B-4.16 Besluit B&W over eerste tussentijdse evaluatie participatiebeleid d.d. 29-8-23

-1Afdeling: Ruimtelijke Ontwikkeling Behandelaar: M. Moulijn Telefoonnummer:

Voorstelnr. 2951 Barneveld, 24 augustus 2023 Portefeuillehouder: M.H.J. Pluimers-Foeken

Ter kennisname naar de raad Nummer beleidsproduct:

Onderwerp:

Op overzicht Bestaand beleid (website)

Eerste tussentijdse evaluatie participatiebeleid

Gevraagde beslissing: 1. Het college stelt de ‘Eerste tussentijdse evaluatie participatiebeleid gemeente Barneveld’ en de raadsmemo hierover vast. 2. Het college stelt de 'Eerste tussentijdse evaluatie participatiebeleid gemeente Barneveld’ en de raadsmemo hierover ter beschikking aan de gemeenteraad 3. Het college geeft opdracht aan: Het opstellen van 1) een ontwikkeltraject voor het gezamenlijke leertraject, waarbij ook de raad en inwoners betrokken worden en waaruit zal blijken wat een realistische implementatieperiode is. En 2) een concreet actieplan om de aanbevelingen praktisch uit te werken.

1. Inleiding Het Barneveldse Participatiebeleid is vanaf 1 januari 2023 in werking getreden. Het doel was, naast het betrekken van inwoners, om te komen tot een zorgvuldig participatieproces. Er is een implementatieperiode van 2 jaar afgesproken, waarbij elk half jaar geëvalueerd wordt met leidinggevenden. De eerste tussentijdse evaluatie is nu gereed. Het participatiebeleid is instrumenteel, procesmatig en organisatiegericht ingestoken. Dat is deze evaluatie daarom ook. In de toekomst wordt voorgesteld om de evaluatie anders aan te pakken, waarbij inhoudelijke doelen en effecten meer tot hun recht komen. Daarnaast wordt voorgesteld om in navolging van de gemeente Ede te komen tot een realistisch ontwikkelingstraject, waarbij meer tijd wordt uitgetrokken voor de implementatie, er jaarlijks geëvalueerd gaat worden en waar inwoners en raad ook worden betrokken bij de evaluatie om gezamenlijk te leren en verbeteren. Afgelopen half jaar is er heel veel gedaan wat betreft de implementatie van het participatiebeleid.

Een aantal voorbeelden: alle medewerkers hebben voorlichting gekregen over het participatiebeleid, er zijn handleidingen geschreven voor initiatiefnemers (spoor 1) en projectleiders en beleidsmedewerkers (spoor 2), de werkbeschrijvingen en de website zijn aangepast, er is een participatieparagraaf toegevoegd aan college- en raadsvoorstellen en door middel van coaching on the job zijn participatietrajecten verbeterd. Desondanks blijkt uit de evaluatie dat we de hoge ambities nog niet altijd kunnen waarmaken. Dit komt door de korte implementatie/evaluatieperiode in combinatie met de beperkte middeleninzet, zowel qua uren als budget. En dat in een tijd van veel andere opgaven en een arbeidsmarkt, die onder druk staat. De gemeente Barneveld is een lerende gemeente, die graag aan de slag gaat – binnen de mogelijkheden die er zijn – met de in de evaluatie genoemde aanbevelingen. Vergeleken met andere gemeenten loopt de gemeente Barneveld voorop met ons duidelijke beleid. En middels deze evaluatie hebben we een duidelijk beeld waar we staan, wat goed gaat en waar nog verbeteringen nodig zijn. Dit vergt echter een langere implementatieperiode dan voorzien en realistische doelen, passende formatie en budgetten.

En daarnaast hebben we ook nog te maken met landelijke ontwikkelingen, waardoor onder andere het opstellen van de participatieverordening en de inwerkingtreding van spoor 1 zijn uitgesteld. De aanbevelingen uit de evaluatie zijn: Aanbeveling 1: Geef meer aandacht aan samen leren en evalueren van participatietrajecten door inwoners, raad, college en ambtenaren door middel van een ontwikkeltraject met haalbare doelen Aanbeveling 2: Ontwikkel spoor 3 door binnen het nieuwe Programma Samenwerken in Netwerken, zorg voor meer flexibiliteit en duidelijkheid in de organisatie en communiceer beter wat wel en niet kan Aanbeveling 3: Overweeg om de participatiemeter aan te passen, zorg voor extra hulpmiddelen, zoals formats en handreikingen, deel goede voorbeelden en investeer in nieuwe participatiemethoden

-2Aanbeveling 4: Neem meer tijd voor de implementatie, heb meer aandacht voor borging in de organisatie en de beschikbare capaciteit, breid de volgende evaluatie uit en stel deze uit tot de zomer 2024. Naar aanleiding van de evaluatie stellen we voor dat het college opdracht geeft aan 1. Het opstellen een ontwikkeltraject voor het gezamenlijke leertraject, waarbij ook de raad en inwoners betrokken worden en waaruit zal blijken wat een realistische implementatieperiode is. 2. Een concreet actieplan om de aanbevelingen praktisch uit te werken. Verder zal participatie onderdeel worden van het overkoepelende programma Samenwerken in netwerken, dat nu wordt uitgewerkt in een bestuursopdracht. Deze zal binnenkort ook worden voorgelegd aan het college.

2. Beoogd effect Het vaststellen van de eerste tussentijdse evaluatie van het participatiebeleid. En het informeren van de gemeenteraad over de eerste tussentijdse evaluatie participatiebeleid middels een raadsmemo en de evaluatie.

3. Argumenten In het participatiebeleid is bepaald dat het beleid elk half jaar geëvalueerd moet worden met de leidinggevenden. Dat is inmiddels gebeurd. Er is afgesproken dat de raad voor 1 september hierover geinformeerd wordt.

4. Kanttekeningen In de evaluatie wordt ook het participatieproces van het AZC als goed voorbeeld benoemd. Dit is een complex onderwerp, maar wat ons betreft is er desondanks een goed proces doorlopen. Uit het jaarverslag Tijd voor de Burger van de Nationale ombudsman, Kinderombudsman en Veteranenombudsman blijkt dat overheden vaker, eerder en beter naar inwoners moeten luisteren1. Bewonersparticipatie is voor veel overheden nog lastig. In veel gemeenten zijn er grote ambities om dit te verbeteren, maar de praktijk blijkt weerbarstiger. Het is soms best lastig om inwoners op een goede manier te betrekken bij beleid, duidelijk aan te geven wat wel en niet kan en dit op een goede manier te motiveren. Ook in de gemeente Barneveld hebben we hoge ambities, die we nog niet altijd kunnen waarmaken. In de gemeente Barneveld lopen we echter wel voorop met ons duidelijke beleid en middels deze evaluatie hebben we een duidelijk beeld waar we staan, wat goed gaat en waar nog verbeteringen nodig zijn. Dit vergt echter een langere implementatieperiode en realistische doelen, passende formatie en budgetten.

5. Financiën Vooralsnog niet van toepassing. Bij de uitwerking van de aanbevelingen in een actieplan en ontwikkeltraject wordt hierop ingegaan.

6. Uitvoering Nvt

7. Bijlagen 1. Raadsmemo aanbieding eerste tussentijdse evaluatie van het participatiebeleid 2. Eerste tussentijdse evaluatie van het participatiebeleid

1 Jaarverslag 2022: Tijd voor de burger | Nationale ombudsman

Raadsmemo aanbieding eerste tussentijdse evaluatie van het participatiebeleid Datum:

Onderwerp:

Ter attentie van:

Afzender:

24 augustus 2023 Aanbieding eerste tussentijdse evaluatie van het participatiebeleid en reactie college De Raad College van Burgemeester en Wethouders

Portefeuillehouder

M.H.J. Pluimers-Foeken

Mail behandelaar

m.moulijn@barneveld.nl Telefoonnummer: 06-2976 9097

Samenvatting Hierbij ontvangt uw raad ter informatie de eerste tussentijdse evaluatie van het participatiebeleid. Hieruit blijkt dat er tussen 1 januari en 1 juni 2023 veel is gedaan en er zijn goede participatietrajecten geweest. Tegelijkertijd is gebleken dat er ook nog aandachtspunten zijn. Onder andere is gebleken dat de implementatieperiode van 2 jaar te kort is. Naar aanleiding van de evaluatie heeft het college opdracht gegeven tot het opstellen van 1) een realistisch ontwikkeltraject met college, raad, inwoners en ambtenaren en 2) een concreet actieplan om de aanbevelingen praktisch uit te werken. Verder zal participatie onderdeel worden van het overkoepelende programma Samenwerken in netwerken, dat momenteel in ontwikkeling is. Doel Het doel van dit raadsmemo is het tussentijds informeren van de raad over de implementatie van het participatiebeleid. Inhoud memo In april 2022 heeft de gemeenteraad het nieuwe integrale participatiebeleid vastgesteld dat op 1 januari 2023 in werking is getreden. Er is een implementatieperiode van 2 jaar afgesproken. In deze periode wordt de uitvoering van het beleid elk half jaar geëvalueerd met de leidinggevenden. Ter informatie ontvangt de raad de tussentijdse evaluaties. Het participatiebeleid is instrumenteel ingestoken en gericht op de interne organisatie. Deze evaluatie is daardoor ook instrumenteel en organisatiegericht.

Het college stelt voor dat in de volgende evaluatie de doelen en effecten meer centraal komen te staan en dat inwoners een prominentere rol krijgen in de evaluatie en het verdere ontwikkeltraject. Ook wordt voorgesteld om de volgende evaluatie pas over een jaar uit te voeren omdat er anders onvoldoende tijd is om het effect van de aanbevelingen te kunnen meten. Veel participatietrajecten lopen langer dan een half jaar dus het duurt even voordat er effecten te zien zijn.

Uit de evaluatie blijkt dat veel werk is verricht. Een aantal voorbeelden: alle medewerkers hebben voorlichting gekregen over het participatiebeleid, er zijn handleidingen geschreven voor initiatiefnemers (spoor 1) en projectleiders en beleidsmedewerkers (spoor 2), de werkbeschrijvingen en de website zijn aangepast, er is een participatieparagraaf toegevoegd aan college- en raadsvoorstellen en door middel van coaching on the job zijn participatietrajecten verbeterd. Uit het jaarverslag Tijd voor de Burger van de Nationale ombudsman, Kinderombudsman en Veteranenombudsman blijkt dat overheden vaker, eerder en beter naar inwoners moeten luisteren1. Bewonersparticipatie is voor veel overheden nog lastig. In veel gemeenten zijn er grote ambities om dit te verbeteren, maar de praktijk blijkt weerbarstiger. Het is soms best lastig om inwoners op een goede manier te betrekken bij beleid, duidelijk aan te geven wat wel en niet kan en dit op een goede manier te motiveren. Dit kost tijd om te leren van ervaringen. Ook in de gemeente Barneveld hebben we hoge ambities, die we nog niet altijd kunnen waarmaken, zo blijkt uit de evaluatie. Dit komt door de korte implementatie/evaluatieperiode in combinatie met de beperkte middeleninzet, zowel qua uren als budget. En dat in een tijd van veel andere opgaven en een arbeidsmarkt, die onder druk staat.

De gemeente Barneveld is een lerende gemeente, die graag aan de slag gaat – binnen de mogelijkheden die er zijn – met de in de evaluatie genoemde aanbevelingen. Vergeleken met andere gemeenten loopt de gemeente Barneveld voorop met ons duidelijke beleid. En middels deze evaluatie hebben we een duidelijk beeld waar we staan, wat goed gaat en waar nog verbeteringen nodig zijn. Dit vergt echter een langere implementatieperiode dan voorzien en realistische doelen, passende formatie en budgetten. En daarnaast hebben we ook nog te maken met landelijke ontwikkelingen, waardoor onder andere het opstellen van de participatieverordening en de inwerkingtreding van spoor 1 zijn uitgesteld.

Uit de evaluatie volgen de volgende aanbevelingen: Aanbeveling 1: Geef meer aandacht aan samen leren en evalueren van participatietrajecten door inwoners, raad, college en ambtenaren door middel van een ontwikkeltraject met haalbare doelen Aanbeveling 2: Ontwikkel spoor 3 door binnen het nieuwe Programma Samenwerken in Netwerken, zorg voor meer flexibiliteit en duidelijkheid in de organisatie en communiceer beter wat wel en niet kan Aanbeveling 3: Pas de participatiemeter aan, zorg voor extra hulpmiddelen, zoals formats en handreikingen, deel goede voorbeelden en investeer in nieuwe participatiemethoden Aanbeveling 4: Neem meer tijd voor de implementatie, heb meer aandacht voor borging in de organisatie en de beschikbare capaciteit, breid de volgende evaluatie uit en stel deze uit tot de zomer 2024. Naar aanleiding van de evaluatie heeft het college de volgende opdrachten gegeven: 1. Het opstellen een ontwikkeltraject voor het gezamenlijke leertraject, waarbij ook de raad en inwoners betrokken worden en waaruit zal blijken wat een realistische implementatieperiode is. 2. Een concreet actieplan om de aanbevelingen praktisch uit te werken. Voor de borging in de organisatie wordt participatie onderdeel van het overkoepelende programma Samenwerken in netwerken. Dat programma is momenteel in voorbereiding.

In dat programma komen de volgende pijlers samen: • Participatie • Gebiedsgericht werken • Dorpenparticipatie (voorheen dorpenbeleid genoemd) 1 Jaarverslag 2022: Tijd voor de burger | Nationale ombudsman

• Regio en Public Affairs Zo kan er met input “van buiten naar binnen” integraal een adequate regie en sturing worden gegeven. Het zorgt ervoor dat zaken en acties in samenhang worden bekeken en uitgewerkt. En ook kunnen participatie, gebiedsregie en dorpenparticipatie elkaar hierdoor onderling aanvullen en versterken. Het zijn per slot van rekening alle drie aspecten van één geheel: samenwerken in netwerken. Vervolg Voor 31-122023

Raadsmemo aanbieding handleiding ten behoeve van spoor 3 en stand van zaken implementatie participatiebeleid

Eerste kwartaal 2024

Participatieverordening in de raad (onder voorbehoud van goedkeuring Wet Versterking participatie op decentraal niveau in de Tweede Kamer)

Voor 1-9-2024 Raadsmemo over de tweede tussentijdse evaluatie van het participatiebeleid Bijlage Eerste tussentijdse evaluatie van het participatiebeleid.

Eerste tussentijdse evaluatie participatiebeleid gemeente Barneveld 17 augustus 2023

Afbeelding: Kinderen denken mee met de invulling van het Oldenbarneveldplein.

1

Afbeelding: Het Barneveldse omgevingsspel geeft input voor de Omgevingsvisie

Colofon Opgesteld door: Werkgroep Implementatie Participatiebeleid Vormgeving en druk: Gemeente Barneveld Datum: augustus 2023 Contact: m.moulijn@Barneveld.nl

2

Voorwoord Wij willen een betrokken overheid zijn, die luistert, zegt en doet. Zo is dat ook verwoord in het coalitieakkoord. Een overheid die aansluit bij initiatieven vanuit de samenleving, ophaalt wat er leeft en op effectieve wijze doet wat nodig is en dat vooral ook doet samen met inwoners. Die rekening houdt met de behoeften die bij hen leven en rekening houdt met verschillen en waar nodig maatwerk levert. Kortom, in de gemeente Barneveld is bewonersparticipatie heel erg belangrijk. Uit een eerdere evaluatie van participatietrajecten blijkt dat we vaak enthousiast inwoners en organisaties betrekken in onze gemeente. Dat is heel goed! Tegelijk blijkt ook dat de trajecten onbedoeld niet altijd even gestructureerd verlopen, waardoor soms achteraf blijkt we belangrijke stappen hebben overgeslagen. Daarom stelde gemeente Barneveld in april 2022 een participatiebeleid op. Naast de gestructureerde aanpak is het cruciaal dat we energiek inwoners blijven betrekken. Afgelopen jaar werkte de gemeente hard aan de invoering van het participatiebeleid. En sinds 1 januari 2023 voeren we dat beleid uit. Daar zien we nu de eerste resultaten van. Voor elk traject denkt de gemeente goed na over de passende trede, bijvoorbeeld bij het Uitvoeringsplan onderhoud wegen 2023. En we denken na over nieuwe participatie-instrumenten, bijvoorbeeld bij het nieuwe beleid voor bestaanszekerheid.

Daar onderzoeken we hoe we praktisch geschoolde jongeren, die via traditionele participatietools slecht bereikbaar zijn, kunnen betrekken via de methode Speaking Minds. Ander voorbeeld: inwoners en ambtenaren hadden zichtbaar veel plezier bij het omgevingsspel, een leuke manier om serieuze inbreng te vergaren voor de Omgevingsvisie. Ook bij de herinrichting van het Oldenbarneveldplein zijn veel inwoners betrokken. Een groot compliment voor alle medewerkers, die zich hiervoor hebben ingezet! Het participatiebeleid schrijft voor dat we de invoering ervan ieder half jaar evalueren in de eerste twee jaar. Dit is de eerste tussentijdse evaluatie. In dit document kunt u lezen dat er al veel werk is verricht. En tegelijkertijd vindt u er leer- en aandachtspunten, waar we verder aan moeten werken. Want we hebben als gemeente ambitieuze doelstellingen op het gebied van samenwerken met inwoners en organisaties. Heel belangrijk in een tijd van grote opgaven, waarin we ieders betrokkenheid goed kunnen gebruiken.

Wethouder Mijntje Pluimers-Foeken Barneveld, 17 augustus 2023

3

Inhoud

Voorwoord ..............................................................................................................................................3 Inhoud .....................................................................................................................................................4 1. Inleiding ...............................................................................................................................................5 2. Geleerde lessen ...................................................................................................................................7 3. Conclusies en aanbevelingen ............................................................................................................14 Bijlage 1: Participatiebeleid bij regionale samenwerkingspartners...................................................17

Afbeelding: Fractieleden tijdens de workshop de rol van de raad in participatietrajecten.

4

1. Inleiding Bewonersparticipatie in de gemeente Barneveld is niet nieuw. We doen het al jaren, vanuit verschillende plekken in de organisatie. Wel nieuw is de gestructureerde aanpak van participatietrajecten en de borging hiervan in de organisatie. In 2022 stelde de gemeenteraad het participatiebeleid vast. Daarbij bepaalde de raad een implementatieperiode van twee jaar, en een halfjaarlijkse evaluatie van de voortgang. Voor u ligt de eerste tussentijdse evaluatie, met de resultaten van 1 januari tot 1 juni 2023. De evaluatie neemt ook de leerpunten mee van participatietrajecten die vanaf 1 juli 2022 zijn uitgevoerd. Voorgeschiedenis In 2018 en 2019 deed de raadswerkgroep Participatie onderzoek naar participatietrajecten. Op basis hiervan stemde de raad op 9 oktober 2019 in met de aanbevelingen uit de notitie Participatie in Barneveld1. In 2021 ontving de raad de tussenrapportage Participatie in Barneveld en de memo Uitgangspunten burgerinitiatieven gemeente Barneveld2. Daarop stelde de raad in april 2022 het nieuwe integrale participatiebeleid vast3, op basis van de aanbevelingen uit 2019. Het participatiebeleid zou ingaan op 1 juli 2022. Dit bleek onhaalbaar. Daarom trad het beleid op 1 januari 2023 in werking. Uitleg over dit uitstel vindt u in de beantwoording van de raadsvragen hierover4.

In december 2022 kreeg de raad informatie over de voortgang en de planning van het participatiebeleid5. Ambitie Het participatiebeleid heeft tot doel vroegtijdig via de passende participatietrede in gesprek te gaan met inwoners om hen te betrekken bij beleids- en visievorming, uitvoering en evaluatie. De gemeente zoekt de verbinding en bouwt aan een duurzame relatie met de samenleving. Per situatie zoeken we de best passende participatie. Zo spelen we beter in op vragen en initiatieven uit de samenleving, met een heldere en eenduidige verdeling van verantwoordelijkheden. Methode Het participatiebeleid bepaalt dat elk participatietraject een interne evaluatie vereist. Bovendien evalueren de leidinggevenden en betrokkenen het beleid halfjaarlijks. Voor deze tussentijdse evaluatie gebruikten we de volgende informatie: 1. Het resultaat van bijeenkomsten voor projectontwikkelaars, medewerkers van de omgevingsdienst, medewerkers van vergunningverlening RO en de omgevingstafel (spoor 1), alle teams die te maken hebben met participatie zoals projectleiders en beleidsmedewerkers (spoor 2), en de gebiedsregisseurs (spoor 3). Tijdens deze bijeenkomsten kwam aan de orde wat het participatiebeleid betekent voor het werk. Daarnaast maakten de bijeenkomsten duidelijk wat de betrokkenen nodig hebben om het beleid goed uit te voeren.

1 Gemeente Barneveld - Gemeenteraad - 9 oktober 2019 (ibabsonline.eu).

2 https://barneveld.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/View/f19f663b-b672-493c-88cf-4f017d1a92e4 3 Gemeente Barneveld - Gemeenteraad - 20 april 2022 (ibabsonline.eu)

4 https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=barneveld&id=133777c3-6259-4b6c-a8e3-1b318244240a 5 https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=barneveld&id=100260285

5

2. Een werksessie om de ervaringen van het kernteam omgevingsvisie en die van de werkgroep implementatie participatiebeleid op te halen. 3. De ervaringen van de projectleider participatie. 4. De vragenlijst die de leidinggevenden samen met hun team invulden. 5. De reacties van raadsfracties tijdens de raadsworkshop over de rol van de raad in een participatietraject. 6. Evaluaties van participatietrajecten die na 1 juli 2022 zijn uitgevoerd (onder andere Churchillstraat, Apeldoornsestraat en Nieuw Milligenseweg – Asselseweg).

Leeswijzer Hoofdstuk 3 beschrijft per spoor wat er is gedaan, wat goed gaat en welke aandachtspunten er zijn. In hoofdstuk 4 staan de geleerde lessen centraal en aanbevelingen voor het vervolg. De bijlage betreft een korte de stand van zaken qua participatie bij andere overheden waarmee wij samenwerken.

Afbeelding: Participizza! In de inspiratiegids staan verschillende participatievormen, waaronder pizzabijeenkomsten. Steeds vaker worden er andere participatievormen ingezet dan tot nu toe gebruikelijk was.

6

2. Geleerde lessen Het participatiebeleid bestaat uit de volgende onderdelen: 1. Drie sporen met verschillende deelnemers en rollen. 2. Producten: een participatieverordening, inspiratiegids en per spoor een handleiding. 3. Werken volgens een vierstappenplan. 4. De participatiemeter bepaalt de participatietrede. 5. Voor de borging in de organisatie werkt de gemeente anders (onderdeel Barneveld Groeit), en informatie en advies worden verbeterd. Daarnaast komt er een leergang participatie, vinden monitoring en evaluaties plaats, en zet de gemeente in op ondersteunende middelen. Bovendien komen er nieuwe rollen, zoals participatiecoördinator, participatiecoaches, -experts en gespreksleiders. Dit hoofdstuk bespreekt per spoor van het participatiebeleid wat er op deze onderdelen is gedaan, wat goed gaat en wat de aandachtspunten zijn bij de uitvoering van het beleid. Het participatiebeleid is instrumenteel, procesmatig en gericht op de interne organisatie. Daarop is nu geëvalueerd met leidinggevenden, zoals in het beleid staat. Voor toekomstige evaluaties is het aan te bevelen om in kaart brengen in hoeverre de inhoudelijke doelen van het participatiebeleid behaald zijn en hoe inwoners en organisaties de participatiemogelijkheden ervaren. SPOOR 1

SPOOR 2

SPOOR 3

Inwonersparticipatie bij ruimtelijke initiatieven van inwoners

Inwonersparticipatie bij initiatieven van de overheid

Overheidsparticipatie bij maatschappelijke initiatieven

“Dit gaat over het betrekken van de omgeving bij initiatieven en plannen met een ruimtelijke impact.

“Dit is de manier waarop de gemeente met de inwoners samenwerkt bij de ontwikkeling, uitvoering of evaluatie van beleid.”

“Dit is de manier waarop de gemeente samenwerkt met inwoners of ondernemers met een initiatief.”

Plan van de initiatiefnemer Gemeente als adviseur Gedacht vanuit concreet plan/realisatie

Initiatief van de gemeente Inwoner als deelnemer Gedacht vanuit visie, beleid of beleidsuitvoering

Initiatief van inwoner(s) Overheid als deelnemer Gedacht vanuit kansen en wensen

Afbeelding: de drie sporen van het participatiebeleid SPOOR 1: ruimtelijke initiatieven van inwoners Tussenstand: uitgesteld maar voorbereid Acties Spoor 1 treedt in werking als de Omgevingswet van kracht is. Door uitstel van de Omgevingswet naar 1 januari 2024 is dit spoor nog niet gestart. Vooruitlopend hierop zijn de voorbereidingen al wel gedaan. De organisatie heeft de website aangepast en de handleiding en inspiratiegids opgeleverd6. De Omgevingsdienst, Intake- en omgevingstafel en het team Planologie zijn voorbereid, werkprocessen zijn aangepast en participatie is opgenomen in het zaaksysteem. Een informatiebijeenkomst zorgde ervoor dat de externe adviseurs en projectontwikkelaars op de hoogte zijn van het participatiebeleid. En initiatiefnemers worden gewezen op het belang van het betrekken van de omgeving bij hun plan. 6 Zie Participatie | Gemeente Barneveld

7

Wat goed gaat • We zijn voorbereid op de komst van de Omgevingswet en spoor 1 is goed geborgd in de organisatie, systemen, communicatie en sjablonen. • Vooruitlopend op de Omgevingswet stimuleren we initiatiefnemers hun omgeving te betrekken bij hun aanvraag en dit doen ze in veel gevallen al. • Er is een handleiding en een inspiratiegids, en initiatiefnemers krijgen hierover informatie. De reacties op de handleiding en inspiratiegids zijn positief. Aandachtspunten • Er zijn geen objectieve criteria voor de beoordeling van het participatieverslag en voor het gebruik van de juiste participatietrede. Dat is ook lastig te bepalen want de participatievorm is altijd vrij. De gemeente adviseert de initiatiefnemer het participatiebeleid te volgen, maar kan dit niet afdwingen. Het is voor de planologen onduidelijk hoe streng ze kunnen toetsen bij een vergunning, omdat dit juridisch onduidelijk is. Jurisprudentie moet dat in de toekomst duidelijk maken. • Het beleid maakt een duidelijk onderscheid tussen spoor 1 en spoor 2. In de praktijk is dat soms diffuus. Waar de gemeente samen met een projectontwikkelaar initiatieven ontwikkelt, zit het proces tussen spoor 1 en spoor 2, en zijn zij gezamenlijk de verantwoordelijk voor het participatietraject. Het is dan belangrijk goede afspraken hierover te maken.

• Bij een omgevingsplanwijziging is de gemeente juridisch verantwoordelijk voor het participatietraject. En het participatiebeleid stelt de initiatiefnemer verantwoordelijk voor het participatietraject. Voor deze situaties moeten de partijen vastleggen dat de initiatiefnemer verantwoordelijk is voor het betrekken van de omgeving, en dat de gemeente beoordeelt of de initiatiefnemer de omgeving op de juiste wijze heeft betrokken. • Voor advies aan initiatiefnemers bij de vormgeving van een participatietraject heeft de gemeente een handleiding en inspiratiegids. Toch is het voor sommige initiatiefnemers lastig hoe zij de omgeving kunnen betrekken bij hun plan. In de toekomst verwacht men daarom dat er meer tijd nodig is voor advies aan initiatiefnemers. • Externe adviseurs en projectontwikkelaars geven aan dat zij het jammer vinden dat gemeenten in de regio geen afstemming hebben over het participatiebeleid. Zij werken vaak in meerdere gemeenten en door de verschillen kunnen zij geen uniforme participatieaanpak ontwikkelen. Overigens zijn de verschillen in de aanpak niet groot7, dus er zijn mogelijkheden dit ook achteraf af te stemmen. Daarnaast hebben zij graag wat meer handreikingen of voorbeelden, bijvoorbeeld voor een participatieverslag. • Voordat de Omgevingswet ingaat volgt nog intensieve communicatie over de participatieplicht, handleiding en inspiratiegids.

7 Zie bijlage.

8

SPOOR 2: initiatieven van de gemeente Tussenstand: een lerende organisatie Acties Er is een interne handleiding voor spoor 2. Deze beschrijft onder meer de participatiemeter en participatieprocesstappen. In de handleiding staat ook informatie over participatie-instrumenten, hulpmiddelen en locaties voor bijeenkomsten. Daarnaast stelde de gemeente burgerschapsprofielen van Barnevelders op. Met presentaties in de teams, op intranet en via interne communicatie zijn de medewerkers op de hoogte gesteld. De communicatiemedewerkers hebben trainingen gevolgd om belanghebbenden in kaart te brengen en de participatieleidraad toe te passen. De sjablonen voor college- en raadsvoorstellen kennen een participatieparagraaf. Medewerkers in een participatietraject kunnen gebruikmaken van advies en coaching on the job. Wat goed gaat • De medewerkers tonen veel inzet om participatietrajecten volgens het participatiebeleid te organiseren. Met mooie trajecten als resultaat, zoals het omgevingsspel voor de Omgevingsvisie. Ambtelijk opdrachtgevers, CT en de portefeuillehouders kijken kritisch mee met de participatietrajecten en de participatieparagraaf. Veel trajecten zitten in de voorbereidingsfase. De betrokkenen denken vooraf goed na wat de geschikte trede is. En bepalen vervolgens wie, wanneer en op welke manier wordt betrokken.

Een voorbeeld is dat het Uitvoeringsplan onderhoud wegen 2023 al aangeeft wat per project de participatietrede is. En bij het raadsvoorstel Herstel gemeentelijk deel van het Pastorie- en sparrenbos Voorthuizen was vooraf het participatieproces helder omschreven. Bij een complex onderwerp als de vestiging van het AZC is er duidelijk onderscheid gemaakt in verschillende fasen van besluitvorming en participatie. Zie de beantwoording van de schriftelijke vragen over dit onderwerp8. Dit participatieproces is tot nu toe veel beter verlopen dan in veel andere gemeenten, die ook te maken hebben met dit maatschappelijk ingewikkelde onderwerp. • De gemeente experimenteert met nieuwe participatievormen. • Medewerkers maken vaak gebruik van de adviezen van de participatiecoördinator. De medewerkers zijn tevreden over de snelle reactie, benaderbaarheid, goede vragen en adviezen. Aandachtspunten • De verwachting was dat participatiebeleid geen extra ambtelijke capaciteit kost. De hogere investering in het voortraject zou worden terugverdiend in het natraject. Vooralsnog kost het participatiebeleid wel extra capaciteit. Naar verwachting kunnen we op korte termijn nog niet rekenen op terugverdieneffecten. • Er zijn capaciteitsproblemen.

Door vacatures en personele wisselingen lopen participatietrajecten vertraging op en kan de gemeente aan inwoners toegezegde processen of producten niet of pas later leveren. Ook kunnen verwachtingen die bij inwoners zijn gewekt soms niet waargemaakt worden en dat kan leiden tot wrijving. Het is daarnaast de vraag of het haalbaar is om nieuwe rollen (zoals participatiecoaches, -deskundigen en gespreksleiders) op te vangen in de bestaande formatie. Er is grote behoefte aan extra personele ondersteuning, zowel extra capaciteit (handjes) als kwaliteit (kennis en vaardigheden rond participatietrajecten). • Het opleidingstraject is vertraagd, onder andere doordat er tegelijkertijd ook ander opleidingen gevolgd moeten worden (zoals voor de Omgevingswet, Barneveld Groeit, andere ICT-omgeving en financiën). Concreet: er zijn nog geen participatiecoaches, -experts en onafhankelijke gespreksleiders opgeleid. Er ligt wel een opleidingsvoorstel. De participatiecoördinator neemt vooralsnog de rol van participatiecoach op zich, om coaching on the job mogelijk te maken. • Medewerkers moeten nog wennen aan de nieuwe werkwijze. Zeker onder tijdsdruk vervallen ze snel in het automatisme van de oude werkwijze. Daardoor doorloopt het traject nog niet altijd 8 VVD vragen vestiging asielzoekerscentrum Barneveld - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl)

9

alle processtappen even goed. Soms wordt de participatietrede bijvoorbeeld niet expliciet benoemd, is er onvoldoende verwachtingenmanagement, bestaat er geen participatieverslag of terugkoppeling aan de participanten, of het traject wordt niet geëvalueerd. De meeste participatietrajecten doorlopen de eerste drie stappen uit de participatieleidraad goed, maar de uitvoering van de vierde stap vergt aandacht.

Afbeelding: 4 processtappen uit de participatieleidraad • •

• •

• • •

Door uitstel van participatietrajecten en omdat veel participatietrajecten een langdurig traject zijn, zijn er op dit evaluatiemoment nog niet veel leereffecten te melden. Veel participatietrajecten die na 1 januari 2023 zijn gestart, lopen nog en zijn nog niet geëvalueerd. College en/of raad stellen soms veel of strakke kaders en randvoorwaarden dat er geen ruimte is voor bewonersparticipatie. In die gevallen krijgen college en/of raad terugkoppeling om te bepalen of ze de kaders willen herzien. Ook moet er meer duidelijkheid komen op welk moment de raad betrokken wordt in het participatieproces. Participatie bij regionaal beleid vraagt aandacht. Elke gemeente heeft een iets ander participatiebeleid. Sommige gemeenten geven participatie prioriteit, andere gemeenten niet9. Hoe ga je daarmee om als je samenwerkt? De interne handleiding moet beter vindbaar zijn op intranet en nieuwe medewerkers moeten worden opgeleid in het participatiebeleid. Daarnaast is afgesproken bij de selectie van nieuwe medewerkers te kijken naar participatievaardigheden, zoals gesprekstechnieken en oplossingsgericht denken. Door de krappe arbeidsmarkt is het echter niet altijd mogelijk om hierop te selecteren. De participatiemeter is lastig objectief in te vullen. Daarnaast is de participatiemeter vooral gericht op het fysieke domein en veel minder geschikt voor het sociale domein.

En de participatietrede valt erg snel hoog uit, ook als er weinig beslisruimte is voor inwoners. Er is behoefte aan experimenteren met nieuwe participatiemethoden, bijvoorbeeld online of voor bijzondere doelgroepen. Ook alle inwoners betrekken, en niet alleen de inwoners die al vaker betrokken worden, vindt men lastig. Dit vergt extra investeringen. De participatieverordening is nog niet opgesteld, in afwachting van landelijke wetgeving, de Wet versterking participatie op decentraal niveau.

9 Zie bijlage.

10

Afbeelding: Participatie bij herinrichting Oldenbarneveldplein

Afbeelding: Participatiebijeenkomst in het kader van de komst van een AZC in de Barneveldse krant.10

10 Bron: Omwonenden toekomstige azc Bloemendal: ‘Niet echt het idee dat naar ons wordt geluisterd’ -

Barneveldse Krant | Nieuws uit de regio Barneveld

11

Afbeelding: Het Barneveldse omgevingsspel geeft input voor de Omgevingsvisie SPOOR 3: maatschappelijke initiatieven Tussenstand: verbetertraject wenselijk Acties Voorafgaand aan de vaststelling van het beleid bestonden er al participatie-initiatieven. Zo stelde de raad in 2007 de verordening burgerinitiatief Barneveld vast. Hier wordt weinig gebruik van gemaakt en in ieder geval niet sinds de inwerkingtreding van het participatiebeleid11. In 2017 ontstond right to challenge, op initiatief van de raad12. Ook hier wordt tot nu toe weinig gebruik van gemaakt en niet sinds de inwerkingtreding van het participatiebeleid13. Sinds 1 januari 2022 zijn drie gebiedsregisseurs aan de slag om op te halen wat er in dorpen en wijken leeft, welke wensen er zijn, wat inwoners zelf willen en kunnen doen en wat de gemeente doet. De gemeente heeft gebiedsagenda’s gemaakt en in de maak over de wensen, en over wie wat wanneer doet14. Daarnaast opende onlangs het ideeënloket, waar inwoners hun ideeën kunnen achterlaten15. 11 Uitzondering is het burgerinitiatief van de Jongerenraad uit 2018 (Actieplan tegen alcoholgebruik in het

verkeer). Dit plan is aangenomen en daarvan worden nu nog steeds actiepunten uitgevoerd. Agenda Barneveld Gemeenteraad woensdag 4 juli 2018 19:30 - 23:50 - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl) 12 https://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/XHTMLoutput/Actueel/Barneveld/CVDR 74389.html 13 Uitzondering is een succesvol traject met speelplekken in Terschuur in 2019. Zie: https://ibabsonline.eu/Agenda.aspx?site=barneveld&agendaid=4bff1af3-bbb5-4186- 8a47322f8ca66b93&FoundIDs=&year=2017 14 https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=barneveld&id=100270823 15 Idee voor de gemeente | Gemeente Barneveld

12

Wat goed gaat • Er zijn verschillende mogelijkheden voor inwoners om hun (maatschappelijke) ideeën en wensen aan de gemeente voor te leggen. • De gebiedsregisseurs brengen samen met inwoners ideeën en wensen per gebied in kaart en ze onderzoeken hoe deze kunnen worden gerealiseerd. Daarvoor worden dorpsagenda’s opgesteld. • Er komen sinds de introductie veel ideeën en wensen binnen via het ideeënloket.

Afbeelding: screenshot van de gemeentelijke website waarop het ideeënloket staat. Aandachtspunten • Instrumenten als burgerinitiatieven en right to challenge worden weinig gebruikt. Het is de vraag of dit komt omdat deze instrumenten onbekend zijn of omdat het instrument niet past bij de behoefte van inwoners. • Ophalen van wensen en ideeën gaat goed, maar de uitvoering ervan is lastig. De organisatie is niet goed in staat gebieds- en vraaggericht werken te faciliteren. Dit vergt doorontwikkeling vanuit Barneveld Groeit. • De medewerkers zijn dienstbaar aan de samenleving en willen graag meewerken aan ideeën van inwoners. De gemeente kan echter niet altijd medewerking verlenen. Die boodschap communiceren vinden veel medewerkers lastig met als gevolg dat ze dit soms niet communiceren. Een verbeterpunt is om duidelijker aan te geven wat wel en niet kan. • De handleiding voor spoor 3 is nog niet opgesteld. Dit is gepland voor herfst 2023 omdat eerst de rol van de gebiedsregisseurs geëvalueerd moet worden.

Afbeelding: krantenkop uit de Barneveldse krant16

16 Bron: ‘Nee is soms ook een antwoord’ - Barneveldse Krant | Nieuws uit de regio Barneveld)

13

3. Conclusies en aanbevelingen Hieronder staan vier conclusies en elke conclusie sluit af met een aanbeveling. Samen leren en ontwikkelen Uit deze eerste tussentijdse evaluatie blijkt dat er grote stappen zijn gezet. De sporen, deelnemers en rollen zijn beschreven en uitgelegd. Het blijft belangrijk aandacht te besteden aan de rollen van de verschillende deelnemers, zoals raadsleden, het college, ambtenaren en inwoners. Daarbij gaat het niet alleen om instrumenten, organisatie inrichting en processtappen. Participatie doen we met elkaar, en dat vergt inzet en vertrouwen. Als onderdelen in een participatietraject niet goed gaan -en dat gebeurt in een lerende organisatie- dan heeft dat direct gevolgen voor een volgend traject. Uitspraken in de media of in de raad kunnen bijvoorbeeld grote gevolgen hebben voor de beeldvorming bij en het vertrouwen van inwoners en het draagvlak voor participatie bij inwoners en ambtenaren. Daarnaast kan uitstel van projecten ook grote gevolgen hebben voor het vertrouwen van inwoners in de gemeente. Hierover met elkaar in gesprek gaan: wat gaat er goed, wat niet en wat kunnen we daarvan leren, is heel belangrijk. Medewerkers hebben ruimte nodig om te leren en experimenteren, met opbouwende kritiek en zonder dat zij daarop worden afgerekend. In de gemeente Ede hebben ze speciaal voor dit doel een ontwikkeltraject bedacht.

Hoe ga je met elkaar leren en verbeteren? Elk jaar worden er doelen gesteld qua opleiding en gezamenlijke evaluatie van een aantal trajecten. Op die manier kan ook gezamenlijk bepaald worden hoe en wanneer de raad betrokken wordt in participatietrajecten. Aanbeveling 1: Geef meer aandacht aan samen leren en evalueren van participatietrajecten door inwoners, raad, college en ambtenaren door middel van een ontwikkeltraject met haalbare doelen Doorontwikkeling spoor 3 Spoor 3 had al verschillende instrumenten voordat het participatiebeleid van kracht werd, zoals burgerinitiatieven, right to challenge en gebiedsregisseurs. De eerste twee instrumenten worden weinig gebruikt. De gebiedsregisseurs zijn wel volop aan het werk en krijgen veel meldingen, ideeën en wensen binnen. Ze ondervinden daarbij het probleem dat in de organisatie onvoldoende is geborgd hoe de meldingen worden opgevolgd, door wie en of er budget en capaciteit voor vrijkomt. Meerjarenplannen, waarbij weinig capaciteit overblijft voor ander werk dan de uitvoering van de bestaande plannen, zorgen ervoor dat medewerking aan ideeën van inwoners lastig is. Ook communicatie over wat wel en niet kan, vraagt om een verbeterslag. Spoor 3 moet verder worden doorontwikkeld zodat de organisatie flexibel en duidelijk kan reageren op wat inwoners aan initiatieven, ideeën en wensen inbrengen.

Er komt een nieuw programma, Samenwerken in Netwerken. Dit wordt een overkoepelend, organisatiebreed programma dat zorgt voor verdere invulling en afstemming van onder andere het participatiebeleid, gebiedsgericht werken, dorpenbeleid en public affairs. In dit programma is het aan te bevelen om binnen dit programma een actieplan uit te werken voor de doorontwikkeling van spoor 3. Aanbeveling 2: Ontwikkel spoor 3 door binnen het nieuwe Programma Samenwerken in Netwerken, zorg voor meer flexibiliteit en duidelijkheid in de organisatie en communiceer beter wat wel en niet kan

14

Hulpmiddelen, standaardisatie en methoden In participatietrajecten werken we met het stappenplan en de participatiemeter. Het stappenplan werkt goed, hoewel soms onbedoeld stappen worden overgeslagen. Dit blijft de aandacht vragen van de opdrachtgevers, -nemers en leidinggevenden. Voor sommige stappen is het wenselijk hulpmiddelen te ontwikkelen, zoals een handreiking voor het participatieverslag en de evaluatie. Ook is het verstandig om bepaalde participatievormen (zoals informatiebijeenkomsten) meer te standaardiseren zodat alle stappen doorlopen worden en het minder (organisatie)tijd kost. De participatiemeter is lastig objectief in te vullen. Het is ook slechter toepasbaar voor het niet ruimtelijk beleid17. Daarnaast wordt er geen rekening gehouden met hoeveel beleidsruimte er is. Om te voorkomen dat een hoge trede wordt gehanteerd terwijl er nauwelijks ruimte is voor inwoners om mee te denken, is het te overwegen om de participatiemeter aan te passen. Daarnaast zal training, intervisie en ervaring ervoor zorgen dat ambtenaren de meest passende participatietrede inzetten. In de communicatie is het belangrijk om het woord participatie te vermijden en in plaats daarvan de trede te noemen. Want vooral trede 1 (informeren) wekt verkeerde verwachtingen, omdat inwoners bij participatie verwachten dat zij mogen meedenken of meebepalen.

Daarnaast is het verstandig te investeren in nieuwe participatiemethoden om inwoners beter te bereiken, ook doelgroepen die normaal gesproken lastig bereikbaar zijn. Tot slot leer van goede ervaringen en zorg dat die gedeeld worden in de organisatie. Zorg er bijvoorbeeld voor dat de participatietrede in een vroeg stadium al bepaald wordt, zoals bij Uitvoeringsplan onderhoud wegen 2023. En geef bij projectplannen vooraf duidelijk aan hoe het participatieproces eruit komt te zien en waarom, zoals bij Herstel gemeentelijk deel Pastorie- en sparrenbos Voorthuizen18. Aanbeveling 3: Overweeg om de participatiemeter aan te passen, zorg voor extra hulpmiddelen, zoals formats en handreikingen, deel goede voorbeelden en investeer in nieuwe participatiemethoden

17 Vooral de vierde vraag, over de belanghebbenden, is erg ruimtelijk gesteld. Terwijl het erom gaat

hoe groot de groep is die er iets van merkt. Een antwoordvoorbeeld hoe het beter kan: 5. Alle inwoners van de gemeente (bijvoorbeeld WMO of evenementenbeleid) 4. Een groot deel van de inwoners (bijvoorbeeld een dorp of alle jongeren) 3. Een bepaalde doelgroep (bijvoorbeeld een buurt of alle jongeren tussen 12 en 16 jaar) 2. Een zeer beperkte groep (bijvoorbeeld alleen een straat of een bepaalde organisatie) 1. Slechts een paar inwoners (bijvoorbeeld alleen de directe buren of een specifieke groep) 18 https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=barneveld&id=100255734

15

Borging, capaciteit, implementatieperiode en evaluatiemomenten Voor de borging in de organisatie bestaat een bijlage bij het participatiebeleid. Deze stelt onder andere een nieuwe werkwijze in het vooruitzicht (onderdeel Barneveld Groeit), en een verbetering van informatie en advies. Daarnaast vermeldt de bijlage een leergang participatie, monitoring en evaluaties, en het beleid zet in op ondersteunende middelen en nieuwe rollen, zoals participatiecoördinator, participatiecoaches, -experts en gespreksleiders. Op het ogenblik werkt de organisatie hard aan deze verandering, maar zoiets gaat niet van de een op de andere dag. Daar komt nog bij dat spoor 1 en de participatieverordening zijn uitgesteld vanwege landelijke ontwikkelingen. Ook houdt het beleid onvoldoende rekening met de arbeidsmarktkrapte en bijkomende personele capaciteitsproblemen. Door onvoldoende ambtelijke tijd om trainingen te volgen en extra rollen uit te voeren, voor gespreksleider, participatiecoach en -expert, is de leergang uitgesteld. De organisatie overlegt met de leidinggevenden hoe we deze nieuwe rollen het beste kunnen invullen, nu en in de toekomst. De huidige capaciteit maakt het niet mogelijk de voorstellen van het participatiebeleid binnen de bestaande formatie uit te voeren.

Doordat participatietrajecten vaak langdurig zijn, trajecten zijn uitgesteld of vertraagd, zijn er nog niet veel trajecten afgelopen half jaar afgerond. De verwachting is dat dit het komende half jaar ook het geval zal zijn. Ook zijn er in deze evaluatie voldoende leer- en aandachtspunten genoemd, die nu eerst aangepakt moeten worden en daarvan zullen de resultaten over een half jaar waarschijnlijk nog niet zichtbaar zijn. Het is daarom de vraag of het zinvol is om elk half jaar te evalueren. Ook is het verstandig om de werkwijze van de evaluatie uit te breiden. Zodanig dat er meer aandacht komt in hoeverre inhoudelijke participatiedoelen worden bereikt en hoe inwoners de participatie ervaren. Kortom: anders werken is ingezet, maar de omslag vraagt om meer tijd en capaciteit dan we voorzien hadden. Twee jaar implementatietijd blijkt niet voldoende te zijn. En tot slot is elk half jaar evalueren te vaak om resultaten te kunnen zien van participatieprojecten en de verbetervoorstellen uit een eerdere evaluatie. Aanbeveling 4: Neem meer tijd voor de implementatie, heb meer aandacht voor borging in de organisatie en de beschikbare capaciteit, breid de volgende evaluatie uit en stel deze uit tot de zomer 2024.

Afbeelding: informatiebijeenkomst over warmtepompen

16

Bijlage 1: Participatiebeleid bij regionale samenwerkingspartners Ter informatie is in deze bijlage opgesomd wat de participatie-aanpak is van samenwerkende overheden. Dit geeft de mogelijkheid om te zien waar de gemeente Barneveld staat in vergelijking met andere overheden. En wat de mogelijkheden zijn om de participatieprocessen op elkaar af te stemmen. Provincie Gelderland: Gelderse participatieaanpak Bijlage_2_bij_Statenbrief_Gelderse_aanpak_sturing-Eerste_versie_Gelderse_participatieaanpak (stateninformatie.nl) Gemeente Ede: Goed uitgewerkte en uitgebreide aanpak, deels vergelijkbaar met Barneveldse aanpak, met ontwikkelingsagenda: Edese participatie-aanpak 1 (raadsinformatie.nl) Gemeente Nijkerk: nog geen duidelijke aanpak Gemeente Renswoude: nog geen duidelijke aanpak, behalve bij grootschalige energieprojecten (HandlerDownloadFiles.ashx (lcnk.nl)) Gemeente Rhenen: nog geen duidelijke aanpak, wel onderdeel van coalitieakkoord en er is een participatiestatuut uit 2018, Gemeente Rhenen – participatiestatuut (officiele-overheidspublicaties.nl) Gemeente Scherpenzeel: nog geen duidelijke aanpak, Burgerparticipatie | Gemeente Scherpenzeel Gemeente Veenendaal: Vergelijkbare aanpak als Barneveld: Samen maken we de stad: Meepraten en participeren | Gemeente Veenendaal 2__Visie_op_Participatie_Veenendaal__Samen_maken_we_de_stad_Veenendaal (raadsinformatie.nl) Gemeente Wageningen:

geen duidelijke aanpak, wel onlinetool stem van Wageningen, https://stemvan.wageningen.nl/. Denk en praat mee - Gemeente Wageningen

Gelderse gemeenten: https://www.zorgbelanginclusief.nl/media/hwbjudoi/gelderse-gemeenten-en-burgerparticipatie.docx https://www.zorgbelanginclusief.nl/media/x3kjasil/infographic-coalitieakkoorden.pdf

17