CConstaterende datBarneveld
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2a. Regionaal Risicoprofiel VGGM

Commissie Bestuur 22 september 2026, gemeente BarneveldBij agendapunt: Raadsagenda: Zienswijze VGGM op MJBP, Regionaal Risicoprofiel en oprichting KCR2 - 20:3513.788 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Nieuwe zoönosen kunnen ontstaan door mutaties, globalisering en toegenomen contact tussen mensen, dieren en ecosystemen. Klimaatverandering speelt hierbij een steeds grotere rol: warmere winters, veranderde migratiepatronen en uitbreiding van virusdragers, zoals muggen en teken vergroten de kans op introductie en verspreiding van nieuwe ziekteverwekkers. Hierdoor blijft het risico op epidemieën en pandemieën relevant en dynamisch voor de regio. Dierziekten Onder dierziekten verstaan we besmettelijke ziekten die zich binnen de dierpopulatie kunnen verspreiden, maar in sommige gevallen ook overdraagbaar zijn op mensen (zoönosen). Voorbeelden die in de regio relevant zijn: vogelgriep, Q-koorts, mond‑ en klauwzeer (MKZ), blauwtong en bacteriële infecties zoals salmonella en E. coli. De verspreiding kan plaatsvinden via voedsel, direct of indirect contact met dieren, of via vectoren zoals muggen en teken. Zoönosen kunnen ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals in het verleden zichtbaar was tijdens de Q‑koorts‑uitbraak. De Gelderse Vallei is een van de meest intensieve veehouderijgebieden van Nederland en wordt gezien als het pluimveecentrum van het land (Food Valley). Hoge dierdichtheid vergroot de kans op snelle verspreiding en mutatie van ziekteverwekkers.

Daarnaast grenst de regio aan de Veluwe, waar veel wilde dieren voorkomen die dragers kunnen zijn van virussen en parasieten. Ook zijn eerdere uitbraken zoals MKZ, blauwtong en vogelgriep deels in of nabij de regio begonnen of hebben deze geraakt. De impact van dierziekten is groot. Bij dierziekten in landbouwhuisdieren kunnen grootschalige ruimingen plaatsvinden, met grote economische schade voor boeren en de agrarische sector als geheel. Bij zoönosen kunnen mensen ernstig ziek worden of overlijden, en de maatschappelijke onrust kan aanzienlijk zijn, zeker wanneer ruimingen of quarantainemaatregelen impact hebben op agrarische gemeenschappen. Verdichting in agrarische gebieden en het intensief samenleven van mensen en dieren vergroten de kans op blootstelling. Nieuwe zoönosen kunnen ontstaan door mutaties of introductie van pathogenen via internationale handel en mobiliteit. Klimaatverandering beïnvloedt de verspreiding van vectoren zoals muggen en teken, en verandert migratiepatronen van wilde dieren, waardoor nieuwe ziekteverwekkers zich kunnen vestigen of sneller verspreiden. Hierdoor blijft het risico op dierziekten in de regio de komende jaren aanzienlijk.

Versie: juli 2026 Pagina 23 4.5 Vitale voorzieningen Onder het maatschappelijke thema ‘vitale voorzieningen’ vallen processen, producten en diensten die van essentieel belang zijn voor het dagelijks leven in Nederland, zoals elektriciteit, gas- en warmtevoorziening, drinkwater en data- en telecommunicatie. Verstoring van deze processen heeft grote impact op de continuïteit van de samenleving. Ondanks de hoge betrouwbaarheid van vitale voorzieningen is het niet ondenkbaar dat inwoners, bedrijven en overheden worden geconfronteerd met korte of langdurige verstoring. De kans op een langdurige verstoring neemt toe door externe factoren, zoals klimaatverandering en geopolitieke verschuivingen, die nieuwe dreigingen met zich meebrengen. Het daadwerkelijk oplossen van de oorzaak van verstoring van een vitale voorziening is de verantwoordelijkheid van de organisatie die deze levert. Als veiligheidsregio richten wij ons op de maatschappelijke effecten van verstoringen en de gevolgen voor inwoners en bedrijven. Verstoring elektriciteitsvoorziening Elektriciteit vormt de basis voor vrijwel alle vitale processen in onze samenleving. Verstoring van de elektriciteitsvoorziening kan leiden tot grote maatschappelijke ontwrichting. Het landelijke hoogspanningsnet wordt beheerd door TenneT en regionale verdeelstations en aansluitingen vallen onder verantwoordelijkheid van Liander.

Hoewel er geen grote elektriciteitscentrales in de regio aanwezig zijn, wordt elektriciteit steeds vaker lokaal opgewekt via zonneparken en windmolens. Deze decentrale opwekking maakt het netwerk complexer en vergroot de noodzaak van een stabiele infrastructuur. Belangrijke verbindingen en verdeelpunten in de regio zijn cruciaal voor de stroomvoorziening van huishoudens, bedrijven en zorginstellingen. De kans op een langdurige stroomstoring is klein door de hoge betrouwbaarheid van het net, maar niet uit te sluiten. Storingen komen incidenteel voor, meestal kortdurend, maar langdurige verstoring kan optreden door extreme weersomstandigheden, technische defecten, digitale verstoringen in besturingssystemen, cyberaanvallen of fysieke sabotage. Verstoring kan ook het gevolg zijn van andere risico's, zoals overstromingen of natuurbranden die verdeelstations of kabelinfrastructuur beschadigen. Daarnaast kunnen maatregelen om netcongestie te verlichten, zoals het tijdelijk zwaarder belasten van het net om een aansluitstop te voorkomen, het risico op storingen indirect vergroten. Een black-out scenario, waarbij grote delen van het land of meerdere landen langdurig zonder stroom zitten, is zeldzaam maar niet ondenkbaar. Dit bleek in 2025 toen Spanje en Portugal getroffen werden door een grootschalige stroomstoring die miljoenen mensen raakte.

De impact van een langdurige stroomuitval is groot en ontwricht het dagelijks leven. Zonder elektriciteit vallen verlichting, verwarming, communicatie en zorgapparatuur uit. Vitale processen zoals drinkwatervoorziening, telecommunicatie en verkeer worden verstoord. Het betalingsverkeer komt stil te liggen, waardoor winkels en bedrijven niet meer kunnen functioneren. Ook rioolwaterzuiveringsinstallaties kunnen niet goed functioneren waardoor afvalwater onvoldoende wordt gezuiverd en mogelijk ongezuiverd geloosd wordt. Dit kan leiden tot maatschappelijke onrust en brengt risico’s met zich mee voor het milieu en de volksgezondheid, zeker als de situatie dagen aanhoudt. Bedrijven komen stil te liggen, wat leidt tot economische schade. Voor kwetsbare groepen, zoals patiënten in zorginstellingen, kan uitval levensbedreigend zijn. Door de energietransitie neemt de vraag naar elektriciteit toe. Klimaatverandering brengt meer kans op stormschade en hitte-effecten op netwerken. Digitalisering maakt het systeem efficiënter, maar ook gevoeliger voor verstoringen en door een veranderde geopolitieke werkelijkheid ook voor hybride aanvallen. Versie: juli 2026 Pagina 24 Verstoring gas/warmtevoorziening Gas- en warmtevoorzieningen zijn essentieel voor verwarming van woningen, bedrijven en instellingen, en voor diverse industriële processen.

Het aardgas dat in Nederland wordt gebruikt, komt deels uit gasvelden in eigen land, maar vooral via import van vloeibaar aardgas (LNG) en pijpleidingen uit het buitenland. Warmte wordt in warmtenetten meestal opgewekt door gasgestookte installaties, restwarmte uit industrie of duurzame bronnen zoals biomassa. Een warmtenet is een netwerk van leidingen dat warmte in de vorm van warm water of stoom transporteert naar aangesloten gebouwen. Verstoring van deze voorzieningen kan ontstaan door een tekort in de gaslevering of door verstoringen in het leidingnetwerk, zoals breuken, lekkages of defecten. De regio is aangesloten op het landelijke gasnet, met distributie via netbeheerder Liander. Daarnaast zijn er warmtenetten actief, onder andere in Arnhem, die afhankelijk zijn van gasgestookte installaties. Deze infrastructuur maakt de regio kwetsbaar bij storingen, vooral in koude periodes. De kans op een langdurige verstoring is klein door de hoge betrouwbaarheid van het netwerk, maar niet uit te sluiten. Mogelijke oorzaken zijn technische storingen, leidingbreuken, brand, sabotage, digitale verstoringen in besturingssystemen of externe factoren zoals overstromingen. Ook geopolitieke spanningen en verstoringen in internationale gaslevering kunnen indirect effect hebben op de beschikbaarheid van gas. De impact van een verstoring is groot, vooral in de winter.

Huishoudens en zorginstellingen kunnen niet meer verwarmen, wat grote zorgen geeft voor kwetsbare groepen zoals ouderen, zieken en jonge kinderen. Bedrijven en instellingen komen stil te liggen, wat leidt tot economische schade. Een langdurige verstoring kan maatschappelijke onrust veroorzaken, zeker als herstel dagen duurt. Ook het dagelijks leven raakt ontwricht: koken, warm water en comfort vallen weg, en indirect kan ook het betalingsverkeer en andere vitale processen worden geraakt. Door de energietransitie neemt het gebruik van aardgas af, maar warmtenetten en hybride systemen worden belangrijker. Deze afhankelijkheid van nieuwe infrastructuur brengt eigen kwetsbaarheden mee. Klimaatverandering kan extremere kou veroorzaken, waardoor de vraag naar warmte piekt. Digitalisering van netbeheer maakt het systeem efficiënter, maar ook gevoeliger voor verstoringen. Verstoring drinkwatervoorziening Drinkwater is een primaire levensbehoefte voor huishoudens, bedrijven en zorginstellingen. Verstoring van deze voorziening kan ontstaan door technische storingen, leidingbreuken, verontreiniging van waterbronnen of sabotage. Ook bacteriële besmetting, zoals door de E. Coli-bacterie, vormt een reëel risico voor de kwaliteit van drinkwater. In Gelderland-Midden wordt drinkwater geleverd door Vitens, met productielocaties zoals Edesebos, Fikkersdries en Pinkenberg.

Op de Veluwe wordt een groot deel van het drinkwater gewonnen uit grondwater, wat deze regio van strategisch belang maakt voor de drinkwatervoorziening. Vitens heeft de wettelijke taak om na een verstoring binnen enkele dagen – conform de Drinkwaterwet – weer veilig drinkwater te leveren. De kans op een ernstige verstoring is klein vanwege de hoge betrouwbaarheid, maar niet uit te sluiten. Mogelijke oorzaken zijn technische defecten, leidingbreuken, chemische verontreiniging, bacteriële besmetting, sabotage of digitale verstoringen bij pompstations. Ook externe factoren zoals langdurige droogte en extreme neerslag kunnen de beschikbaarheid of kwaliteit van water ernstig beïnvloeden. Versie: juli 2026 Pagina 25 Bij verstoringen zijn huishoudens, zorginstellingen en bedrijven niet bereikbaar voor water, met risico’s op verminderde hygiëne en gezondheidsproblemen, vooral voor kwetsbare groepen zoals ouderen, zieken en jonge kinderen. Maatschappelijke onrust kan ontstaan wanneer de situatie aanhoudt. Ontwikkelingen zoals klimaatverandering vergroten de kwetsbaarheid van de drinkwatervoorziening. Langdurige droogte kan leiden tot lagere grondwaterstanden en extra druk op winningen, terwijl extreme neerslag de kans op verontreiniging van waterbronnen vergroot.

Daarnaast neemt de vraag naar drinkwater toe door bevolkingsgroei en economische activiteiten, wat de beschikbaarheid verder onder druk kan zetten. Ook de toenemende digitalisering van productie- en distributiesystemen brengt nieuwe risico’s met zich mee. Verstoring data en telecommunicatie Data- en telecommunicatie zijn cruciaal voor het dagelijks leven en vormen de ruggengraat van onze digitale samenleving. Verstoringen kan ontstaan door technische storingen, kabelbreuken, stroomstoring, fouten bij onderhoud, sabotage of digitale aanvallen zoals ransomware en DDoS. Ook weersomstandigheden zoals stormen, overstromingen of natuurbranden kunnen fysieke schade veroorzaken. In Gelderland-Midden is de infrastructuur verspreid over de hele regio, met Arnhem als belangrijk knooppunt voor datacenters en netwerkcentrales. Providers zoals KPN, VodafoneZiggo en Odido verzorgen vaste en mobiele netwerken, inclusief vitale diensten zoals 112, NL-Alert en de Noodcommunicatievoorziening (NCV). Storingen kunnen zowel kortdurend als langdurig zijn. Korte storingen komen vaker voor en hebben meestal beperkte impact, terwijl een langdurige verstoring grote maatschappelijke gevolgen kan hebben. Het is belangrijk te benadrukken dat gelijktijdige grote storingen bij meerdere aanbieders zelden voorkomen, maar niet volledig uit te sluiten zijn.

Recente incidenten tonen dat zelfs één provider die uitvalt, zoals bij landelijke storingen in 2024 en 2025, al grote impact heeft op hulpdiensten en bereikbaarheid van 112. De impact is groot als communicatie tussen burgers en hulpdiensten weg valt, waardoor noodhulp vertraagt. Digitale dienstverlening, betalingsverkeer en bedrijfsprocessen komen stil te liggen. Ook vitale processen zoals zorg en verkeersmanagement worden ontregeld. Daarnaast bemoeilijkt het de samenwerking tussen crisispartners. Langdurige verstoringen kunnen maatschappelijke onrust veroorzaken en gevoelens van angst versterken, vooral door het idee dat hulpdiensten niet bereikbaar zijn. De afhankelijkheid van digitale infrastructuur groeit door 5G, glasvezel en digitalisering van vitale processen. Klimaatverandering verhoogt het risico op fysieke schade door stormen en hitte. Tegelijk neemt de dreiging van cyberaanvallen toe door geopolitieke spanningen. Hoewel redundantie en noodvoorzieningen zoals NCV bestaan, blijft snelle detectie en herstel cruciaal om de gevolgen te beperken. 4.6 Maatschappij Het thema ‘maatschappij’ omvat één risicotype, namelijk openbare orde verstoringen. Verstoring van de openbare orde of paniek in menigten tijdens een demonstratie of evenement kan grote impact hebben op de samenleving.

Versie: juli 2026 Pagina 26 Openbare orde verstoringen Verstoring van de openbare orde ontstaat wanneer veiligheid, rust of naleving van regels in de publieke ruimte worden aangetast. Dit kan uiteenlopende vormen aannemen, zoals rellen tijdens demonstraties, agressie en vernieling, maar ook paniek in menigten, bijvoorbeeld tijdens evenementen. Paniek geldt als een specifieke uitingsvorm van dit risico en kan ontstaan door plotselinge dreiging, extreme drukte of onverwachte gebeurtenissen, zoals brand of extreem weer. Dergelijke gebeurtenissen kunnen massale vluchtbewegingen veroorzaken, met risico op verdrukking. Het risico is met name aanwezig bij demonstraties en evenementen. Het aantal demonstraties in Nederland is de afgelopen tien jaar sterk toegenomen. Dat geldt ook voor diverse steden en dorpen in de regio, zoals Arnhem, Wageningen, Ede, Nijkerk en Barneveld. Demonstraties bestrijken een breed scala aan thema’s zoals klimaat, landbouw, discriminatie en internationale conflicten. Sociale media spelen hierin een grote rol: zij vergroten de mobilisatiekracht, versnellen de verspreiding van onrust en kunnen door desinformatie bijdragen aan escalatie. Tegendemonstraties kunnen de spanningen verder verhogen.

Daarnaast kent de regio vele locaties waar grote groepen mensen samenkomen, zoals het GelreDome, Stadsblokken, Rhederlaag (Dreamfields), de Ginkelse Heide (Airborne Luchtlandingen en Herdenking) en de binnensteden van Arnhem en Wageningen (Koningsdag, Bevrijdingsdag). Deze evenementen trekken soms tienduizenden bezoekers, waarbij kenmerken zoals smalle toegangswegen, beperkte aanrijroutes, hoge publieksdichtheid en openluchtopstellingen de risico’s vergroten. In de regio deden zich recent geen ernstige panieksituaties voor, maar wel momenten van extreme drukte, zoals tijdens de Heideweek 2023 en Koningsdag 2024. De impact van verstoring van de openbare orde is groot: er kan letsel ontstaan, het dagelijks leven kan worden ontregeld en maatschappelijke onrust kan zich snel verspreiden. Toenemende polarisatie, het belang van sociale media en de druk op het demonstratierecht zorgen ervoor dat dit risico ook de komende jaren relevant blijft. Versie: juli 2026 Pagina 27 5. Beschouwing In dit hoofdstuk beschouwen we de resultaten van de risicoinventarisatie en analyse. Deze beschouwing bestaat uit drie onderdelen. Eerst staan we stil bij de uitkomsten van de multicriteria analyse. Daarna zoomen we uit en kijken we welke maatschappelijke ontwikkelingen van invloed zijn op de risico’s in GelderlandMidden, nu en in de komende jaren.

Tot slot formuleren we enkele inzichten die richting geven aan verdere beleidsontwikkeling. 5.1 Multi-criteria analyse De multi‑criteria analyse vormt een centraal onderdeel van het risicoprofiel. In deze analyse wordt alle verzamelde informatie per risicotype samengebracht en beoordeeld vanuit verschillende ‘lenzen’. Daarmee wordt nadrukkelijk verder gekeken dan de traditionele benadering waarin risico’s vooral worden ingeschat op kans en effect. Door risico’s vanuit meerdere invalshoeken te bekijken ontstaat een rijker en completer beeld van wat een crisis kan betekenen voor de regio en haar inwoners. De vier lenzen – feitelijke impact, waarschijnlijkheid, perceptie en beweeglijkheid – belichten elk een ander aspect van het risicolandschap en geven samen een meerdimensionaal overzicht van de risico’s in Gelderland‑Midden. Lens: Feitelijke impact Deze lens brengt in beeld welke gevolgen een risico kan hebben voor de regio. Hiervoor wordt de impact op de vitale belangen5 én naar de mate van complexiteit en mogelijke cascade‑effecten van ieder risicotype gescoord. De uitkomst daarvan laat zien welke risico’s de grootste maatschappelijke ontwrichting kunnen veroorzaken. Uit deze lens blijkt dat vijf risico’s het meest ontwrichtend zijn voor onze regio. Deze risico’s raken meerdere vitale belangen tegelijk en kunnen langdurige maatschappelijke ontwrichting veroorzaken.

Het zijn uiteenlopende risico’s. Tabel 1 Vijf meest impactvolle risico’s (in willekeurige volgorde) Thema Risicotype Vitale voorzieningen Verstoring elektriciteitsvoorziening Gezondheid Epidemie/ Pandemie Natuur en klimaat Natuurbrand Fysieke leefomgeving en milieu Brand in dichtbebouwde binnensteden Natuur en klimaat Overstroming vanuit rivier Het volledige overzicht en een toelichting staat in bijlage 6.1. Lens: Waarschijnlijkheid Binnen de lens ‘waarschijnlijkheid’ wordt gekeken hoe vaak een risico zich kan voordoen en hoe voorspelbaar het is. Hierdoor ontstaat inzicht in welke risico’s de regio het vaakst of het meest onverwacht kunnen raken. 5 Vitale belangen: Territoriale veiligheid, fysieke veiligheid, economische veiligheid, ecologisch veiligheid, sociale en politieke stabiliteit en veiligheid van cultureel erfgoed. Versie: juli 2026 Pagina 28 Deze lens laat een ander beeld zien dan de lens met feitelijke impact. Hier komen juist vaker voorkomende en operationele risico’s naar voren, zoals weerfenomenen, branden en verkeersongevallen. Deze risico’s belasten de crisisorganisatie regelmatig, maar hebben doorgaans een beperktere maatschappelijke impact dan de risico’s met een feitelijke hoge impact. Uitzondering hierop zijn epidemieën. Deze hebben namelijk een grote waarschijnlijkheid én maatschappelijke impact.

Tabel 2 Risico’s met de hoogste scores binnen de lens waarschijnlijkheid Thema Risicotypen Fysieke leefomgeving en milieu Verkeersongeval weg Gezondheid Epidemie/ Pandemie Natuur en klimaat Natuurbrand Natuur en klimaat Extreme neerslag Natuur en klimaat Extreme droogte Gezondheid Dierziekten Natuur en klimaat Storm en hevige windhozen Natuur en klimaat Extreme hitte Vitale voorzieningen Verstoring elektriciteitsvoorziening Fysieke leefomgeving en milieu Brand in dichtbebouwde binnensteden Fysieke leefomgeving en milieu Verkeersongeval water Fysieke leefomgeving en milieu Brand/ Ongeval met gevaarlijke stoffen (chemische stoffen) Fysieke leefomgeving en milieu Brand in kwetsbare gebouwen Fysieke leefomgeving en milieu Verkeersongeval spoor Het volledige overzicht en een lichting staat in bijlage 6.2. Lens: Perceptie Deze lens richt zich op hoe inwoners risico’s ervaren en inschatten. De maatschappelijke perceptie en de mate van voorbereiding en (zelf)redzaamheid spelen hierbij een rol. De lens maakt zichtbaar welke risico’s maatschappelijk gevoelig liggen of juist worden onderschat. De resultaten van deze lens worden op een andere manier gepresenteerd omdat we niet beschikken over voldoende informatie over de perceptie en zelfredzaamheid van inwoners per risicotype om de methodiek op dit onderdeel te volgen.

Daarom hebben we ervoor gekozen in te zoomen op resultaten van de Risico- en Crisisbarometer uit het najaar 2025. De NCTV rapporteert twee keer per jaar de resultaten van hun onderzoek naar de risicoperceptie van Nederlanders. Deze resultaten worden ook gerapporteerd op het niveau van de veiligheidsregio’s. De risicotypen die de NCTV gebruikt in hun onderzoeken komen niet volledig overeen met die we hanteren in dit risicoprofiel. Voor de risico’s die wel zijn meegenomen in dit risicoprofiel, laat de Risico- en Crisisbarometer het volgende zien: De Risico en Crisisbarometer laat zien dat inwoners in Gelderland-Midden risico’s in grote lijnen op dezelfde manier inschatten als inwoners in de rest van Nederland. De regionale verschillen zijn klein en liggen vooral in nuance. Inwoners beoordelen risico’s vooral vanuit herkenbaarheid en recente ervaringen. Versie: juli 2026 Pagina 29 Binnen het thema natuur en klimaat worden extreme weersituaties door inwoners het meest waarschijnlijk geacht. Dit komt overeen met onze risico-inschatting. Het aandeel inwoners dat extreem weer een reëel risico vindt, ligt in Gelderland-Midden vrijwel gelijk aan het landelijke gemiddelde. Ook natuurbrand wordt in de regio vergelijkbaar ingeschat als landelijk.

Het lagere risicobesef rondom overstroming vanuit de rivier is opvallend: inwoners achten de kans kleiner dan de feitelijke impact voor onze regio is, en dat patroon komt overeen met het landelijke beeld. Risico’s in de fysieke leefomgeving worden minder zwaar ingeschat. Brand in kwetsbare gebouwen, brand in binnensteden, incidenten met gevaarlijke stoffen en transportongevallen spelen in de beleving van inwoners een kleinere rol dan uit ons risicoprofiel blijkt. Bij gezondheidsrisico’s is de aandacht voor epidemieën en pandemieën afgenomen ten opzichte van de coronaperiode, maar blijft dit risico herkenbaar. Het stoppen van vitale processen, zoals langdurige uitval van elektriciteit of telecommunicatie, wordt door inwoners in Gelderland-Midden als ernstiger beoordeeld dan in de rest van het land. Openbare orde verstoringen worden door inwoners van Gelderland-Midden op vrijwel dezelfde manier beleefd als in de rest van het land. Spanningen en maatschappelijke onrust worden duidelijk herkend, maar niet anders of sterker dan elders. Samenvattend sluit de risicoperceptie in Gelderland-Midden nauw aan bij het landelijke beeld. Inwoners zijn vooral alert op zichtbare en herkenbare risico’s, terwijl risico’s met grote feitelijke impact, zoals overstromingen en incidenten met gevaarlijke stoffen, minder vaak als persoonlijk bedreigend worden gezien.

Meer informatie over de risico- en crisisbarometer, zie: Risico- en Crisisbarometer Najaar 2025 | Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Lens: Beweeglijkheid en (on)bekendheid Deze lens beoordeelt hoe sterk risico’s in beweging zijn onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen, en of dit naar verwachting zal leiden tot een verandering van de impact of waarschijnlijk van het risico. Ook is gekeken in welke mate er kennis is over de ontwikkeling van het risico in de komende jaren. Dit geeft inzicht in risico’s die snel kunnen veranderen of waar we nog minder kennis over hebben en die daardoor extra aandacht vragen. Deze lens maakt duidelijk dat risico’s binnen het thema natuur en klimaat, maar ook verstoring van elektriciteit en openbare orde verstoringen sterk in beweging zijn onder invloed van diverse ontwikkelingen. Deze snelle dynamiek hangt sterk samen met maatschappelijke ontwikkelingen zoals klimaatverandering, energietransitie, digitalisering, polarisatie en geopolitieke veranderingen.

Tabel 3 Risico's met meeste dynamiek (hoe hoger cijfer, hoe hoger de dynamiek) Thema Risicotype Vitale voorzieningen Verstoring elektriciteitsvoorziening 8 Natuur en klimaat Extreme neerslag 7 Vitale voorzieningen Verstoring data en telecommunicatie 7 Gezondheid Epidemie/ Pandemie 6 Natuur en klimaat Extreme hitte 6 Fysieke leefomgeving en milieu Brand/ Ongeval met gevaarlijke stoffen (chemische stoffen) 6 Versie: juli 2026 Pagina 30 Gezondheid Verstoring zorgcontinuïteit 6 Natuur en klimaat Natuurbrand 5 Natuur en klimaat Extreme droogte 5 Gezondheid Dierziekten 5 Maatschappij Openbare orde verstoring 5 Het volledige overzicht en een toelichting staat in bijlage 6.4. 5.2 Maatschappelijke ontwikkelingen Kijkend naar de verzamelende informatie over de risico’s blijkt onze regio niet immuun voor veranderingen in de wereld. Grote maatschappelijke ontwikkelingen hebben invloed op de risico’s in ons verzorgingsgebied. Deze ontwikkelingen bepalen hoe risico’s zich manifesteren en welke impact zij kunnen hebben. Onderstaande ontwikkelingen spelen op internationale en nationaal niveau, maar hebben ook duidelijke gevolgen voor het risicobeeld van Gelderland‑Midden. Klimaatverandering Klimaatverandering leidt tot hogere temperaturen, langere periodes van droogte en extremere neerslag en stormen.

Hierdoor neemt een risico zoals natuurbrand toe en zien we vaker verschillende vormen van extreem weer. Ook beïnvloedt klimaatverandering de stabiliteit van vitale voorzieningen, zoals drinkwater en elektriciteit. Periode van hitte en droogte leveren bovendien ook risico’s op voor de gezondheid van inwoners. Middels klimaatadaptieve maatregelen proberen we klimaatrisico’s te beperken. Tegelijkertijd levert dat weer nieuwe potentiële risico’s op door gebruik van duurzame materialen en vergroening van daken. Energietransitie De overgang naar duurzame energie brengt nieuwe risico’s met zich mee. Het gebruik van waterstof, batterijopslag (bij mensen thuis en in de industrie), warmtenetten en elektrificatie van industrie en mobiliteit leidt tot nieuwe risicobronnen en een grote druk op het elektriciteitsnet. Geopolitieke veranderingen Geopolitieke veranderingen verwijzen naar de groeiende internationale spanningen, verschuivende machtsblokken en hybride dreigingen die direct invloed kunnen hebben op de stabiliteit van vitale processen in Nederland. Door onze sterke internationale afhankelijkheden kunnen verstoringen elders snel doorwerken in Nederland, maar ook onze regio. Dit geldt voor energiestormen, maar ook voor de opslag van data die vaak wordt opgeslagen in het buitenland en de afhankelijkheid van buitenlandse tech-bedrijven.

Conflicten, internationale crises en militaire dreiging kunnen ook regionale effecten hebben als het gaat om de openbare orde. De toenemende aandacht voor Defensie, NAVO‑samenwerking en nationale weerbaarheid onderstreept dat internationale ontwikkelingen steeds vaker directe gevolgen hebben voor de regio. Digitalisering De samenleving wordt steeds afhankelijker van digitale systemen. Dat maakt processen efficiënter, maar vergroot tegelijk de kans op verstoringen en cyberaanvallen met grote maatschappelijke impact. Verstoringen of aanvallen op netwerken of digitale besturing kunnen leiden tot verstoring van vitale processen, uitval van communicatie en verlies van controle over bedieningssystemen. Steeds vaker richten cyberaanvallen zich op vitale infrastructuur. Ook slimme systemen in de openbare ruimte, zoals digitale verkeersinstallaties, brugbediening en sensornetwerken, kunnen een aantrekkelijk doelwit vormen. Door de sterke onderlinge verbondenheid van digitale systemen kan een ogenschijnlijk klein Versie: juli 2026 Pagina 31 incident bovendien onverwacht grote gevolgen hebben. De ontwikkeling van generatieve AI maakt het daarnaast eenvoudiger om aanvallen snel en op grote schaal uit te voeren.

Polarisatie De toenemende maatschappelijke verdeeldheid kan leiden tot verminderde naleving van maatregelen, spanningen bij demonstraties, desinformatie en druk op het openbaar bestuur. Hierdoor kan een crisis sneller escaleren of langer voortduren. Polarisatie verlaagt het vertrouwen in overheid en instituties, bevordert onrust, en kan de respons op crises bemoeilijken doordat maatregelen minder vanzelfsprekend worden opgevolgd. Vergrijzing De vergrijzing verhoogt het aandeel inwoners dat kwetsbaar is bij incidenten zoals extreme hitte, infectieziekten of verstoring van vitale voorzieningen. Tegelijk neemt de druk op zorgprofessionals, mantelzorgers en gemeentelijke ondersteuning toe, terwijl er onvoldoende beschikbare personeel is. Hierdoor wordt de maatschappelijke veerkracht kleiner. Verdichting Door toenemende verdichting komen wonen, werken, recreatie, industrie en infrastructuur dichter bij elkaar te liggen. In stedelijke gebieden neemt de bevolkingsdichtheid toe en worden meer functies gecombineerd op een kleiner oppervlak. Dit vergroot de gevolgen van brand in binnensteden, incidenten op het spoor, water en weg en extreme neerslag. In het risicoprofiel zien we dat juist risico’s in de bebouwde omgeving (brand in kwetsbare gebouwen, brand in binnensteden, incidenten met gevaarlijke stoffen) grote impact kunnen hebben.

5.3 Inzichten Alle resultaten en ontwikkelingen samen levert een aantal inzichten op. Daarom sluit dit hoofdstuk af met enkele inzichten die richting geven aan verdere strategische beleidsontwikkeling binnen de regio. • Crises worden langduriger, complexer en minder voorspelbaar. De recente ervaringen met COVID‑19 en de opvang van Oekraïense ontheemden laten zien dat crises steeds vaker weken tot maanden aanhouden en meerdere domeinen tegelijk raken. In het risicoprofiel zien we hetzelfde patroon terug: ontwikkelingen binnen bekende risico’s zoals pandemieën, natuurbrand en uitval van vitale processen laten zien dat de kans op langdurige crises toeneemt. Ook geopolitieke veranderingen en polarisatie in de samenleving vragen doorlopend aandacht van de crisisorganisatie. Dit vraagt daarom om een flexibele, opschaalbare en veerkrachtige crisisorganisatie die langdurige coördinatie aankan en in staat is om parallel verschillende effecten te managen. Inzetten op continuïteit, redundantie en weerbaarheid van de crisisorganisatie en maatschappelijk weerbaarheid is daarom van belang. • Risico’s zijn sterker met elkaar verweven. Risicotypen hebben steeds meer onderlinge afhankelijkheden. In het risicoprofiel blijkt dit vooral bij incidenten met vitale voorzieningen, waar een beperkte verstoring kan doorwerken in zorg, telecom, logistiek of openbare orde.

Ook weerextremen, zoals droogte of stormschade, kunnen ketenreacties veroorzaken richting natuurbrand, drinkwaterkwaliteit of verstoring van de mobiliteit. De multi-criteria analyse bevestigen dat cascade-potentieel bij meerdere risico’s hoog is. Hierdoor kunnen relatief kleine incidenten uitgroeien tot complexe crises. Versie: juli 2026 Pagina 32 • Vitale processen worden kwetsbaarder. In Nederland zijn we gewend dat vitale voorzieningen altijd beschikbaar zijn. Vitale processen worden steeds kwetsbaarder voor verstoringen door extreem weer en digitalisering van de infrastructuur. Maar ook door internationale afhankelijkheden. Nederland en daarmee ook Gelderland-Midden is voor energie, grondstoffen, digitale infrastructuur en dataopslag grotendeels afhankelijk van andere landen. Voor energie betreft dit onder meer de Verenigde Staten (LNG), Noorwegen (gas en elektriciteit) en landen uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Voor grondstoffen en technologische componenten bestaat grote afhankelijkheid van China, Zuid-Korea, Japan en de VS. Daarnaast draaien veel digitale processen in de regio op software en dataopslag in buitenlandse datacenters (voornamelijk in de VS). Hierdoor bevinden gevoelige gegevens zich buiten nationale zeggenschap en zijn ze soms toegankelijk voor buitenlandse diensten. Dit levert een extra risico op voor de maatschappij.

• Maatschappelijke weerbaarheid wordt belangrijker. De toenemende complexiteit van risico’s en de verwevenheid van vitale processen maken duidelijk dat overheid en hulpdiensten crises niet meer alleen kunnen opvangen. Het is daarom steeds crucialer om de maatschappelijke weerbaarheid te verhogen zodat inwoners en organisaties verstoringen kunnen opvangen en daarna sneller te kunnen herstellen. Door toenemende digitale afhankelijkheden, klimaatrisico’s en geopolitieke spanningen staat de samenleving bovendien vaker onder druk, wat de noodzaak vergroot om zelf- en samenredzaamheid, lokale samenwerking en bewustwording te versterken. Versie: juli 2026 Pagina 33 6. Bijlagen 6.1 Resultaten lens: Feitelijke impact Deze lens brengt in beeld welke gevolgen een risico kan hebben voor de regio. Hiervoor wordt de impact op de vitale belangen én naar de mate van complexiteit en mogelijke cascade‑effecten van ieder risicotype gescoord. De resultaten binnen deze lens zijn gebaseerd op drie vragen. De totale score is minimaal twee en maximaal zeven punten.

Dit heeft de volgende scores opgeleverd: Thema Subthema Risicotype Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring elektriciteitsvoorziening 5 Gezondheid Humane infectieziekte Epidemie / Pandemie 5 Natuur en klimaat Natuurbranden Natuurbrand 5 Fysieke leefomgeving en milieu Brand Brand in dichtbebouwde binnensteden 5 Natuur en klimaat Overstroming Overstroming vanuit rivier 5 Natuur en klimaat Extreem weer Extreme neerslag 4 Natuur en klimaat Extreem weer Extreme droogte 4 Gezondheid Dierziekten Dierziekten 4 Natuur en klimaat Extreem weer Storm en hevige windhozen 4 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval water 4 Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring data en telecommunicatie 4 Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring gas/warmtevoorziening 4 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval weg 3 Natuur en klimaat Extreem weer Extreme hitte 3 Fysieke leefomgeving en milieu Ongeval gevaarlijke stoffen Brand / Ongeval met gevaarlijke stoffen (chemische stoffen) 3 Fysieke leefomgeving en milieu Brand Brand in kwetsbare gebouwen 3 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval spoor 3 Gezondheid Verstoring zorgcontinuïteit Verstoring zorgcontinuïteit 3 Maatschappij Openbare orde verstoring Openbare orde verstoring 3 Vitale voorzieningen Verstoring vitale

voorzieningen Verstoring drinkwatervoorziening 3 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval lucht 3 Natuur en klimaat Extreem weer Sneeuwstorm en/of ijzel 3 Fysieke leefomgeving en milieu Ongeval gevaarlijke stoffen Stralingsongeval 2 6.2 Resultaten lens: Waarschijnlijkheid Binnen de lens ‘waarschijnlijkheid’ wordt gekeken hoe vaak een risico zich kan voordoen en hoe voorspelbaar het is. Hierdoor ontstaat inzicht in welke risico’s de regio het vaakst of het meest onverwacht kunnen raken. De resultaten binnen deze lens zijn gebaseerd op twee vragen. Risico’s met een hoge kans van optreden hebben een score van drie gekregen. Risico’s met een gemiddelde kans Versie: juli 2026 Pagina 34 een score van twee en risico’s met een lage waarschijnlijkheid een score van één. In dien het risico onvoorspelbaar is, scoort het risico een extra punt. Hierdoor liggen de totale scores tussen de een en vier punten. Dit heeft de volgende scores opgeleverd: Verkeersongevallen weg scoort hoog vanwege een hoge kans van optreden en de onvoorspelbaarheid en onzekerheid van treden. De overige in de tabel score hoog op de kans van optreden.

Thema Subthema Risicotype Waarschijnlijkheid Kans van optreden +1 onvoorspelbaarheid Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval weg 4 3 1 Gezondheid Humane infectieziekte Epidemie / Pandemie 3 3 0 Natuur en klimaat Natuurbranden Natuurbrand 3 3 0 Natuur en klimaat Extreem weer Extreme neerslag 3 3 0 Natuur en klimaat Extreem weer Extreme droogte 3 3 0 Gezondheid Dierziekten Dierziekten 3 3 0 Natuur en klimaat Extreem weer Storm en hevige windhozen 3 3 0 Natuur en klimaat Extreem weer Extreme hitte 3 3 0 Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring elektriciteitsvoorziening 3 2 1 Fysieke leefomgeving en milieu Brand Brand in dichtbebouwde binnensteden 3 2 1 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval water 3 2 1 Fysieke leefomgeving en milieu Ongeval gevaarlijke stoffen Brand / Ongeval met gevaarlijke stoffen (chemische stoffen) 3 2 1 Fysieke leefomgeving en milieu Brand Brand in kwetsbare gebouwen 3 2 1 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval spoor 3 2 1 Natuur en klimaat Overstroming Overstroming vanuit rivier 2 2 0 Gezondheid Verstoring zorgcontinuïteit Verstoring zorgcontinuïteit 2 2 0 Maatschappij Openbare orde verstoring Openbare orde verstoring 2 2 0 Natuur en klimaat Extreem weer Sneeuwstorm en/of ijzel 2 2 0 Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring data en

telecommunicatie 2 1 1 Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring gas/warmtevoorziening 2 1 1 Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring drinkwatervoorziening 2 1 1 Versie: juli 2026 Pagina 35 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval lucht 2 1 1 Fysieke leefomgeving en milieu Ongeval gevaarlijke stoffen Stralingsongeval 2 1 1 6.3 Resultaten lens: Beweeglijkheid en (on)bekendheid Deze lens beoordeelt hoe sterk risico’s in beweging zijn onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen, en of dit naar verwachting zal leiden tot een verandering van de impact of waarschijnlijk van het risico. Ook is gekeken in welke mate er kennis is over de ontwikkeling van het risico in de komende jaren. Dit geeft inzicht in risico’s die snel kunnen veranderen of waar we nog minder kennis over hebben en die daardoor extra aandacht vragen. De resultaten binnen deze lens zijn gebaseerd op vier vragen. De totale score is minimaal 3 en maximaal 10 punten.

Dit heeft de volgende scores opgeleverd: Thema Subthema Risicotype Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring elektriciteitsvoorziening 8 Natuur en klimaat Extreem weer Extreme neerslag 7 Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring data en telecommunicatie 7 Gezondheid Humane infectieziekte Epidemie / Pandemie 6 Natuur en klimaat Extreem weer Extreme hitte 6 Fysieke leefomgeving en milieu Ongeval gevaarlijke stoffen Brand / Ongeval met gevaarlijke stoffen (chemische stoffen) 6 Gezondheid Verstoring zorgcontinuïteit Verstoring zorgcontinuïteit 6 Natuur en klimaat Natuurbranden Natuurbrand 5 Natuur en klimaat Extreem weer Extreme droogte 5 Gezondheid Dierziekten Dierziekten 5 Maatschappij Openbare orde verstoring Openbare orde verstoring 5 Natuur en klimaat Extreem weer Storm en hevige windhozen 4 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval water 4 Fysieke leefomgeving en milieu Brand Brand in kwetsbare gebouwen 4 Natuur en klimaat Overstroming Overstroming vanuit rivier 4 Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring gas/warmtevoorziening 4 Vitale voorzieningen Verstoring vitale voorzieningen Verstoring drinkwatervoorziening 4 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval lucht 4 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval weg 3 Fysieke leefomgeving en milieu

Brand Brand in dichtbebouwde binnensteden 3 Fysieke leefomgeving en milieu Transportongeval Verkeersongeval spoor 3 Natuur en klimaat Extreem weer Sneeuwstorm en/of ijzel 3 Versie: juli 2026 Pagina 36 Fysieke leefomgeving en milieu Ongeval gevaarlijke stoffen Stralingsongeval 3 Versie: juli 2026 Pagina 37 Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) verzorgt Ambulance, Brandweer, GGD en GHOR voor de gemeenten Gelderland-Midden Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden Postbus 5364 6802 EJ ARNHEM T 0800 8446 000 E info@vggm.nl I www.vggm.nl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://barneveld.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/8b21ac69-0090-4569-93f1-1b8e6499cec2?agendaItemId=40ab9710-9e4a-4a37-a2b3-4bcd1535c7b8