aan de betrokken gemeente(n) voorleggen. Beoordelen besluiten Ook voor het uitvoeren van deze specifieke vorm van toezicht hanteren Gedeputeerde Staten het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020. Dit beleidskader brengt alle besluiten met financiële gevolgen onder de goedkeuring als bedoeld in artikel 21 van de Wet arhi. Gedeputeerde Staten beoordelen de besluiten op grond van hun eigen verantwoordelijkheid als toezichthouder, zij treden op als belangenbehartiger van de nieuw te vormen gemeente. Daarom zullen de besluiten die leiden tot verarming van de gemeente doorgaans geen goedkeuring krijgen, omdat deze in strijd zijn met het financieel belang van de nieuw te vormen gemeente. Te allen tijde beoordelen Gedeputeerde Staten of er op een aanvaardbare wijze in dekking is voorzien. Indien een gemeente eigendommen verkoopt om met de opbrengst nieuwe (kapitaal)uitgaven te dekken, hebben Gedeputeerde Staten hiertegen in het algemeen bezwaar. Tegen de verkopen als zodanig zijn meestal geen bedenkingen, echter wel tegen de aanwending van de verkregen middelen.

Bij de beoordeling van de besluiten gaat de toezichthouder ook uit van de navolgende criteria: • onvoorzien • onuitstelbaar • onontkoombaar • overeenstemming tussen betrokken gemeente(n) • dekking verzekerd. Deze criteria volgen Gedeputeerde Staten in het belang van de nieuw te vormen gemeente, waarbij als uitgangspunt geldt dat reguliere ontwikkelingen in de betrokken gemeente en de gemeenten/organisaties waarmee de gemeente een samenwerkingsverband heeft niet worden geblokkeerd. Gedeputeerde Staten hangen steeds meer gewicht aan de criteria naarmate de datum van herindeling nadert. Voor het criterium 'overeenstemming (afstemming) tussen betrokken gemeente(n)' geldt dat in het geval de betrokken gemeente(n) instemt met het voorgenomen besluit, Gedeputeerde Staten zich bij de beoordeling van het besluit terughoudend zullen opstellen. Gedeputeerde Staten houden bij hun besluitvorming wel altijd de eigen verantwoordelijkheid als toezichthouder. Als de betrokken gemeente(n) niet instemt met het voorgenomen besluit, dan zal de beoordeling van het betreffende besluit meer indringend van karakter zijn en zal een meer inhoudelijke beoordeling plaatshebben. Besluiten kort voor herindeling Het beoordelingsbeleid kort voor de herindeling verdient een bijzondere vermelding.

Dit beleid houdt in, dat in de periode gelegen tussen de besluitvorming in de Tweede Kamer en Eerste Kamer en de datum van ingang van herindeling ook de navolgende aspecten bij de beoordeling worden betrokken. Gedeputeerde Staten zullen nagaan of het besluit niet kan worden uitgesteld dan wel vermeden. Besluiten tot uitgaven met een meer ingrijpend karakter en/of van aanzienlijke omvang komen dan in het algemeen niet voor goedkeuring in aanmerking. Ook wordt de behandeling van besluiten die worden ingezonden in de laatste maand voordat de herindeling ingaat opgeschort tot na de herindeling, om aan de nieuwgevormde gemeente te vragen of het verzoek om goedkeuring gehandhaafd blijft of wordt ingetrokken.

4

Goedkeuren, gedeeltelijk goedkeuren, goedkeuring onthouden De Wet arhi bevat geen termijn voor de afhandeling van besluiten vallend onder het toezicht, dit betekent dat de algemene regeling opgenomen in titel 10.2. van de Algemene wet bestuursrecht, van toepassing is. Uit de beoordeling kunnen drie situaties ontstaan, een besluit komt in aanmerking voor: • goedkeuring • gedeeltelijke goedkeuring, indien dit strookt met de aard en de inhoud van het besluit • goedkeuring onthouden. De goedkeuring kan niet voor een bepaalde tijd of onder voorwaarden worden verleend, noch worden ingetrokken. Einde toezicht Het bijzonder arhi-toezicht blijft van toepassing tot de datum van herindeling. Op de datum van herindeling vervalt het toezicht van rechtswege, of het toezicht vervalt op een eerder moment als de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dat bepaalt (artikel 21, tweede lid van de Wet arhi). Die bevoegdheid is bedoeld voor het geval dat het herindelingsproces niet wordt voortgezet. Als het bijzonder toezicht eindigt gedurende een begrotingsjaar, dan blijft het toezicht op basis van de Gemeentewet (financieel toezicht) voor het begrotingsjaar van kracht. Wanneer de vorm van toezicht preventief is, vanwege het ontbreken van structureel en reëel begrotingsevenwicht, behoeven de begroting en begrotingswijzigingen (nog steeds) de goedkeuring van Gedeputeerde Staten.

Begroting nieuwe gemeente Voor een nieuwe gemeente is het opstellen van de begroting niet eenvoudig. Vaak ontbreken relevante begroting- en rekeningcijfers van vorige jaren. Bovendien moeten gelijktijdig ook veel andere werkzaamheden worden verricht, zoals bijvoorbeeld het opstellen van jaarrekeningen. Omdat de nieuw gekozen raad pas vanaf de herindelingsdatum bevoegd is om lasten, baten en investeringen te autoriseren, is het niet mogelijk de begroting vóór ingang van de herindeling vast te stellen. In de praktijk betekent dit, dat de nieuwe gevormde gemeente voor het eerste begrotingsjaar onder preventief financieel toezicht staat wegens overschrijding van de inzendtermijn van de begroting. In artikel 47 lid 2 van de Wet arhi is geregeld, dat voor het tijdvak waarin voor de nieuwe gemeente nog geen begroting vastgesteld is, de nieuwe gemeente bevoegd is tot het doen van uitgaven, voor zover daartegen bij Gedeputeerde Staten geen bezwaar bestaat. In het algemeen hebben Gedeputeerde Staten geen bezwaar tegen het doen van uitgaven op basis van de laatst vastgestelde begrotingen (bestaand beleid) van de opgeheven gemeenten. Wel hebben Gedeputeerde Staten bezwaar tegen het doen van uitgaven op basis van nog niet vastgesteld nieuw beleid. Vaststellen van nieuw beleid is een bevoegdheid van de nieuwe raad en kan pas bij of na het vaststellen van de begroting plaatsvinden.

In de Wet arhi is formeel niet geregeld wanneer de begroting uiterlijk door de raad vastgesteld dient te worden. Het is echter gewenst dat de periode waarin uitgaven gedaan (moeten) worden zonder dat daar een vastgestelde begroting aan ten grondslag ligt, zo kort mogelijk is. Daarom wordt geadviseerd, dat de eerste begroting voor 15 april door de raad vastgesteld wordt. De datum 15 april is ook de uiterlijke datum dat de Iv3 van de begroting ingezonden dient te worden bij het CBS. Wanneer inzending van de Iv3 van de begroting na 15 april plaatsvindt, kan het ministerie van BZK besluiten om de uitbetaling van de algemene uitkering op te schorten.

5