B-4.3 Besluit B&W inzake Woondeal Regio Foodvalley d.d. 7-2-23.pdf

-1Afdeling: Leefomgeving Behandelaar: W.A.M. Stevens Telefoonnummer: Ter kennisname naar de raad Nummer beleidsproduct: 311

Onderwerp:

Voorstelnr. 2614 Barneveld, 2 februari 2023 Portefeuillehouder: B. Wijnne Op overzicht Bestaand beleid (website)

Aangaan van Woondeal 2022-2030 gemeenten Regio Foodvalley met Rijk en provincies Gelderland en Utrecht

Gevraagde beslissing: 1. Te besluiten tot het aangaan van de Woondeal 2022-2030 Regio Foodvalley met de 8 gemeenten in Regio Foodvalley, de provincies Gelderland en Utrecht en het Rijk. 2. Mandaat te verlenen aan wethouder Wijnne voor het ondertekenen van de Woondeal 2022-2030 Regio Foodvalley. 3. De raad te informeren via bijgevoegde raadsinformatiebrief.

1. Inleiding Voor u ligt de Woondeal 2022-2030 Regio Foodvalley. Deze woondeal is tot stand gekomen na intensief ambtelijk en bestuurlijk overleg het afgelopen half jaar tussen regiogemeenten, provincies Utrecht en Gelderland en het Rijk. Gevraagd wordt om deze woondeal aan te gaan. Begin 2022 publiceerde het Rijk de Nationale Woon- en Bouwagenda. Via de Nationale Woon- en Bouwagenda pakt het Rijk de regie op volkshuisvesting. Het doel is om woningbouw te versnellen en voldoende, betaalbare en passende woningen te bouwen. Het Rijk wil tot en met 2030 circa 900.000 woningen realiseren, waarvan tweederde in het betaalbare prijssegment. Onderdeel van de Woon- en Bouwagenda is het maken van afspraken tussen Rijk, provincies en regio’s: de zogenaamde woondeal. In de woondeal Regio Foodvalley zijn afspraken gemaakt over wat gemeenten in onze regio kunnen bijdragen aan de nationale woningbouwopgave en wat er voor nodig is om dat te realiseren. In december jl. stuurde Regio Foodvalley een informerende brief aan de gemeenteraden. Tijdens de Raadsinformatiebijeenkomst 18 januari jl. zijn aanleiding en doel van de Woondeal voor raadsleden gepresenteerd.

2. Beoogd effect In de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley is besloten om in de Regio Foodvalley 40.000 woningen te realiseren tot en met 2040. Het gebied Arnhem Nijmegen Foodvalley is ook aangwezen als NOVEX (Nationale Omgevingsvisie Extra) gebied. Met het Rijk zijn in november jl. Verstedelijkingsafspraken gemaakt waarbij ruim € 100 miljoen naar Regio Foodvalley gaat voor mobiliteitsmaatregelen voor woningbouw tot en met 2030 (waaronder ook de verbreding van de Rijnbrug en de verbetering van de bereikbaarheid van Bloemendal in onze gemeente). De woondeal geeft een verdere invulling aan de woningbouwambities in Regio Foodvalley tot en met 2030.

3. Argumenten Voorgesteld wordt om de woondeal 2022-2030 aan te gaan vanwege de volgende redenen: 1. Omdat er een grote woningbouwopgave ligt, vooral voor betaalbare woningen Volkshuisvesting is jarenlang een decentrale aangelegenheid geweest, met veel ruimte voor marktwerking. Tegelijkertijd is voor steeds meer mensen een betaalbare huur- of koopwoning financieel niet meer bereikbaar. Er is onvoldoende geanticipeerd op ontwikkelingen in de woningmarkt die ver boven het lokale niveau uitstijgen. Het gevolg is een groot tekort aan met name betaalbare woningbouw op landelijk niveau. Een tekort wat op regionaal en lokaal niveau duidelijk zichtbaar is in onder andere oplopende wachtlijsten, jongeren die noodgedwongen thuis blijven wonen en aandachtsgroepen die niet aan een woning kunnen komen. Reden voor het Rijk om de regie op volkshuisvesting weer op te pakken en ook een flinke ambitie neer te leggen. In de Nationale Woon- en Bouwagenda wordt de bouw van 900.000 woningen tot en met 2030 geambieerd. Streven is daarvan tweederde te realiseren binnen het betaalbare segment, waaronder

-228% sociale huur door woningcorporaties. Het Rijk gaat daarbij uit van het principe van ‘fair share’; van iedere gemeente wordt daarbij verwacht dat die daar een aandeel in pakt. Via ‘woondeals’ worden met alle regio’s in Nederland afspraken gemaakt om invulling te geven aan de nationale woningbouwopgave. 2. Omdat wij hiermee voorzien in een regionale behoefte aan woningen Voor de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley is onderzoek gedaan naar de woningbehoefte in de Regio Foodvalley. Hieruit voortkomend is de ambitie van 40.000 woningen tot en met 2040 vastgesteld voor onze regio. De Woondeal geeft in feite invulling aan dit aantal voor de periode tot en met 2030. In de Woondeal streven we naar de bouw van ruim 25.000 woningen. Hiermee voorzien we niet alleen in de behoefte aan woningen die er in Regio Foodvalley is in de periode tot en met 2030, maar lopen we ook een deel van het bestaande tekort in. Gemeente Barneveld zet in op 5.380 te bouwen woningen in deze periode (ruim 21% van de regio). Gemeente Barneveld participeert vanwege haar samenwerkingsrelatie met regio Amersfoort ook in de Woondeal regio Amersfoort. Deze zal in de loop van februari aan de colleges van de betreffende gemeenten worden aangeboden. Voor Barneveld is hetzelfde woonprogramma, dezelfde inzet opgenomen als voor regio Foodvalley. 3.

Omdat de overheden elkaar nodig hebben voor het realiseren van voldoende betaalbare woningen Gemeenten in Regio Foodvalley zijn bereid om grootschalig bij te dragen aan het oplossen van de woningbouwopgave. Dit kunnen we niet alleen. Er zijn allerlei randvoorwaarden en succesfactoren die moeten worden ingevuld en waarbij de ondersteuning van provincies en Rijk nodig is. Met de Woondeal versterken we de relaties tussen gemeenten, provincies en Rijk om tot meer en betaalbare woningbouwproductie te komen. Algemeen aandachtspunt tijdens het proces van de Woondeal tussen regio, provincie en Rijk was het meewerken aan de nationale ambitie enerzijds en het verkrijgen van ruimte voor het eigen DNA van Regio Foodvalley anderzijds. Hier is een goede balans in bereikt. Voor het streven naar de bouw van meer sociale huurwoningen en betaalbare huur- en koopwoningen is er, binnen kaders, tijd en ruimte om dat passend binnen onze regio in te vullen. Essentiële randvoorwaarden om succesvol meer en betaalbaar te kunnen bouwen worden in de Woondeal benoemd.

4. Kanttekeningen Het is de bedoeling dat de Woondeal en de rijksdoelen voor betaalbare woningbouw een vertaling krijgen in het woonbeleid van gemeenten. Het Rijk wil via de provincies sturen op de ambities en het zogenoemd fair share-principe. Hiervoor is de wet Regie op de Volkshuisvesting in de maak. Tegelijk is het belangrijk dat er ruimte blijft voor een regionale en lokale vertaling van het fair share-principe. In de Woondeal is er een balans gevonden. Het sluiten van de Woondeal kan aanleiding kan zijn voor het heroverwegen/vernieuwen van bestaand woonbeleid. Met de ondertekening van de woondeal zet gemeente Barneveld zich in om in de periode 2022 t/m 2030 totaal zo’n 5.380 woningen te realiseren, gemiddeld zo’n 600 woningen per jaar. Hiermee leveren we een substantiele bijdrage aan het terugdringen van het woningtekort in onze gemeente en regio. We denken dit bod te kunnen doen omdat reeds bekend is welke locaties in beeld zijn waar deze opgaven gerealiseerd zullen worden, zoals in Bloemendal, De Burgt en Voorthuizen-Zuid en een aantal kleinere ontwikkelingen in de overige 7 kernen. In het bod van Barneveld wordt uitgegaan van 64% betaalbare woningen, waarvan 25% sociale huurwoningen, 3% middenhuur en 37% betaalbare koopwoningen, waarbij vooral in het tijdvak 2026 t/m 2030 wat moet worden bijgestuurd om deze percentages (vooral wat betreft de sociale huur) te halen.

Aangezien het in dit tijdvak nog om zachtere plannen gaat, bestaat deze ruimte. Als gemeente hebben we aangegeven dat we vooral willen bouwen conform de woningbehoefte die zich manifesteert (zoals de doorgaans grotere behoefte aan betaalbare koopwoningen onder starters), met aandacht voor maatschappelijke ontwikkelingen en toename van een aantal aandachtsgroepen. Maar ook rekening houden met de opbouw van onze gemeente met negen kernen, waarvan een aantal met een dorps karakter. Ophoging van het aandeel sociale huur heeft op indringend verzoek van Rijk en provincie Gelderland plaatsgevonden, om zo mee te beweging richting de 28%/30% die de landelijke overheid graag opgenomen wil zien worden. Woningstichting Barneveld geeft aan dit programma financieel te kunnen dragen; in de prestatieafspraken hebben ze reeds aangegeven voor een groter programma open te staan. In de actuele woonvisie van Barneveld is een streefprogramma opgenomen dat voldoende ruimte geeft om genoemde percentages te kunnen realiseren (mede door de 10% vrij in te vullen ruimte waardoor bepaalde segmenten kunnen worden vergroot). Er zullen locaties zijn waar 100% sociale huur is voorzie, maar doorgaans gaan we voor de mix om zo gedifferentieerde buurten en wijken te bouwen, passend bij de

-3kenmerken van de betreffende kern. Er is dus geen noodzaak om versneld een nieuwe woonvisie op te stellen. Een aandachtspunt betreft de grens die door het ministerie van BZK is gesteld voor wat betreft de betaalbaarheid. Deze wordt vooralsnog bij € 355.000,- (de oude NHG grens) gelegd, terwijl de gemeente afgelopen jaar de grens van middelduur heeft opgehoogd naar de meest actuele NHG grens (die nu in 2023 op € 405.000,- ligt). Het verzoek aan BZK om deze betaalbaarheidsgrens gelijk te trekken met de actuele NHG grens (die is er per slot van rekening niet voor niets) heeft tot op heden nog niet tot een aanpassing geleid. Om onze ambities van 64% betaalbaar programma waar te maken, zullen we dit moeten aanpassen. Ten aanzien van de middenhuurwoningen is de grens op € 1.000,- bepaald en deze wordt niet automatisch door het Rijk geindexeerd. Ook dit aspect zal voor de gemeente Barneveld tot aanpassing van de Doelgroepenverodening moeten leiden om de grens van Middenhuur niet automatisch jaarlijks te indexeren op basis van de CPI-index. U kunt besluiten om de Woondeal niet aan te gaan. Op lokaal niveau geeft dit voorlopig de ruimte om de eigen ambities te handhaven. Wij raden dat om drie redenen niet aan: 1. De ruimte voor eigen ambitie is beperkt. Het Rijk bereidt de wet Regie op de Volkshuisvesting voor.

Naar verwachting geeft deze wet aan provincies de mogelijkheid om in te grijpen in het lokale woonbeleid als dit onvoldoende aansluit bij de nationale ambities. Het streven is dat deze wet op 1 januari 2024 in werking treedt; 2. Het ontwricht de kracht van de regio en verzwakt de relatie met Rijk en provincies. Veel grote en fysieke opgaven komen tot uiting op het niveau van de regio. Regio Foodvalley gaat een schaalsprong maken. In iedere gemeente is te merken dat de regio in zijn totaliteit hard groeit. Om de noodzakelijke investeringen mogelijk te maken hebben we daar provincies en Rijk bij nodig. Rijksinvesteringen (zoals toegekend in het BO MIRT) worden toegekend aan regio’s en niet aan individuele gemeenten. Het is belangrijk om een sterke en eensgezinde regio te zijn en te blijven. 3. Het beperkt de toegang tot ondersteuningsmogelijkheden voor woningbouwprojecten. In de Woondeal worden sleutelprojecten (waaronder Bloemendal) benoemd waarvoor ondersteuning nodig is. Ondersteuning is onder andere mogelijk via de Woningbouwimpuls (Wbi) van het Rijk. Benoeming in de Woondeal is een van de vereisten voor het indienen van een aanvraag voor de Wbi. Wat betreft de ruimtelijke inpassing van woningbouwprojecten (Omgevingswet) is medewerking van de provincies belangrijk.

5. Financiën De ombuiging van het woningbouwprogramma van gemeente Barneveld naar tweederde betaalbaarheid (grens € 355.000,-) en daarbinnen minimaal 25% sociale huur (en toewerkend naar 28% sociale huur) heeft invloed op onze grondexploitaties. Maar ook voor gronden die in handen zijn van derden zal dit gevolgen hebben aangezien met deze programmering en definities van prijsklassen niet alleen de grondopbrengst lager zal uitvallen maar ook het algehele financiële resultaat als gevolg van gemiddeld lagere von-prijzen. Nog los van het gegeven dat andere eisen, zoals bijvoorbeeld ten aanzien van verduurzaming en natuurinclusief bouwen, deze von-prijzen verder onder druk zetten. Voor projecten waar afspraken als vast liggen en waar al (anterieure) overeenkomsten over zijn afgesloten hoeven we deze aanpassing in de programmering niet te doen. Maar voor nieuwe woningbouwlocaties en ook voor volgende fasen van bijvoorbeeld Bloemendal hebben we met dit gegeven te maken.

6. Participatie en communicatie a) Participatie bewoners Niet van toepassing.

b) Communicatie De gemeenteraad wordt hierover geinformeerd middels een raadsinformatiebrief (zie bijlage). Externe communicatie vindt plaats in onderlinge afstemming tussen Regio Foodvalley, provincies en Rijk.

-4-

7. Uitvoering Planning: Na vaststelling zal met de uitvoering van de Woondeal worden gestart. Dit betreft de eerste Woondeal. Komende jaren zal deze Woondeal (jaarlijks) worden geactualiseerd. Evaluatie/controle: De prestaties van de Woondeal zullen worden gemonitord en aan college en raad worden teruggekoppeld, ook via de halfjaarlijkse voortgangsrapportage woningbouw.

8. Bijlagen Raadsinformatiebrief aangaan woondeal Regio Foodvalley. Woondeal 2022-2030 Regio Foodvalley. Samenwerking in de woondeals. Brief BZK, 26 januari 2023.

Raadsinformatiebrief Woondeal Regio Foodvalley Geachte raadsleden, Op 7 februari heeft ons college ingestemd met de Woondeal Regio Foodvalley 2022-2030. In deze deal maken wij met de 8 gemeenten van Regio Foodvalley, de provincies Gelderland en Utrecht en het Rijk afspraken over de woningbouwproductie in onze regio tot en met 2030. Op 8 maart wordt de Woondeal door deze partijen getekend. Van de woningcorporaties en marktpartijen vragen wij een ondersteuningsverklaring. Via deze brief informeren wij u waarom bij een Woondeal sluiten, wat er op hoofdlijnen in de Woondeal staat, wat de aandachtspunten zijn vanuit het perspectief van gemeente Barneveld en hoe het vervolg eruit ziet. U bent eerder over de Woondeal geïnformeerd in de raadsinformatiebrief die begin januari aan u is verzonden en tijdens de regionale raadsinformatiebijeenkomst van de Regio Foodvalley op 18 januari. Waarom sluiten wij een Woondeal? 1. Omdat er een grote woningbouwopgave ligt, vooral voor betaalbare woningen Volkshuisvesting is jarenlang een decentrale aangelegenheid geweest, met veel ruimte voor marktwerking. Tegelijkertijd is voor steeds meer mensen een betaalbare huur- of koopwoning financieel niet meer bereikbaar. Er is onvoldoende geanticipeerd op ontwikkelingen in de woningmarkt die ver boven het lokale niveau uitstijgen.

Het gevolg is een groot tekort aan met name betaalbare woningbouw op landelijk niveau. Een tekort wat op regionaal en lokaal niveau duidelijk zichtbaar is in onder andere oplopende wachtlijsten, jongeren die noodgedwongen thuis blijven wonen en aandachtsgroepen die niet aan een woning kunnen komen. Reden voor het Rijk om de regie op volkshuisvesting weer op te pakken en ook een flinke ambitie neer te leggen. In de Nationale Woon- en Bouwagenda wordt de bouw van 900.000 woningen tot en met 2030 geambieerd. Streven is daarvan tweederde te realiseren binnen het betaalbare segment, waaronder 28% sociale huur door woningcorporaties. Het Rijk gaat daarbij uit van het principe van ‘fair share’; van iedere gemeente wordt daarbij verwacht dat die daar een aandeel in pakt. Via ‘woondeals’ worden met alle regio’s in Nederland afspraken gemaakt om invulling te geven aan de nationale woningbouwopgave. 2. Omdat wij hiermee voorzien in een regionale behoefte aan woningen Voor de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley is onderzoek gedaan naar de woningbehoefte in de Regio Foodvalley. Hieruit voortkomend is de ambitie van 40.000 woningen tot en met 2040 vastgesteld voor onze regio. De Woondeal geeft in feite invulling aan dit aantal voor de periode tot en met 2030. In de Woondeal streven we naar de bouw van ruim 25.000 woningen.

Hiermee voorzien we niet alleen in de behoefte aan woningen die er in Regio Foodvalley is in de periode tot en met 2030, maar lopen we ook een deel van het bestaande tekort in. Gemeente Barneveld zet in op 5.380 te bouwen woningen in deze periode (ruim 21% van de regio). Gemeente Barneveld participeert vanwege haar samenwerkingsrelatie met regio Amersfoort ook in de Woondeal regio Amersfoort. Deze zal in de loop van februari aan de colleges van de betreffende gemeenten worden aangeboden. Voor Barneveld is hetzelfde woonprogramma, dezelfde inzet opgenomen als voor regio Foodvalley. 3. Omdat de overheden elkaar nodig hebben voor het realiseren van voldoende betaalbare woningen Gemeenten in Regio Foodvalley zijn bereid om grootschalig bij te dragen aan het oplossen van de woningbouwopgave. Dit kunnen we niet alleen. Er zijn allerlei randvoorwaarden en succesfactoren die moeten worden ingevuld en waarbij de ondersteuning van provincies en Rijk nodig is. Met de Woondeal versterken we de relaties tussen gemeenten, provincies en Rijk om tot meer en betaalbare woningbouwproductie te komen. Algemeen aandachtspunt tijdens het proces van de Woondeal tussen regio, provincie en Rijk was het meewerken aan de nationale ambitie enerzijds en het verkrijgen van ruimte voor het eigen DNA van Regio Foodvalley anderzijds. Hier is een goede balans in bereikt.

Voor het streven naar de bouw van meer sociale huurwoningen en betaalbare huur- en koopwoningen is er, binnen kaders, tijd en ruimte om dat passend binnen onze regio in te vullen. Essentiële randvoorwaarden om succesvol meer en betaalbaar te kunnen bouwen worden in de Woondeal benoemd. Wat staat er in de Woondeal? De Woondeal is opgebouwd uit 8 onderdelen. Per onderdeel geven we kort aan wat de belangrijkste speerpunten zijn: 1. Woningbouwopgave: - Een gezonde woningmarkt waarbij wordt aangesloten op de lange termijn woningbehoefte.

-

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

Het hoge bouwtempo van de afgelopen jaren wordt doorgezet met meer aandacht voor betaalbaarheid en duurzaamheid. - Er wordt ingezet op de bouw van minimaal 25.000 woningen in Regio Foodvalley t/m 2030. Sleutelprojecten: - In Foodvalley zijn 22 projecten aangewezen als ‘sleutelproject’, deze zijn noodzakelijk voor realisatie van de regionale woningbouwopgave. Via regionaal overleg willen we als overheden in gesprek over knelpunten, hiervoor oplossingen vinden en deze aanpakken. Ook het gesprek met corporaties en marktpartijen gaan we aan. Zij bouwen en exploiteren de huur- en koopwoningen. - Daarnaast is er aandacht voor kleinere bouwlocaties verspreid over de regio waar knelpunten spelen die gebaat zijn bij bovenlokale afspraken en oplossingen. Plancapaciteit: - Er wordt zorg gedragen voor voldoende plancapaciteit om de afgesproken woningbouwopgave te realiseren, waarbij rekening wordt gehouden met mogelijke uitval van plannen. Dit betekent het omzetten van planambitie en zachte plannen naar harde plannen, plus het doorprogrammeren tot en met 2030 en sturen op een stabiele bouwstroom. Betaalbaarheid: - Vergroten van de beschikbaarheid van woningen voor mensen met lage en middeninkomens, in aansluiting op de beroepsbevolking in Regio Foodvalley. Hierbij zorgen we voor een evenwichtige spreiding hiervan over de regiogemeenten.

- In de nieuwbouwplanning is tenminste 56% betaalbaar en 28% sociale huur opgenomen. Alle regiogemeenten streven er tot en met 2030 naar om naar tweederde betaalbare woningbouw toe te groeien, inclusief een substantiële inzet van woningcorporaties. - Streven naar 30% sociale huurwoningen in de bestaande voorraad op termijn, zowel in regionaal verband als per gemeente, rekening houdend met specifieke kenmerken van woonkernen en haalbaarheid. Verstedelijking Regio Foodvalley - Een Woondeal die kwalitatief en kwantitatief bijdraagt aan het tot en met 2040 toevoegen van 40.000 woningen. - Realisatie van de woningbouwopgave als bouwsteen en binnen de kaders van de gezamenlijke Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley. Randvoorwaarden - Regio Foodvalley heeft aanzienlijke verstedelijkingopgave en maakt een schaalsprong. Invulling van de volgende randvoorwaarden met en ondersteuning van provincie en het Rijk is noodzakelijk: o Investeren in mobiliteit o Dekking van onrendabele toppen en risicoverdeling o Voldoende ambtelijke capaciteit o Voldoende stikstofruimte nodig o Aandacht voor schaalsprong in voorzieningen o Voldoende netcapaciteit en aansluiting op energie-infrastructuur o Randvoorwaarden voor sociale woningbouw/positionering corporaties - Er wordt een overlegstructuur ingericht met andere overheden.

Aanvullende afspraken - Deze eerste Woondeal richt zich vooral op het realiseren van meer betaalbare woningbouw. Inzet is om de Woondeal uit te breiden met meerdere onderwerpen. In 2023 gaan we het gesprek hierover voeren, waarbij we ook prioriteiten aanbrengen. - Inzet van het Rijk richting aanvullende onderwerpen: o Flexwonen en transformatiewoningen o Bouwen voor aandachtsgroepen o Toekomstbestendige bouw o Ruimtelijke ordeningsaspecten o Herstructureringsopgave o Verpleegzorgplekken o Studentenhuisvesting o Vakantieparken o Doorvertaling gemeentelijke woonzorgvisies Samenwerking en sturing - Voor het uitvoeren van de Woondeal Regio Foodvalley maken we afspraken over monitoring, het intensiveren van overleg en over het oplossen van knelpunten en belemmeringen.

Wat zijn de aandachtspunten voor gemeente Barneveld? Met de ondertekening van de woondeal zet gemeente Barneveld zich in om in de periode 2022 t/m 2030 totaal zo’n 5.380 woningen te realiseren, gemiddeld zo’n 600 woningen per jaar. Hiermee leveren we een substantiele bijdrage aan het terugdringen van het woningtekort in onze gemeente en regio. We denken dit bod te kunnen doen omdat reeds bekend is welke locaties in beeld zijn waar deze opgaven gerealiseerd zullen worden, zoals in Bloemendal, De Burgt en Voorthuizen-Zuid en een aantal kleinere ontwikkelingen in de overige 7 kernen. In het bod van Barneveld wordt uitgegaan van 64% betaalbare woningen, waarvan 25% sociale huurwoningen, 3% middenhuur en 37% betaalbare koopwoningen, waarbij vooral in het tijdvak 2026 t/m 2030 wat moet worden bijgestuurd om deze percentages (vooral wat betreft de sociale huur) te halen. Aangezien het in dit tijdvak nog om zachtere plannen gaat, bestaat deze ruimte. Als gemeente hebben we aangegeven dat we vooral willen bouwen conform de woningbehoefte die zich manifesteert (zoals de doorgaans grotere behoefte aan betaalbare koopwoningen onder starters), met aandacht voor maatschappelijke ontwikkelingen en toename van een aantal aandachtsgroepen. Maar ook rekening houden met de opbouw van onze gemeente met negen kernen, waarvan een aantal met een dorps karakter.

Ophoging van het aandeel sociale huur heeft op indringend verzoek van Rijk en provincie Gelderland plaatsgevonden, om zo mee te beweging richting de 28%/30% die de landelijke overheid graag opgenomen wil zien worden. Woningstichting Barneveld geeft aan dit programma financieel te kunnen dragen; in de prestatieafspraken hebben ze reeds aangegeven voor een groter programma open te staan. In de actuele woonvisie van Barneveld is een streefprogramma opgenomen dat voldoende ruimte geeft om genoemde percentages te kunnen realiseren (mede door de 10% vrij in te vullen ruimte waardoor bepaalde segmenten kunnen worden vergroot). Er zullen locaties zijn waar 100% sociale huur is voorzie, maar doorgaans gaan we voor de mix om zo gedifferentieerde buurten en wijken te bouwen, passend bij de kenmerken van de betreffende kern. Er is dus geen noodzaak om versneld een nieuwe woonvisie op te stellen. Een aandachtspunt betreft de grens die door het ministerie van BZK is gesteld voor wat betreft de betaalbaarheid. Deze wordt vooralsnog bij € 355.000,- (de oude NHG grens) gelegd, terwijl de gemeente afgelopen jaar de grens van middelduur heeft opgehoogd naar de meest actuele NHG grens (die nu in 2023 op € 405.000,- ligt).

Het verzoek aan BZK om deze betaalbaarheidsgrens gelijk te trekken met de actuele NHG grens (die is er per slot van rekening niet voor niets) heeft tot op heden nog niet tot een aanpassing geleid. Om onze ambities van 64% betaalbaar programma waar te maken, zullen we dit moeten aanpassen. Ten aanzien van de middenhuurwoningen is de grens op € 1.000,- bepaald en deze wordt niet automatisch door het Rijk geindexeerd. Ook dit aspect zal voor de gemeente Barneveld tot aanpassing van de Doelgroepenverodening moeten leiden om de grens van Middenhuur niet automatisch jaarlijks te indexeren op basis van de CPI-index. De ombuiging van het woningbouwprogramma van gemeente Barneveld naar tweederde betaalbaarheid (grens € 355.000,-) en daarbinnen minimaal 25% sociale huur (en toewerkend naar 28% sociale huur) heeft invloed op onze grondexploitaties. Maar ook voor gronden die in handen zijn van derden zal dit gevolgen hebben aangezien met deze programmering en definities van prijsklassen niet alleen de grondopbrengst lager zal uitvallen maar ook het algehele financiële resultaat als gevolg van gemiddeld lagere von-prijzen. Nog los van het gegeven dat andere eisen, zoals bijvoorbeeld ten aanzien van verduurzaming en natuurinclusief bouwen, deze von-prijzen verder onder druk zetten.

Voor projecten waar afspraken als vast liggen en waar al (anterieure) overeenkomsten over zijn afgesloten hoeven we deze aanpassing in de programmering niet te doen. Maar voor nieuwe woningbouwlocaties en ook voor volgende fasen van bijvoorbeeld Bloemendal hebben we met dit gegeven te maken. Hoe ziet het vervolg er uit? Na bestuurlijke besluitvorming bij betrokken overheden wordt de Woondeal Regio Foodvalley op 8 maart ondertekend. In de afgelopen en tussenliggende periode worden de woningcorporaties en marktpartijen gevraagd of zij een steunverklaring voor de Woondeal willen geven. Na ondertekening start de uitvoering van de Woondeal. De eerste stap hierin is het opstellen van een regionaal Bestuursconvenant betaalbare woningbouw. Dit is een middel om onderling als gemeenten in Regio Foodvalley onderling en met de corporaties en marktpartijen afspraken te maken over hoe wij tot meer en snellere productie van betaalbare woningbouw komen. Daarnaast wordt het gesprek gestart over de aanvullende onderwerpen (zie ‘wat staat er in de Woondeal’, punt 7) en de prioritering hierin. Naar verwachting leidt dit in 2023 of 2024 tot aanpassing van de Woondeal.

Mocht u naar aanleiding van deze brief nog inhoudelijke vragen hebben dan kunt u contact opnemen met Leefomgeving, M. Stevens van team Wonen. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders,

W. Wieringa secretaris

J.J. Luteijn burgemeester

WOONDEAL 2022-2030 REGIO FOODVALLEY

1

2

WOONDEAL 2022-2030 REGIO FOODVALLEY

3

INHOUDSOPGAVE Inleiding

5

1. Woningbouwopgave: van nationale naar lokale opgave

9

2. Sleutelprojecten

11

3. Plancapaciteit en vergunningverlening

13

4. Betaalbaarheid en balans

14

5. Verstedelijking en gebiedsontwikkeling

17

6. Randvoorwaarden en ondersteuning

19

7. Aanvullende afspraken

23

8. Samenwerking en sturing: governance

26

Ondertekening

29

Bijlage 1: Provinciale woningbouwopgaven

31

Bijlage 2: Regionaal programmeren provincie Utrecht

33

Bijlage 3: Woningbouwopgave per gemeente

34

Bijlage 4: Beter positioneren woningcorporaties

45

Bijlage 5: Sleutelprojecten en kritische succesfactoren

48

Bijlage 6: Ondersteuning vanuit de provincies

56

4

INLEIDING De colleges van burgemeester en wethouders (hierna: colleges van B&W), de colleges van Gedeputeerde Staten van de provincie Gelderland en provincie Utrecht (hierna: colleges van GS) en de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (hierna: minister voor VRO) bevestigen dat ze gezamenlijk alle inspanningen zullen verrichten ter uitvoering van de afspraken in deze regionale woondeal.

Als overheden staan Rijk, provincies, regio's en gemeenten samen voor een urgente en grote woningbouwopgave. Er zijn onvoldoende woningen en de vraag naar woningen stijgt. Het Rijk ambieert daarom om landelijk 900.000 woningen te bouwen tot en met 2030. Het streven is dat ten minste tweederde van deze nieuwbouwwoningen betaalbaar zijn. Voor die betaalbaarheidsdoelstelling is nationaal de bouw van 250.000 corporatiewoningen in het sociale segment en 350.000 woningen in het middensegment (middenhuur en betaalbare koop)nodig. Onder laatstgenoemde 350.000 woningen in het middensegment valt tevens de ambitie van 50.000 extra middenhuur woningen door corporaties. Gemeenten, provincies en Rijk maken samen afspraken over ieders aandeel in het behalen van deze doelstellingen. De provincie Gelderland levert een bijdrage aan het oplossen van het nationale woningtekort, met een randvoorwaardelijk bod van 100.000 woningen tot en met 2030. De provincie Utrecht draagt met een randvoorwaardelijk bod van 83.500 woningen tot en met 2030 bij. Ook in Regio Foodvalley is de druk op de woningmarkt erg hoog en wordt er een forse groei verwacht. Om deze druk op te vangen, streeft Regio Foodvalley er vanaf 2022 tot en met 2030 naar om ruim 25.000 extra woningen te realiseren (bruto toe te voegen woningen). Dit betekent een enorme schaalsprong in de woningvoorraad.

Het kabinet wees Regio Foodvalley dan ook als één van de 17 grootschalige woningbouwlocaties aan. Deze Woondeal moet ervoor zorgen dat er sneller én meer betaalbare huur- en koopwoningen worden bijgebouwd. Regio Foodvalley bestaat uit 8 gemeenten die gelegen zijn in 2 provincies. De gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel en Wageningen in de provincie Gelderland en de gemeenten Rhenen, Renswoude en Veenendaal in de provincie Utrecht. Daarnaast participeren de Gelderse gemeenten Barneveld en Nijkerk ook in de Woondeal voor Regio Amersfoort. De woningcorporaties uit de gemeenten zijn gegroepeerd in de (woondeal)regio Foodvalley. Zij werken daarbinnen intensief samen en hebben middels een regionaal aanbod aangegeven dat zij een cruciale rol kunnen en willen spelen voor de realisatie van de sociale woningbouw in de regio. Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley Het is duidelijk dat ruimtelijke opgaven voor verstedelijking zich in Regio Foodvalley opstapelen. Naast de woningbouwopgave, liggen er ook opgaven voor leefomgeving, mobiliteit en economie. Ook de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen kent een forse groei aan inwoners de komende jaren, wat om een integrale visie op verstedelijking vraagt vanwege de ambitie om sámen door te ontwikkelen tot een Groene Metropool van internationale betekenis.

Het kabinet heeft Regio Foodvalley, Spoorzone Arnhem-Oost en Nijmegen-West daarom aangewezen als drie van de zeventien NOVEX-gebieden. Hierbij wordt in een gezamenlijke aanpak gestreefd naar een perspectief waarin de verschillende opgaven samenkomen. Sinds 2019 wordt samen in de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley gewerkt aan deze gezamenlijke strategie voor de verstedelijking in de periode tot 2040. De strategie moet leiden tot het toevoegen van 100.000 woningen aan de voorraad tot 2040 (waarvan 60.000 in de Groene

5

Metropoolregio Arnhem-Nijmegen en 40.000 woningen in Regio Foodvalley tot 2040). Hierbij wordt uitgegaan van een integrale benadering, volgens de ontwerpprincipes die in het verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap, meer stad’ zijn uitgewerkt voor de vier bouwstenen leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. Deze woondeal vormt een nadere uitwerking van de bouwsteen wonen tot en met 2030 en is de basis voor regionale woningbouwprogrammering tot en met 2030. In Regio Foodvalley streven we naar het (bruto) toevoegen van ruim 25.000 woningen tot en met 2030 en 40.000 in totaal tot en met 2040. In lijn met het verstedelijkingspatroon van de regio gebeurt dit op meerdere locaties verspreid over verschillende kernen in de regio die in het kader van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley zijn voorzien. In deze woondeal worden de woningbouwopgave en de randvoorwaarden die hiervoor nodig zijn vanuit het kader van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley tot en met 2030 binnen Regio Foodvalley uitgewerkt. Het DNA van Regio Foodvalley Regio Foodvalley is de topregio binnen ons land op het gebied van agrifood. Samen met ondernemers, onderwijs- en kennisinstellingen wordt gewerkt aan een gezonde en duurzame regio. De regio groeit zowel economisch als demografisch. Het is een aantrekkelijke regio waar mensen graag wonen en werken.

Enerzijds vanwege de centrale ligging, in het stedelijk netwerk Nederland en goed verbonden (via weg en spoor) met belangrijke nationale en internationale verbindingen. Anderzijds vanwege de vitale kernen, met elk hun eigen identiteit en karakter, in een aantrekkelijke en groene leefomgeving. Het aantal inwoners bedraagt momenteel ca. 365.000, wonend in ca. 158.000 woningen. Het is één van de weinige regio’s in Nederland waar sprake is van een substantiële natuurlijke bevolkingsgroei. Ook is de beroepsbevolking in Regio Foodvalley relatief jong en heeft zij een belang bij voldoende betaalbare huur- en koopwoningen. Weefsel van stedelijk gebied, regiokernen en kleine kernen Regio Foodvalley kent een grote verscheidenheid aan woon- en werkmilieus die globaal in te delen zijn in stedelijk gebied, regiokernen en dorpskernen. Het zuidelijke deel is het meest verstedelijkt en bestaat uit de gemeenten Rhenen, Veenendaal, Renswoude, Ede en Wageningen rondom het Binnenveld. Vooral bij de kernen van Veenendaal, Ede, Bennekom en Wageningen vormt zich een sterk samenhangend, stedelijk gebied met het cluster Wageningen Universiteit & Research, waarin zich een belangrijk deel van de verstedelijkingsopgave concentreert. Het noordelijk deel van Regio Foodvalley is meer landelijk van aard.

Dit is het grondgebied van de gemeenten Nijkerk, Barneveld, Scherpenzeel en Ede, voor zover het betreft het gebied ten noorden van Ede-stad. Binnen dit gebied zijn de kernen Barneveld en Nijkerk de regiokernen die het meest verstedelijkt zijn. De gemeenten Barneveld en Nijkerk zijn vanuit hun oriëntatie óók onderdeel van de Woondeal Regio Amersfoort. Verspreid door de hele Regio Foodvalley liggen dorpskernen als Rhenen, Renswoude en Scherpenzeel die vanuit vitaliteitsoogpunt hun eigen verstedelijkingsopgave hebben. Bij deze kernen is minder sprake van verdichting. Meer landschap, meer stad Er worden tot en met 2030 veel inbreidingslocaties opgepakt middels transformatie, herstructurering en verdichting, ook in relatie tot kwaliteitsverbetering en de leefbaarheid. Dit geeft het beste invulling aan het groene profiel van de regio en het verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap, meer stad’ van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley. Daarnaast zijn ook grootschalige uitbreidingslocaties noodzakelijk om voldoende woningen te kunnen realiseren. Het is belangrijk dat de aanwezige diversiteit en eigenheid van dorpen en steden in onze regio ook met de grote woningbouwopgave behouden blijft. De ruimtelijke afweging hangt ook samen met de transitieopgave voor de landbouw en inrichting van het landelijk gebied de komende jaren in combinatie met natuurherstel.

We zetten ons in om de regio aantrekkelijk te houden, om goed en betaalbaar te wonen, te werken en ruimte te geven aan natuur en landschap. Voor onze huidige én toekomstige inwoners.

6

Samenwerking In Regio Foodvalley zijn de gemeenten samen met woningcorporaties en marktpartijen de afgelopen jaren in staat gebleken om de geplande woningbouw te realiseren. Zowel op grote bouwlocaties, als verspreid over meerdere kleinschaliger bouwlocaties in aansluiting op de bestaande bebouwing in steden en dorpen. De regio heeft qua bouwtempo met zo’n 2.500 nieuwbouwwoningen per jaar bovengemiddeld gepresteerd, ook als dat landelijk wordt vergeleken. Dit hoge niveau is ook de komende jaren nodig gezien de bovengemiddelde groei van de economie, van het aantal huishoudens in Regio Foodvalley en vanwege het grote vestigingsoverschot vanuit omliggende regio’s en met name de Randstad. Deze bouwproductie willen we daarom graag doortrekken. De woningcorporaties in de regio hebben zich verenigd en zijn mede door het afschaffen van de verhuurdersheffing weer in staat hun aandeel te leveren in de realisatie van de sociale woningbouwopgave en in de middenhuur. Zij hebben een aanbod gedaan om 30% van de 40.000 woningen te bouwen tot en met 2040 (zie bijlage 4). Ook de samenwerkende marktpartijen in Regio Foodvalley zien mogelijkheden om de woningbouw te versnellen en te verhogen en hebben aangegeven de woningbouwproductie te willen continueren en versnellen.

Randvoorwaarden Met deze Woondeal 2022-2023 wil Regio Foodvalley de lijn van een hoog bouwtempo de komende jaren versterkt doorzetten. Hierbij sluiten we aan op de lange termijn woningbehoefte en het verhaal van Regio Foodvalley. De realisatie van de aanzienlijke verstedelijkingsopgave en schaalsprong is complex. Invullen van de genoemde randvoorwaarden zijn essentieel om de regionale woningbouwambitie daadwerkelijk te kunnen realiseren. De verstedelijking (waaronder de woningbouwopgave) is één bouwsteen van een breder te leggen ruimtelijke puzzel en kan niet zonder die bredere ruimtelijke samenhang bezien worden. Dit vraagt om een aanzienlijke inzet vanuit eenieder om te werken aan de invulling van de hiervoor noodzakelijke randvoorwaarden: bereikbaarheid, financiële tekorten, capaciteitstekorten, stikstof, netcongestie, voorzieningen en instrumentaria voor sociale woningbouw (zie hoofdstuk 6 voor meer duiding van deze kritische succesfactoren). Het is noodzakelijk dat deze noodzakelijke randvoorwaarden worden ingevuld. Indien hier onvoldoende invulling aan wordt gegeven, komt het behalen van de doelen zoals opgenomen in deze woondeal in kwantitatieve en kwalitatieve zin onder druk te staan. Daarnaast is er tevens een afhankelijkheid van externe factoren waar we als overheidspartijen geen of nauwelijks invloed op hebben.

Denk hierbij aan: inflatie, fluctuatie van rente, stijgende bouwkosten, de energiecrisis, et cetera. Leeswijzer Deze woondeal vormt de basis om de noodzakelijke extra inzet op woningbouw de komende jaren te kunnen garanderen. Aan de hand van afspraken is verankerd hoe door Rijk, provincies en gemeenten ten behoeve van de woningbouwopgave wordt samengewerkt. Dit is ook de eerste woondeal voor Regio Foodvalley, waarin vooral de aantallen en de betaalbaarheid centraal staan. Jaarlijks wordt de woondeal herijkt, waarbij in de toekomst over meer kwalitatieve thema’s afspraken worden gemaakt. Inhoudsopgave Deze woondeal bestaat uit acht hoofdstukken en zes bijlagen: 1. Woningbouwopgave: van nationale naar lokale opgave 2. Sleutelprojecten 3. Plancapaciteit en vergunningverlening 4. Betaalbaarheid en balans 5. Verstedelijking en gebiedsontwikkeling 6. Randvoorwaarden en ondersteuning 7. Aanvullende afspraken 8. Samenwerking en sturing: governance

7

Bijlage 1: Provinciale woningbouwopgaven Bijlage 2: Regionaal programmeren provincie Utrecht Bijlage 3: Woningbouwopgave per gemeente Bijlage 4: Beter positioneren woningcorporaties Bijlage 5: Sleutelprojecten en kritische succesfactoren Bijlage 6: Ondersteuning vanuit de provincies

8

1. WONINGBOUWOPGAVE: VAN NATIONALE NAAR LOKALE OPGAVE ONZE INZET ▪ Een gezonde woningmarkt in Regio Foodvalley, waarbij wordt aangesloten op de lange termijn woningbehoefte. ▪ Het hoge bouwtempo van de afgelopen jaren wordt doorgezet, met meer aandacht voor betaalbaarheid en duurzaamheid. ▪ Er wordt ingezet op de bouw van minimaal 25.000 woningen in Regio Foodvalley vanaf 2022 tot en met 2030. ▪ Van deze woningen is in de regio minimaal 56% betaalbaar en inclusief minimaal 28% sociale huur. De gedeelde ambitie is het toevoegen van tweederde betaalbare woningen in iedere gemeente, inclusief een substantiële bijdrage van woningcorporaties in lijn met de Nationale Prestatieafspraken tussen het Rijk, de VNG, Aedes en de Woonbond. AFSPRAKEN 1.1. We hebben als overheden een gezamenlijke opgave. Om het huidige woningtekort aan te pakken, is het noodzakelijk om de komende jaren het bouwtempo flink te verhogen en sneller en meer woningen bij te bouwen. Met het programma Woningbouw zet de minister voor VRO nationaal in op de bouw van in totaal 900.000 woningen tot en met 2030. Het streven is dat ten minste tweederde van deze nieuwbouwwoningen betaalbaar zijn. De bijdrage van de provincie Gelderland hieraan bestaat uit 100.000 woningen (provinciaal bod d.d. 29 september 2022) en de bijdrage van de provincie Utrecht is 83.500 woningen (bruto toe te voegen woningen; provinciaal bod d.d.

27 september 2022). De cijfers en randvoorwaarden voor de provincies staan in bijlage 1. 1.2. In deze regionale woondeal voor Regio Foodvalley wordt een doorvertaling naar gemeenten gemaakt van de afspraken tussen Rijk en provincies. De gemeenten zetten zich, in samenwerking met corporaties en marktpartijen, in voor de realisatie van de opgave zoals opgenomen in tabel 1 op de volgende pagina. Zoals wordt geschetst in hoofdstuk 6 zijn aan de uitvoering randvoorwaarden verbonden. Op basis van de huidige cijfers over de gemeentelijke woningbouwprogramma's gaat het in Regio Foodvalley om de realisatie van 25.383 huizen in de periode van 2022 tot en met 2030 als bijdrage aan de provinciale en nationale opgave, waarvan minimaal 56% betaalbaar en inclusief ten minste 28% sociale huurwoningen. Dit is een optelling van zachte plannen, harde plannen en planambitie 1. De gedeelde ambitie is het toevoegen van tweederde betaalbare woningen in iedere gemeente, inclusief een substantiële bijdrage van woningcorporaties in lijn met de Nationale Prestatieafspraken met woningcorporaties. Voor nieuwe woningbouwplannen (plannen waarvan de ruimtelijke procedure op het moment van het sluiten van deze Woondeal nog moet starten) streven wij naar een verdeling van 30% sociale huur, 40% middenhuur en betaalbare koop en 30% dure woningen. Dit is een inspanningsverplichting.

Het streven geldt op gemeente- en regionaal niveau, dus niet bij elk afzonderlijk plan en wordt op regionaal niveau gemonitord. In bijlage 3 zijn uitsplitsingen per gemeente inclusief duiding en context hiervan te vinden. 1.3. Voor gemeenten gelegen in de provincie Utrecht geldt dat er voor de cijfers in tabel 1 in de kolom ‘te realiseren woningen’ wordt uitgegaan van het instrument regionaal programmeren voor Wonen en 1

De 25.383 nieuwbouwwoningen zijn een optelling van harde plancapaciteit, zachte plancapaciteit en ambitie (exclusief sloop). Specifiek voor de Utrechtse gemeenten geldt dat de aantallen in kolom bruto nieuwbouw aantallen zijn op basis van Regionaal Programmeren en onder voorbehoud van (bestuurlijke) besluitvorming/overeenstemming in kader van RP.

9

Werken. Dit betekent dat er wat betreft de aantallen wordt uitgegaan van concrete locaties waarover overeenstemming is tussen provincie en regio/gemeenten. Een toelichting op het regionaal programmeren staat in bijlage 2. De mogelijkheid tot realisatie hangt nauw samen met de ontwikkelingen op de markt en de mate waarin kritische succesfactoren kunnen worden ingevuld. Het betreffen dynamische afspraken. Om te kunnen anticiperen op wijzingen in voorkeuren en de vraag, is adaptief programmeren het uitgangspunt. Tabel 1: Huidig regionaal aandeel in de provinciale en nationale opgave (aantallen 2022 t/m 2030)

Barneveld Ede Nijkerk Renswoude Rhenen Scherpenzeel Veenendaal Wageningen 2022 t/m 2025 2026 t/m 2030 Totaal

Te realiseren woningen bruto 5.380 7.000 3.857 324 431 841 4.800 2.750 13.295 12.088 25.383 100%

Bruto plancapaciteit 5.380 5.835 3.857 545 452 841 5.043 2.169 13.588 10.534

Betaalbaarheid Sociale Middenhuur2 huur3 1.325 148 2.087 183 1.279 249 67 3 106 46 237 82 1.278 409 814 296 4.007 873 3.186 543

Betaalbare koop4 1.964 1.267 528 79 124 156 1.169 332 2.918 2.701

Betaalbaarheid totaal 3.437 3.537 2.056 149 276 475 2.856 1.442 7.798 6.430

24.122 95%

7.193 28%

5.619 22%

14.228 56%

1.416 6%

1.4. Met deze woondeal worden de krachten van de verschillende overheidslagen gebundeld, met als doel het hoge tempo van de afgelopen jaren van de woningbouw in de regio vast te houden. Hiertoe leggen het Rijk, de provincies en de regio (gemeenten) hun wederzijdse verantwoordelijkheden en inspanningen vast en erkennen zij de in deze woondeal opgenomen kwantitatieve en kwalitatieve opgaven. Dit is alleen mogelijk indien er invulling wordt gegeven aan de noodzakelijke randvoorwaarden en benodigde ondersteuning (art. 6.3). De woondeal is het startpunt van een langjarig (tot en met 2030) partnerschap tussen gemeenten, provincies en Rijk, in nauwe samenwerking met corporaties, marktpartijen en maatschappelijke partners. 1.5. De langere horizon van deze afspraken (tot en met 2030) vereist aanpassingsvermogen en realisme als omstandigheden wijzigen. Woningbouw kan complex zijn, lang duren en kost geld. Daarnaast is het een uitdaging voor de overheid, woningcorporaties en de bouwsector om aan de benodigde mensen te komen voor de uitvoering van de gemaakte plannen. We willen er samen alles aan doen om de opgave te realiseren. We bespreken frequent de voortgang van de realisatie en ondernemen in een vroegtijdig stadium actie als de voortgang daarvoor aanleiding geeft.

2

Huurwoningen tot de sociale huurgrens van nu circa 808,06 euro per maand. We volgen hierbij het meest actuele landelijke prijspeil vanuit het Rijk. 3 Huurwoningen van de sociale huurgrens van nu circa 808,06 euro tot maximaal 1.000 euro per maand. We volgen hierbij het meest actuele landelijke prijspeil vanuit het Rijk. 4 Koopwoningen met een aankoopprijs tot 355.000 euro. We volgen hierbij het meest actuele landelijke prijspeil vanuit het Rijk.

10

2. SLEUTELPROJECTEN ONZE INZET ▪ In Regio Foodvalley zijn 22 projecten aangewezen als ‘sleutelproject’, deze zijn noodzakelijk voor de realisatie van de regionale woningbouwopgave. Via regionaal overleg willen we als overheden onderling en met corporaties en marktpartijen in gesprek over knelpunten, hiervoor oplossingen vinden en deze aanpakken. Corporaties en marktpartijen bouwen en exploiteren de huur- en koopwoningen immers. ▪ Daarnaast zijn er ook kleinere bouwlocaties verspreid over de regio essentieel om de woningbouwopgave te realiseren. Ook hier spelen knelpunten die gebaat zijn bij bovenlokale afspraken en oplossingen. AFSPRAKEN 2.1. In Regio Foodvalley zijn 22 bouwlocaties aangewezen als sleutelprojecten die noodzakelijk zijn voor de realisatie van de regionale woningbouwopgave. Onder sleutelprojecten verstaan we: woningbouwprojecten die GWG-locaties zijn, locaties waar Rijks- en/of provinciale middelen voor worden ingezet en andere woningbouwprojecten die van regionaal belang zijn om in de grote regionale woningbouwbehoefte tot en met 2030 te voorzien. De sleutelprojecten5 zijn: # Naam sleutelproject 1. Bloemendal (groot) 2. De Burgt 3. Voorthuizen-Zuid 4. Kennisas Ede-Wageningen (diverse deelprojecten) 5. Kernhem Noord 6. Veluwse Poort 7. Verdichting Ede stad 8. Stadshaven 9. Hoevelaken/Klaarwater 10. Paasbos 11. Nijkerk inbreidingen 12.

Nijkerkerveen, deelplan 3 13. Achterberg West 14. De nieuwe Koepel 15. Spoorzone 16. Groenpoort 17. Centrum/Tuinstraat 18. Duivendaal 19. Costerweg 5 20. De Dreijen fase 2 21. Stadsbrink e.o. 22. Wageningen West

Gemeente Gemeente Barneveld Gemeente Barneveld Gemeente Barneveld Gemeenten Ede & Wageningen Gemeente Ede Gemeente Ede Gemeente Ede Gemeente Nijkerk Gemeente Nijkerk Gemeente Nijkerk Gemeente Nijkerk Gemeente Nijkerk Gemeente Rhenen Gemeente Scherpenzeel Gemeente Veenendaal Gemeente Veenendaal Gemeente Veenendaal Gemeente Wageningen Gemeente Wageningen Gemeente Wageningen Gemeente Wageningen Gemeente Wageningen

woningen 1800 950 900

Start bouw 2022 2022 2024

3.400-8.200

2025

1.800-3000 950 Min. 1300 640 1.260-1.560 200 1.450 335 100 450 2.750 1.000 400 – 500 210 240 550 200 1000

2028 Al gestart divers 2025 2026 2026 2024 2024 2024/2025 2023/2028 2020 - 2035 2023 - 2027 2023 - 2035 2024 2024 2025 2025 2026

Wbi GWG/Va GWG

/

GWG GWG Wbi Wbi

Wbi/GWG

Va

5

In de tabel wordt het aantal woningen gekoppeld aan het totale project. Sommige projecten zijn al gestart en/of zijn deels al gerealiseerd. Ook hebben sommige projecten een langere doorlooptijd dan de periode t/m 2030 (bijv. Kennisas).

11

• = woningbouwprojecten met Wbi-status, GWG-locatie of Versnellingsafspraak •= woningbouwprojecten van regionaal belang

In het kader van de Verstedelijkingsstrategie en Regionaal Programmeren (RP, Provincie Utrecht) worden nieuwe woningbouwlocaties onderzocht en als gemeente en provincie hier overeenstemming over hebben (en worden opgenomen in een volgende ronde van het RP), dan kunnen deze in een toekomstige (herijkte) woondeal als sleutellocatie opgenomen worden. Het gaat daarbij om projecten die bijvoorbeeld in de omgevingsvisie van de gemeente zijn opgenomen, maar niet in het Regionaal Programma Wonen en Werken. Voor Renswoude gaat dit bijvoorbeeld om Binnen de Beken Zuid en Zuid West en voor Rhenen gaat het om Achterberg Zuid. Pas als er overeenstemming is over de locaties via RP, kunnen deze worden opgenomen in een toekomstige (herijkte) woondeal als sleutellocatie. Naast deze sleutelprojecten zijn er kleinere of minder complexe woningbouwplannen verspreid over de regio. Ook deze zijn van waarde voor het realiseren van de doelstelling. De aandacht voor die plannen komt primair vanuit de lokale gemeentelijke inzet en generieke maatregelen. 2.2. Knelpunten voor de realisatie van deze sleutellocaties zijn in bijlage 5 opgenomen. Partijen willen via regionaal overleg met elkaar continue het gesprek gaan voeren om de gesignaleerde knelpunten ten behoeve van de realisatie aan te pakken voor alle woningbouwlocaties.

12

3. PLANCAPACITEIT EN VERGUNNINGVERLENING ONZE INZET ▪ Er wordt zorg gedragen voor voldoende plancapaciteit om de afgesproken woningbouwopgave te realiseren, waarbij rekening wordt gehouden met mogelijke uitval van plannen. Dit betekent het omzetten van planambitie en zachte plannen naar harde plannen, plus het doorprogrammeren tot en met 2030 en het sturen op een stabiele bouwstroom. AFSPRAKEN 3.1. De colleges van B&W zetten zich ervoor in dat de optelsom van de gemeentelijke plancapaciteit voldoende is voor de realisatie van de afgesproken kwantitatieve en kwalitatieve woningbouwopgave, waarbij ook rekening wordt gehouden met uitval van woningbouwplannen 6. Gemeenten zorgen er ook tijdig voor dat planambities en zachte woningbouwplannen worden omgezet in harde plannen. 3.2. Er ligt in Regio Foodvalley een opgave in het hard maken van zachte plannen en planambities, plus het doorprogrammeren tot en met 2030. Gemeenten spannen zich in om middels programmering te sturen op het realiseren van een stabiele bouwstroom tot en met 2030. De provincies ondersteunen deze planvorming en versnelling waar mogelijk middels het Actieplan Wonen (provincie Gelderland) en het Programma Versnelling Woningbouw (provincie Utrecht). 3.3.

De colleges van B&W spannen zich in om voldoende ambtelijke capaciteit te hebben om vergunningen voor de realisatie van de met de provincies afgesproken woningbouwopgave te kunnen behandelen.

6

De regio kiest ervoor om plannen alleen op te nemen als er sprake is van hoge waarschijnlijkheid van uitvoeren, er is hierdoor weinig planuitval. Hierdoor kan het percentage plancapaciteit mogelijk lager zijn de nationaal gebruikelijke 130%. Ook zetten gemeenten in op adaptief programmeren.

13

4. BETAALBAARHEID EN BALANS ONZE INZET ▪ Vergroten van de beschikbaarheid van woningen voor mensen met lage en middeninkomens, in aansluiting op de beroepsbevolking in de regio Foodvalley. Hierbij zorgen we voor een evenwichtige spreiding hiervan over de regiogemeenten. ▪ In de nieuwbouwplanning is in de regio tenminste 56% betaalbaar en 28% sociale huur opgenomen. Alle regiogemeenten streven er tot en met 2030 naar om naar tweederde betaalbare woningbouw toe te groeien, inclusief een substantiële inzet van woningcorporaties in lijn met de Nationale Prestatieafspraken tussen het Rijk, de VNG, Aedes en de Woonbond. ▪ Streven naar 30% sociale huurwoningen in de bestaande voorraad op termijn, zowel in regionaal verband als per gemeente, rekening houdend met specifieke kenmerken van woonkernen en haalbaarheid. AFSPRAKEN 4.1. Er is een grote behoefte aan betaalbare woningen in Nederland. Om aan te sluiten bij die behoefte, streven we er gezamenlijk naar dat op termijn tweederde van de nieuwe woningen betaalbaar zijn, op landelijk, provinciaal en regionaal en gemeentelijk niveau.

Onder het betaalbare segment vallen 7: sociale huurwoningen tot de sociale huurgrens van nu circa 808 euro per maand 8 middenhuur vanaf de sociale huurgrens tot maximaal 1.000 euro per maand betaalbare koopwoningen met een aankoopprijs tot 355.000 euro De regio zet zich van 2022 tot en met 2030 in voor de realisatie van in totaal minimaal 14.228 woningen in het betaalbare segment, dat is 56% van de regionale woningbouwopgave (zie tabel 1). Omdat de regio een betrouwbare partner wil zijn, kan op basis van de huidige plancapaciteit nog geen hoger percentage worden afgesproken. Dit heeft te maken met het aantal vaststaande contracten. De regiogemeenten streven naar het toevoegen van tweederde betaalbare woningen in iedere gemeente. Partijen monitoren de voortgang hiervan in aansluiting op de landelijke monitoringssystematiek, om zo goed zicht te hebben op de stand van zaken, om verbetering in dit beeld te zien en om daar waar het mogelijk en haalbaar is bij te sturen. Daarbij is het van belang dit samen vorm te geven met woningcorporaties en marktpartijen. In het te sluiten bestuursconvenant Betaalbaar Bouwen (2023) van Regio Foodvalley zullen hierover afspraken worden gemaakt. Daarbij is er ook aandacht voor een goede differentiatie van sociale huur, middenhuur en betaalbare koop, voor behoud en versterking van de diversiteit in de regio. 4.2.

De colleges van B&W zetten zich in voor het toewerken naar meer balans in de woningvoorraad en een evenwichtige verdeling van de opgave tussen gemeenten. Deze evenwichtige verdeling is gericht op het streven naar op termijn 30% sociale huurwoningen in de bestaande voorraad, zowel in regionaal verband als per gemeente. Dit streven is ook opgenomen in het nationale beleidsprogramma ‘Een thuis voor iedereen’. De colleges van B&W doen dit onder meer door zich in te zetten voor voldoende plancapaciteit voor de bouw van sociale huurwoningen door corporaties. De minister voor VRO zal in de in voorbereiding zijnde Wet versterking regie op de Volkshuisvesting zorgen voor versterking van het 7

Voor alle bedragen volgen we de meest actuele landelijke prijspeilen vanuit het Rijk. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koningsrelaties werkt samen met VNG, Aedes en de Woonbond aan een eenduidige definitie van sociale huur (verwachting begin 2023). Zodra deze gereed is, wordt deze landelijke definitie gehanteerd. Totdat deze landelijke definitie er is, is de definitie in Regio Foodvalley als volgt: sociale huurwoningen tot de liberalisatiegrens (€ 808,06 prijspeil 2023); bij nieuwbouwplannen geldt als aanvullende eis dat de woning minimaal 25 jaar met bovenstaande voorwaarden wordt aangeboden (rijkslijn),die wordt toegewezen aan de doelgroep voor sociale huurwoningen conform de Woningwet en ook aan aandachtsgroepen als uitstromers, urgenten en statushouders; en die een kwaliteit hebben die in de corporatiesector gebruikelijk is. 8

14

instrumentarium dat hiervoor nodig is voor gemeenten, provincies en Rijk. Bij het op termijn toegroeien naar 30% sociale huurwoningen in de bestaande voorraad kan de provincie, na overleg met gemeenten en regio afwijken. Daarbij wordt rekening gehouden met specifieke situaties, waarbij het toegroeien naar 30% sociale huur evident niet logisch of haalbaar is of tot een sterk bovengemiddelde leefbaarheidsproblematiek zou leiden. 4.3. In de sociale huurwoningen genoemd in tabel 1 zitten nu ook veel woningen met lagere huren die door marktpartijen gerealiseerd worden. Doordat de huurprijs hiervan op termijn niet geborgd is, zijn deze niet per sé duurzaam beschikbaar voor woningzoekenden met lage inkomens en specifieke doelgroepen. Alle partijen achten het wenselijk dat deze woningen duurzaam beschikbaar blijven voor deze doelgroepen en onderzoeken hoe duurzaam geborgd kan worden dat woningen beschikbaar blijven als sociale huurwoningen. 4.4. Om te zorgen dat er voldoende woningen zijn voor starters en mensen met een middeninkomen zijn tot en met 2030 nationaal 350.000 betaalbare koop- en middenhuurwoningen nodig. In het beleidsprogramma ‘Betaalbaar wonen’ van de minister is daarom opgenomen dat circa 40% van de nieuwbouw dient plaats te vinden in deze segmenten.

Op basis van de huidige programmering zet de regio zich in voor de realisatie van 1.416 middenhuurwoningen en 5.619 betaalbare koopwoningen. Tezamen is dit 28% van de regionale opgave. Gemeenten spannen zich in om de percentages middenhuur en betaalbare koop te verhogen conform de landelijke uitgangspunten (zie hoofdstuk 1.2). 4.5. In de Nationale Prestatieafspraken met de corporatiesector is opgenomen dat corporaties verantwoordelijk zijn voor de bouw van nationaal 250.000 sociale huurwoningen (28% van de totale opgave) en 50.000 middenhuurwoningen (6% van de opgave). De gemeenten in de regio zetten zich in voor de realisatie van minimaal 7.375 corporatiewoningen in Regio Foodvalley. Hiervan zijn op basis van prestatieafspraken tussen gemeenten en corporaties 6.145 woningen sociale huur en 796 woningen middenhuur. Daarbij erkennen gemeenten dat deze aantallen nog omhoog moeten (zie hoofdstuk 1.2) en dat corporaties in de regio de bereidheid en de middelen hebben om meer woningen realiseren. Dit kan alleen als aan de randvoorwaarden (hoofdstuk 6) wordt voldaan. De samenwerkende corporaties zetten zich in voor de realisatie van 8.433 sociale huurwoningen en 1.729 studenteneenheden tot en met 20309. Dit is waar de corporaties naar streven.

In bijlage 4 is aangegeven wat de woningcorporaties in hun meerjarenplannen hebben opgenomen voor sociale woningbouw en middenhuur woningen volgens de Nationale Prestatieafspraken tot en met 2030. De gemeenten onderschrijven deze ambitie en streven ernaar dat er 28% sociale huur in de Regio Foodvalley zoveel als mogelijk door woningcorporaties wordt gerealiseerd of afgenomen van marktpartijen. Dit vraagt nieuw partnerschap van gemeenten en corporaties, zeker gezien het feit dat grondposities schaars zijn, we economische tegenwind hebben en huidige doorlooptijden om tot realisatie te komen fors zijn. Gezien de kerntaak van de corporaties richten zij zich momenteel met name op sociale huur. Samen met gemeenten willen de woningcorporaties een visie ontwikkelen op middenhuur in aansluiting op de lokale behoefte. De gemeenten spannen zich in om tot meer harde plannen te komen waarin de betaalbaarheidsambities – goede differentiatie van sociale huur, middenhuur en betaalbare koop – tot uiting kunnen komen (zie hoofdstuk 1.2). In het Bestuursconvenant Betaalbaar Bouwen (2023) worden deze samenwerkingsafspraken tussen gemeenten, woningcorporaties en marktpartijen verder uitgewerkt.

9

Op 22 augustus hebben de woningcorporaties in Regio Foodvalley (Rhenam Wonen, Veenvesters, de Woningstichting Wageningen, Woningstichting Barneveld, Woningstichting Nijkerk, Idealis, Woonstede) per brief het aanbod aan Regio Foodvalley gedaan om 12.000 nieuwe sociale en middenhuur woningen en 1.200 studentenkamers te bouwen tot 2040.

15

4.6. Ten behoeve van studenten hebben de corporaties de handreiking gedaan om tot en met 2030 550 wooneenheden voor studenten toe te voegen in met name Foodvalley-Zuid. Het Landelijk Actieplan Studentenhuisvesting 2022-2030 (LAS, oktober 2022) wordt hierbij als uitgangspunt gehanteerd. Hierover worden nog nadere afspraken gemaakt bij de volgende herijking van de woondeal. Van belang is dat ook deze wooneenheden voor studenten een plek krijgen in de gemeentelijke woningbouwprogrammering (in met name de gemeente Wageningen).

16

5. VERSTEDELIJKING EN GEBIEDSONTWIKKELING ONZE INZET ▪ Een Woondeal die kwalitatief en kwantitatief bijdraagt aan het tot en met 2040 toevoegen van 40.000 woningen. ▪ Realisatie van de woningbouwopgave als bouwsteen en binnen de kaders van de gezamenlijke Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley. AFPRAKEN 5.1. Regio Foodvalley is samen met de gebieden Spoorzone Oost in Arnhem en Nijmegen-West in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen aangewezen als één van de zeventien NOVEX-gebieden in het land, waar grote ruimtelijke opgaven samenkomen en verstedelijking een centrale opgave vormt. Partijen (Rijk, provincies Gelderland en Utrecht, Regio Foodvalley, de Groene Metropoolregio ArnhemNijmegen, de 26 regiogemeenten en drie waterschappen) werken sinds 2019 samen aan een gezamenlijke strategie voor de verstedelijking van de regio in de periode tot 2040. Deze is uitgewerkt in het verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap, meer stad’, dat in 2021 door alle gemeenteraden en Staten en in het BO Verstedelijking is vastgesteld. In de verstedelijkingsstrategie wordt de ambitie voor de bouw van 100.000 woningen tot en met 2040 uiteengezet. In twee woondeals wordt de woningbouwopgave regionaal (voor Regio Foodvalley en voor de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen) tot en met 2030 uitgewerkt.