Bijlage 1 Integrale Cultuurvisie Gemeente Barneveld 2025-2035
Tekst van het document
Integrale Cultuurvisie Gemeente Barneveld 2025-2035
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 1
Integrale Cultuurvisie Gemeente Barneveld 2025-2035 Voorwoord Inleiding
3 4
Leeswijzer
4
Hoofdstuk 1: Cultuur in gemeente Barneveld
5
1.1
Wat verstaan we onder cultuur?
5
1.2
De waarde van cultuur voor de samenleving
5
Artistieke waarde
5
Sociale waarde
6
Educatieve waarde
6
Economische waarde
7
Ruimtelijke waarde
8
1.3
De rol van de gemeente
9
Hoofdstuk 2: Cultuur; hier gaan we voor
11
2.1
Ontwikkeling van de visie
11
2.2
Onze visie en missie
11
2.3
Culturele kracht
11
2.4
Analyse: wat nemen we mee
12
2.5
Onze culturele ambities
13
Ambitie 1: Cultuur is voor alle inwoners bereikbaar
13
Ambitie 2: Cultuur draagt bij aan de hele samenleving
16
Ambitie 4: Sterke infrastructuur met slagkracht en breed bereik
20
Ambitie 3: Cultuur is overal
18
Extra aandachtspunten
21
2.6
23
Prioriteiten
2.6.1 Ons erfgoed beschermen en beleven
23
2.6.2 Meer kansen voor jongeren om hun talenten te ontwikkelen
25
Hoofdstuk 3: Financieel kader 3.1
Huidige uitgaven cultuur
Hoofdstuk 4: Werkwijze Tot slot Bijlagen A.
Concept Uitvoeringsagenda
B.
Samenvatting PON & Telos behoefteonderzoek
C.
Analyse sterkten & zwaktes
D.
Participatieverslag
E.
Huidig beleidsinstrumentarium
F.
Uitgangsituatie en overzicht cultuursector
G.
Plan van aanpak integrale Cultuurvisie gemeente Barneveld
2 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
27 28 30 31
Voorwoord Hierbij bieden we u met trots de Cultuurvisie 2025-
voor alle leeftijden en achtergronden. Cultuur heeft
2035 van de gemeente Barneveld aan. Deze visie zet
de kracht om maatschappelijke vraagstukken te
de toon voor een nieuw hoofdstuk in de culturele
adresseren en verbinding te creëren.
ontwikkeling van onze gemeente. Wij nodigen u uit om mee te dromen én mee te bouwen aan een
Succesvol cultuurbeleid vraagt om samenwerking.
bloeiende culturele toekomst.
We roepen onze inwoners, culturele instellingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties
Cultuur geeft kleur aan onze samenleving.
op om gezamenlijk uitvoering te geven aan onze
Het omvat een breed spectrum aan activiteiten
Cultuurvisie. Deze Cultuurvisie is een uitnodiging
en uitingen, variërend van monumenten en erfgoed
om samen te bouwen aan een levendige, inclusieve
tot moderne kunst, muziek, theater, literatuur en
en dynamische culturele toekomst. Door deze visie
(culturele) evenementen. Cultuur verbindt, inspireert
centraal te stellen in ons cultuurbeleid en cultuur
en reflecteert op onze gezamenlijke identiteit en
stevig te verankeren in onze gehele organisatie,
waarden.
versterken we de sociale en economische veerkracht van onze gemeenschap en creëren we een gemeente
De afgelopen jaren hebben we in de gemeente
waar iedereen zich thuis voelt en kan deelnemen aan
Barneveld veel bereikt op cultureel gebied. We
het culturele leven.
koesteren onze rijke geschiedenis, het culturele aanbod en de diverse evenementen, die zeer worden
We zijn ons bewust dat we in een tijd van
gewaardeerd door zowel inwoners als bezoekers.
uitdagingen en financiële vraagstukken leven.
Er zijn ook uitdagingen: niet iedereen voelt zich even
We werken met zorgvuldigheid en wegen
goed bereikt door ons culturele aanbod en er zijn
(financiële) keuzes integraal af.
kansen voor verbetering in aanbod, samenwerking en infrastructuur.
Samen met inwoners, culturele verenigingen en organisaties in de gemeente Barneveld slaan we
We zijn ons bewust van de verschillende beelden
de handen ineen voor, door en met cultuur.
over en wensen voor cultuur in onze samenleving. Onze ambitie is een inclusief en toegankelijk cultuurbeleid, waar iedereen in de gemeente Barneveld van kan profiteren. We richten ons in deze visie vooral op de beschikbaarheid van cultuur en het faciliteren van deelname aan culturele activiteiten
Mijntje Pluimers-Foeken Wethouder Cultuur
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 3
Inleiding De gemeente Barneveld is trots op alle cultuur die
huidige culturele landschap, identificeert sterktes en
de gemeente te bieden heeft. Van kunst tot theater,
zwaktes, en schetst onze ambities en speerpunten
van dans tot fanfare en van muziek tot museum.
voor de toekomst. Het biedt richting en coördinatie
De gemeente is de thuisbasis voor de harmonie,
voor beleidsinzet om cultuur aan te laten sluiten bij
(kerk)koren, orkesten, festivals en evenementen,
sociale en maatschappelijke uitdagingen en de kracht
en vele ateliers van (amateur)kunstenaars. Onze
van cultuur te benutten.1
inwoners steken graag de handen uit de mouwen,
Het biedt richting en coördinatie voor beleidsinzet,
veel van de lokale verenigingen en initiatieven
het culturele aanbod en benadrukt de maatschap-
worden gedragen door de inwoners zelf. Met al deze
pelijke rol van cultuur voor de inwoners en de
elementen biedt cultuur een blik op onze identiteit,
gemeenschap.
creativiteit en gemeenschap. Wij hebben deze visie ontwikkeld om recht te doen aan de diverse en
Leeswijzer
inspirerende cultuurwaarden binnen onze gemeente.
In het eerste hoofdstuk beschrijven we de definitie en waarde van cultuur en welke rol de gemeente
De visie is tot stand gekomen in samenwerking met
voor zichzelf ziet. In hoofdstuk twee gaan we in op
inwoners en organisaties. We hebben uitgebreid
de missie en ambities en besteden we aandacht aan
input opgehaald bij culturele spelers, inwoners en
twee prioriteiten. We sluiten af met het financiële
gemeentelijke instanties. Dit heeft geleid tot een visie
kader waarin de huidige middelen en investeringen
die al deze perspectieven weerspiegelt.
zijn opgenomen.
Deze Cultuurvisie vormt de basis voor het
In bijlage A is de uitvoeringsagenda opgenomen.
Barneveldse cultuurbeleid in de komende jaren.
Hierin staan de inspanningen per jaar uiteen om de
De visie en uitwerking bieden een overzicht van ons
visie te realiseren. In de bijlagen vindt u al het achtergrondmateriaal.
“ Bij kunst zit de
schoonheid niet in het begrip maar in
De onderzoeken, analyses en participatie vindt u in bijlagen B, C en D. Een overzicht van het huidige culturele landschap (op basis van VNG beleid) en het huidige beleidsinstrumentarium in de bijlagen E en F.
de verwondering ” 1
Zie achtergronden voor de potentie van de bijdrage aan maatschappelijke opgaven https://www.berenschot.nl/media/h0phaa2k/in-de-schijnwerpers-culturelebijdragen-aan-maatschappelijke-opgaven-tweede-kamer-berenschot-juni-2023.pdf (Berenschot iov OC&W, juni 2023)
4 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
Hoofdstuk 1: Cultuur in de gemeente Barneveld 1.1 Wat verstaan we onder cultuur? Cultuur is dynamisch en kent vele vormen, die
1.2 De waarde van cultuur voor de samenleving
voortdurend in ontwikkeling zijn. Dans, muziek,
In de gemeente Barneveld zien we cultuur als een
theater, archeologie beeldende kunst, architectuur,
breed begrip en het is een belangrijke pijler voor
vormgeving, letteren, film, nieuwe media, culturele
de ontwikkeling en het welzijn van de inwoners.
evenementen, musea, kunstwerken in de buitenruimte,
We onderscheiden vijf belangrijke waarden die het
historische collecties en archieven. Daarnaast ook
vermogen van cultuur om bij te dragen aangeven. 2 3
ons immateriële erfgoed: de ontastbare cultuur-
Naast de inzet van deze waarden als basis voor
overblijfselen, zoals tradities, harmonieën en fanfares,
(lokaal) cultuurbeleid is er een steeds groeiend
gebruiken en legendes die van generatie op generatie
onderzoek naar de effecten van cultuur op de
worden doorgegeven. Cultuur wordt gemaakt, beleefd,
verschillende deelgebieden die bij deze waarden
gewaardeerd, ontwikkeld en ontdekt door de makers
horen. 4
en inwoners van Barneveld. Dat gebeurt ook in en door
Het sluit aan bij het VNG beleid; de propositie
de vele kerkgemeenschappen. Samen vormen al deze
‘Samen cultuur borgen’ start met de pijler waarden
uitingen, met hun makers en hun publiek, het geheel
van cultuur, gevolgd door cultuurstimulering,
van waarden, normen, gebruiken, tradities en erfgoed
cultuurspreiding en cultuurfinanciering. 5
dat onze gemeenschap kenmerkt.
Artistieke waarde De artistieke of intrinsieke waarde van cultuur is de persoonlijke betekenis die kunst of cultuur voor mensen heeft. Het raakt, ontroert, daagt uit, inspireert en stimuleert mensen om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen. Cultuur biedt ruimte voor creativiteit en expressie. Juist omdat de ervaring en betekenis van cultuur zo persoonlijk is, is een breed en divers aanbod belangrijk.
2
De legitimatie van (lokaal) cultuurbeleid wordt gevormd door waarden van cultuur aan doelen te koppelen. De waarden ontwikkelen zich door de tijd heen. Staatssecretaris Nuis sprak voor het eerst over integraal cultuurbeleid. Vanaf de gouden eeuw ontwikkelt de legimitatie van cultuurbeleid zich via waarden op het gebied van historisch besef, welzijn, identiteitsontwikkeling, educatie en de artistieke waarde. Met staatssecretaris Van der Ploeg kwam de economische waarde erbij. (R. Pots. Cultuur, koningen en democraten. Sun: 2002)
3
Monitor culturele ontwikkeling in Gelderland Cultuur in Data _Cultuurmonitor Gelderland 2022_Publieksversie
4
Enkele voorbeelden: Gezondheid: https://www.who.int/publications/i/item/what-is-the-evidence-on-the-role-ofthe-arts-in-improving-health-and-well-being-a-scoping-review Economie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/ rapporten/2023/05/11/onderzoek-naar-multipliereffecten-en-pay-off-effecten-in-de-culturele-en-creatieve-sector Gebiedsontwikkeling: https://www.naibooksellers.nl/boekman-101-ultuur-als-aanjager-van-gebiedsontwikkeling.html
5
Samen cultuur borgen. De propositie van gemeenten. (VNG, 2024) https://vng.nl/artikelen/propositie-samen-cultuur-borgen
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 5
Sociale waarde Cultuur verbindt mensen, maakt ze bewust van hun omgeving en de geschiedenis, zorgt voor ontmoeting en draagt bij aan sociale cohesie. De gezamenlijke ervaring van het maken of beleven versterkt het gemeenschapsgevoel en de leefbaarheid. De betrokkenheid bij verenigingen (cultuur) en amateurkunsten is groot en neemt daarmee bij velen een plek in het dagelijks leven in. 55% van de inwoners van 6 jaar en ouder doet 8 uur per week aan cultuurbeoefening. 5 Cultuurdeelname bevordert begrip, interesse en respect tussen verschillende groepen in de samenleving. Cultuur draagt bij aan de doelen in het sociaal domein zoals het bevorderen van welzijn, (positieve) gezondheid, participatie, preventie,
Educatieve waarde
leefbaarheid, kansengelijkheid en ontmoeting .
Cultuur heeft een educatieve waarde. Cultuureducatie
67
speelt zich af op school en in de vrijetijd. Met deze visie en uitvoeringagenda kunnen we verder bouwen aan het vermogen van cultuur om
Cultuureducatie geeft kennis mee over cultuur, kunst
bij te dragen aan het welzijn en de ontwikkeling
en erfgoed en ontwikkelt creatieve vaardigheden.
van inwoners en bezoekers en samenhang in buurten,
Het helpt om te reflecteren op de omgeving en
wijken en dorpen.
op gedrag. Het levert ook een bijdrage aan de ontwikkeling van communicatieve, cognitieve
De doelen uit het beleidskader Sociaal Domein
en sociale vaardigheden en aan de motorische
om dit te realiseren zijn:
ontwikkeling.
• Het culturele aanbod en de samenwerking versterken. • Cultuurparticipatie bevorderen zodat iedereen die dat wil mee kan doen.
Voor het onderwijs bieden deze brede vormingsaspecten ook versterking van het taal- en rekenonderwijs.
5
Landelijke Monitor Amateurkunsten, LKCA 2023
6
Beleidskader Sociaal Domein Mensen Voorop Gemeente Barneveld
7
VNG, 2024, Propositie Samen cultuur borgen
8
https://www.boekman.nl/actualiteit/cultuur-doet-ertoe-ook-economisch/
6 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
De gemeente is convenantpartner samen met
De investering in cultuur is voor gesubsidieerde
cultuuraanbieders en het onderwijs in het
organisaties vaak gekoppeld aan het verwerven van
Convenant Cultuureducatie. Connect is daarin
fondsen en subsidies van elders. Met de stijging van
met de cultuurcoaches ondersteunend.
het aantal inwoners en de groei van het toerisme
Het convenant is de paraplu voor Cultuureducatie
op de Veluwe wordt een aantrekkelijk cultureel
Met Kwaliteit (CMK) en het Cultuurmenu.
aanbod steeds belangrijker. Door te investeren in cultuur versterken we de toeristische en recreatieve
De doelen uit het beleidskader Sociaal Domein
aantrekkingskracht van de gemeente. Cultuur
om dit te realiseren zijn:
versterkt de brede welvaart.9
• Cultuureducatie op school en in de vrijetijd ondersteunen om creativiteit en vaardigheden
Cultuurbeleid draagt daarmee bij aan het
te ontwikkelen.
economisch beleid, waarin dorpspromotie
Economische waarde
een aandachtspunt is.
Cultuur is een belangrijke aanjager voor toerisme,
Deze Cultuurvisie is in lijn met de vastgestelde
het vestigingsklimaat een aantrekkelijke
Economische visie, waarin de volgende doelen zijn
leefomgeving en de lokale economie. Het is een
opgenomen in het thema Vitale kernen:
positieve factor in de versterking van de lokale
• Streven naar vitaliteit in de kernen, een goed
economie en toerisme: 1 euro investeren in cultuur
vestigingsklimaat en mogelijkheden voor recreatie
levert 2,5 euro op 8.
en toerisme door kunst en cultuur. • Behouden en aantrekken van jongeren en jonge gezinnen door het bieden van goede en goed bereikbare culturele voorzieningen.
9
Brede welvaart. Human Capital Agenda regio Food Valley link
10
Uit: Voorkeurscenario Omgevingsvisie, vastgesteld in juni 2024.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 7
Ruimtelijke waarde Cultuur heeft ook een sterke ruimtelijke waarde. Het beleefbare erfgoed in het landschap, monumenten, archeologie, kunst in de openbare ruimte en street art verrijken de beleving van en verbinding met de omgeving. Weten waar je woont of verblijft: de geschiedenis van een plek versterkt de binding. Samen dragen ze bij aan de identiteit, de gastvrijheid en het karakter van onze gemeente. We willen de culturele betekenis van onze omgeving koesteren, ‘behoud wat van waarde is’, en streven naar een zo groot mogelijke kwaliteit van cultuur in de openbare ruimte.
In de aankomende Omgevingsvisie10 (waarvan het voorkeursscenario reeds is vastgesteld) zijn ten
Cultuur produceren, presenteren en beleven
aanzien van cultuur en erfgoed de volgende doelen
heeft ook een fysieke component. Cultuur landt
opgenomen:
in objecten, voorzieningen en activiteiten in de fysieke leefomgeving. Daarom neemt cultuur een
• De zichtbaarheid, participatie en versterking
belangrijke plek in binnen de Omgevingsvisie
van erfgoed als drager van identiteit en
Barneveld 2040. De gemeente Barneveld staat voor
inspiratiebron bij ontwikkelopgaven.
een grote groeiopgave en kiest ervoor decentrale
• Meegroeien van voorzieningen voor cultuur
voorzieningen te ontwikkelen om tegemoet te komen
in de opgave ‘prettig leven in vitale dorpen’.
aan de groeiende behoefte aan cultuurparticipatie
• Het bevorderen van laagdrempeligheid voor
en ontmoeten. Ook in de openbare ruimte moet er
cultuurdeelname om cultuur te beleven en
voldoende plaats zijn voor ontmoeting en cultuur.
elkaar te ontmoeten in de opgave ‘gezond en toekomstbestendig Barneveld’. • Vitale dorpen waar mensen genieten van cultuur in de opgave ‘ruimte voor ondernemerschap’. • De kwaliteit van de openbare ruimte met cultuur versterken om bij te dragen aan het goed functioneren van de samenleving.
8 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
1.3 De rol van de gemeente
• De gemeente biedt basisvoorzieningen
In deze visie presenteren we de richting voor de
Vanuit de Zelf-Samen-Gemeente- gedachte biedt
komende jaren. Het uitgangspunt is dat het culturele
de gemeente basisvoorzieningen die inwoners
voorzieningenniveau meegroeit met de groei van de
en culturele spelers in staat stellen zichzelf
gemeente Barneveld; we vinden het belangrijk dat er
verder te ontwikkelen. Onder basisvoorzieningen
voor onze inwoners een levendig en divers cultureel
verstaan we de culturele knooppunten: deze
aanbod is. Afhankelijk van de situatie kiezen we de
organisaties dragen de culturele infrastructuur
meest geschikte rol: soms werken we samen, soms
en zijn een spil in het behalen van doelen en
zijn we regisseur en soms faciliteren we anderen. De
in de samenwerking met andere culturele en
gemeente maakt (mede) mogelijk, brengt samen en
maatschappelijke partijen. We stellen hen door
faciliteert.
een exploitatiesubsidie in staat die functie te vervullen en uit te bouwen. We zien subsidie als
We faciliteren de hele culturele keten. We streven
een investering; een investering in de te behalen
naar een goede balans tussen de verschillende
doelen en daarmee een investering in
functies in de lokale culturele infrastructuur
de samenleving. (zie H3 Financieel kader)
(interesseren, leren, produceren en presenteren) en sturen bij waar nodig.11 Daarvoor hebben we
• De gemeente produceert zelf geen cultuur
verschillende instrumenten: investeringen (subsidies),
Dat doen makers, inwoners en instellingen -
samenwerking en uitvoeringsorganisaties.
kortom, de gemeenschap. Wat inwoners en culturele organisaties zelf kunnen doen, hoeven wij niet te organiseren. We koesteren wat er is, sluiten aan bij de kracht van de samenleving en investeren in nieuwe kansen (bijvoorbeeld met stimuleringsbijdragen).
11
De culturele keten is een veelgebruikt model in overheidscultuurbeleid. Het bestaat uit vier functies die elkaar nodig hebben en versterken. Zonder produceren is er niets om je voor te interesseren, in of over te leren en te presenteren. Verdere toelichting op het model https://vng.nl/sites/default/files/2021-02/gids-gemeentelijke-coronasteun_def_0.pdf
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 9
• De gemeente als partner We geloven in de kracht van samenwerking
Produceren
en zien voor onszelf ook een rol weggelegd. We willen de ambities in deze visie realiseren samen met onze partners: inwoners, het culturele veld, maatschappelijke organisaties, andere gemeenten (met name in de Regio Foodvalley), de provincie Gelderland en (vrijetijds)ondernemers. Al deze partijen zijn
Leren
Presenteren
voor de gemeente belangrijke gesprekspartners en stakeholders. • De culturele keten De gemeente is vanuit verschillende rollen
Interesseren
betrokken bij ondersteuning van een goede balans in de Barneveldse culturele keten. Zo kan cultuur aansluiten bij doelen. De gemeente maakt keuzes in het faciliteren
Culturele keten
van het maken en beschermen van cultuur
Basisinstellingen met structurele subsidie
(produceren), cultuureducatie (leren),
4 cultuurproducenten: Museum Nairac,
plekken om cultuur te delen (presenteren) en
Muziekschool Barneveld, Bibliotheek,
interesseren (cultuurparticipatie bevorderen).
Schaffelaar Theater. De culturele keten wordt daarnaast gedragen door vele ZZP-ers, amateurkunstverenigingen, cultuurorganisaties zonder structurele subsidie, niet formele (inwoners) initiateven. Ondersteunend aan de culturele keten: Stichting Connect en de netwerkorganisatie Cultuurplatform
10 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
Hoofdstuk 2: Cultuur; hier gaan we voor 2.1 Ontwikkeling van de visie In de periode voorafgaand aan de totstandkoming van deze visie hebben we veel gevraagd, geluisterd en gesproken, samen met inwoners, culturele instellingen en collega’s van andere domeinen. Er is onderzocht hoe de huidige stand van zaken is in de gemeente op het gebied van cultuur, we hebben de sterkten en zwakten geanalyseerd, kansen in kaart gebracht en onze missie, onze kracht en onze ambities opgehaald. Op basis daarvan hebben we onze missie geformuleerd, die onze koers de komende jaren richting geeft.
2.2 Onze visie en missie Cultuur & erfgoed zijn onderdeel van het Barneveldse DNA. Cultuur draagt bij aan de identiteit, het welzijn, de leefbaarheid, persoonlijke ontwikkeling, innovatie & creativiteit van onze inwoners. Het is bovendien belangrijk voor de economie en het vestigingsklimaat
instellingen en een levendige scene van kleine
en maakt de gemeente Barneveld aantrekkelijk voor
initiatieven en culturele verenigingen. (zie bijlage
inwoners én bezoekers. Daarom willen we cultuur in
F) De sector wil open, gastvrij en respectvol
de gemeente behouden en versterken waar gewenst
zijn: iedereen is welkom. Wij zijn trots op onze
en nodig. Daarnaast investeren we in nieuwe kansen
culturele sector.
en ambities voor cultuur die bijdragen aan onze doelen.
2.3 Culturele kracht
Samen bieden ze een gevarieerd cultureel aanbod. De betrokkenheid van makers en publiek is groot. Cultuur speelt een belangrijke rol in het versterken
De gemeente is de thuisbasis voor de harmonie,
van de sociale cohesie en het gemeenschapsgevoel
(kerk)koren, orkesten, festivals en evenementen,
in de gemeente Barneveld. Culturele instellingen zijn
musea en vele ateliers van (amateur)
gemotiveerd om een bredere maatschappelijke rol te
kunstenaars. Onze inwoners steken graag de
spelen. Kinderen en jongeren komen via binnen- en
handen uit de mouwen: veel van de lokale
buitenschoolse cultuureducatie en amateurkunst al
verenigingen en initiatieven worden gedragen
vroeg met cultuur in aanraking. Stichting Connect
door de inwoners zelf. De waarde van cultuur
en de Muziekschool Barneveld spelen hierin een
wordt algemeen erkend: onze inwoners hechten
belangrijke rol.
groot belang aan cultuur in hun leefomgeving. De gemeente Barneveld kent bovendien een actieve
We zien volop kansen om bij deze kracht
culturele sector, die bestaat uit professionele
aan te sluiten en deze te versterken.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 11
2.4 Analyse: wat nemen we mee
Uitdagingen
Uit de analyse nemen we het volgende mee in de
• Er is beperkte capaciteit voor samenwerking
ambities, prioriteiten en uitvoeringsagenda:
en innovatie, zowel binnen de culturele als maatschappelijke organisaties.
De culturele sector in gemeente Barneveld is actief en
• De toegang tot cultuur is niet overal even goed
betrokken, met veel initiatieven in de dorpen. Er zijn
en er zijn financiële barrières voor sommige
kansen en ideeën om maatschappelijke vraagstukken
inwoners, vooral degenen net boven het
aan te pakken, maar er zijn ook uitdagingen, zoals
bestaansniveau .
beperkte samenwerking, financiële barrières en zwakke bedrijfsvoering. Er mist slagkracht en er is behoefte aan een duidelijke visie en betere integrale samenwerking vanuit de gemeente.
• De bedrijfsvoering van culturele organisaties is vaak zwak, mede door het gebrek aan langlopende subsidies. • Er is een behoefte aan een stabiel platform voor samenwerking en kennisuitwisseling,
De culturele sector in de gemeente Barneveld heeft zowel sterke punten als uitdagingen.
Sterke punten • Er is veel betrokkenheid en een levendige,
maar het bestaande Cultuurplatform mist slagkracht. • Er is een gebrek aan een duidelijke visie vanuit de gemeente en integrale samenwerking tussen verschillende domeinen.
ondernemende culturele sector, met een breed aanbod van initiatieven in de dorpen. • Er is motivatie om bij te dragen aan maat-
Samenvattend, de culturele sector in gemeente Barneveld heeft veel potentie, maar wordt
schappelijke vraagstukken en om gezamenlijke
belemmerd door financiële en structurele obstakels,
uitdagingen aan te pakken, zoals het vergroten
wat de verdere ontwikkeling in de weg staat.
van de zichtbaarheid en het bereik. We hebben deze kansen overtaald in 4 ambities. Met deze ambities en maatregelen brengen we de culturele keten van interesseren, leren, produceren en presenteren nog beter in balans. Deze ambities zijn, naast onze gemeentelijke opgaven en de vijf culturele waarden (zie 1.2), gebaseerd op de verkregen informatie (onderzoek en participatie). Op deze manier ondersteunen de ambities een vitale, sterke culturele infrastructuur om samen te bouwen aan gezamenlijke doelen en aan de betekenis van cultuur voor onze inwoners.
12 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
2.5 Onze culturele ambities Ambitie 1: Cultuur is voor alle inwoners bereikbaar
is van het dagelijks leven in de gemeente Barneveld. Dit betekent dat we blijven zoeken naar nieuwe mogelijkheden en creatieve oplossingen om cultuur nog bereikbaarder te maken.
Cultuur levert een waardevolle bijdrage aan de samenleving en versterkt de leefbaarheid in onze dorpen. Onze ambitie is dat cultuur voor alle
Door het stimuleren van creativiteit en
inwoners dichtbij en bereikbaar is.
toegankelijkheid versterken we de artistieke en maatschappelijke waarde van cultuur.
We realiseren ons dat er verschillen zijn tussen de verschillende dorpen; zowel in omvang, bereikbaar-
Dat doen we als volgt:
heid en aanbod. Niet ieder dorp hoeft elke culturele
A: Culturele knooppunten
voorziening. Ook onze omliggende gemeenten hebben
De culturele knooppunten zijn de bibliotheek,
culturele voorzieningen waar onze inwoners gebruik
Museum Nairac, Muziekschool Barneveld en het
van maken (zoals een bioscoop). Tegelijkertijd streven
Schaffelaartheater. We ondersteunen een aantal
we er wel naar dat in ieder dorp, passend cultureel
voorzieningen met subsidie omdat wij dat als
aanbod is en streven we waar nodig naar versterking.
investering in cultuur zien en maken afspraken over
We zetten ons actief in om de toegang tot cultuur te
te behalen doelen.
bevorderen, zowel fysiek als financieel. We ondersteunen een bloeiend verenigingsleven, gedegen
Er zijn volop ideeën vanuit de sector om gezamen-
cultuuronderwijs en levendige amateurkunst,
lijke uitdagingen aan te pakken, zoals communicatie,
passend bij het eigen karakter in de dorpen.
het vergroten van zichtbaarheid, publieksbereik en het betrekken van inwoners met een krappe
Onze ambitie reikt verder dan het huidige aanbod.
beurs. Ook die initiatieven uit de sector willen we
We willen dat cultuur meer een integraal onderdeel
ondersteunen.
Muziekschool in de dorpen Muziekschool Barneveld wil muziekles voor alle inwoners bereikbaar maken. Er zijn locaties in Barneveld, Voorthuizen, Garderen, Zwartebroek en Kootwijkerbroek. Met ‘Muziekles om de hoek’ is muziekles altijd dichtbij. Met ‘Muziekles op Maat’ krijgt elke leerling les naar zijn of haar mogelijkheden. Muziekschool Barneveld verzorgt daarnaast lessen in onderwijs en organiseert samen met Muziekgezelschap De Harmonie en SNO de MuziekBSO, waarbij leerlingen na schooltijd op school muziekles krijgen.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 13
B: Cultuuraanbod in de dorpen
E: Vrijwilligers
We moedigen de grotere culturele instellingen aan
Vrijwilligers zijn een drijvende kracht in de
om hun aanbod verder te ontwikkelen en uit te
samenleving en ook van het culturele aanbod. We
breiden naar alle dorpen en omgeving van onze
waarderen de onmisbare inzet van alle inwoners die
gemeente en we gaan met hen in gesprek over de
actief zijn in verenigingen, evenementen, buurthuizen
mogelijkheden.12
en andere organisaties. We willen onze waardering
Niet alles kan of hoeft in elke dorp aanwezig te
graag tonen. We kijken zoveel mogelijk gemeente
zijn, maar we vinden het wel belangrijk dat in elke
breed hoe we de ondersteuning van vrijwilligers
dorp een vorm van cultuur bereikbaar is. Wat het
verder kunnen oppakken, bijvoorbeeld een extern
meest passend en bereikbaar is hangt mede af van
vertrouwenspersoon en werving van vrijwilligers.
het karakter van een dorp en de behoeften van de inwoners. We betrekken daarom de gebiedsagenda’s
F: Amateurkunst
bij de culturele ontwikkeling en doen periodiek
We onderzoeken de ondersteuningsmogelijkheden
behoefteonderzoek (zie bijlage B Het PON & Telos
voor toekomstbestendige en vitale amateurkunst
Behoefteonderzoek Sport, bewegen en cultuur in de
aanbieders met o.a. trainingen.13
vrijetijd Gemeente Barneveld). C: Dorpshuizen We willen dat onze dorpshuizen bruisende centra zijn, waar mensen van alle leeftijden en achtergronden samenkomen om te kunnen genieten van kunst en cultuur. Het is belangrijk dat deze plekken (financieel) goed bereikbaar zijn, ook voor kleinere verenigingen en initiatieven. Bij het op te stellen Strategisch vastgoedbeleid en de daaraan gekoppelde integrale huisvestingsplannen van onder andere cultuur, hebben we expliciet aandacht voor de culturele functie. D: Verenigingsleven We zetten ons in voor het behoud en de versterking van ons rijke verenigingsleven, zoals met de Voucherregeling voor amateurkunst.
12
De gemeente neemt dit o.a. mee in de subsidiegesprekken van de instellingen die een exploitatiesubsidie ontvangen.
13
De LKCA Verenigingsmonitor geeft de ondersteuningsbehoefte weer die we lokaal toetsen en inzetten. https://www.lkca.nl/wp-content/uploads/VerenigingsMonitor_2024.pdf
14 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
G: Toegankelijkheid
tot betrokken en actieve inwoners. Cultuureducatie
Door financiële drempels te verlagen, vergroten
speelt hierin een centrale rol: we bieden alle kinderen
we het bereik van onze culturele organisaties en
vanaf een jonge leeftijd toegang tot culturele
kunnen meer inwoners gebruikmaken van het
ontwikkeling. Door meer ruimte voor kleinschalige
culturele aanbod. De minimaregelingen worden
productie- en presentatieplekken te faciliteren,
bekeken binnen het Programma Bestaanszekerheid.
zoals voor urban arts en (pop)muziek, kunnen we
Toegankelijkheid en zichtbaarheid zijn onderwerpen
het aanbod voor jongeren vergroten en hen meer bij
die we hierin meenemen. We richten ons op onder-
cultuur betrekken.
steuning van inwoners met beperkte financiële middelen om het gebruik van bestaande mogelijk-
I: Cultuurplatform
heden te bevorderen en breder bekend te maken.
Het Cultuurplatform is een netwerkorganisatie voor cultuuraanbieders voor ontmoeting
H: Cultuurparticipatie
en kennisdeling. Het Cultuurplatform is als
Onze focus ligt op het bevorderen van
netwerkorganisatie het aangewezen instrument
creativiteit en cultuurparticipatie, vooral onder
om initiatieven uit de sector te ondersteunen. Om
jongeren. Uit ons onderzoek blijkt dat hier een
de samenwerking en afstemming te bevorderen
behoefte ligt. (zie bijlagen B, C en D) We willen dat
maken we met de sector afspraken over de
jongeren de mogelijkheid hebben om hun eigen
positionering, opdracht en ondersteuning van het
culturele activiteiten te ontwikkelen en zo te groeien
Cultuurplatform.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 15
Ambitie 2: Cultuur draagt bij aan de hele samenleving
We investeren actief als volgt in het versterken van de maatschappelijke waarde:
Kunst en cultuur zijn essentieel voor de maatschappelijke ontwikkeling van de gemeente
A: Samenwerking
Barneveld. Een levendige culturele sector draagt bij
We betrekken de culturele sector actief bij de
aan persoonlijke groei, welzijn en gemeenschapszin.
aanpak van diverse maatschappelijk waardevolle
Onderzoek wijst keer op keer uit dat actieve en
en betekenisvolle culturele activiteiten en
passieve cultuurparticipatie bijdragen aan verlaging
maatschappelijke uitdagingen. We bevorderen de
van zorg en welzijnskosten, het (preventief)
samenwerking tussen culturele en maatschappelijke
versterken van fysiek en mentaal welzijn en
organisaties. Om die beide werelden bij elkaar te
gezondheid , sociale cohesie en de persoonlijke
brengen, maken we afspraken met onze structurele
ontwikkeling 15. De culturele sector is zeer
subsidiepartners.
14
gemotiveerd om bij te dragen aan maatschappelijke opgaven.
Floralia Voorthuizen Floralia organiseert al meer dan 90 jaar het jaarlijkse bloemencorso in Voorthuizen. Het evenement, dat geheel wordt georganiseerd door honderden vrijwilligers, trekt jaarlijks ruim 10.000 bezoekers. Het is allang niet meer een optocht met prachtig ontworpen grote wagens alleen: er is een fietsroute, een kindercorso en nog veel meer activiteiten. Het evenement verbindt oude en nieuwe inwoners, wijken, viert creativiteit en versterkt de gemeenschap. Floralia is Unesco Wereld Erfgoed en een krachtig voorbeeld van wat inwoners samen kunnen waarmaken.
14
https://www.trimbos.nl/kennis/mentale-gezondheid-preventie/ expertisecentrum-mentale-gezondheid/cultuurparticipatie-en-mentale-gezondheid/
15
VNG, 2024, Propositie Samen cultuur borgen
16 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
B: Culturele pilots Om de maatschappelijke waarde van cultuur inhoudelijk te versterken, faciliteren we de mogelijkheid van twee pilots per jaar via projectsubsidie. We ontwikkelen hiervoor criteria. Samenwerkende culturele en maatschappelijk organisaties worden in de gelegenheid gesteld projectvoorstellen te doen met een gemixte financiering. De projecten dragen bij aan uitdagingen in de samenleving.16 C. Beleid en uitvoering We zetten het vermogen van cultuur voor het welzijn van inwoners verder in en verankeren het in beleid en uitvoering.
16
De groeiopgave en de brede maatschappelijke bijdrage van cultuur aan de opgaves Prettig leven in vitale dorpen, Gezond en toekomstbestendig Barneveld en Ruimte voor ondernemerschap.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 17
Ambitie 3: Cultuur is overal
We zetten als volgt in op het versterken van de ruimtelijke waarde:
Cultuur heeft een sterke ruimtelijke waarde. Het beleefbare erfgoed in het landschap, monumenten,
A: Beschermen en beleven
archeologie, kunst in de openbare ruimte en street
We geven het beschermen en beleven van ons erf-
art verrijken de openbare ruimte, de beleving van en
goed, monumenten, cultuurlandschap en archeologie
verbinding met de omgeving. Samen dragen ze bij aan
in al zijn vormen prioriteit en geven dit vorm in
de identiteit, de gastvrijheid en het karakter van onze
beleid. (Zie overzicht huidig beleid in bijlage E)
gemeente. We willen de culturele betekenis van onze omgeving koesteren en streven naar een zo groot
B: Verbinding in beleid
mogelijke kwaliteit van de openbare ruimte.
Vanwege de relatie met de fysieke leefomgeving,
Daarmee versterken we ook de economische waarde.
is er een duidelijke verbinding tussen de ambities van
Een goed ontsloten en actief cultureel landschap
de Omgevingsvisie en de doelen van deze integrale
met een breed aanbod van onder meer recreatieve
Cultuurvisie. Denk daarbij aan de meegroeiende
activiteiten en evenementen is aantrekkelijk voor
culturele functies, voorzieningen en kunst en cultuur
toeristen en inwoners.
in de openbare ruimte. Dat doen we onder meer door cultuur als aandachtspunt op te nemen in gebiedsplannen en door bij nieuwbouwprojecten het toevoegen van kunst in de openbare ruimte aan het stedenbouwkundig plan te faciliteren.
Molen De Hoop In Garderen draait al bijna 170 jaar Korenmolen De Hoop. De molen, die eigendom is van de gemeente Barneveld, is recent gerestaureerd. Vele vrijwilligers houden de molen draaiende en malen het biologische graan uit de buurt. Ze bemannen de molenwinkel en ontvangen de vele bezoekers om ze over de geschiedenis van de molen te vertellen. In de zomer herbergt de molen ook een Toeristisch InformatiePunt. De Molen is een mooi voorbeeld van hoe samenwerking tussen inwoners, toerisme en de gemeente de geschiedenis levend kan gehouden.
18 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
een regeling, waarbij bijvoorbeeld een deel van de
We zetten als volgt in op het versterken van de economische waarde:
bouwsom wordt besteed aan kunst en culturele
A: Lokale gemeenschap en bezoekers
functies en voorzieningen. 17 18 Daarnaast ontwikkelen
Door te investeren in culturele activiteiten in alle
wij kaders voor initiatieven uit de samenleving als het
dorpen willen we de lokale gemeenschap versterken
gaat om plaatsing van kunst in de openbare ruimte.
en ook de aantrekkingskracht vergroten voor toeristen
Daarvoor onderzoeken we de mogelijkheden van
en recreanten. Door een gepaste bijdrage te leveren C: Plekken om cultuur te maken en te delen
aan de promotie van culturele evenementen en
We faciliteren voldoende maak- en presentatie-
bezienswaardigheden, hopen we meer bezoekers aan
plekken voor lokale kunstenaars en creatieve
te trekken die geïnteresseerd zijn in ons rijke culturele
inwoners. Hiervoor kijken we vooral naar leegstaande
erfgoed en programmering.
panden en vastgoed in eigendom van de gemeente, die een (tijdelijke) nieuwe invulling kunnen krijgen.
Economische waarde
B: Afstemming Cultuur is een belangrijk aandachtspunt in de (inhoudelijke) afstemming van het Evenementen-
Een sterke culturele sector biedt inwoners en
beleid Gemeente Barneveld 2020-2025 en het
bezoekers inspiratie, creativiteit en versterkt de
Evenementenfonds.
gemeenschapszin. Evenementen zoals festivals, theaterproducties en tentoonstellingen brengen
C: Zichtbaarheid en communicatie
mensen samen en creëren momenten van verbinding
We zetten extra in op een goede zichtbaarheid
en ontmoeting. Een bloeiende culturele sector maakt
en communicatie van al het moois wat onze culturele
de gemeente aantrekkelijker voor nieuwe inwoners en
gemeente Barneveld te bieden heeft, zowel voor
voor bedrijven levert het economische voordelen op.
inwoners als voor bezoekers. De investering in het Cultuurplatform maakt het mogelijk om het aanbod beter af te stemmen, samen te werken en gezamenlijk de marketing te professionaliseren.
17
VNG, 2024, Propositie Samen cultuur borgen
18
Zie bijvoorbeeld: Ministerie van VROM, 2021, Percentageregeling beeldende kunst bij rijksgebouwen.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 19
Ambitie 4: Sterke infrastructuur met slagkracht en breed bereik
creëren samenwerking en presentatieplekken. Vele
Om de ambities samen met de culturele organisaties
te vinden. Zowel het Maatschappelijk Cultuurfonds en
en onze inwoners te realiseren, ondersteunen we een
het Evenementenfonds worden overvraagd.
culturele basis en intensiveren we als volgt vanuit
We willen de fondsen indexeren en aanvragen
zorgvuldige afwegingen:
makkelijker maken.
A: Subsidies
D: Integrale samenwerking
De gemeente blijft investeren in de culturele
We investeren in de integrale samenwerking
sector via subsidies en andere ondersteunende
tussen cultuur, ruimtelijke ordening, sociaal domein,
regelingen (Zie bijlage F).
economie en vastgoed binnen de gemeente. We
initiatieven, die vaak draaien op vrijwillige kracht, weten hiervoor de weg naar de gemeentelijke fondsen
organiseren een halfjaarlijks intern beleidsoverleg B: Slagkracht vergroten
Cultuur om informatie uit te wisselen en beleid af
We willen culturele organisaties en verenigingen
te stemmen. Cultuur wordt een vaste waarde in het
sterker maken, omdat zij belangrijk zijn voor de
sociale, economische en ruimtelijke beleid.
samenleving.
19
Veel van deze organisaties werken
met vrijwilligers. De eisen worden steeds hoger.
E. Drie culturele codes
Bijvoorbeeld door de bezuinigingen of de nieuwe
Van de culturele organisaties die structurele
Zorgplichtwet voor Bibliotheken, die vraagt om meer
subsidie ontvangen, vragen we dat zij zich aansluiten
professionele medewerkers.
aan de drie culturele codes: de Code Diversiteit &
Ons doel is om hun bereik en slagkracht te vergroten.
Inclusie, de Fair Practice Code en Governance Code
Dit zorgt ervoor dat ze zelfstandiger kunnen werken,
Cultuur 20 . Deze codes zijn van belang omdat ze samen
meer activiteiten kunnen aanbieden, meer publiek
bijdragen aan een sterke, transparante en gezonde
trekken en een grotere rol spelen in de samenleving.
culturele sector.
We willen daarom o.a. onderzoeken of het mogelijk is om (culturele) subsidies voor meerdere jaren toe te
F: Criteria en opgaves
kennen, zodat deze organisaties beter vooruit kunnen
We versterken de samenwerking met culturele
plannen en hun toekomst kunnen waarborgen.
subsidiepartners en het maken van afspraken. We onderzoeken en verbeteren de criteria voor
C: Herijking en Indexering fondsen
het maken van afspraken en afwegingen.
De vele culturele evenementen en activiteiten
Zo werken we toe naar het (nog beter) samen-
dragen bij aan de samenleving. Ze verbinden,
werken aan gezamenlijke doelen en opgaves.
19
Voor professionele culturele instellingen zijn de drie codes verplicht als zij subsidie van het rijk ontvangen (BIS), (rijks)fondsen aanvragen die dit verplicht stellen en aan certificering doen (bv de branche muziekscholen, bibliotheken, musea en theater.) De sector staan na corona opnieuw onder druk door o.a. de verhoging van de BTW, blijvend gebrek aan vrijwilligers, en uitdagende continuïteit in personeel en financiële zekerheid.
20
De codes: https://codedi.nl/wp-content/uploads/2022/09/CODEDI_160922_DEF_TOEGANKELIJK.pdf https://fairpracticecode.nl/ wordpress/wp-content/uploads/2024/07/K92_FPC_Boekje_SPREADS_2024_RGB.pdf https://www.cultuur-ondernemen.nl/ storage/media/ALG-20210225-Publicatie-Governance-Code- Cultuur-2019.pdf
20 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
Culturele functies en voorzieningen t.b.v. de culturele infrastructuur
Extra aandachtspunten
Culturele functies en voorzieningen vormen de
en huidige ontwikkelingen, formuleren wij
basis van een sterke infrastructuur met slagkracht
een aantal extra aandachtspunten voor de
en bereik. Uit de analyse blijkt dat een aantal
komende periode.
21
Op basis van diverse analyses, participatie
functies en voorzieningen (deels) ontbreken. Dit zijn een (muziek)podium, een filmvoorziening en
A: Bibliotheken van de toekomst
een volwaardig centrum voor cultuureducatie. Elke
De ontwikkeling van de maatschappelijke rol
voorziening hangt samen de culturele functie in de
van de bibliotheek als huis van ontmoeting nemen
keten (zie 1.3) en met vraag naar fysieke ruimte.
we op in het traject rondom de zorgplichtwet.
• De Muziekschool heeft de meest ontwikkelde
B: Theaterplein 1
functie als centrum voor cultuureducatie (muziek
De optimalisatie en ontwikkeling van het gebouw
en een beginnend aanbod in beeldende lessen en
aan het Theaterplein 1 nemen we ook mee in de
podiumkunsten) wat we verder willen faciliteren.
uitvoeringsagenda.
• Film wordt incidenteel door buurthuizen en het Schaffelaartheater geprogrammeerd. Een grote
C: Schaffelaartheater
voorziening voor film (bioscoop/ filmhuis) is ook
Nadat er een besluit is genomen over de
in omliggende gemeenten bereikbaar.
herziene governance van het Schaffelaartheater,
• Een (muziek)podium is er niet. In o.a. Villa29
21
gaan wij ook aan de slag met de actualisatie van
wordt incidenteel gerepeteerd en opgetreden.
de maatschappelijke rol en opdracht van het
In de uitvoeringsagenda nemen we onderzoek
Schaffelaartheater. Besluitvorming daarover vindt
naar dergelijke voorzieningen op.
plaats via het reguliere proces.
De culturele functies zijn produceren, presenteren, leren en interesseren met als doel cultuurdeelname (actief en passief) die bijdraagt aan opgaves.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 21
D: Cultuurspreiding
E: Floralia
We zetten in op de culturele functie en het
Vanwege de waarde van erfgoed, ook immaterieel,
voorzieningen aanbod in de dorpen. We onder-
bezinnen we ons op de rol van de gemeente en een
steunen bereikbaarheid en toegankelijkheid.
mogelijke vorm van ondersteuning van de Floralia.
De dorpshuizen, betrokken inwoners en culturele
Dit betreft het lopende dossier Oranjevereniging waar
verenigingen nemen we mee in de te formuleren
Floralia mogelijk onderdeel van kan gaan worden.
aanpak om dit doel te realiseren. Ook met de culturele subsidiepartners bespreken we de
F: Afwegingskader
mogelijkheden om in de dorpen een bijdrage
Om nog beter te kunnen zorgen voor het bijdragen
te leveren aan het versterken van de culturele
aan opgaven, realiseren van doelen en de ambities in
functie.
deze visie maken we een afwegingskader voor structurele subsidies. 22 Daarbij gaan we o.m. uit van een goede balans in de culturele keten (p. 10), de drie codes (p. 20) en cultureel ondernemerschap.
22
De groeiopgave en de brede maatschappelijke bijdrage van cultuur betreft de opgaves Prettig leven in vitale dorpen, Gezond en toekomstbestendig Barneveld en Ruimte voor ondernemerschap.
22 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
2.6 Prioriteiten
van de gemeente Barneveld. Ook onzichtbare
Uit onderzoek, participatie en de diverse analyses
waarden en monumenten (bijvoorbeeld archeologie)
komen twee terreinen naar voren die specifiek
kunnen in verhalen of verbeelding bijdragen aan de
aandacht vragen. Erfgoed en Jongeren zijn belangrijk
identiteit en herkenbaarheid van een plek. Ze zijn
voor de identiteit, het karakter en de toekomst van de
een anker voor de toekomst en vormen een inspiratie
gemeente.
voor nieuwe ontwikkelingen.
2.6.1. Ons erfgoed beschermen en beleven
De gemeentelijke archeologische en cultuur-
(Im)materieel erfgoed is een belangrijke drager van
landschappelijke waardenkaarten laten aan
identiteit. Het vormt het DNA van een plek, dat als
iedereen zien waar archeologische en (historische)
een rode draad door het landschap, de tradities en
cultuurlandschappelijk erfgoed te vinden is.
gebruiken loopt. Het verbindt inwoners letterlijk
We vinden het belangrijk om de geschiedenis van
met de plek waar ze wonen. Het immateriële erfgoed
onze gemeente, zoals die is vastgelegd in ons
toont mede het karakter van een samenleving: in de
erfgoed, te beschermen en te (laten) beleven. Niet
gebruiken en tradities worden het karakter en de
alleen door het te bewaren, maar ook door het te
identiteit van een gemeenschap zichtbaar.
gebruiken en beleefbaar te maken. Waar mogelijk willen we dat het verleden zichtbaar blijft of
Cultureel erfgoed is zowel boven- als onder-
zichtbaar wordt gemaakt. Dat is belangrijk voor de
gronds aanwezig, zichtbaar en onzichtbaar, in
herkenbaarheid en het karakter van onze gemeente
archeologie, monumenten, historische panden
en geeft richting aan toekomstig beleid op het gebied
en cultuurhistorische landschapselementen.
van erfgoed. Daarom investeren we in ons erfgoed,
De zichtbare waarden en monumenten bepalen mede
door het te beschermen en door te investeren in de
de herkenbaarheid van de dorpen en het landschap
zichtbaarheid en beleefbaarheid van ons erfgoed.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 23
We beschermen ons erfgoed op de volgende manieren:
C: In toekomstig beleid gaan we uit van een integrale en gebiedsgerichte benadering van erfgoed. Erfgoed wordt zoveel mogelijk ingezet als basis
A: We zetten de instandhoudingssubsidie voor de eigenaren van gemeentelijke monumenten
bij nieuwe ontwikkelingen, door het te behouden of als inspiratie te laten zijn bij nieuwe ontwerpen.
voort en kijken waar het beter kan in de uitvoering en communicatie.
D: Voor deze onderwerpen ontwikkelen we een Erfgoedbeleid, waarin we ook aandacht
B: We investeren in de voorlichting op het gebied
zullen besteden aan erfgoedparticipatie 23 .
van duurzaamheid om het erfgoed toekomst-
We onderzoeken samen met het Cultuurplatform
bestendig te maken.
en erfgoedorganisaties hoe bijvoorbeeld de Open Monumenten Dag en het Veluws Verleden
C: Dorpsgezichten en stadsgezichten beschermen.
aangejaagd kunnen worden.
Het gaat dan om de inzet om het historische karakter en de structuur van deze gebieden te
We investeren in de positionering van erfgoed,
beschermen. Die mogelijkheid bestaat door onder
archeologie en cultuurlandschap binnen de
meer in een bestemmingsplan de bescherming
gemeente Barneveld:
ervan vast te leggen. Het hoeft niet perse om monumenten te gaan. In het te maken beleidsplan
A: Beleidsmedewerker erfgoed
voor erfgoed kan dit meegewogen worden als doel
Om ervoor te zorgen dat we deze doelen halen
en inspanning.
en erfgoed binnen de gemeente prioriteit blijft,
We investeren als volgt in de zichtbaarheid en beleefbaarheid van erfgoed:
stellen we een medewerker Erfgoed aan. Deze krijgt als opdracht om bovengenoemd beleid uit te werken: om zowel binnen als buiten de organisatie erfgoed breed onder de aandacht te brengen, het bewustzijn
A: Met extra voorlichting en educatie op onder
te vergroten en om verbindingen te leggen tussen de
andere scholen zetten we het erfgoed op de kaart
gemeente Barneveld en de samenleving (eigenaren
en onderstrepen we de meerwaarde hiervan.
van monumenten scholen, recreatieve bedrijven, marketing en culturele en erfgoedinstellingen).
B: We willen samenwerken met Visit Regio Barneveld
Daarnaast zal de medewerker erfgoed op inhoud een
om erfgoed in de natuur op de kaart te zetten,
bijdrage leveren aan de bescherming, zichtbaarheid
zoals bij Molen De Hoop, de schaapskooi op
en beleving van erfgoed.
Boeschoten bij Garderen, de Rijkszaadeest in Stroe en het Schaffelaarsebos.
23
Mede gezien de verplichtingen die voortvloeien uit het Verdrag van Faro, p. 20-24 https://www.cultureelerfgoed.nl/ binaries/cultureelerfgoed/documenten/publicaties/2022/01/01/uitvoeringsagenda-onderweg-naar-faro/Uitvoeringsagenda_ Onderweg+naar+Faro.pdf
24 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
2.6.2 Meer kansen voor jongeren om hun talenten te ontwikkelen
Wij investeren als volgt in kansen voor jongeren op het gebied van cultuur:
We vinden het belangrijk dat onze jonge inwoners de kans krijgen om zich te ontwikkelen op cultureel
A: Cultuureducatie
gebied. We ondersteunen daarom dat kinderen en
We zorgen ervoor dat kinderen en jongeren kansen
jongeren actief deelnemen aan culturele activiteiten
en ondersteuning krijgen om hun talenten te
om hun creatieve talenten te ontwikkelen. Door
ontdekken en te ontwikkelen, zowel op school
jongeren aan te moedigen deel te nemen aan
als in de samenleving. Dit doen we samen met de
diverse culturele activiteiten willen we bijdragen
convenantpartners Cultuureducatie Barneveld.
aan hun creativiteit, mentale weerbaarheid en een
We ondersteunen goede en bereikbare cultuur-
persoonlijke ontwikkeling. Daarnaast versterkt het
educatie, waarbij we culturele instellingen en
de sociale samenhang, ontmoeting en het verbreden
onderwijsorganisaties ondersteunen om een divers
van de maatschappelijke horizon.
aanbod aan culturele activiteiten aan te bieden. Dit wordt ondersteund door de cultuurcoaches van Stichting Connect. B: Periodiek onderzoek We gaan verder in kaart brengen wat het huidige culturele aanbod voor jongeren is. We voeren behoefteonderzoek uit (zie bijlage B) om passend aanbod te kunnen faciliteren dat aansluit bij hun interesses en leefwereld. We willen jongeren plekken bieden waar ze zichzelf kunnen zijn en zich (cultureel) kunnen uiten.
Urban jams – street art – talentontwikkeling Vanuit de regio samenwerking Florerende Foodvalley worden verschillende urban activiteiten voor jongeren georganiseerd. DJUNARDO – Junior Suripatty (graffiti), Mike van ‘t Land- design en graffiti, Straatkapers Collectief, Floor van Woensel (Dansschool Dancefloor), Rappers: Sjoerd Wiersema, Tom Overeem, Bryan Vooijs, Freerunning: Rutger Schipper & Tantum Freerunning hebben met ondersteuning van Connect het bereik onder jongeren is vergroot met nieuw innovatief aanbod.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 25
C: Cultuurboost jongeren
D: Pilot gericht op jongeren
De gemeente ondersteunt jongeren om eigen
Tot slot geloven we dat cultuur ook een middel
culturele activiteiten te ontwikkelen. We bieden
is om jongeren te helpen bij hun ontwikkeling,
voorzieningen met de benodigde faciliteiten en
bij geestelijk welzijn en het voorkomen van
begeleiding. Door deze initiatieven krijgen jongeren
eenzaamheid. We maken daarom de verbinding
de ruimte om hun creativiteit en organisatorische
met het sociaal domein en zetten cultuur in om de
vaardigheden te ontwikkelen. Dit beleid bevordert
doelen van de welzijn- en jongerenwerk bereiken.
eigenaarschap en betrokkenheid. We versterken
Een van de twee pilots onder Ambitie 2 (zie p. 16)
dit door het introduceren van de ‘CultuurBoost’:
is specifiek gericht op jongeren.
een regeling waar jongeren toegankelijk en laagdrempelig een kleinschalige bijdrage kunnen vragen voor het opzetten van hun eigen activiteiten 24 .
24
Zie voorbeeld ‘Noordvoerders’, jongerenfonds Tilburg Noord: https://www.forwart.nu/nieuw-jongerenfonds/
26 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
Hoofdstuk 3: Financieel kader Het belangrijkste aspect van cultuur is dat het
Bestaand beleid en nieuwe ambities
wordt gemaakt, genoten en gedragen door mensen.
We hebben in deze Cultuurvisie scherp gekeken naar
Onze inwoners, organisaties en bedrijven zijn de
het bestaande beleid en waar nodig de verbetering
voornaamste culturele kracht in de gemeente;
van bestaande instrumenten. De huidige budgetten
zij zijn de motor achter het aanbod.
liggen grotendeels vast in subsidies. Willen we de doelen in deze visie realiseren, zien we dat er naast
We kunnen die kracht als gemeente op veel manieren
de huidige middelen, extra investering en inzet
steunen en faciliteren. In de Cultuurvisie is de
benodigd zijn.
Zelf-Samen-Gemeente-gedachte een uitgangspunt: wat inwoners en culturele organisaties zelf kunnen doen, hoeven wij niet te organiseren.
Cultureel ondernemerschap Cultureel ondernemerschap met gemixte financiering (zoals overheidssubsidie, deelnemers- en publieksinkomsten, fondsen en donaties) is een bekende basis voor culturele organisaties en de
De financiële aanpak om de doelen in deze visie te realiseren zijn: • Het nog doelmatiger inzetten van de bestaande middelen. • Het maken van slimme combinaties met andere beleidsdomeinen. • Extra investeren op een aantal gebieden. (zie Bijlage A)
vele verenigingen. De gemeente Barneveld is geen onderdeel van de landelijke infrastructuur voor
In Bijlage A is de uitvoeringsagenda opgenomen,
cultuursubsidie. Lokaal en provinciaal wordt cultuur
waarin ambities, doelen, inspanningen, extra
in de gemeente Barneveld ondersteund, zoals met de
investeringen en inzet en een planning staan.
regionale programmasamenwerking Food Valley.
Tevens is toelichting gegeven op de (extra) inspanningen en investeringen. Deze hebben als
We zien wel een rol voor de gemeente in het
doel de maatschappelijke en culturele ambities
ondersteunen van lokale basisinstellingen die
uit deze visie invulling te geven.
dragend zijn in de culturele keten en een opdracht hebben die past bij de doelen van de gemeente. 25
Toekomst
De gemeente staat daarom aan de lat voor de
We zijn ons bewust dat we in een tijd van uitdagingen
basisvoorzieningen die inwoners en culturele spelers
en financiële vraagstukken leven. We werken met
in staat stellen zichzelf verder te ontwikkelen.
aandacht en zorgvuldigheid en wegen (financiele)
Dit alles om te koesteren wat er in onze samenleving
keuzes integraal af.
aanwezig is. We sluiten aan bij onze gezamenlijke culturele kracht en investeren in nieuwe kansen.
25
Hoewel het Rijk geen lokale verplichting voor cultuurbeleid neerlegt, is de verdeling tussen Rijk, Provincie en Gemeenten vastgelegd. De lokale basisvoorzieningen zoals muziekscholen, voor de amateurkunsten, podiumkunsten, gemeentelijke musea vallen onder verantwoordelijkheid van gemeenten (als daarvoor gekozen wordt). https://www.rijksoverheid.nl/ onderwerpen/kunst-en-cultuur/kunst-en-cultuurbeleid#:~:text=Rol%20gemeenten%20en%20provincies%20bij%20 cultuurbeleid&text=ruimtes%20voor%20podiumkunsten%20en%20lokale,muziekscholen.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 27
Meer externe financiële middelen genereren kan
het Schaffelaartheater zit niet verwerkt in het
door meer in te zetten op het aanboren en werven
cultuurbudget, maar loopt via de afdeling Vastgoed.
subsidies en fondsen elders, zoals uit regionale
Voor de volledigheid is dit bedrag wel meegenomen
samenwerking. Voorwaarde is een ontwikkelde
in onderstaand overzicht aangezien dit een
integrale beleidsbasis voor cultuur, samenwerking
investering is in een cultureel knooppunt van
en capaciteit.
de gemeente Barneveld. In 2024 geeft de gemeente Barneveld € 54,56 uit
3.1 Huidige uitgaven cultuur
aan cultuur per inwoner (totaal budget € 3.415.090
In de begroting van de gemeente Barneveld zijn
gedeeld door 62.592 inwoners). 26 Van het totale
er financiële middelen opgenomen op het gebied
budget wordt het merendeel uitgegeven aan
van kunst, cultuur en erfgoed. De subsidie voor
structurele subsidie.
Cultuuruitgaven 2024
26
Bibliotheek
€ 1.082.000
Musea
€
380.000
9,2%
Muziekschool
€
848.000
20,4%
Theater, podia
€
440.000
10,6%
Lokale Omroep
€
37.000
0,9%
Cultuureducatie en participatie
€
234.190
5,6%
Erfgoed, monumenten en archeologie, archief € 1.024.533
24,7%
26,1%
Onderhoud Kunst in de openbare ruimte
€
15.900
0,4%
Evenementenfonds
€
25.000
0,6%
Maatschappelijk cultuurfonds
€
25.000
0,6%
Overig Totaal
€ 37.700 € 4.149.323
0,9% 100,00%
Ter vergelijking uitgaven van gemeenten van ongeveer gelijke grootte volgens de Cultuurmonitor van de Boekmanstichting in het peiljaar 2023: Barneveld 3.365.000 (61.649 inwoners / 55 euro per inwoner). Hardenberg 4.975.000 (62.505 inwoners /80 euro per inwoner). Putten 1.040.000 (24.895 inwoners / 42 euro). Scherpenzeel 617.000 (10.387 inwoners / 59 euro). Goeree Overflakkee 2.941.000 (51.557 inwoners/ 57 euro per inwoner). Veenendaal 6.999.000 (68.529 inwoners/ 102 euro per inwoner). Ede 11.933.00 (122.029 inwoners/ 98 euro per inwoner). Deze berekening is gebaseerd op de uitgaven zonder de extra impuls in 2024 voor het archief.
28 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
2024 huidige uitgaven
€
%
CBS berekening
€ 1.082.000
26,1%
€ 1.082.000
Museum
€ 380.000
9,2%
€ 380.000
Muziekschool
€ 848.000
20,4%
€ 848.000
Theater en podia
€ 440.000
10,6%
€ 440.000
Lokale omroep
€ 37.000
0,9%
Cultuureducatie en participatie
€ 234.190
5,6%
• Connect (deelpijler Cultuur BRC-regeling)
€ 179.190
• Cultuureducatie scholen (convenant cultuureducatie)
€ 25.000
• Cultuurparticipatie (brede SPUK)
€ 30.000
Bibliotheek
Erfgoed, monumenten, archeologie en archief
€ 25.000
€ 1.024.533
24,7%
• Klompenpad
€ 14.000
€ 14.000
• Monumentensubsidie
€ 84.000
€ 84.000
• Kerktorens
€ 42.300
€ 42.300
• Plattelandsontwikkelingsfonds Cultuurhistorie en archeologie
€ 20.000
• Archief (éénmalig verhoogd ivm digitalisering met ong. 4.5 ton)
€ 734.253
€ 734.253
• Regioarcheoloog
€ 130.000
€ 130.000
Onderhoud kunst in de openbare ruimte
€ 15.900
0.4%
Evenementenfonds *
€ 25.000
0.6%
Maatschappelijk Cultuurfonds *
€ 25.000
0.6%
Overig (waaronder werkbudget cultuur en cultuurplatform)
€ 37.700
0,9%
• Werkbudget cultuur
€ 17.700
€ 17.700
• Cultuurplatform (coronagelden)
€ 20.000
€ 20.000
TOTAAL (**) (***)
€ 4.149.323
100.00%
€ 25.000
€ 3.822.253
*
Voor de drie fondsen (evenementen, sport en cultuur) wordt jaarlijkse indexatie voorgesteld.
**
Verschilverklaring: We brengen zoveel mogelijk een integraal financieel beeld. In de tabel is te zien dat het CBS niet alles meeneemt in de berekening van de cultuurlasten per inwoner. De indeling van de gemeentebegroting op het onderwerp cultuur is verspreid. Dit geldt o.a. voor Connect, de brede SPUK, de lokale omroep en het gemeentelijke vastgoed.
***
Verschil CBS totaal op pagina 28 en 29 betreft de éénmalige impuls voor het archief van ongeveer 4.5 ton.
Cultuurvisie Gemeente Barneveld | 29
Hoofdstuk 4: Werkwijze Cultuurvisie met uitvoeringsagenda Integrale cultuurvisie
Met de Kadernota 2026 vragen we structurele
De integrale cultuurvisie is voor 10 jaar.
middelen aan voor de uitvoeringsagenda waar bij
We doen elke twee jaar een tussenevaluatie.
(financiele) keuzes integraal worden afgewogen.
Het jaar voorafgaand aan het aflopen van de
Voor enkele inspanningen wordt gaandeweg
termijn evalueren we de visie als geheel en stellen
duidelijk wat het aan capaciteit en financiële
we een geactualiseerde of nieuwe visie vast.
middelen vraagt. We bouwen immers aan beleid
Uitvoeringsagenda
en inzet. Eventuele nieuwe verzoeken gaan via een separaat raadsvoorstel.
In bijlage A vindt u de Uitvoeringsagenda met extra investeringen en inzet en een planning.
Het doel is om de benodigde capaciteit voor de
Per 2 jaar leggen we een uitvoeringsagenda voor
inspanningen waar het kan te integreren in de
aan het college. College en Raad worden jaarlijks
bestaande ambtelijke en uitvoeringsinzet.
integraal geïnformeerd over de voortgang van de uitvoeringsagenda.
Samenwerking Met de uitvoeringsagenda komen inspanningen van
Voor 2025 vragen we middelen om een start te
verschillende aandachtsgebieden en beleidsterreinen
maken. Het gaat om bestaande middelen uit
samen. De samenwerking met zowel de culturele
combinaties met andere beleidsterreinen en
organisaties en verenigingen als binnen de gemeente
om extra middelen voor het eerste jaar.
zijn de basis van succes.
30 | Cultuurvisie Gemeente Barneveld
Tot slot Met de integrale cultuurvisie zetten we een nieuwe
Bijlagen
stap om cultuur en erfgoed te versterken samen
• Concept Uitvoeringsagenda
met de culturele organisaties, verenigingen,
• Samenvatting PON Telos Onderzoek
amateurkunstenaars en cultuurprofessionals.
• Analyse sterkten & zwaktes • Participatieverslag
We leggen een basis om te bouwen aan het vermogen
• Huidig beleidsinstrumentarium
van cultuur voor de samenleving. De kracht van
• Uitgangssituatie en overzicht cultuursector
cultuur en erfgoed in de maatschappelijke opgaves
• Plan van aanpak Integrale Cultuurvisie
groeit in duidelijkheid, inzetbaarheid en betekenis
gemeente Barneveld
voor onze inwoners en bezoekers.
Waar staan we over 10 jaar Met de integrale cultuurvisie ligt er een fundament voor een brede beleidsbasis voor cultuur, de samenhang met verschillende beleidsterreinen en samenwerking. De leemtes in het aanbod zijn in beeld en waar gepast pakt de gemeente een rol in cultuurfacilitering en ondersteuning van de balans in de culturele keten. We kunnen door een versterkte beleidsbasis onze inzet beter afwegen en adequaat inspelen op vragen van de culturele sector en onze inwoners. De culturele sector ervaart betrokkenheid, richting en sturing vanuit de gemeente, zodat ze nog beter bij kan bijdragen aan de gezamenlijke doelen. Inwoners weten wat er aan cultuur te doen is en kunnen dichtbij huis, eventueel met ondersteuning cultuur maken, delen en/ of beleven. Cultuur groeit in verbinding met de verschillende karakteristieken dorpen. In de gemeente Barneveld is cultuur bereikbaar en versterkt gemeenschappen, (persoonlijke) ontwikkeling, creativiteit, welzijn, gezondheid, de lokale economie en een prettige gemeente om te leven en te bezoeken.