Collegevoorstel plan van aanpak suïcidepreventie
Tekst van het document
Aandachtsgebied: Samenleving Voorstelnr. 4962 Behandelaar: M. van der Wouw, Team Beleid Portefeuillehouder: D. de Vries Vertrouwelijk: Nee Barneveld, 6 oktober 2026 Onderwerp: Plan van aanpak Suïcidepreventie 2026-2027 Gevraagde beslissing: 1. In te stemmen met het ‘Plan van aanpak suïcidepreventie 2026-2027’. 2. De raad via de lijst ingekomen stukken te informeren over het ‘Plan van aanpak suïcidepreventie 2026-2027.’ 1. Inleiding Wet integrale suïcidepreventie Gemeenten hebben sinds 1 januari 2026 een wettelijke verantwoordelijkheid om aandacht te besteden aan suïcidepreventie binnen het gezondheidsbeleid. Gemeenten hebben ruimte om zelf te bepalen hoe zij hier lokaal invulling aan geven, maar de wet gaat uit van een integrale aanpak. Dat betekent dat naast zorg ook maatschappelijke factoren die samenhangen met suïcidaliteit worden betrokken. Als gemeente geven wij hier invulling aan door een lokale aanpak voor suïcidepreventie op te zetten. Regionale cijfers zelfdoding Ter ondersteuning van gemeenten hebben de VNG, GGD GHOR Nederland en 113 Zelfmoordpreventie een ondersteuningsprogramma ontwikkeld. Als onderdeel hiervan is een regionaal beeld opgesteld met cijfers en trends voor suïcidepreventie (bijlage 2). Hieruit blijkt dat in 2024 75 personen overleden zijn door zelfdoding in de GGD-regio Gelderland- Midden.
11% van de volwassenen rapporteerde gedachten aan zelfdoding in het afgelopen jaar en van de jongvolwassenen (16-25 jaar) gaf 28% aan gedachten aan zelfdoding te hebben het afgelopen jaar. Het exacte aantal pogingen tot zelfdoding in Nederland is niet bekend, omdat er geen centrale plek is waar dit geregistreerd wordt. Over het algemeen wordt het aantal pogingen tot zelfdoding geschat op circa twintig keer zoveel als het aantal zelfdodingen. Naar schatting deden in de GGD-regio Gelderland-Midden 1500 personen een poging tot zelfdoding, waarvan 217 in 2024 geregistreerd werden bij de politie. Hierbij vallen een aantal risicogroepen in het bijzonder op: 1. Jongeren en jongvolwassenen 2. Mannen van middelbare leeftijd 3. Mensen met een psychische kwetsbaarheid 4. Mensen die sociaal geïsoleerd zijn 5. Mensen met financiële of arbeidsgerelateerde kwetsbaarheid 6. LHBTIQA+ inwoners Daarnaast stelt 113 dat wanneer gekeken wordt naar werksector, mensen die werkzaam zijn in de agrarische sector relatief een van de hoogste risico’s op zelfdoding hebben. Dit is in het regionale beeld niet afzonderlijk onderzocht. Gezien het relatief grote aandeel agrarische ondernemers in de gemeente Barneveld zou dit in onze gemeente ook een risicogroep kunnen zijn.
Verankering in gezondheidsbeleid - 2 - In de Regionale visie publieke gezondheid 2026-2040 is suïcidepreventie aangemerkt als een van de drie regionale opgaves en dus op regionaal niveau verankerd in beleid. Suïcidepreventie is daarnaast in de gemeente Barneveld lokaal verankerd in de visie Sociaal domein. In het specifiek heeft het een plek binnen opgave 3: Gezond en weerbaar samenleven. Dit plan van aanpak draagt daarmee bij aan de volgende doelen binnen deze opgave: 1. Meer inwoners, van jong tot oud, voelen zich vitaal en gezond 2. Problemen worden vaker genormaliseerd en binnen de gemeenschap opgelost 3. Inwoners krijgen beter passende en op elkaar afgestemde ondersteuning, doordat het sociaal en medisch domein beter op elkaar aansluiten Daarnaast draagt het plan van aanpak ook bij aan de volgende doelen binnen opgave 1: 1. Meer inwoners ontmoeten elkaar en ondernemen samen activiteiten 2. Meer inwoners weten zich zelfstandig te redden met behulp van hun eigen netwerk Plan van aanpak Om invulling te geven aan de wettelijke taak en uitvoering te geven aan de lokale ambities is een plan van aanpak opgesteld (bijlage 1). De aanpak sluit aan bij de adviezen van 113 Zelfmoordpreventie en is een uitwerking van de doelen binnen de visie sociaal domein 2026- 2040.
Het plan van aanpak richt zich op bewustwording, deskundigheidsbevordering, samenwerking en het versterken van signalering en ondersteuning. 2. Beoogd effect In 2026 en 2027 geven we uitvoering aan een lokale aanpak voor suïcidepreventie, gericht op bewustwording en betere signalering, het bespreekbaar maken van suïcidaliteit en het versterken van de samenwerking met lokale en regionale partners. De aanpak wordt na afloop in 2027 geëvalueerd. Op basis daarvan bepalen we hoe suïcidepreventie structureel onderdeel wordt van de uitvoering van de Visie Sociaal Domein 2040. 3. Argumenten 1.1 Met het plan van aanpak geven we uitvoering aan wettelijke en lokale ambities. Suïcidepreventie is sinds 1 januari 2026 een wettelijke gemeentelijke taak. Daarnaast sluit de aanpak aan bij meerdere doelen uit de Visie Sociaal Domein 2026-2040 op het gebied van mentale gezondheid, preventie en ondersteuning van kwetsbare inwoners. Met het vaststellen van het plan van aanpak worden deze wettelijke en lokale ambities vertaald naar een concrete en samenhangende aanpak. 1.2 Het plan van aanpak sluit aan bij landelijke kennis en bewezen methodieken. De voorgestelde aanpak is gebaseerd op het EAAD-model voor suïcidepreventie van 113 Zelfmoordpreventie. Hiermee wordt aangesloten bij de adviezen van 113 Zelfmoordpreventie voor het terugdringen van suïcidaliteit.
1.3 Het plan van aanpak richt zich op preventie, bewustwording en samenwerking. Met de inzet van gatekeeperstrainingen, bewustwordingsactiviteiten, regionale samenwerking, onderzoek naar risicolocaties en verkenningen binnen onderwijs en eerstelijnszorg wordt op meerdere niveaus gewerkt aan het voorkomen van suïcides en suïcidepogingen. Hierdoor wordt suïcidepreventie integraal benaderd en wordt het vanuit verschillende disciplines opgepakt. 4. Kanttekeningen 1.1 Er kan overlap ontstaan met toekomstige regionale activiteiten op het gebied van suïcidepreventie 113 adviseert een regionale samenwerking, waar GGD Gelderland-Midden kartrekker zou kunnen zijn. De regionale samenwerking op suïcidepreventie binnen GGD Gelderland-Midden is nog in ontwikkeling. Hierdoor bestaat het risico dat onderdelen van de lokale aanpak later aansluiten op of overlappen met regionale activiteiten. Tegelijkertijd is nog onduidelijk wanneer de regionale aanpak wordt uitgewerkt. Conform het advies van 113 Zelfmoordpreventie, wordt er - 3 - daardoor voor gekozen om lokaal alvast te starten en later waar nodig aan te sluiten op regionale ontwikkelingen. 1.2 De structurele borging van de lokale aanpak is nog niet volledig uitgewerkt. Het plan richt zich in eerste instantie op de uitvoering in 2026-2027.
Op basis van de ervaringen en evaluatie wordt bepaald op welke manier suïcidepreventie structureel onderdeel wordt van de uitvoering van de Visie Sociaal Domein 2040. Hierdoor kan de aanpak worden aangepast wanneer de uitvoering van de visie sociaal domein verder doorontwikkeld is. 5. Financiën Voor suïcidepreventie is structureel € 28.000 per jaar beschikbaar binnen het gemeentefonds. De activiteiten uit het plan van aanpak worden binnen dit beschikbare budget uitgevoerd. Er is geen aanvullend budget nodig. 6. Participatie en communicatie a) Participatie Bij de ontwikkeling en uitvoering van de suïcidepreventieaanpak wordt samengewerkt met maatschappelijke partners, zorgorganisaties, het onderwijs en andere betrokken partijen. Ook wordt onderzocht welke rol ervaringsdeskundigen kunnen vervullen binnen de aanpak. Daarnaast is een inwonersinitiatief ingediend dat raakvlakken heeft met de doelstellingen van dit plan van aanpak. Bij de uitvoering wordt onderzocht op welke wijze dergelijke initiatieven kunnen bijdragen aan de aanpak. b) Communicatie Tijdens de Wereld Suïcide Preventie Week is er in 2026 al aandacht besteed aan het onderwerp via de gemeentelijke communicatiekanalen. Er is daarbij aangesloten bij de landelijke campagne en er is aandacht gevraagd voor het belang van het gesprek aangaan en het stellen van de vraag over suïcidale gedachtes.
Voor informatie, advies en hulpverlening is verwezen naar 113 Zelfmoordpreventie, omdat daar de expertise op het gebied van suïcidepreventie en ondersteuning aanwezig is. Ook in 2027 wordt hier aandacht aan besteed. Naast communicatie tijdens de Wereld Suïcide Preventie Week wordt gekeken hoe binnen bestaande communicatiekanalen gedurende het jaar aandacht kan worden besteed aan mentale gezondheid, signalering en het vinden van passende hulp. Hierbij wordt steeds aangesloten bij de landelijke richtlijnen voor veilige communicatie over suïcidaliteit. 7. Vervolgstap Uitvoering geven aan het plan van aanpak suïcidepreventie 2026-2027. 8. Bijlagen 1. Bijlage 1: Plan van aanpak suïcidepreventie gemeente Barneveld 2026-2027. 2. Bijlage 2: Kerncijfers en trens in suïcidaliteit Regiobeeld 2025 GGD regio Gelderland- Midden.