Bijlage Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
Tekst van het document
STREEFBEELD EN TOETSINGSKADER LANDELIJK GEBIED BARNEVELD 2040
STREEFBEELD EN TOETSINGSKADER LANDELIJK GEBIED BARNEVELD 2040
COLOFON Opgesteld door: Gemeente Barneveld Datum:
20 september 2023
Vastgesteld door de gemeenteraad van Barneveld op [datum]
Beeldgebruik Wij hebben ons best gedaan om alle rechthebbenden met betrekking tot (foto)materiaal in dit document te achterhalen. Eenieder die meent dat zijn/haar materiaal zonder voorafgaande toestemming hier is gebruikt, verzoeken wij om zich tot ons te wenden.
VOORWOORD EEN STAP VOORUIT! Met gepaste trots presenteren wij het “Streefbeeld en toetsingskader landelijk
Hiermee zijn we ervan overtuigd dat we een bijdrage leveren aan een
gebied Barneveld 2040”. Dit streefbeeld presenteren wij vooruitlopend op onze
waardevolle ontwikkeling van de gemeente Barneveld, haar inwoners,
nieuwe omgevingsvisie 2040. Als gemeente Barneveld zetten we daarmee
ondernemers en maatschappelijke organisaties. Samen willen we stap vooruit
doelbewust een stap vooruit. Een volgende stap na de aankondiging van het
zetten.
programma Waardevol Landelijk Gebied (voorjaar 2023). Daarmee nemen we als Gemeenteraad en College van Burgemeester & Wethouders onze
Bennie Wijnne
verantwoordelijkheid voor een waardevol landelijk gebied. We willen immers een
Wethouder Ruimtelijke Ordening
gemeente waar het goed wonen, ondernemen, werken en recreëren is. Daarvan is ons buitengebied een belangrijk en onmisbaar onderdeel. We beogen hiermee waar mogelijk als gemeentelijke overheid regie te nemen en richting te geven. Gezien de vele ontwikkelingen die raken aan de vitaliteit van ons landelijk gebied is dit streefbeeld ontwikkeld. In de Omgevingsvisie 2040 borgen we uiteraard de samenhang. “Niet alles kan overal” was de titel van het eindadvies van het Adviescollege Stikstofproblematiek (Remkes, 2020). Dat geldt ook voor de gemeente Barneveld. Bij het schetsen van een richting horen nu eenmaal keuzes. Keuzes waarbij we recht willen doen aan de diverse ontwikkelingen en belangen die spelen. Bij de totstandkoming hebben we gekeken naar de ontwikkelingen die we op ons af zien komen, waarbij we beseffen dat de wereld niet maakbaar is. We maken in het streefbeeld keuzes welke ontwikkelingen we in bepaalde gebieden als wenselijk zien en we dus willen faciliteren en welke ontwikkelingen we als niet wenselijk zien en dus niet faciliteren. Die verantwoordelijkheid willen we nemen met het oog op een robuuste ontwikkeling van ons landelijk gebied.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 3
INHOUD VOORWOORD������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 3 1. INLEIDING�������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 6 Noodzaak������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 6 Doel ����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 7 Positionering streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied 2040����������������� 7 Leeswijzer ���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 7
2. OPBOUW STREEFBEELD: DRIE BASISLAGEN MET BIJBEHORENDE OPGAVEN������������������������������ 9 Laag 1: Natuurlijk systeem����������������������������������������������������������������������������������������������� 9 Laag 2: Cultuurlandschappen����������������������������������������������������������������������������������������13 Laag 3: Gebruik van de ruimte���������������������������������������������������������������������������������������15
3. STREEFBEELD LANDELIJK GEBIED 2040�������������������������������������������������18 Streefbeeld��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������20 Natuurlijk systeem������������������������������������������������������������������������������������������������������������21 Cultuurlandschappen�������������������������������������������������������������������������������������������������������22 Gebruik van de ruimte�����������������������������������������������������������������������������������������������������22
4. DEELGEBIEDEN EN TOETSINGSKADER���������������������������������������������������� 24 Verrassend Barneveld����������������������������������������������������������������������������������������������������� 26 Ontmoeting stad en land�������������������������������������������������������������������������������������������������29 Passend ondernemen������������������������������������������������������������������������������������������������������32 Robuuste Veluwe���������������������������������������������������������������������������������������������������������������34
5. DOORKIJK EN VERVOLG���������������������������������������������������������������������������������38 BEGRIPPENLIJST��������������������������������������������������������������������������������������������������40 Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 4
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 5
1. INLEIDING Hoe ziet de toekomst van het landelijk gebied van Barneveld eruit? Door de vele ontwikkelingen die voor een groot deel samenkomen in de Gelderse Vallei is het nodig om een gezamenlijk kompas te hebben dat inspireert en duidelijkheid schept over de toekomst van het landelijk gebied in Barneveld.
1. Ingrijpen rijksoverheid en provincie raakt het landelijk gebied van Barneveld Met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) en met de Uitvoering Aanpak
Piekbelasters (UAPB) als interventie door Rijk en provincie wordt aangestuurd op een niet vrijblijvende doelrealisatie op het gebied van stikstof, natuur herstel, water en klimaat. Met name hierdoor zal de impact op de landbouw als economische en sociaal culturele drager van het landelijk gebied in de gemeente
Ons landelijk gebied kent vele kwaliteiten: van grote waardevolle
Barneveld enorm zijn. Door de mogelijke grote impact van met name de UAPB en
natuurgebieden en beekstructuren tot hechte gemeenschappen en waardevolle
de mogelijkheid tot functieverandering is het verstandig om als gemeente op de
cultuurhistorische landschappen. De wisselwerking tussen de bestaande
korte termijn goed na te denken over de inrichting van het landelijk gebied.
natuurlijke kwaliteiten en de manier waarop onze inwoners en ondernemers vormgeven aan de leefbaarheid en economie in het landelijk gebied maken dat
2. De vitaliteit van het landelijk gebied staat onder druk
het gebied een eigen identiteit heeft.
De toenemende strijd om de ruimte door verdergaande verstedelijking, recreatieve behoefte, extensivering van de landbouw én de gestapelde
Aan ons de taak om deze identiteit te koesteren en tegelijkertijd
milieuproblematiek (waaronder stikstof) vragen om ruimtelijke keuzes. Niet
toekomstbestendig te maken zodat we ook voor de toekomst een waardevol
alles kan overal.
landelijk gebied behouden. De gemeente wil met dit streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied richting geven aan de veranderingen, zekerheid bieden over de kwaliteit en leefbaarheid en actief bijdragen aan de toekomst van het landelijk gebied.
NOODZAAK We bevinden ons in een tijd met vele veranderingen die gevolgen zullen hebben voor de inrichting en het gebruik van ons landelijk gebied. Hogere overheden sturen middels diverse programma’s om specifieke gebiedsdoelen te behalen. Tegelijkertijd zijn we ook als gemeente bezig met het opstellen van een
Omgevingsvisie 2040, die voor het totale grondgebied van Barneveld richting geeft aan de fysieke leefomgeving tot 2040. Er zijn twee redenen waarom we er nu voor kiezen om vooruitlopend op deze Omgevingsvisie een streefbeeld en
toetsingskader voor het landelijk gebied op te stellen. Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 6
DOEL Met het streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied biedt de gemeente
gebied voor de Omgevingsvisie 2040, het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG) dat momenteel in ontwikkeling is en reeds bestaand beleid. Daarmee
Barneveld een visie voor het landelijk gebied met de volgende doelstellingen.
bouwen we voort op hetgeen we al in eerdere participatietrajecten hebben opgehaald en hebben onderzocht. Het streefbeeld is een belangrijk vertrekpunt bij het opstellen van en uitvoering geven aan het Programma Waardevol Landelijk
1. Een perspectief bieden aan de gebruikers van het landelijk gebied
Gebied (als instrument onder de omgevingswet) voor de gemeente Barneveld.
De transitie van de landbouw(structuur) naar een toekomstbestendig
Voor een aantal beleidsterreinen hebben we al vastgesteld beleid. Het is
voedselsysteem, gekoppeld aan een duurzame agrarische inrichting en gebruiksruimte.
nadrukkelijk niet de bedoeling dat dit streefbeeld en toetsingskader het bestaande beleid en nieuw beleid in oprichting gaat vervangen. Het is juist bedoeld als bundeling van de verschillende beleidsstukken om nu richting te kunnen geven
2. De (door)ontwikkeling van het natuurlijk systeem en de
cultuurlandschappen
aan de acute vraagstukken die leven in het landelijk gebied. Dat betekent dat sommige beleidsterreinen meer gedetailleerd worden omschreven in het toetsingskader dan andere beleidsterreinen waar we al vastgesteld beleid voor
Een veerkrachtig watersysteem en bodembeheer die ondersteunend
kennen. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar het bevorderen van schonere
zijn aan het vergroten van biodiversiteit, klimaatadaptatie en -mitigatie,
lucht (waaronder fijnstofreductie), circulaire economie, biologische vormen
agrarisch ondernemerschap en natuurbeheer.
van landbouw en het leveren van een bijdrage aan de energietransitie en CO2reductie.
3. Versterking van de ruimtelijke kwaliteit Met ruimte voor (nieuwe) gebruiksfuncties welke passend zijn bij de kwaliteit en koers van het gebied.
LEESWIJZER Hoofdstuk 2 gaat in op de verschillende lagen van waarden en opgaven die structurerend zijn voor het opgestelde streefbeeld. Hoofdstuk 3 laat het totale streefbeeld voor het landelijk gebied op hoofdlijnen zien. Hoofdstuk 4 zoomt per
POSITIONERING STREEFBEELD EN TOETSINGSKADER LANDELIJK GEBIED 2040
deelgebied in op het streefbeeld en het voorlopig toetsingskader. Hoofdstuk 5 geeft een doorkijkje richting het vervolg van het streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied.
Zoals gezegd is dit streefbeeld vooruitlopend op de Omgevingsvisie 2040 opgesteld. Het streefbeeld zal geïntegreerd worden in het hoofdspoor van de
Diverse begrippen in dit document zijn dikgedrukt. In de begrippenlijst achterin
Omgevingsvisie 2040. Echter is het goed te benoemen dat dit streefbeeld niet op
het document worden deze begrippen gedefinieerd.
zichzelf staat. De basis voor het streefbeeld ligt in het voorkeursscenario landelijk Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 7
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 8
2. OPBOUW STREEFBEELD:
DRIE BASISLAGEN MET BIJBEHORENDE OPGAVEN
De basis van het streefbeeld bestaat uit drie verschillende lagen die ons iets vertellen over het huidige en toekomstige gebruik en de waarden van het landelijk gebied. We onderscheiden de volgende lagen: het natuurlijk systeem, de cultuurlandschappen en het gebruik van de ruimte. Deze drie lagen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en bepalend in de afweging voor toekomstig grondgebruik.
en weersextremen kunnen opvangen. En waarvan natuur en biodiversiteit afhankelijk zijn. We onderscheiden het systeem van de droge Veluwe en de natte Gelderse Vallei.
Veluwe Het natuurlijk systeem van de droge hoge Veluwe, het beboste Veluwemassief en tevens Natura 2000-gebied is rijk aan reliëf van stuifzandvlaktes en
In dit hoofdstuk gaan we in op de verschillende lagen en de opgaven die daarmee
smeltwaterafzettingen én is een belangrijk infiltratiegebied voor ons drinkwater,
samenhangen. Dit is de basis voor de totstandkoming van het uiteindelijke
de grootste zoetwatervoorraad van Nederland en motor van de beken in de
streefbeeld en de deelgebieden in hoofdstuk 3 en 4.
Gelderse Vallei.
3. Gebruik van de ruimte
2. Cultuurlandschappen
1. Natuurlijk systeem
LAAG 1: NATUURLIJK SYSTEEM Het natuurlijk systeem draagt bij aan het leven van mens, dier en plant en zien we als natuurlijk kapitaal waarvan we afhankelijk zijn. Het is de basisconditie, de voorwaarde voor een leefbaar stedelijk en agrarisch cultuurlandschap waarin we duurzaam voedsel kunnen produceren, wonen, werken, recreëren Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 9
VISIE
integrale oplossing. Door toevoeging van extra flexibiliteit en robuustheid aan dit complete watersysteem ligt er een uitstekende basis om de kwaliteit van de leefomgeving in 2050 te
beken ontspringen. Via diepere en ondiepere grondwaterbewegingen worden de omliggende gebieden gevoed met een constante stroom van water van uitstekende kwaliteit.
verbeteren. Dat is het belangrijkste doel van deze BOVI2050. DE KRACHT VAN ONS GEBIED Het gebied van Vallei en Veluwe is waterstaat
Omgevingsvisie voor het jaar 2050. kundig een nagenoeg op zichzelf staande I (3d-BOVI2050), een eigen vinding, zet en zelfvoorzienende eenheid. Dat is een Gelderse geheel nieuwe wijze koers Vallei naar een bijzondere kracht. Op de doorsnede, getekend van de oostdeelstroomgebieden naar west, van de IJssel via devan Veluwe efomgeving waarin een belangrijke Hetwater stroomgebied van de Gelderse Vallei (met de en de Gelderse Vallei naar de Heuvelrug, vallen ncipes van de Omgevingswet wordt gezocht Esvelderbeek, de Kleine Barneveldse Beek, de Barneveldse beek en de Kleine naast de spectaculaire hoogteverschillen ook amenwerking. de diversiteit van de diepere ondergrond
Valkse beek) bestaat uit een gewelfde dekzandlaagte met natuurparels (het op. Met de Veluwe en de oostflank van de
Valleilint) tussen de stuwwal van de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug. De Utrechtse Heuvelrug kent ons werkgebied
sie rijk in
UITDAGINGEN EN KANSEN Er komen grote uitdagingen op ons af. De effecten van klimaatverandering worden steeds sterker zichtbaar en voelbaar. Die leiden tot opgaven op het gebied van een fijne woon en werkomgeving, fraaie ruimtelijke kwaliteit, duurzame landbouw, die toename De opgaven we hebben voor het natuurlijk systeem zijn:
van biodiversiteit en watervraagstukken (waterveiligheid, overlast, tekort, kwaliteit), en hittestress. Wij worden CO2 emissiereductie 1. Natuuren systeemherstel van de Veluwe: stikstofreductie als hoofdopgave, ons steeds meer bewust dat grondstoffen
naast het van langer eindig zijn. Onze lineaire manier denkenvasthouden van water in de brongebieden en passend over ‘nemenmakenweggooien’ maakt plaats infiltratiegebieden van formaat, met daar afwisselende bodem van (ontgonnen) veen en natte en droge zandgronden grondgebruik in de overgangszone van Veluwe naar Vallei; voor de circulaire economie waar voorkomen, de leefomgeving te delen. Maar ook omdat er onder het grootste zoetwaterreservoir van veroorzaakt de regionale de stuwwal en de dekzandruggen. 2. hergebruiken Robuuste verbindingen: regionale doorontwikkeling van het verminderen en vangroene grondstoffen grote uitdagingen op die leefomgeving afkomen,en lokale kwel vanNederland. Het regenwater zijgt in op de hoge het klimaatprobleem waarbij een beter begrip van, engeven omgang ruimte met, in de brongebieden De beekdalen aan de van oost zandgronden, naar westwaardoor afstromende beken (de centraal staat. Dit om Groene Valleilint; en schade aan natuur en milieu te verminderen het watersysteem vaak het begin is van een op de flank van de Heuvelrug en de Veluwe Veldbeek, de Hoevelakense Beek, de Esvelderbeek, de Barneveldse Beek, de Modderbeek en de Moorster- en Modderbeek).
RUG
GELDERSE VALLEI
3.
Klimaatadaptief en robuust watersysteem door beekdalontwikkeling:
bovenstrooms meer water gaan vasthouden en benedenstrooms meer VELUWE
IJSSELVALLEI
ruimte geven aan water, zowel in de kernen als in het landelijk gebied; 4. Groen-blauwe dooradering door aanleg van een fijnmazig en biodivers netwerk van landschapselementen, passend bij de ecologie en de identiteit van het cultuurlandschap.
Op de doorsnede van de Veluwe en de Gelderse Vallei valt, naast de hoogteverschillen, de |12|
diversiteit van de diepere ondergrond op. De Veluwe is een infiltratiegebied van formaat, het| 1 3 | grootste zoetwaterreservoir van Nederland. Het regenwater zijgt in op de hoge zandgronden van de Veluwe zodat op de flanken daarvan de beken kunnen ontspringen; dit noemen wij de brongebieden. Via diepe en ondiepe grondwaterbewegingen worden de omliggende gebieden gevoed met een constante stroom van water van uitstekende kwaliteit. Het vitaal houden van dit systeem is van groot (levens)belang. Bron: Blauwe Omgevingsvisie 2050, Waterschap Vallei en Veluwe (bewerkt). Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 10
KAART 1
NATUURLIJK SYSTEEM | ONDERGROND
0
1
2
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
3 km
| 11
KAART 2
NATUURLIJK SYSTEEM | BELEID
0
1
2
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
3 km
| 12
LAAG 2: CULTUURLANDSCHAPPEN De cultuurlandschappen weerspiegelen de wijze waarop de mens in de tijd is omgegaan met het natuurlijk systeem van bodem, water en reliëf. De ontginning van gebieden heeft bijgedragen aan het ontstaan van cultuurlandschappen met een eigen identiteit en gebiedswaarden: cultuurhistorisch, landschappelijk, esthetisch, economisch, ecologisch en recreatief. In Barneveld onderscheiden we zes verschillende cultuurlandschappen die mede ordenend zijn in de ontwikkeling van het landelijk gebied en waaraan we waarde hechten: 1.
Bos- en heidelandschap
2. Essen en –brinkdorpenlandschap 3. Kampenlandschap 4. Heideontginningenlandschap 5. Broekontginningenlandschap 6. Veenontginningenlandschap De opgaven die we hebben voor de cultuurlandschappen zijn: 1.
Behoud door ontwikkeling van waardevolle cultuurlandschappen en -gebieden: a. Versterken van de bestaande cultuurhistorische en landschappelijke waarden en van structuur- en beeldbepalende elementen. De ontwikkeling van beekdalen in de Gelderse Vallei is hier een belangrijk onderdeel van; b. Herstel van ‘verdwenen’ cultuurhistorische en/of structuurbepalende landschapselementen, die tevens een bijdrage kunnen leveren aan een groen-blauw en ecologisch netwerk dat bijdraagt aan klimaatadaptatie en biodiversiteit.
2.
Ontwikkeling van eigentijdse landschappen in de hoogdynamische
gebieden op basis van stapeling van meervoudige opgaven. Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 13
KAART 3
CULTUURLANDSCHAPPEN
0
1
2
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
3 km
| 14
LAAG 3: GEBRUIK VAN DE RUIMTE De derde laag is een weerspiegeling van het huidig menselijk handelen. Het
De opgaven die we hebben voor het gebruik van de ruimte zijn:
geeft weer hoe de inwoners en ondernemers van Barneveld gebruikmaken van de ruimte voor wonen, werken, landbouwkundig gebruik en recreatie.
1.
Perspectief en keuze bieden aan agrariërs: ontwikkelingsmogelijkheden voor toekomstig landbouwkundig gebruik en voor de locatie.
Op hoofdlijnen is de ruimte van het landelijk gebied als volgt bestemd en ingericht: 1.
2.
Versterking van ruimtelijke kwaliteit: regie op een goede ruimtelijke
De Veluwe als natuurgebied (bos, heide en stuifduin) met een recreatief
en functionele samenhang van verschillende gebruiksfuncties in het
netwerk en de dorpskernen Garderen en Kootwijk.
landelijk gebied.
2. Het agrarisch gebied met veelal intensieve veehouderijbedrijven nabij de Veluwe (rondom Kootwijkerbroek en Stroe) en grondgebonden veehouderijen ten westen van de kern Barneveld. 3. Het stedelijk uitloopgebied rondom de verschillende dorpskernen. In deze
Deze drie basislagen inclusief de bijbehorende opgaven zijn de basis voor de koersbepaling van het landelijk gebied. Deze koersbepaling is in de volgende
randzones komen een verscheidenheid aan functies voor, veelal gericht op
hoofdstukken uitgewerkt in een streefbeeld op hoofdlijnen en een toetsingskader
wonen, werken en recreatie.
per deelgebied.
4. De landgoederen, met name ten westen van de kern Barneveld. 5. De recreatieclusters met verblijfsrecreatieve en dagrecreatieve voorzieningen nabij Voorthuizen en Garderen. 6. De infrastructuur: de A1, de A30 en de spoorlijnen als bepalende infrastructurele assen.
Streefbeeld landelijk gebied 2040
| 15
KAART 4
GEBRUIK VAN DE RUIMTE IN HET LANDELIJK GEBIED
0
1
2
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
3 km
| 16
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 17
3. STREEFBEELD LANDELIJK GEBIED 2040 Het streefbeeld geeft koers en richting aan de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen in het landelijk gebied tot 2040. De drie basislagen en de bijbehorende opgaven en waarden (economisch, sociaal, ecologisch en cultureel) liggen hieraan ten grondslag. In het streefbeeld wordt uitgegaan van regie op de ruimte door middel van sturing op ontwikkelingen in vier deelgebieden. In het streefbeeld op hoofdlijnen, dat op kaart 5 wordt afgebeeld en in dit hoofdstuk wordt toegelicht, komen verschillende ruimtelijke (beleids)opgaven bij elkaar. Per basislaag wordt aangegeven hoe de opgaven invulling krijgen. Het volgende hoofdstuk zal dieper inzoomen op de vier deelgebieden en hun mogelijkheden. Dit vormt het toetsingskader: het beoordelingskader voor toekomstige initiatieven en aanvragen voor functieverandering. De combinatie van de drie basislagen, gekoppeld aan de opgaven in het landelijk gebied, vragen namelijk om een ruimtelijk en functioneel handelen gericht op gebruikswaarde,
toekomstwaarde en belevingswaarde. Vanuit deze gedachte zijn we gekomen tot een streefbeeld dat uitgaat van sturing van de opgave in vier deelgebieden: 1.
Verrassend Barneveld
2. Ontmoeting stad en land 3. Passend ondernemen 4. Robuuste Veluwe.
Met deze indeling in deelgebieden houden we rekening met de gewenste samenhang tussen het natuurlijk systeem, de cultuurlandschappen en het huidige en toekomstige ruimtelijk gebruik. Ieder deelgebied heeft eigen opgaven, een eigen dynamiek en een eigen ruimtelijke samenhang en ruimtelijke kwaliteit. Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 18
KAART 5
STREEFBEELD LANDELIJK GEBIED BARNEVELD 2040
Bescherming van de Veluwe als natuurlijk systeem én de historische landschappen van es- en brinkdorpen staan centraal. In de overgangszone is gepaste dynamiek van de ruimte mogelijk.
Robuuste Veluwe
Aantrekkelijk en afwisselend agrarisch cultuurlandschap, waarin wordt ingezet op de doorontwikkeling van beekdalen, landgoederen, natuurparels en landschapstypen.
Verrassend Barneveld
Passend ondernemen Ontmoeting stad en land De focus ligt op de maatschappelijke verbinding en ontmoeting van stad en land. Gemengde erven die inzetten op gezondheid, beleven, bewegen, leren en proeven staan voorop.
Landbouwkundige productie van voedsel en teelten van groene grondstoffen staat op één. Innovatie van de agrarische sector wordt gestimuleerd. 0
1
2
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
3 km
| 19
STREEFBEELD
Streefbeeld: ontwikkelen
Het streefbeeld op hoofdlijnen bestaat enerzijds uit aspecten uit de huidige situatie die we willen behouden en versterken en anderzijds uit aspecten die we
Robuuste, groene verbinding Groene Valleilint
willen ontwikkelen. Op deze pagina worden deze aspecten, de legenda-eenheden
De beleidsontwikkeling van Rijk en provincies voor de Gelderse Vallei is gericht
van kaart 5, nader toegelicht.
op het robuuster maken van het Groene Valleilint als ecologische verbinding tussen Veluwe en Utrechtse Heuvelrug. In ons streefbeeld moet het niet alleen
Huidige situatie: behouden en versterken
gaan om natuur(herstel), maar juist om het bieden van een ontwikkelperspectief aan natuurinclusieve landbouw en recreatief medegebruik.
Natuurgebieden en -beleid De Veluwe bestaat uit een beboste stuwwal en is tevens kerngebied natuur:
Groene loper
Natura 2000-gebied. Het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de Groene
Ontwikkeling van een aantal groene, aantrekkelijke verbindingen voor recreatief
Ontwikkelingszone (GO) betreffen de natuurgebieden en gewenste ecologische
medegebruik, aansluitend op de dorpskernen en beekdalen.
verbindingen die beleidsmatig en planologisch onder het GNN en de GO vallen (voorheen aangeduid als EHS: Ecologisch Hoofdstructuur). Naast het
(Klimaat)robuust beekdal
GNN en de GO is de beleidsontwikkeling het robuuster maken van bestaande
Gebieden die vanuit beleidsontwikkeling en natuurlijke potentie de oplossing
natuurgebieden en ecologische verbindingen, waaronder het Groene Valleilint
kunnen bieden voor de opgave van klimaatadaptatie. Robuuste watersystemen
(gedeeltelijk onderdeel van de GNN).
kunnen tegen een stootje in tijden van weersextremen en worden nadrukkelijk gekoppeld aan de oost-west structuur van de beken.
Beekdalen Gebieden die geomorfologisch en aardkundig op basis van het natuurlijk systeem
Overgangsgebied Veluwe
aangemerkt zijn als beekdal. Beekdalen zijn langgerekte laagtes in het dekzand
Nader uit te werken, fluïde overgangsgebied, bijdragend aan het natuurherstel
waar de beken afwateren tussen dekzandruggen.
van de Veluwe dat voorziet in maatwerk in functiegebruik.
Cultuurhistorie
Overgangsgebied Barneveld
De waardevol gebieden betreffen gebieden met een historische en culturele
Gebied ten zuid-oosten van de kern Barneveld waar verschillende
‘schatkist’, bestaande uit diverse waarden (archeologisch, cultuurhistorisch,
ruimtevragende functies vanuit stedelijk en landelijk programma samen gaan
landschappelijk en cultureel).
komen. Een integrale uitwerking en afweging is hier nodig.
Zoekgebied aanvullende strategische grondwatervoorraad Gebied dat beleidsmatig is aangeduid als mogelijke toekomstige grondwatervoorraad en drinkwaterwinning. De definitieve uitkomsten en begrenzing bepalen uiteindelijk het maatwerk in grondgebruik en activiteit. Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 20
NATUURLIJK SYSTEEM Het streven voor 2040 is gericht op: •
Het beschermen en borgen van de Veluwe als natuurlijk systeem. •
•
Duurzaam agrarisch (en stedelijk) bodem- en waterbeheer: in
Bijdragen aan het gewenste natuurherstel binnen en buiten het
balans brengen van het grondgebruik, afstemmen met het natuurlijk
Natura 2000-gebied en specifiek in het overgangsgebied Veluwe. In
watersysteem en aanvullen van de grondwatervoorraad.
dit overgangsgebied zetten we in op extensief grondgebruik. De
•
mate van dynamiek van gebruiksfuncties wordt er ingegeven
Water als verbindend element inzetten als ecologische verbinding en/of schakel in het netwerk van recreatief medegebruik.
door de nabijheid van de Veluwe als Natura 2000-gebied. Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan natuurherstel en het langer •
•
Het verbinden en verder ontwikkelen van natuurparels in het Groene
vasthouden van water in de bodem.
Valleilint.
Versterken van natuurlijke gradiënten in de Veluwe randzone,
•
Benutten van condities in het natuurlijk systeem, bodem, water en
onder andere door het langer vasthouden van water, het creëren
reliëf, het onderling verbinden (opheffen van isolatie) van bestaande
van zachte overgangen, het toevoegen van mantelvegetatie en
natuurparels en landschapsecologisch herstel van biodiversiteit door de aanleg van een kleinschalig groen-blauw netwerk.
de verandering van intensief landbouwkundig grondgebruik naar passend en extensiever, natuurinclusief grondgebruik.
•
Het bieden van ruimte aan het versterken en/of ontwikkelen van landgoederen en buitenplaatsen met een aanzienlijk aandeel
•
De ontwikkeling van een robuust en klimaatadaptief watersysteem in de
natuurinclusief en/of extensief grondgebonden landbouwkundig
deelstroomgebieden van de beken.
gebruik.
•
De toekomstige inrichting van het watersysteem zal met name gericht zijn op schoon en voldoende water, klimaatadaptatie (het opvangen van weersextremen: piekbuien, droogte, hittestress) en biodiversiteit.
•
Gericht langer vasthouden, vertraagd afvoeren en waar nodig periodiek laten overstromen en/of bergen van water in beekdalen en/of ingerichte retentiegebieden.
•
Aanpassing van het beekprofiel met ruimte voor meandering, beekbegeleidende soortenrijke beplanting, plasdrasgebieden en oevervegetatie, passend binnen de morfologie van het beekdal van boven-, midden- en benedenloop.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 21
CULTUURLANDSCHAPPEN
GEBRUIK VAN DE RUIMTE
Het streven voor 2040 is gericht op:
Het streven voor 2040 is gericht op:
•
Het versterken van de identiteit van het landschapstype gericht
•
op landschapsecologisch herstel en beleving van het (agrarisch)
Het bieden van ruimte en perspectief voor de landbouw. •
Landbouwkundig gebruik als drager van het buitengebied is het
cultuurlandschap. •
uitgangspunt.
Aanleg van een fijnmazig groen-blauw netwerk van
•
De mogelijkheden van het agrarisch bedrijf worden bepaald door de
landschapselementen (bos/houtsingels/bloemrijke weide/hooilanden).
kenmerken van het gebied en de ligging van het agrarisch bedrijf in het natuurlijk systeem.
•
Het faciliteren van functies en initiatieven die aantoonbaar een bijdrage leveren aan het versterken van de identiteit en aansluiten bij de kenmer-
•
ken en samenhang van het agrarisch cultuurlandschap.
Het faciliteren van nieuwe economische dragers (wonen, zorg, recreatie, niet-agrarisch, duurzame energie). •
•
Nieuwe initiatieven zijn kleinschalig. Ontwikkelingsmogelijkheden
Het creëren van nieuwe landschappen met ruimtelijke kwaliteit. •
worden bepaald op basis van de aanwezige waarden in het gebied
Woon-werk-ontspanningslandschappen waaronder het
en de geboden ruimte aan de landbouw.
overgangsgebied Barneveld, (deelgebied ‘Ontmoeting stad en land’). •
•
Woon- en werkfuncties zoveel mogelijk aangrenzend en/of nabij
Innovatief en modern agrarisch landschap (deelgebied ‘Passend
bestaande dorpskernen mogelijk maken.
ondernemen’). •
Het faciliteren van recreatief medegebruik. •
Mogelijk maken door een logische koppeling te zoeken met het herstel van het natuurlijk systeem, zoals bij de ontwikkeling van beekdalen, de Veluwerand, het Groene Valleilint en/of groene lopers in en nabij stedelijk gebied, de dorpskernen en/of bestaande recreatieterreinen.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 22
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 23
4. DEELGEBIEDEN EN TOETSINGSKADER Om meer houvast te bieden bij ontwikkelingen in het buitengebied zoomen we in dit hoofdstuk verder in op de vier deelgebieden: ‘Verrassend Barneveld’, ‘Ontmoeting stad en land’, ‘Passend ondernemen’ en ‘Robuuste Veluwe’. Per deelgebied gaan we in op het algemene streefbeeld en wordt per thema aangegeven wat de criteria zijn. Robuuste Veluwe
Algemene uitgangspunten: 1.
Bestaande situaties worden gerespecteerd.
2.
Alle ontwikkelingen moeten bijdragen aan het versterken van het
natuurlijk systeem en het cultuurlandschap. 3.
De beoordeling van een ontwikkeling wordt altijd integraal per locatie
Verrassend Barneveld
afgewogen. Naast dit streefbeeld en het toetsingskader zijn alle andere
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
beleidsstukken, programma’s en verordeningen van toepassing.
Voor het landbouwkundig gebruik gelden, aanvullend, de volgende algemene uitgangspunten: Vier deelgebieden
4. We zetten in op innovatie van agrarische bedrijvigheid. 5.
We zetten in op extensivering van veehouderijen.
6.
Glastuinbouw wordt in de hele gemeente uitgesloten.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 24
Passend ondernemen Verrassend Barneveld
Robuuste Veluwe Ontmoeting stad en land
Gericht op zachte overgang Veluwe/buitengebied ‘accommodaties’ die goed opgaan in de natuur. Geen massatoerisme
Recreatieve invulling van bestaande agrarische bebouwing – deelgebied 1 en 4 (en 3, maar andere invulling)
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 25
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
Robuuste Veluwe
VERRASSEND BARNEVELD Aantrekkelijk en afwisselend agrarisch cultuurlandschap, waarin wordt ingezet op de doorontwikkeling van beekdalen, landgoederen, natuurparels en landschapstypen.
Natuurlijk systeem Wat willen we? 3 Versterken van de aanwezige natuurwaarden binnen het Groene
Valleilint. 3 Ruimte voor en inpassing van de benedenloop van de beekdalen door aanpassing van de beekprofielen ten behoeve van meandering, verbreding en/of periodieke overstroming en waterretentie. 3 Natuurvriendelijke oevers met opgaande, beekbegeleidende beplanting.
Cultuurlandschap Wat willen we? 3 Behoud en doorontwikkeling van de ruimtelijke samenhang en ecologie van de bestaande cultuurlandschappen. 3 (Door)ontwikkeling van (nieuwe) landgoederen. 3 Herstel van het cultuurlandschap rondom De Glind.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 26
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
Robuuste Veluwe
Agrarische bedrijvigheid
•
niet meer dan 100 m2 buitenopslag heeft;
Wat willen we?
•
maximaal milieucategorie 2.
3 Alle vormen van grondgebonden landbouw.
3 Handhaven van bestaande niet-agrarische bedrijvigheid, maar geen
3 Extensief (agrarisch) grondgebruik in het (na onderzoek) te
groeiruimte bieden boven het gestelde maximum.
begrenzen zoekgebied ten zuiden van de dorpskern Barneveld en
Wonen
De Glind. Wat willen we niet?
Wat willen we?
2 Nieuwvestiging, verplaatsing of omschakeling van/naar niet-
grondgebonden veehouderijen.
3 Nieuwe (functieveranderings)woningen vinden bij voorkeur een plek in deelgebied ‘Ontmoeting stad en land’. Eventueel vinden
2 Groeiruimte voor niet-grondgebonden veehouderijen.
zij een plek binnen deelgebied ‘Verrassend Barneveld’, mits in
2 Niet-agrarische nevenactiviteiten groter dan 300 m .
de kernrandzone, binnen een cluster van woningen of op een
2
voormalige agrarische bedrijfslocatie.
Niet-agrarische bedrijvigheid
3 Nieuwe landgoederen.
Wat willen we? 3 Nieuwe niet-agrarische bedrijvigheid mits deze: •
gerealiseerd wordt in de kernrandzone, binnen een cluster van woningen of op een voormalige agrarische bedrijfslocatie;
•
niet meer dan 500 m² bedrijfsbebouwing (in vloeroppervlakte)
Welzijn, ondersteuning en zorg Wat willen we? 3 Mogelijk maken van nieuwe initiatieven voor welzijn, ondersteuning en zorg (in combinatie met andere gebruiksfuncties).
heeft; Deelgebied 1 Kleinschalige en bijzondere recreatieconcepten zonder grootschalige vakantiepark voorzieningen
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 27
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
Robuuste Veluwe
Recreatie Wat willen we? 3 Nieuw kleinschalig, recreatief gebruik al dan niet in combinatie met andere gebruiksfuncties. 3 Onder voorwaarden uitbreiding van bestaande (verblijfs)recreatieve functies. 3 Inzetten op het uitbreiden van het recreatief routenetwerk. 3 Nieuwe initiatieven die inzetten op sport, ontspanning, cultuur, bewegen en ontmoeten in de kernrandzone.
Energie opwek en vastleggen CO2 Wat willen we? 3 Onder voorwaarden vezelteelten. 3 De aanleg van bos ten behoeve van het vastleggen van CO2.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 28
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
Robuuste Veluwe
ONTMOETING STAD EN LAND De focus ligt op de maatschappelijke verbinding en ontmoeting van stad en land. Gemengde erven die inzetten op gezondheid, beleven, bewegen, leren en proeven staan voorop.
Natuurlijk systeem Wat willen we? 3 Inzetten op een groene overgangszones tussen de stedelijke gebieden. 3 Ruimte geven aan de beken. 3 Een meanderende middenloop met overstromingsmogelijkheden en waterretentie. 3 Natuurvriendelijke oevers met opgaande, beekbegeleidende beplanting.
Cultuurlandschap Wat willen we? 3 Versterken van het beek(dal)landschap als groen-blauwe structuurdrager. 3 Integrale uitwerking van het overgangsgebied Barneveld voor de verschillende ruimtelijke opgaven, zowel landelijk als stedelijk.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 29
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
Robuuste Veluwe
Agrarische bedrijvigheid
Niet-agrarische bedrijvigheid
Wat willen we?
Wat willen we?
3 Alle vormen van grondgebonden landbouw.
3 Nieuwe niet-agrarische bedrijvigheid mits deze:
3 Innovatie van de niet-grondgebonden agrarische bedrijvigheid.
•
inzet op beweging, gezondheid, beleving, leren of proeven;
3 Multifunctionele landbouw rond de kernen, zoals landbouw in
•
gerealiseerd wordt in de kernrandzone, binnen een cluster
combinatie met beweging, gezondheid, beleving, leren of proeven. Daarbij streven we naar korte voedselketens.
van woningen of op een voormalige agrarische bedrijfslocatie; •
Wat willen we niet? 2 Nieuwvestiging, verplaatsing of omschakeling van/naar niet-
grondgebonden veehouderijen. 2 Groeiruimte voor veehouderijen, tenzij noodzakelijk in het kader van dierenwelzijn.
niet meer dan 500 m² bedrijfsbebouwing (in vloeroppervlakte) heeft;
•
niet meer dan 100 m2 buitenopslag heeft;
•
maximaal milieucategorie 2.
3 Handhaven van bestaande niet-agrarische bedrijvigheid, maar geen groeiruimte bieden boven het gestelde maximum.
2 Niet-agrarische nevenactiviteiten, anders dan behorend bij multifunctionele landbouw.
Wonen Wat willen we? 3 Nieuwe (functieveranderings)woningen (in het bijzonder collectieve
woonvormen) in de kernrandzone, binnen een cluster van woningen of op een voormalige agrarische bedrijfslocatie. Dit deelgebied leent zich ten opzichte van de andere deelgebieden het beste voor nieuwe (functieveranderings)woningen.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 30
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
Robuuste Veluwe
Welzijn, ondersteuning en zorg Wat willen we? 3 Mogelijk maken van nieuwe initiatieven voor welzijn, ondersteuning en zorg (in combinatie met andere gebruiksfuncties).
Recreatie Wat willen we? 3 Nieuw kleinschalig, recreatief gebruik in combinatie met andere gebruiksfuncties. 3 Onder voorwaarden uitbreiding van bestaande (verblijfs)recreatieve functies. 3 Inzetten op het realiseren van ontbrekende schakels in het recreatief routenetwerk en op het verfijnen van dit netwerk. 3 Nieuwe initiatieven die inzetten op sport, ontspanning, cultuur, bewegen en ontmoeten in de kernrandzone.
Energie opwek en vastleggen CO2 Wat willen we? 3 Onder voorwaarden vezelteelten. 3 De aanleg van bos ten behoeve van het vastleggen van CO2.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 31
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
Robuuste Veluwe
PASSEND ONDERNEMEN Landbouwkundige productie van voedsel en teelten van groene grondstoffen staat op één. Innovatie van de agrarische sector wordt gestimuleerd.
Natuurlijk systeem Wat willen we? 3 Het langer vasthouden van water en vertraagde afvoer via bodem en beek. 3 Ontwikkeling van beekbegeleidende beplanting.
Cultuurlandschap Wat willen we? 3 Behoud en doorontwikkeling van de ruimtelijke samenhang en ecologie van de bestaande cultuurlandschappen. 3 Ontwikkeling van een eigentijds, agrarisch landschap.
Agrarische bedrijvigheid Wat willen we? 3 Alle vormen van agrarische bedrijvigheid. 3 Nieuwvestiging, extensivering en omschakeling van agrarische bedrijven. Wat willen we niet? 2 Nieuwvestiging van nevenactiviteiten die belemmerend zijn voor de agrarische bedrijvigheid. 2 Niet-agrarische nevenactiviteiten groter dan 300 m2.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 32
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Niet-agrarische bedrijvigheid Wat willen we? 3 Nieuwe niet-agrarische bedrijvigheid mits deze: •
gerealiseerd wordt in de kernrandzone;
•
niet meer dan 500 m² bedrijfsbebouwing (in vloeroppervlakte)
Passend ondernemen
Wat willen we niet? 3 Functieverandering van een agrarisch bedrijf naar ‘wonen’, indien het nieuwe bestemmingsvlak ‘wonen’ op minder dan 50 meter afstand van een naastgelegen agrarisch bouwvlak komt te liggen.
heeft;
Recreatie
•
niet meer dan 100 m2 buitenopslag heeft;
Wat willen we?
•
maximaal milieucategorie 3.1.
3 Handhaven van bestaande niet-agrarische bedrijvigheid, maar geen groeiruimte bieden boven het gestelde maximum.
Robuuste Veluwe
3 Nieuw kleinschalig, recreatief gebruik als nevenactiviteit bij een agrarisch bedrijf. 3 Inzetten op doorontwikkeling van het recreatieve routenetwerk gekoppeld aan het toekomstige, groen-blauwe netwerk.
Wonen Wat willen we?
3 Nieuwe initiatieven die inzetten op sport, ontmoeting, cultuur, bewegen en ontmoeten in de kernrandzone.
3 Nieuwe (functieveranderings)woningen vinden bij voorkeur een plek in deelgebied ‘Ontmoeting stad en land’. Eventueel vinden
Energie opwek en vastleggen CO2
zij een plek binnen deelgebied ‘Passend ondernemen’, mits in de
Wat willen we?
kernrandzone.
3 Onder voorwaarden vezelteelten.
3 Een tweede bedrijfswoning in de vorm van een woongebouw.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 33
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
Robuuste Veluwe
ROBUUSTE VELUWE Bescherming van de Veluwe als natuurlijk systeem én de historische landschappen van es- en brinkdorpen staan centraal. In de overgangszone is gepaste dynamiek van de ruimte mogelijk.
Natuurlijk systeem Wat willen we? 3 Herstellen en versterken van de natuurwaarden in gebieden binnen de Veluwe (Natura 2000). 3 Langer vasthouden van water en een vertraagde afvoer via bodem en beek. 3 Bevorderen van de infiltratie van regenwater. 3 Opheffen van barrières om versnippering tegen te gaan. 3 Realiseren van ontbrekende schakels in het Gelders Natuur Netwerk (GNN). 3 Creëren van mantelvegetaties en geleidelijke overgangen.
Cultuurlandschap Wat willen we? 3 Behoud en doorontwikkeling van de ruimtelijke samenhang en ecologie in bestaande cultuurlandschappen. 3 Ontwikkeling van een nieuw landschappelijk geheel in het
overgangsgebied Veluwe.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 34
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
Robuuste Veluwe
Agrarische bedrijvigheid
Niet-agrarische bedrijvigheid
Wat willen we?
Wat willen we?
3 Alleen natuurinclusieve vormen van grondgebonden landbouw. 3 Innovatie van de landbouw.
3 Nieuwe niet-agrarische bedrijvigheid mits deze: •
3 Multifunctionele landbouw rond de kernen zoals landbouw in combinatie met beweging, gezondheid, beleving, leren of proeven.
van woningen of op een voormalige agrarische bedrijfslocatie; •
Daarbij streven we naar korte voedselketens. 3 Extensivering van grondgebonden veehouderijen. Wat willen we niet? 2 Nieuwvestiging, verplaatsing of omschakeling van agrarische bedrijven anders dan natuurinclusieve of multifunctionele agrarische
gerealiseerd wordt in de kernrandzone, binnen een cluster niet meer dan 100 m² bedrijfsbebouwing (in vloeroppervlakte) heeft;
•
niet meer dan 100 m2 buitenopslag heeft;
•
maximaal milieucategorie 2.
3 Handhaven van bestaande niet-agrarische bedrijvigheid, maar geen groeiruimte bieden boven het gestelde maximum.
bedrijven. 2 Groeiruimte voor veehouderijen, ook niet in het kader van dierenwelzijn; 2 Niet-agrarische nevenactiviteiten, anders dan behorend bij multifunctionele landbouw.
Wonen Wat willen we? 3 Nieuwe (functieveranderings)woningen vinden bij voorkeur een plek in deelgebied ‘Ontmoeting stad en land’. Eventueel vinden zij een plek binnen deelgebied ‘Robuuste Veluwe’, mits in de kernrandzone, binnen een cluster van woningen of op een voormalige agrarische bedrijfslocatie. 3 Nieuwe landgoederen. Kwaliteitsverbetering bestaande parken
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 35
Verrassend Barneveld
Ontmoeting stad en land
Passend ondernemen
Robuuste Veluwe
Welzijn, ondersteuning en zorg Wat willen we? 3 Mogelijk maken van nieuwe initiatieven voor welzijn, ondersteuning en zorg (in combinatie met andere gebruiksfuncties).
Recreatie Wat willen we? 3 Nieuw kleinschalig, recreatief gebruik in combinatie met andere gebruiksfuncties in de kernrandzone. 3 Onder voorwaarden uitbreiding van bestaande (verblijfs)recreatieve functies. 3 Inzetten op het realiseren van ontbrekende schakels in het recreatief routenetwerk. 3 Nieuwe initiatieven die inzetten op sport, ontmoeting, cultuur, bewegen en ontmoeten in de kernrandzone.
Energie opwek en vastleggen CO2 Wat willen we? 3 Onder voorwaarden vezelteelten. 3 De aanleg van bos ten behoeve van het vastleggen van CO2.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 36
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 37
5. DOORKIJK EN VERVOLG Het streefbeeld en toetsingskader is vooruitlopend op de Omgevingsvisie 2040 opgesteld. Dit streefbeeld geeft de gemeente Barneveld richting hoe om te gaan met de acute vraagstukken die leven in het landelijk gebied. Deze acute vraagstukken worden ingegeven door de openstelling van de vrijwillige beëindigingsregelingen veehouderijen.
Zoals gezegd is het de bedoeling dat dit streefbeeld geïntegreerd gaat worden in de Omgevingsvisie 2040. In deze Omgevingsvisie zal een integrale afweging plaatsvinden tussen verschillende aspecten en belangen in de fysieke leefomgeving. Het streefbeeld landelijk gebied zal onderdeel zijn van deze integrale afweging en zo mede richting geven aan de uiteindelijke Omgevingsvisie 2040. Vaststelling van de Omgevingsvisie 2040 zal in de loop
Op het moment van schrijven zijn er nog vele Europese, nationale, provinciale
van 2024 plaatsvinden. Vanuit de Omgevingsvisie zullen er programma’s worden
en regionale trajecten volop in ontwikkeling. Dat betekent dat er in de komende
ingericht en een Omgevingsplan worden opgesteld.
tijd meer duidelijkheid komt over wat er wel en niet mogelijk is ten aanzien van landelijk gebied. Zolang deze duidelijk er nog niet is wil de gemeente wel
Eén van deze programma’s zal het Programma Waardevol Landelijk Gebied zijn. Dit
regie blijven voeren op het landelijk gebied door middel van dit streefbeeld en
programma wordt vooruitlopend op de Omgevingswet opgericht. Het programma
toetsingskader. Zo kunnen we richting geven aan acute vraagstukken die op dit
zal zich onder andere gaan richten op de verdere invulling en de uitwerking
moment op de gemeente en de samenleving afkomen.
van het aspect ‘landelijk gebied’ uit de Omgevingsvisie 2040. Het streefbeeld en toetsingskader zal hier een basis voor bieden, maar zal onder het programma
Gezien de geschetste omstandigheden is het extra belangrijk dat het streefbeeld
nog verder aangevuld, bijgesteld en uitgewerkt worden. Onder dit programma
en toetsingskader goed wordt afgestemd met de verschillende trajecten. Dit kan
Waardevol Landelijk Gebied zal dan ook de verdere uitwerking, uitvoering en
ertoe leiden dat bijstelling van het streefbeeld en toetsingskader noodzakelijk is.
participatie met de omgeving plaats gaan vinden.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 38
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 39
BEGRIPPENLIJST Beekdal en beekdalvlakte
Gebiedswaarden
Een beekdal is een laaggelegen, vochtig gebied dat de dekzandvlakte met
Waarden in een gebied die door de tijd heen zijn ontstaan: archeologisch,
dekzandruggen van de Gelderse Vallei doorsnijdt. Een beekdalvlakte is
cultuurhistorisch, landschappelijk en ecologisch.
ingesloten tussen de hogere gronden en bestaat uit een beekbedding met waterloop, een beek, en de oeverwallen. Het is een gradiëntrijk landschap met
Gebruikswaarde, toekomstwaarde en belevingswaarde
veel variatie en zeer waardevolle natuur.
Deze waarden staan voor ruimtelijke kwaliteit. De gebruikswaarde wordt gevormd door de bruikbaarheid en functionele samenhang. De toekomstwaarde
Collectieve woonvorm
wordt bepaald door aanpasbaarheid, duurzaamheid en beheerbaarheid. De
In een collectief woonproject helpen de mensen elkaar en is er altijd iets
belevingswaarde wordt bepaald door diversiteit, identiteit, schoonheid en
gemeenschappelijks tussen de bewoners. In de eerste plaats zijn er gedeelde
emotionele betrokkenheid bij het landschap.
ruimtes. Wooncollectieven zijn er in alle soorten en maten, voor jong en oud, maar nog vaker gemengd. In stad, wijk of landelijk gebied.
Glastuinbouw(bedrijf) Een bedrijf dat is gericht op het voortbrengen van producten door middel van het
Cultuurlandschap
telen van gewassen in kassen.
Een landschapstype waar de fysische gesteldheid (reliëf, bodem en water, oftewel: natuurlijk systeem), de ontginningsgeschiedenis en/of de
Groen-blauwe dooradering (GBDA) / groen-blauw netwerk
kenmerkende ruimtelijke rangschikking van landschapselementen gelijk is.
Met groen-blauwe dooradering wordt het netwerk van de natuurlijke elementen
Samen vormen zij een ruimtelijk-functioneel systeem met een eigen identiteit
in het agrarisch landschap bedoeld. Dit netwerk bestaat zowel uit droge
en waarden. In Barneveld onderscheiden we de cultuurlandschappen: bos-
landschapselementen (zoals houtwallen, bomenrijen, kruidenrijke randen) als uit
en heidelandschape, essen- en brinkdorpenlandschap, kampenlandschap,
natte elementen (zoals sloten, beken met natuurlijke oevers en poelen).
heideontginningenlandschap, broekontginningenlandschap en veenontginningenlandschap.
Groene Valleilint Beleidsaanduiding voor het onderdeel van het Gelders Natuurnetwerk (GNN)
Functieverandering
voor het gebied in de Gelderse Vallei tussen de stuwwallen van de Veluwe en
Regeling die het mogelijk maakt om een planologische bestemming te
de Utrechtse Heuvelrug. Het Groene Valleilint wordt gekenmerkt door een
wijzigen. Bijvoorbeeld van agrarisch naar wonen met een kleinschalig bedrijf/
denkbeeldig lint van waardevolle landschappen, landgoederen en beekdalen.
maatschappelijke functie/recreatie of het omzetten van een bestemming naar
In dit gebied wordt beleidsmatig ingezet op het versterken van natuur en
natuur.
landschap, op het langer vasthouden van water en op natuurinclusieve landbouw. Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 40
Grondgebonden veehouderij
veel overlap met andere (internationale) opgaven en belangen in het landelijk
Agrarisch bedrijf dat gericht is op het ontwikkelen van activiteiten
gebied. Het NPLG gaat niet over de maatregelpakketten zelf: deze worden als
waarbij de productie voor meer dan 50 procent afhankelijk is van het
onderdeel van de gebiedsprogramma’s door de provincies opgesteld en bevatten
producerend vermogen van de grond waarover het bedrijf in de omgeving
maatregelen en maatregelpakketten om de doelen te halen. Het NPLG vormt
van de bedrijfsgebouwen kan beschikken. Voor melkrundvee is dit het geval
hiervoor het kader en stelt de structurerende keuzes op.
wanneer voldaan wordt aan de voorwaarden uit de Wet verantwoorde groei
melkveehouderij en de AMvB grondgebonden groei melkveehouderij.
Natuur- en systeemherstel Maatregelen die genomen kunnen worden om de milieucondities (water, boden
Hoogdynamische gebieden
en lucht) te verbeteren om daarmee bij te dragen aan behoud, herstel en
Gebieden waar het grondgebruik een hoge mate van gebruiksintensiteit heeft.
ontwikkeling van het natuurlijk ecosysteem.
Klimaatadaptatie
Natura 2000(-gebied)
Het tijdig en effectief aanpassen van een gebied en/of watersysteem aan het
Natura 2000 is een Europees netwerk van natuurgebieden. Het doel van Natura
actuele of verwachte klimaat. Daardoor kan schade door klimaatverandering
2000 is om de natuurkwaliteit van en soortenrijkdom (biodiversiteit) in de
beperkt worden en kan ons watersysteem tegen een stootje.
natuur in heel Europa te behouden. In dat kader wijzen alle Europese lidstaten Natura 2000-gebieden aan en nemen zij maatregelen om de natuurkwaliteit
Landelijk gebied
en soortenrijkdom in die gebieden in stand te houden en waar mogelijk te
Gebied buiten de kernen, waar landbouw en natuur een belangrijke rol spelen.
verbeteren.
Ook wel platteland of buitengebied genoemd.
Natuurlijk systeem Landschapselementen
Met het natuurlijk systeem bedoelen we de samenhang tussen het reliëf, de
Landschapselementen op en rond agrarische bedrijven, bestaande uit
bodem en ondergrond, en het watersysteem. Het natuurlijk systeem vormt
natuurlijke, inheemse vegetatie die samen de structuur van het landschap
de basis voor de levende natuur. Daarnaast is het ook de onderlegger van het
bepalen. Te denken valt aan houtwallen, bomenrijen, kleine bosjes, overhoeken
stedelijk en agrarisch landschap waarin wij wonen, werken, voedsel produceren
met ruige vegetatie, poelen en slootkanten.
en recreëren.
Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG)
Natuurinclusieve landbouw
Het NPLG, een rijksprogramma in het kader van de Omgevingswet, heeft als
Natuurinclusieve landbouw is een vorm van kringlooplandbouw die de
hoofdopgave om uitvoering te geven aan de (inter)nationale doelstellingen
biodiversiteit op en rondom het bedrijf benut en beschermt. Het produceert
voor natuur en stikstof, water en bodem en klimaat. Het NPLG moet zo leiden
voedsel binnen de grenzen van natuur, milieu en leefomgeving.
tot een meer toekomstbestendige inrichting van ons landelijk gebied. Dit heeft Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 41
Niet grondgebonden veehouderij
Overgangsgebied Veluwe
Een andere benaming voor intensieve veehouderij. Dit zijn bedrijven die in
Overgangsgebieden in het kader van het NPLG en Programma Stikstofreductie
tegenstelling tot bijvoorbeeld de melkveehouderij niet gebonden zijn aan
en Natuurverbetering (2022-2035) zijn gebieden grenzend aan Natura
land voor hun voedselvoorziening. Typische intensieve veehouderijen zijn de
2000-gebieden. Deze gebieden leveren een bijdrage aan het realiseren van
varkenshouderij, pluimveehouderij en de vleeskalverhouderij.
instandhoudingsdoelstellingen in de betreffende Natura 2000 gebieden. Systeemherstel is hiervoor noodzakelijk. Opgaven voor biodiversiteit, stikstof,
Omgevingsvisie Barneveld 2040
klimaat, water en landbouw worden in de overgangsgebieden gelijktijdig
Barneveld werkt aan een nieuwe omgevingsvisie: de gewenste ontwikkelrichting
aangepakt. Deze gebieden hebben momenteel een overwegend agrarische
voor het grondgebied van de gemeente Barneveld. De omgevingsvisie beschrijft
functie. De structurerende keuze voor overgangsgebieden ziet toe op de
de maatschappelijke opgave en de te beschermen kernkwaliteiten van de
gebiedsgerichte benadering rondom Natura 2000-gebieden voor systeemherstel
gemeente. Belangen worden integraal afgewogen. De omgevingsvisie bevat
van het natuurgebied. Omdat de opgave per gebied verschillend is, is een
de hoofdlijnen van het beleid voor de fysieke leefomgeving (wonen, werken,
uniforme uitvoeringsaanpak niet mogelijk. Er zijn een visie en maatwerk nodig
mobiliteit, recreatie, zorg en welzijn) voor stad en land op de lange termijn. We
per gebied, waarbij heldere doelvoorschriften noodzakelijk zijn.
kijken daarbij tot het jaar 2040 en soms verder. We doen dit op basis van vijf
De omvang en de aard van de opgave bepalen de aanpak en daarmee ook de
hoofdopgaven: 1. Gezond en toekomstbestendig Barneveld, 2. Prettig wonen in
contour en de grootte van het gebied. Dat kan dus ook betekenen, mits goed
vitale dorpen. 3. Ruimte voor ondernemerschap, 4. Waardevol Landelijk Gebied,
onderbouwd, dat een overgangsgebied achterwege kan blijven, bijvoorbeeld
5. Bereikbaar nu en in de toekomst.
omdat instandhoudingsdoelstellingen al op orde zijn of binnen de contouren van het Natura 2000-gebied gerealiseerd kunnen worden.
Opgaven
Het aanwijzen van een overgangsgebied is geen doel op zich, maar een
De grote onderwerpen waarvoor overheden de komende jaren aan de lat staan.
hulpmiddel om de centrale opgave effectief en in samenhang te realiseren.
Voorbeelden zijn leefbaarheid (gezonde leefomgeving) en duurzame landbouw
De provincies wordt gevraagd in een gebiedsproces de overgangsgebieden
(kringlooplandbouw).
nader uit te werken. De locatie, de omvang en het maatregelpakket van het overgangsgebied worden opgenomen in het gebiedsprogramma.
Overgangsgebied Barneveld Gebied ten zuid-oosten van de kern Barneveld waar verschillende ruimtevragende functies vanuit stedelijk en landelijk programma samen gaan komen. Een integrale uitwerking en afweging is hier nodig.
Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 42
Programma Waardevol Landelijk Gebied (Barneveldse aanpak)
Toetsingskader
Het programma Waardevol Landelijk Gebied is in oprichting en is de
De wijze waarop en waaraan initiatieven die zich nu al in het gebied voordoen
‘Barneveldse aanpak’ voor de (onontkoombare) opgave in het kader van
kunnen worden getoetst. In dit geval is dat een ruimtelijk streefbeeld met
het NPLG en VLGG. Een integrale aanpak is hierbij noodzakelijk vanwege de
uitgangspunten en criteria voor initiatieven en tevens een landingsplaats voor
urgentie en de grote sociaal-economisch impact van de opgave, met name op
gebruiksfuncties in het landelijk gebied (totdat de Omgevingsvisie Barneveld 2040 is
de agrarische ondernemers in het buitengebied van de gemeente Barneveld.
vastgesteld)
We doen dat programmatisch vanuit een ‘dubbeldoelstelling’: veranderen waar nodig én versterken van de landbouw en natuur waar dat kan én samen met de
Uitvoering Aanpak Piekbelasters (UAPB)
samenleving. Een aanpak waar we, waar mogelijk, regie nemen op deze opgave,
Een door het Rijk gecoördineerde aanpak die specifiek gericht is op het op korte
gesprekpartner zijn aan de relevante (regionale, provinciale en landelijke) tafels
termijn terugdringen van de stikstofbelasting in landelijke gebieden.
en uitvoering geven aan het programma in samenspraak met de agrarische
Met de landelijke aanpak piekbelasting wil het kabinet de stikstofneerslag in de
ondernemers, bewoners en beheerders van het buitengebied.
kwetsbare natuurgebieden snel terugdringen. De aanpak is vrijwillig en richt zich op ongeveer 3000 bedrijven die de meeste stikstofneerslag veroorzaken
Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG) Regio Foodvalley
op overbelaste stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden, waarvan een groot
Het regionale perspectief op het landelijk gebied van de Regio Foodvalley (RPLG)
deel zich in de Gelderse Vallei bevindt. Dit zijn veelal agrarische bedrijven.
is de koers voor het landelijk gebied in de Regio Foodvalley ten behoeve van
Deze bedrijven hebben verschillende mogelijkheden om de stikstofneerslag
de nationale en provinciale plannen (NPLG en VLGG). Het is een belangrijke
te verminderen. Agrarisch ondernemers kunnen bijvoorbeeld kiezen voor
bouwsteen voor zowel de provinciale programma’s voor het landelijk gebied als
extensiveren, omschakelen, innoveren, verplaatsen of stoppen (LBV+, LBV
voor de ruimtelijke voorstellen in het Gelderse regioarrangement Foodvalley.
regeling). De ondernemer maakt zelf een keuze en kan hierbij gebruik maken
Ruimtelijke kwaliteit
van ondersteunende regelingen en extra begeleiding van een zaakbegeleider.
Mate waarin een initiatief, ontwikkeling bijdraagt aan de gebruikswaarde,
toekomstwaarde en belevingswaarde in het landelijk gebied van Barneveld.
Veluwe Natura2000-gebied dat overwegend bestaat uit droge bossen, droge en natte
Streefbeeld
heide, vennen en stuifzanden. De hoogste delen van de Veluwe reiken tot ruim
Een visie op hoe het landelijk gebied van Barneveld zich kan ontwikkelen richting
100 m boven NAP.
2040. Het streefbeeld maakt duidelijk welke keuzes gemaakt worden: welke ontwikkelingen krijgen voorrang en hoe krijgen ze een logische plaats in het landschap? Voorbeelden van te maken keuzes zijn: wat zijn logische gebieden voor bepaalde ontwikkelingen en/of veranderingen? Passen initiatieven en ontwikkelingen wel of niet? Of moeten ze toch elders plaatsvinden? Waar is ruimte voor nieuwe economische dragers? Streefbeeld en toetsingskader landelijk gebied Barneveld 2040
| 43
Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG) De provincies zijn als gebiedsautoriteit verplicht voor 1 juli 2023 binnen het kader van het NPLG met een gebiedsplan en maatregelen(pakketten) te komen gericht op doelrealisatie en structurerende keuzes voor de landbouw en waterbodem sturend. Een goedgekeurd gebiedsplan is de basis voor financiering uit het tijdelijk transitiefonds landelijk gebied. (Gezien de coalitieonderhandeling zal de provincie Gelderland eind 2023 het gebiedsplan Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG) als programma bedoeld onder de Omgevingswet opleveren).
Voorkeursscenario landelijk gebied Tussenstap in het proces van de Omgevingsvisie Barneveld 2040. Een visie op hoofdlijnen met de voorkeur voor de gewenste ontwikkelrichting van Barneveld op de lange termijn.