B-3.8 Memo B&W over Jaarplan 2026 Programma Waardevol Landelijk Gebied, d.d. 16 december 2025

Aandachtsgebied: Leefomgeving Team Strategie & Regie Behandelaar: I. Jansen Telefoonnummer: Onderwerp:

Voorstelnr. 4464 Barneveld, 16 december 2025 Portefeuillehouder: B. Wijnne

Jaarplan 2026 Programma Waardevol Landelijk Gebied

Gevraagde beslissing: 1. Vaststellen van het jaarplan 2026 van het Programma Waardevol Landelijk Gebied. 2. Ter kennisname delen van het jaarplan 2026 met de gemeenteraad via begeleidend raadsmemo.

1. Inleiding Het programma Waardevol Landelijk Gebied (WLG) is in maart 2025 door de gemeenteraad vastgesteld en vormt het gemeentelijke kader voor de grote opgaven in het landelijk gebied. Het richt zich op een toekomstbestendige landbouw, versterking van bodem, water en natuur, en een gezonde leefomgeving. Het jaarplan 2026 geeft uitvoering aan deze opgaven en is daarmee het eerste volledige uitvoeringsjaar van het programma. Het jaarplan vertaalt de drie programmalijnen — Landbouwtransitie, Bodem, water en natuur en Inclusieve ruimtelijke inrichting — naar concrete prioriteiten en focusactiviteiten voor 2026. Daarbij sluit het aan op de Omgevingsvisie Barneveld 2040, het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied Foodvalley en de lopende gebiedsprocessen, waaronder GEUS, Ede–Barneveld en de aanpak Veluwe. Met vaststelling van het jaarplan ontstaat helderheid over de inzet, koers en prioritering voor 2026. Het jaarplan vormt tevens de basis voor monitoring, sturing en verantwoording gedurende het jaar. Daarnaast vormt het jaarplan, in samenwerking met Team Beleid Leefomgeving en Team Strategie en Regie, een inhoudelijke basis voor de positionering en lobby richting de regio, provincie en Rijk.

2. Beoogd effect Het beoogd effect van het jaarplan 2026 is dat duidelijk wordt welke opgaven en activiteiten in 2026 binnen het programma Waardevol Landelijk Gebied worden uitgevoerd. Het jaarplan geeft richting aan de prioriteiten voor het komende jaar en vormt daarmee het kader voor de inzet van capaciteit en middelen binnen het programma. Door jaarlijks te monitoren op resultaat en impact kan gericht worden gestuurd en bijgestuurd. Het jaarplan ondersteunt de stapsgewijze ontwikkeling naar een toekomstbestendig landelijk gebied, waarin landbouwperspectief, bodem, water, natuur en een gezonde leefomgeving in balans worden vormgegeven.

3. Argumenten 1.1 Het jaarplan geeft richting aan de uitvoering in 2026 en vormt de basis voor monitoring en sturing. Het jaarplan concretiseert de opgaven binnen de drie programmalijnen en programmamanagement en legt vast welke activiteiten in 2026 worden uitgevoerd. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen werkzaamheden die in regionaal verband worden opgepakt en activiteiten die onder regie van het programma Waardevol Landelijk Gebied worden uitgevoerd. Daarmee ontstaat helderheid over koers en prioritering. Door deze focus kan doelgericht worden gestuurd op resultaten en waar nodig worden bijgestuurd. Dit is noodzakelijk voor effectieve programmasturing. 2.1 Het informeren van de gemeenteraad is nodig voor transparantie over de voortgang en uitvoering binnen het programma. Door het jaarplan ter kennisname aan te bieden, wordt de raad tijdig geïnformeerd over de activiteiten en prioriteiten voor 2026 en over de concrete uitvoering van het programma in 2026.

-2-

4. Kanttekeningen 1.1 Het jaarplan is een momentopname en kan gedurende het jaar worden aangepast indien nieuwe ontwikkelingen daartoe aanleiding geven. Het jaarplan geeft richting aan de uitvoering in 2026. Onvoorziene beleidsontwikkelingen of voortschrijdend inzicht kunnen aanleiding zijn om activiteiten of prioriteiten in de loop van het jaar te actualiseren. 2.1 Het jaarplan wordt ter informatie aan de raad aangeboden, waardoor er geen formeel moment is. Door het jaarplan ter kennisname aan te bieden, wordt de raad geïnformeerd, maar vindt geen besluitvorming plaats. Dit betekent dat de raad zich inhoudelijk niet formeel kan uitspreken, ondanks de maatschappelijke en politieke actualiteit van het onderwerp.

5. Financiën Voor de uitvoering van het jaarplan 2026 van het Programma Waardevol Landelijk Gebied zijn in 2026 middelen gereserveerd binnen de bestaande (meerjaren)begroting. De benodigde capaciteit wordt grotendeels gedekt vanuit de beleidstoevoeging Waardevol Landelijk Gebied in de Kadernota 2024, waarmee tijdelijke formatie-uitbreidingen zijn gerealiseerd.

6. Participatie en communicatie a) Participatie Voor de totstandkoming van het jaarplan 2026 zijn twee bijeenkomsten georganiseerd met de klankbordgroep bestaande uit onder andere agrarische ondernemers en natuurorganisaties. Deze bijeenkomsten vonden plaats in juli en september 2025 en zijn onder meer benut om feedback op te halen op de opgaven en inspanningen in de programmalijnen. Een derde bijeenkomst met de klankbordgroep om te spreken over het jaarplan stond gepland voor december 2025, maar is vanwege de actuele vogelgriepsituatie uitgesteld. Deze bijeenkomst wordt op een later moment opnieuw ingepland. Indien uit die bijeenkomst alsnog relevante aandachtspunten naar voren komen, kunnen deze waar nodig op een later moment aan het jaarplan worden toegevoegd.

b) Communicatie De communicatie over het jaarplan 2026 vindt plaats via de reguliere communicatielijnen van het programma Waardevol Landelijk Gebied. In 2026 wordt periodiek gecommuniceerd over de voortgang van het programma via de gebruikelijke gemeentelijke kanalen, waaronder de nieuwsbrief, website, bijeenkomsten, pers en directe communicatie door gebiedsregisseurs en programmateammedewerkers. Conform het jaarplan wordt in 2026 een nieuwe communicatiestrategie opgesteld en uitgevoerd. Deze strategie richt zich op zowel interne doelgroepen (raad, college, management, teams) als externe doelgroepen (agrarische sector, bewoners, maatschappelijke organisaties en collega-overheden) en zorgt ervoor dat de resultaten van het programma zichtbaar en toegankelijk worden gemaakt.

7. Vervolgstap Met de vaststelling van het jaarplan 2026 kan worden gestart met de uitvoering van de opgenomen activiteiten binnen de drie programmalijnen en het programmamanagement. De uitvoering vindt plaats door het programmateam. Per focusactiviteit worden concrete werkafspraken gemaakt over de planning, verantwoordelijkheden, benodigde inzet en samenwerking met interne teams en externe partners. Resultaatgericht uitvoeren betekent dat vooraf helder is wat een activiteit moet opleveren, binnen welke termijn en op welke manier dit wordt gerealiseerd. Voor elke focusactiviteit wordt daarom gewerkt met duidelijke doelen, afbakening

-3en mijlpalen, zodat voortgang tijdens de uitvoering kan worden gevolgd en besproken. Waar nodig worden activiteiten bijgestuurd om de beoogde resultaten te behalen.

8. Bijlagen 1. Jaarplan 2026 Programma Waardevol Landelijk Gebied

Raadsmemo Jaarplan 2026 programma Waardevol Landelijk Gebied

Datum:

Onderwerp:

Ter attentie van:

Afzender:

16 december 2025

Jaarplan 2026 programma Waardevol Landelijk Gebied De Raad College van Burgemeester en Wethouders

Portefeuillehouder

B. Wijnne

Mail behandelaar

i.jansen@barneveld.nl Telefoonnummer: 06 46603592

Samenvatting Het jaarplan 2026 van het Programma Waardevol Landelijk Gebied geeft inzicht in de prioriteiten en focusactiviteiten voor 2026 en vormt het eerste volledige uitvoeringsjaar van het programmaplan. Doel De raad informeren over het jaarplan 2026 van het Programma Waardevol Landelijk Gebied. Inhoud memo In maart 2025 heeft de raad het Programma Waardevol Landelijk Gebied vastgesteld. Dit programma biedt het gemeentelijke kader voor de ontwikkeling van een toekomstbestendig landelijk gebied, met drie programmalijnen: landbouwtransitie, bodem, water en natuur, en inclusieve ruimtelijke inrichting. Het jaarplan 2026 is het eerste volledige uitvoeringsjaar van het programmaplan. Het bevat de prioriteiten en activiteiten voor 2026 en sluit aan op de regionale samenwerking met Foodvalley en lopende gebiedsprocessen zoals GEUS. De programmalijnen en bijbehorende focusactiviteiten worden hieronder kort toegelicht. Programmalijn 1: Landbouwtransitie We werken aan een toekomstbestendige landbouw die in balans is met de omgeving en ondernemers ruimte biedt om passend te ondernemen. Focusactiviteiten 2026: - Het uitvoeren van pilot ondernemingsplannen; - Stimuleren van agrariërs in de omslag naar duurzame landbouw; - Opstellen aanpak voor omgang met ongebruikte milieuruimte;

- Investeren in relaties, kennis en kennisnetwerken; - Behoud waardevolle landbouwgrond voor de landbouw. Programmalijn 2: Bodem, water en natuur We richten ons op het versterken van biodiversiteit, het herstellen van bodem- en watersystemen en het verbeteren van de landschappelijke kwaliteit en identiteit van het buitengebied. Focusactiviteiten 2026: -

Verkennen hoe uit- en afspoeling kan worden verminderd; Basiskwaliteit natuur ontwikkelen; Project Esvelderbeek; Visie op het landschap.

Programmalijn 3: Inclusieve ruimtelijke inrichting We richten ons op de ruimtelijke inrichting van het landelijk gebied en op de ontwikkeling van de instrumenten die daarvoor nodig zijn. Focusactiviteiten 2026: - Uitwerken bouwsteen waardevol agrarisch grondgebruik - Uitwerken bouwsteen water, bodem en groen Vervolg Het college heeft het jaarplan 2026 vastgesteld. Het programmateam start met de uitvoering van de activiteiten binnen de drie programmalijnen en overkoepelende programma-activiteiten. De raad wordt via de reguliere voortgangsrapportages geïnformeerd over de stand van zaken.

Jaarplan 2026 Programma Waardevol Landelijk Gebied

Programmateam Waardevol Landelijk Gebied December 2025

Inhoudsopgave 1.

Inleiding en context . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4

6. Programmalijn 3: Inclusieve ruimtelijke inrichting . . . . . . . . . . . . . . . .

2.

Samenhang en doorwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6

27

6.1 Doelen 2026 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 6.2 Focusactiviteiten voor 2026 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29

3. Overkoepelende programmaactiviteiten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8

4. Programmalijn 1:

7.

Communicatie en participatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

31

8.

Programmaorganisatie en governance .. . 33

9.

Benodigde capaciteit en middelen . . . . . . . . . . . 35

Landbouwtransitie .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 4.1 Doelen 2026 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

16

4.2 Focusactiviteiten voor 2026 . . . . . . . . . . . . . . . . . .

17 10. Monitoring, evaluatie en bijsturing . . . . . . . . . . 38

5. Programmalijn 2: Water, bodem en natuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

21

5.1 Doelen 2026 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 5.2 Focusactiviteiten voor 2026 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23

3 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

11.

Risico’s en beheersmaatregelen . . . . . . . . . . . . . . . 40

1

Inleiding en context

inhoud

1. Inleiding en context Het programma Waardevol Landelijk Gebied (WLG) is in maart 2025 door de gemeenteraad vastgesteld. Het programma is opgezet om in samenhang te werken aan de grote maatschappelijke opgaven in het landelijk gebied van Barneveld: een toekomstbestendige landbouw, herstel van natuur en landschap, verbetering van water- en bodemkwaliteit en een gezonde leefomgeving voor inwoners. Na een opbouwjaar in 2025 – waarin de organisatie en inhoudelijke lijnen zijn neergezet – vormt 2026 het eerste volle uitvoeringsjaar. Dit jaarplan beschrijft de concrete stappen die in 2026 worden gezet. Het programma kent drie programmalijnen: 1. Landbouwtransitie – gericht op het ondersteunen van agrarische ondernemers in de overgang naar een toekomstbestendige en duurzame landbouw, die in balans is met de omgeving. 2. Bodem, water & natuur – gericht op herstel van het bodem- en watersysteem, versterken van biodiversiteit en verbeteren van de landschappelijke kwaliteit. 3. Inclusieve ruimtelijke inrichting – gericht op een samenhangende inrichting van het buitengebied, waarin landbouw, natuur, wonen, recreatie en energieopgaven op een evenwichtige manier samenkomen. Deze drie lijnen vormen samen de kern van het programma en zijn ook de basisopbouw van dit jaarplan.

Het jaarplan is ingebed in verschillende beleidskaders. De bestuursopdracht van april 2023 is het vertrekpunt. De Omgevingsvisie Barneveld 2040 vormt de basis, met water en bodem sturend als leidend principe. Regionaal is het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG) Regio Foodvalley richtinggevend: hier werken gemeenten, provincie en waterschappen samen aan gezamenlijke opgaven. Het functieveranderingsbeleid van de gemeente Barneveld is een belangrijk instrument om ruimtelijke kwaliteit, landbouw en leefbaarheid met elkaar te verbinden.

voor de agrarische ondernemers en inwoners in het buitengebied. Daarbij zoeken we nadrukkelijk de samenwerking met provincie, waterschap, de agrarische sector, maatschappelijke organisaties en inwoners.

In 2026 staat de uitvoering centraal. De doelen uit het programmaplan worden per programmalijn geconcretiseerd in duidelijke focusactiviteiten. Met een gerichte inzet van middelen en capaciteit moet de uitvoering zichtbaar en merkbaar worden

Dit jaarplan is zowel een werkdocument voor de uitvoering in 2026 als een stuurdocument voor de bestuurlijke en ambtelijke opdrachtgever. Het legt de keuzes, prioriteiten, middelen en mijlpalen voor 2026 vast.

We werken vanuit het principe van een lerend en adaptief programma: we monitoren de voortgang en sturen bij waar nodig, zodat we flexibel kunnen inspelen op nieuwe inzichten en omstandigheden. Daarbij geldt dat externe en interne ontwikkelingen impact kunnen hebben op de uitvoering van de focusactiviteiten.

5 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

2

Samenhang en doorwerking

inhoud

2. Samenhang en doorwerking Het programma Waardevol Landelijk Gebied bestaat uit drie programmalijnen en een aantal overkoepelende activiteiten. De kracht van het programma zit niet alleen in de resultaten per lijn, maar juist in de samenhang ertussen in de manier waarop opbrengsten hun weg vinden naar beleid, gebiedsprocessen, het ruimtelijk instrumentarium en andere gemeentelijke programma’s. • Samenhang tussen programmalijnen De drie lijnen versterken elkaar. De landbouw­ transitie (PL1) is nauw verbonden met bodem, water en natuur (PL2). De ruimtelijke inrichting (PL3) is het kader waarin deze opgaven samenkomen en wordt vastgelegd in het ruimtelijk instrumentarium. Daarmee worden de doelen uit PL1 en PL2 duurzaam verankerd in keuzes over inrichting en gebruik van het landelijk gebied. • Doorwerking naar beleid en uitvoering Het programma ontwikkelt zelf geen beleid, maar levert opbrengsten en bouwstenen die door de lijnorganisatie kunnen worden benut in beleidsvoorstellen, ruimtelijke instrumenten en projecten. Tegelijk sluiten de opbrengsten aan bij de gemeentelijke planning- en control,

waardoor verankering in de reguliere organisatie geborgd is. • Koppeling met gebiedsprocessen De programmalijnen zijn direct verbonden met lopende gebiedsprocessen zoals GEUS, Ede– Barneveld, Groene Valleilint en Aanpak Veluwe. Door daarin actief bij te dragen en opbrengsten terug te vertalen naar het programma, ontstaat een continue wisselwerking: programmadoelen worden geborgd en gebiedsprocessen worden versterkt. • Overkoepelende activiteiten als schakel Activiteiten zoals het aanscherpen van doelstellingen, de monitor, communicatie en participatie vormen de verbindende schakel. Zij houden koers, vergroten draagvlak en maken zichtbaar dat het programma bijdraagt aan de maatschappelijke opgaven. Zo ontstaat een programma dat niet uit losse onderdelen bestaat, maar als geheel richting geeft aan beleid, gebiedsprocessen, ruimtelijke keuzes en tegelijk zichtbaar bijdraagt aan een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied.

7 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

3

Overkoepelende programma-activiteiten

inhoud

3. Overkoepelende programma-activiteiten Programma-activiteiten dragen bij aan meerdere doelen en pakken we op programma­ niveau op. Het doel is om de activiteiten te borgen in de reguliere organisatie.

Focusactiviteit 1: Aanscherpen doelstellingen Omschrijving De doelstellingen uit het programmaplan Waardevol Landelijk Gebied zijn breed en ambitieus. In 2026 scherpen we de doelstellingen verder aan zonder de uitvoering te vertragen: we prioriteren onderweg en maken helder waar de gemeentelijke regie ligt en waar partners aan zet zijn. Hiermee worden de doelstellingen concreter en beter meetbaar en ontstaat er meer focus en uitvoerbaarheid. Dit geeft het programmateam en de stuurgroep houvast en vormt de basis voor een gedragen uitvoeringsstrategie richting 2027 en verder. Acties • Analyseren van de bestaande strategische en operationele doelstellingen uit het programmaplan.

• In kaart brengen van urgentie, haalbaarheid en verantwoordelijkheden (gemeente versus partners). • Opstellen van een prioriteitenmatrix waarin doelstellingen worden geordend naar urgentie, haalbaarheid en rolverdeling. • Bespreken en aanscherpen van deze prioriteiten met programmateam en stuurgroep. • Vastleggen van de uitkomsten in een aangescherpt doelenkader als basis voor de uitvoeringsstrategie 2027 en verder. Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: 150 uur (programmamanager, thematrekkers, beleidsadviseurs voor analyse en afstemming). • Inhuur/advies: – • Overige kosten: –

Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Fase 1

Analyse bestaande doelstellingen en inventarisatie urgentie/haalbaarheid

Q1 2026

Q1 2026 Overzicht analyse gereed

Fase 2

Opstellen prioriteitenmatrix en eerste Q1 2026 keuzes

Q2 2026 Concept prioriteitenmatrix beschikbaar

Fase 3

Afstemming en aanscherping met programmateam en stuurgroep

Q2 2026

Q2 2026 Draagvlak voor aangescherpte doelstellingen

Fase 4

Vaststellen aangescherpt doelenkader

Q3 2026

Q3 2026 Definitief doelenkader vastgesteld als basis uitvoeringsstrategie

9 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

Mijlpaal/resultaat

inhoud

Focusactiviteit 2: Opzetten monitor Omschrijving In 2026 wordt gestart met de ontwikkeling van een programmabrede monitor voor Waardevol Landelijk Gebied. Deze monitor geeft inzicht in de voortgang en waar mogelijk de effecten van de drie programmalijnen en maakt het mogelijk om tijdig bij te sturen. De monitor sluit aan bij de gemeentelijke planning- en controlcyclus en wordt ontwikkeld in samenwerking met het datateam. De resultaten worden periodiek besproken in de stuurgroep en vormen de basis voor voortgangsrapportages en evaluaties.

• Koppelen van de monitor aan de gemeentelijke planning- en controlcyclus. • Inrichten van een halfjaarlijkse rapportagecyclus (voorjaar/najaar) en een jaarlijkse evaluatie en integreren in de reguliere kwartaalgesprekken. • Organiseren van periodieke bespreking van monitorresultaten in de stuurgroep en benutten voor bijsturing. • Voorbereiden van de midterm evaluatie 2027 (opstellen plan van aanpak en eerste randvoorwaarden in 2026).

Acties • Formuleren van inhoudelijke uitgangspunten en indicatoren door het programmateam voor de monitoringssystematiek. • Samen met het data-team ontwikkelen van een monitoringssystematiek die aansluit bij de doelen en focusactiviteiten van de drie programmalijnen.

Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: 200 uur (programmamanager en data-team, inclusief ontwikkeling systematiek en rapportages) • Inhuur/advies: – • Overige kosten: –

Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Fase 1

Ontwikkelen monitoringssystematiek samen met data-team

Q1 2026

Q2 2026 Werkend monitoringskader gereed (indicatoren, werkwijze en koppeling met doelen/focusactiviteiten)

Fase 2

Inrichten halfjaarlijkse rapportagecyclus Q2 2026 (voorjaar/najaar) en koppeling aan planning- en controlcyclus

Q3 2026 Rapportagecyclus ingericht en afgestemd met gemeentelijke P&C

Fase 3

Eerste halfjaarlijkse rapportage opstellen en bespreken in stuurgroep

Q3 2026

Q3 2026 Eerste halfjaarlijkse rapportage besproken en benut voor bijsturing

Fase 4

Tweede halfjaarlijkse rapportage opstellen en bespreken in stuurgroep

Q4 2026

Q4 2026 Tweede halfjaarlijkse rapportage besproken en benut voor bijsturing

Fase 5

Voorbereiden midterm evaluatie 2027

Q4 2026

Q4 2026 Aanzet en plan van aanpak midterm evaluatie gereed

10 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

Mijlpaal/resultaat

inhoud

Focusactiviteit 3: Gebiedsprocessen Omschrijving In 2026 ligt de nadruk op het versterken van de verbinding tussen het programma Waardevol Landelijk Gebied en de lopende gebiedsprocessen, zoals GEUS, Ede–Barneveld, Groene Valleilint en Aanpak Veluwe. Het gaat erom dat de doelen en activiteiten uit het jaarplan en de Omgevingsvisie 2040 goed aansluiten bij de gebiedsprogramma’s van deze gebiedsprocessen en dat de benodigde capaciteit wordt gerealiseerd. Door actief deel te nemen en input te leveren zorgen we dat de programma­doelstellingen ook in de gebieds­ processen worden verankerd en dat resultaten uit de processen terugvloeien naar het programma.

• Afstemmen van planning, resultaten en benodigde capaciteit tussen programma en gebiedsprocessen. • Organiseren van structurele terugkoppeling: resultaten uit de gebiedsprocessen benutten voor het jaarplan en de programmasturing. • Bewaken van de inzet en zorgen dat de gebiedsprocessen zichtbaar bijdragen aan de programmadoelen van WLG. Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: ca. 200 uur programmamanager (deelname ambtelijke opdrachtgeversoverleggen, afstemming en borging in programmateam) en 1 fte projectleider (ca. 1.600 uur) voor het uitwerken van (gebieds)programma’s binnen de gebiedsprocessen GEUS, Ede–Barneveld, Groene Valleilint en Aanpak Veluwe, inclusief Uitvoeringsplan Stikstof. • Inhuur/advies: – • Overige kosten: –

Acties • Actief deelnemen in het opdrachtgeversoverleg van de gebiedsprocessen GEUS, Ede–Barneveld, Groene Valleilint en Aanpak Veluwe. • Inbrengen van doelen en activiteiten uit het jaarplan WLG en de Omgevingsvisie 2040 in de gebiedsprogramma’s. Planning Fase

Activiteit

Fase 1

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Aansluiten bij bestaande gebiedsprocessen Q1 2026 (GEUS, Ede-Barneveld, Groene Valleilint, Aanpak Veluwe) en bepalen inzet

Q1 2026

Afspraken over rol, inzet en capaciteit vastgelegd

Fase 2

Actieve deelname aan ambtelijke opdrachtgeversoverleggen en programmateams

Q1 2026

Q4 2026

Structurele deelname geborgd

Fase 3

Uitwerken (gebieds)programma’s incl. Uitvoeringsplan Stikstof

Q2 2026

Q4 2026

Gebiedsprogramma’s opgesteld

Fase 4

Terugkoppeling en borging resultaten gebiedsprocessen in het jaarplan en programmateam

Q3 2026

Q4 2026

Resultaten gebiedsprocessen opgenomen in programmasturing en jaarplan 2027

11 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

inhoud

Focusactiviteit 4: Participatie Omschrijving In 2026 versterken we de participatieaanpak. Uitgangspunt is dat participatie niet alleen gekoppeld is aan individuele focusactiviteiten, maar ook in samenhang wordt georganiseerd. Daarbij benutten we verschillende instrumenten: de bestaande klankbordgroep, thematische sessies en keukentafelgesprekken, maar ook nieuwe vormen worden ingezet om bredere groepen te betrekken. De klankbordgroep blijft waardevol, maar dient kwalitatief en kwantitatief versterkt te worden. Daarnaast verkennen we de mogelijkheid om via bestaande platforms, zoals het Barneveldse Twaalfuurtje, inwoners en organisaties actief te werven en te betrekken. De opbrengst van participatie wordt zichtbaar verwerkt in de uitvoering en actief teruggekoppeld naar de betrokkenen.

Acties • Ontwikkelen van een integrale participatieaanpak. • Per focusactiviteit bepalen of en hoe participatie georganiseerd wordt. • Versterken en benutten van de klankbordgroep (kwalitatief en kwantitatief) en waar nodig nieuwe deelnemers werven. • Organiseren van thematische sessies of keukentafelgesprekken waar dat passend is. • Zichtbaar maken en terugkoppelen van de opbrengst van participatie richting deelnemers. • Evalueren participatie-aanpak. Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: 150 uur (programmamanager, thematrekkers, communicatieadviseur). • Inhuur/advies: – • Overige kosten: € 5.000 (organisatie bijeenkomsten, communicatiemiddelen, participatietrajecten).

Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Fase 1

Ontwikkelen van een integrale participatie-aanpak (inclusief plan voor klankbordgroep)

Q1 2026

Q1 2026

Integraal participatieplan gereed

Fase 2

Per focusactiviteit participatieaanpak bepalen

Q1 2026

Q1 2026

Participatieplan per focusactiviteit gereed

Fase 3

Uitvoering participatie (klankbordgroep, themasessies, keukentafelgesprekken werving nieuwe deelnemers)

Q1 2026

Q4 2026

Opbrengst participatie verwerkt in analyses en voorstellen

Fase 4

Terugkoppeling en zichtbaarheid participatieresultaten

Q1 2026

Q4 2026

Resultaten gedeeld met deelnemers

Fase 5

Evaluatie participatieaanpak 2026

Q4 2026

Q4 2026

Evaluatie afgerond

12 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

inhoud

Focusactiviteit 5: Communicatiestrategie Omschrijving In 2026 wordt een nieuwe communicatiestrategie voor het programma Waardevol Landelijk Gebied opgesteld en uitgevoerd. Doel is om zowel intern (raad, college, teams) als extern (agrarische sector, bewoners, maatschappelijke organisaties) tijdig en helder te informeren, bewust te maken en actief te betrekken bij keuzes en ontwikkelingen. Daarbij wordt gebruikgemaakt van een mix van middelen zoals nieuwsbrief, website, bijeenkomsten, pers) en persoonlijke communicatie. De communicatiestrategie ondersteunt de participatie en borgt dat zowel proces als resultaten zichtbaar en toegankelijk zijn voor interne en externe doelgroepen.

• Uitvoeren van de communicatiestrategie (o.a. nieuwsbrieven, bijeenkomsten, projectpagina op www.barneveld.nl, persberichten, persoonlijke communicatie via gebiedsregisseurs). • Afstemmen interne communicatie met gemeenteraad, college en betrokken teams (o.a. via presentaties en intranet). • Jaarlijkse actualisatie van de communicatie­ kalender en periodieke evaluatie van effectiviteit (o.a. bereik, respons, gebruik van kanalen). Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: ca 100 uren programma­manager en 0,5 fte communicatie­ adviseur (opstellen en uitvoeren communicatie­ strategie, interne en externe communicatie, onderhouden communicatiekanalen). • Inhuur/advies: • Overige kosten: €10.000 (bijeenkomsten, drukwerk/visuals, online communicatie en ondersteunende middelen).

Acties • Opstellen van een nieuwe communicatiestrategie voor het programma Waardevol Landelijk Gebied (inclusief doelen, doelgroepen, kernboodschappen en middelen). Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Fase 1

Opstellen communicatiestrategie (analyse, doelgroepen, kanalen, kernboodschappen, communicatiekalender)

Q1 2026

Q1 2026

Communicatiestrategie vastgesteld in programmateam

Fase 2

Actualiseren en benutten van bestaande communicatiekanalen en middelen (nieuwsbrief, website, visuals, formats)

Q1 2026

Q2 2026

Communicatiekanalen en middelen zijn up-to-date en afgestemd op de nieuwe communicatiestrategie

Fase 3

Uitvoering communicatiestrategie

Q2 2026

Q4 2026

Continu zichtbare en herkenbare communicatie-uitingen

Fase 4

Monitoring en bijsturen communicatiestrategie

Q3 2026

Q4 2026

Evaluatie uitgevoerd en verbeterpunten voor 2027 vastgesteld

13 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

inhoud

Focusactiviteit 6: Positionering thema Food Acties • Inventariseren van de ervaringen met Food binnen Duurzaamheid en WLG (leerpunten). • Analyseren van de inhoudelijke samenhang met andere programma’s/domeinen (Duurzaamheid, WLG, Economie en Sociaal Domein) binnen de gemeente. • Afstemmen met relevante teams binnen de gemeente en Regio Foodvalley. • Opleveren van een notitie ter bespreking in de stuurgroep en bij portefeuillehouder over de meest logische organisatorische plek voor Food binnen de gemeente.

Omschrijving Het thema Food heeft de afgelopen jaren verschillende plekken gehad binnen de gemeentelijke organisatie: eerst ondergebracht bij het programma Duurzaamheid, daarna bij Waardevol Landelijk Gebied (WLG). Inhoudelijk heeft Food duidelijke raakvlakken met landbouwtransitie, gezondheid en economie, maar het is nog niet helder waar dit thema het beste belegd kan worden. In 2026 wordt daarom een notitie opgesteld over de positionering van Food binnen de gemeente Barneveld. Het doel is om versnippering te voorkomen, focus te creëren en beschikbare middelen – zoals uit de RegioDeal Smakelijke Veluwe – gericht in te zetten.

Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: 40 uur (programmamanager, thematrekker, programmasecretaris). • Inhuur/advies: • Overige kosten: -

Planning Fase

Activiteit

Start

Fase 1

Inventariseren ervaringen en analyseren samenhang

Q1 2026 Q1 2026

Fase 2

Afstemmen met interne teams en Regio Foodvalley

Q2 2026 Q2 2026 Input en voorkeuren opgehaald

Fase 3

Opleveren notitie positionering Food

Q3 2026 Q3 2026 Notitie besproken in stuurgroep en met portefeuillehouder

14 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

Eind

Mijlpaal/resultaat

Overzicht leerpunten en raakvlakken

4

Programmalijn 1: Landbouwtransitie

inhoud

4. Programmalijn 1: Landbouwtransitie 4.1 Doelen 2026

De landbouw staat voor grote opgaven, zoals de reductie van stikstof en fijnstof. Tegelijkertijd speelt de vergrijzing in de sector en zal een aanzienlijk aantal boeren de komende jaren stoppen (gemeente Barneveld staat op de derde plek van gemeenten met de meeste aanvragen voor deelname aan de Lbv-regelingen). Deze ontwikkelingen leiden tot een wezenlijke transitie. Binnen deze programmalijn pakken we de verschillende opgaven op die de agrarische sector raken, ondersteunen we planologie in de uitvoering van de Lbv-regeling en werken we aan perspectief voor blijvende ondernemers. Doel is te komen tot een toekomstbestendige landbouw: een sector die in balans is met de omgeving en waarin ondernemers de ruimte krijgen om op een passende manier te ondernemen.

16 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

Strategische doelen De strategische doelen waarop we in 2026 inzetten zijn: A. Optimaal gebruiken van landbouwgrond; B. Versterken ondernemersklimaat; C. Beter behouden van de nutriënten door duurzaam bodembeheer; D. Verminderde milieudruk van de landbouw op de omgeving. Operationele doelen De operationele doelen waarop in 2026 stappen worden gezet zijn: 1. Het aantal boeren dat duurzaam werkt, stijgt jaarlijks; 2. In 2035 is de ammoniakemissie van onze landbouw met 55% verlaagd ten opzichte van 2018; 3. In 2030 hebben we de doelstellingen van het Schone Lucht Akkoord gerealiseerd in het buitengebied; 4. Vanaf 2025 behouden we waardevolle landbouwgrond voor de landbouw; 5. In 2030 hebben alle agrarische bedrijven een plan voor de toekomst.

inhoud

4.2 Focusactiviteiten voor 2026

Focusactiviteit 1: Het uitvoeren van pilot ondernemingsplannen Omschrijving Ondersteunen van de ondernemers bij het uitvoeren van de toekomstplannen die zij gemaakt hebben in de pilot ondernemingsplannen.

Acties • Ondersteunen uitvoering pilot ondernemingsplannen (afspraak is 3 jaar). • Uitvoeren vervolg (afhankelijk van besluit in 2025).

Doelen Strategisch: B, C en D Operationeel: 2, 3 en 5

Kosten • Inzet uren eigen medewerkers (eigen uren of collega’s): voor huidige pilot 240 uur (5 individuele en 1 collectief plan 6 x 40 is 240 uur per plan per jaar), opschaling 420 uur (8 uur per week). • Inhuur/advies: € 30.000 (ondersteuning OddV).

Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Fase 1

Ondersteuning uitvoering en monitoring ondernemingsplannen

Q1 2026 Q4 2026 Uitvoeren ondernemingsplannen

Fase 2 Optie: opschaling ondernemingsplan aanpak Q1 2026 Q2 2026 Uitgerold format Fase 3 Optie: uitvoeren ondernemingsplan aanpak Q3 2026 Q4 2026 Uitvoeren activiteit

Focusactiviteit 2: Stimuleren agrariërs in de omslag naar vormen van duurzame landbouw Omschrijving Het verkennen van mogelijkheden voor activiteiten waarmee we agrariërs stimuleren om externe input te minimaliseren en de benutting van reststromen te maximaliseren. Doelen Strategisch: B, C en D Operationeel: 1

Acties • Verkennen van mogelijkheden en stimuleren van duurzame landbouw. Kosten • Inzet uren eigen medewerkers (eigen uren of collega’s): 110 uur (2 uur per week). • Inhuur/advies: • Overige kosten: € 2.500 (bijeenkomsten klankbordgroep).

Planning Fase

Activiteit

Start

Fase 1

Verkennen activiteiten

Q1 2026 Q4 2026 Volledig uitgewerkte activiteit

17 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

Eind

Mijlpaal/resultaat

inhoud

Focusactiviteit 3: Opstellen aanpak voor omgang met ongebruikte milieuruimte Omschrijving We onderzoeken hoeveel vergunningsruimte er is bij niet-actieve agrarische bedrijven en in hoeverre deze ruimte kan worden ingezet voor agrariërs die aanvullende vergunningsruimte nodig hebben. De uitkomsten hiervan leggen we voor aan de gemeenteraad, zodat zij kunnen besluiten over het wel of niet innemen van ongebruikte milieuruimte bij niet-actieve agrarische ondernemers. Hiermee geven we uitvoering aan de toezegging uit de Commissie Grondgebied van 6 maart 2025. Doelen Strategisch: B, C Operationeel: 2

Acties • Opstellen raadsvoorstel. • Besluitvorming in de gemeenteraad. • Verdere acties afhankelijk van besluit gemeenteraad. • Akkoord met inname: maken projectvoorstel OddV en opdracht verstrekken, interne voorbereidingen treffen. • Niet akkoord met inname: betrokkenen informeren en inspanning beschouwen als afgehandeld. Kosten • Inzet uren eigen medewerkers (eigen uren of collega’s): 210 uur (4 uur per week). • Inhuur/advies: € • Overige kosten: € 20.000 (extern advies).

Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Fase 1

Besluit gemeenteraad

Q1 2026 Q1 2026 Besluit

Fase 2 Optie 1: afronden inspanning

Q1 2026 Q1 2026 Inspanning afgehandeld

Fase 2 Optie 2: projectvoorstel schrijven

Q1 2026 Q2 2026 Projectplan

Fase 3 Optie 2: opdrachtverstrekking OddV

Q2 2026 Q2 2026 Opdracht

Fase 4 Optie 2: ondersteunende werkzaamheden (o.a. communicatie)

Q2 2026 Q3 2026

18 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

inhoud

Focusactiviteit 4: Investeren in relaties in kennis en kennisnetwerken en samenwerken in projecten of fieldlabs Omschrijving In 2026 zetten we in op het versterken van kennis en samenwerking via bestaande kennisnetwerken en praktijkprojecten. De samenwerking met het Calf Expertise Centre (CEC) en het Poultry Expertise Centre (PEC) vormt daarbij een belangrijke basis. Deze netwerken verbinden onderwijs, onderzoek en ondernemers en dragen bij aan kennisontwikkeling, praktijkinnovatie en het versterken van perspectief voor agrarische ondernemers in Barneveld. Het verlengen van de samenwerkingsovereenkomsten is daarom van belang om continuïteit te waarborgen en tegelijk scherper te formuleren welke bijdrage PEC en CEC leveren aan de doelen van het programmaplan. Daarnaast wordt in Q1 2026 de eerste fase van het initiatief Doendenkers geëvalueerd. Dit burgerinitiatief richt zich op het ophalen van ervaringen en perspectieven van agrarische ondernemers via keukentafelgesprekken, uitgevoerd door het PEC. De gesprekken zijn bedoeld om op onafhankelijke en laagdrempelige wijze inzichten van agrarische ondernemers op te halen. Op basis van de evaluatie in 2026 wordt besloten of de vervolgfase van het traject wordt uitgevoerd.

Doelen Strategisch: B, D Operationeel: 1, 2 en 3 Acties • Uitwerken van de gewenste inhoud en meerwaarde van de samenwerking met PEC en CEC (bijdrage aan doelen programmaplan, opdracht en resultaten). • Besluiten over vervolg samenwerkings­ overeenkomst PEC. • Monitoren en periodiek evalueren van de inzet en resultaten vanuit de samenwerking. • Evalueren van de eerste fase van de Doendenkers en besluiten over de vervolgfase. • Eventueel uitvoeren vervolgfase Doendenkers. Kosten • Inzet uren eigen medewerkers (eigen uren of collega’s): 110 uur (2 uur per week voor bestaande kennisnetwerken). • Inhuur/advies: • Overige kosten: € 28.000 (PEC), € 20.000 (CEC). Deze kosten zijn per jaar.

Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Fase 1

Uitwerken inhoud, opdracht en meerwaarde PEC/CEC

Q1 2026 Q2 2026 Notitie gereed met bijdrage aan doelen programma

Fase 2 Collegevoorstel maken samenwerking PEC

Q2 2026 Q2 2026 Collegevoorstel

Fase 3 College besluit

Q4 2026 Q4 2026 Besluit

Fase 1

Q1 2026 Q1 2026 Opbrengsten beschikbaar en besluit over vervolgfase

Evaluatie eerste fase Doendenkers

Fase 2 Uitvoering vervolgfase Doendenkers

Q2 2026 Q4 2026 Vervolgfase Doendenkers afgerond en resultaten beschikbaar

19 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

inhoud

Focusactiviteit 5: Behouden waardevolle landbouwgrond voor de landbouw Omschrijving Samen met de klankbordgroep definiëren we wat waardevolle landbouwgrond is en verkennen we opties hoe we waardevolle landbouwgrond voor de landbouw kunnen behouden. De borging vindt plaats in programmalijn 3 Inclusieve ruimtelijke inrichting. Doelen Strategisch: A, B Operationeel: 4

Acties • Discussie voeren in klankbordgroep. • Opties voor behoud waardevolle landbouwgrond verkennen. Kosten • Inzet uren eigen medewerkers (eigen uren of collega’s): 310 uur (6 uur per week). • Inhuur/advies: € 30.000 (extern advies). • Overige kosten: € 5.000 (bijeenkomsten klankbordgroep, kennisontwikkeling).

Planning Fase

Activiteit

Start

Fase 1

Klankbordgroep Bijeenkomsten/verkenning

Q1 2026 Q2 2026 Overzicht problemen en kansen

Fase 2 Opties verkennen

Eind

Mijlpaal/resultaat

Q1 2026 Q3 2026 Overzicht beleidsmogelijkheden

20 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

5

Programmalijn 2: Water, bodem en natuur

inhoud

5. Programmalijn 2: Water, bodem en natuur 5.1 Doelen 2026

In deze programmalijn richten we ons op het versterken van de biodiversiteit, het herstel van bodem- en watersystemen en het verbeteren van de landschappelijke kwaliteit en identiteit van het buitengebied. Daarmee dragen we bij aan een landelijk gebied dat aantrekkelijk en toekomstbestendig is voor zowel inwoners als (agrarisch) ondernemers.

Strategische doelen De strategische doelen waar in 2026 stappen voor worden gezet zijn: A. Versterken van de biodiversiteit in het buitengebied; B. Herstel van het bodem- en watersysteem; C. Verbetering van de landschappelijke kwaliteit en identiteit van het buitengebied. Operationele doelen De operationele doelen waar in 2026 stappen voor worden gezet zijn: 1. De waterkwaliteit voldoet in 2027 aan de Kaderrichtlijn Water (KRW); 2. In 2050 hebben we een gebiedseigen groenblauwe dooradering bereikt van 10 procent; 3. Vanaf 2025 is het principe bodem- en watersturend leidend bij locatiekeuzes; 4. In 2026 is een basiskwaliteit natuur vastgelegd; 5. In 2025 is een visie op het landschap van het buitengebied vastgesteld.

22 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

inhoud

5.2 Focusactiviteiten voor 2026

Focusactiviteit 1: Verkennen hoe wij vermindering van uit- en afspoeling kunnen realiseren Omschrijving Uit- en afspoeling leidt tot verlies van voedingsstoffen, verschraling van de bodem en verminderde waterkwaliteit. Samen met Waterschap Vallei & Veluwe willen we een verkenning starten die de uit- en afspoeling kan verminderen. Mogelijke richtingen, ingebracht door de klankbordgroep, zijn o.a. beplanting van bufferstroken, kruidenrijk grasland, precisielandbouw, kleinschalige watermaatregelen en hergebruik van spoelwater. Ook onderzoeken we hoe samenwerking en stimuleringsmaatregelen (zoals koppeling met ANlb/GLB) daarbij kunnen helpen. Waar nodig faciliteren we initiatieven die agrariërs ondernemen in het kader van Deltaprogramma Agrarisch Waterbeheer. Doelen Strategisch: A, B Operationeel: 1, 3

Acties • Gesprek met Waterschap Vallei & Veluwe om uitgangspunten vast te leggen voor de verkenning. • Opnemen in de verkenning van mogelijkheden voor beplanting in bufferzones en teeltvrije zones (zoals houtwallen, bloemenstroken, kruidenrijk grasland). • Betrekken van agrariërs om praktijkervaringen en ideeën (bijv. uit de klankbordgroep) mee te nemen in de verkenning. • Eventueel (n.a.v. de verkenning): opstellen van een projectvoorstel om uit te voeren in 2027. Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: 200 uur (ca 4 uur per week). • Inhuur/advies: €25.000 (uitvoering verkenning: analyse van de situatie plus mogelijke oplossingsrichtingen inclusief maatregelen). • Overige kosten: €2.500 (bijeenkomsten met agrarische ondernemers).

Planning Fase

Activiteit

Fase 1

Gesprek met Waterschap Vallei & Veluwe, Q1 2026 Q1 2026 Uitgangspunten verkenning vastleggen uitgangspunten overeengekomen en opdrachtverlening geformaliseerd

Fase 2

Uitvoering verkenning: analyse situatie en mogelijke maatregelen

Q2 2026 Q3 2026 Overzicht kansrijke maatregelen

Fase 3

Betrekken agrariërs en verwerken praktijkervaringen (o.a. input klankbordgroep)

Q2 2026 Q3 2026 Resultaten agrarische inbreng verwerkt in de verkenning

Fase 4

Eventueel: opstellen projectvoorstel als vervolg richting uitvoering 2027

Q4 2026 Q1 2027 Projectvoorstel gereed voor uitvoering/besluitvorming/ subsidieaanvraag

Doorlopend

Faciliteren Deltaplan Agrarisch Waterbeheer initiatieven agrariërs

Q1 2026 Q4 2026 Agrarische initiatieven ondersteund

23 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Focusactiviteit 2: Basiskwaliteit natuur ontwikkelen Omschrijving Doorontwikkeling van de systematiek die inzicht geeft in de staat van de natuur per deelgebied en de resterende opgave. Met behulp van een gebruikerstool wordt zichtbaar waar versterking nodig is en krijgt natuur een plek aan tafel bij keuzes over ruimtelijke ontwikkeling (zoals woningbouw en bedrijventerreinen). Ook wordt een kaart met ‘witte vlekken’ ontwikkeld: gebieden waar extra inzet nodig is voor biodiversiteit en groenblauwe dooradering. De borging vindt plaats in programmalijn 3 Inclusieve ruimtelijke inrichting. Doelen Strategisch: A, B Operationeel: 4

Acties • Doorontwikkeling van de systematiek in regioverband. • Opleveren overzicht basiskwaliteit natuur per deelgebied. • Ontwikkelen van een gebruikerstool voor toepassing in ruimtelijke processen. • Opstellen van een kaart met witte vlekken (lokaliseren waar nog versterking nodig is). • Voorbereiden van vervolgprojecten met grondeigenaren (vanaf 2027). Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: 200 uur thematrekker lijn 2, 80 uur beleidsadviseur natuur & landschap. • Inhuur/advies: • Overige kosten: -

Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Fase 1

Doorontwikkeling systematiek (regioverband)

Q1 2026 Q4 2026 Aangescherpte systematiek beschikbaar

Fase 2 Doorontwikkeling en opleveren overzicht per deelgebied (incl. witte vlekkenkaart)

Q1 2026 Q4 2026 Overzicht basiskwaliteit natuur per deelgebied gereed

Fase 3 Ontwikkeling gebruikerstool

Q1 2026 Q3 2026 Gebruikerstool beschikbaar

Fase 4 Voorbereiden projecten met grondeigenaren (vervolgstap)

Q4 2026 Q1 2027 Verkenning projecten; basis voor uitvoering 2027

24 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

inhoud

Focusactiviteit 3: Project Esvelderbeek Omschrijving Ontwikkeling van de aangekochte kavel Stationsweg 40–42 tot natuur/uitloopgebied/verbindingszone/ proefvelden, in samenwerking met Waterschap Vallei & Veluwe. In 2026 wordt een advies opgesteld met inrichtingsvarianten, inclusief schetsontwerp en kostenraming. Dit vormt de basis voor besluit­vorming en voorbereiding van de uitvoering vanaf 2027.

• Uitwerken van inrichtingsvarianten voor het aangekochte perceel (Stationsweg 40–42). • Opleveren van een schetsontwerp inclusief kostenraming en afstemming met betrokken partijen. • Voorbereiden van besluitvorming over variantkeuze en vervolgstappen richting uitvoering (2027).

Doelen Strategisch: A, B Operationeel: 2

Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: 300 uur (250 uur thematrekker lijn 2, 100 uur beleidsmedewerker water/riolering/ klimaatadaptatie). • Inhuur/advies: €50.000. • Overige kosten: -

Acties • Opstellen en verstrekken van een opdracht aan een adviesbureau, samen met Waterschap Vallei & Veluwe. Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Fase 1

Opstellen opdracht en afstemming met Waterschap Vallei & Veluwe

Q1 2026 Q1 2026 Opdracht verstrekt aan adviesbureau

Fase 2 Uitwerken inrichtingsvarianten en schetsontwerp

Q2 2026 Q3 2026 Conceptschets en varianten gereed

Fase 3 Opleveren definitief schetsontwerp en kostenraming

Q3 2026 Q4 2026 Definitief ontwerp inclusief kostenraming gereed

Fase 4 Voorbereiden besluitvorming en vervolg richting uitvoering 2027

Q4 2026 Q1 2027 Variantkeuze voorbereid, basis gelegd voor uitvoering 2027

25 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

inhoud

Focusactiviteit 4: Visie op het landschap Omschrijving In 2025 is het landschapsplan (visie op het landschap van het buitengebied) vastgesteld. In 2026 ligt de nadruk op het doorvertalen van deze visie naar beleidsinstrumenten en ruimtelijke processen. Daarmee wordt geborgd dat de landschappelijke kwaliteit en identiteit structureel worden meegenomen bij toekomstige ruimtelijke keuzes. Daarnaast wordt, samen met de communicatieadviseur, een communicatie­plan opgesteld en geïmplementeerd om het landschapsplan intern en extern vindbaar en toegankelijk te maken.

Acties • Doorvertalen van het landschapsplan naar beleidsinstrumenten en kaders. • Afstemmen met lijn 3 (ruimtelijke ontwikkeling) voor inbedding in ruimtelijke processen. • Opstellen en implementeren van een communicatieplan (met communicatieadviseur) voor interne en externe vindbaarheid van het landschapsplan. Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: 120 uur (40 uur thematrekker lijn 2, 80 uur thematrekker lijn 3). • Inhuur/advies: • Overige kosten: -

Doelen Strategisch: C Operationeel: 5 Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Fase 1

Opstellen en implementeren communicatieplan

Q1 2026 Q4 2026 Landschapsplan vindbaar en toegankelijk gemaakt

Fase 2 Doorvertalen landschapsplan in beleidsinstrumenten en kaders

Q1 2026 Q4 2026 Concept beleidsinstrumenten gereed

Fase 3 Afstemming met lijn 3 (ruimtelijke ontwikkeling) en verwerken in omgevingsbeleid

Q1 2026 Q4 2026 Landschapsplan geborgd in beleid en ruimtelijke processen en toepasbaar

26 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

6

Programmalijn 3: Inclusieve ruimtelijke inrichting

inhoud

6. Programmalijn 3: Inclusieve ruimtelijke inrichting 6.1 Doelen 2026

Deze lijn richt zich op de ruimtelijke inrichting van het landelijk gebied en de instrumenten daarvoor. Er liggen veel ruimtelijke opgaven in het buitengebied, zoals woningbouw, de energietransitie en de doorwerking van water- en bodemopgaven. Deze opgaven vragen om een zorgvuldige en inclusieve inrichting, waarin landbouw, natuur, landschap en leefbaarheid samenkomen.

Strategische doelen In de programmalijn Inclusieve ruimtelijke inrichting werken we in 2026 aan de volgende strategische doelen: A. Een evenwichtiger gebruik van de ruimte met ruimtelijke kwaliteit; B. Verbeteren van het instrumentarium voor het landelijk gebied. Operationeel doel Het operationele doel waar in 2026 stappen voor worden gezet is: A. Vanaf 2026 beschikken we over verschillende ruimtelijke instrumenten. Toelichting Het realiseren van deze doelstellingen is mede afhankelijk van het programma onder de Omgevingswet. Als dit programma vertraging oploopt, ligt de focus in 2026 op het voorbereiden en verkennen van de benodigde instrumenten, zodat we tijdig kunnen doorpakken zodra het wettelijke kader beschikbaar is.

28 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

inhoud

6.2 Focusactiviteiten voor 2026

Focusactiviteit 1: Uitwerken bouwsteen waardevol agrarisch grondgebruik Omschrijving Uitwerken bouwsteen ‘sturen op waardevol agrarisch grondgebruik’ als doorvertaling van het programmaplan en Omgevingsvisie en als input voor een programma onder de Omgevingswet en kunnen landen in het Omgevingsplan. Hier landen de volgende inspanningen in: ˗ Onderzoeken of we in het omgevingsplan grondgebruik anders dan voor voedsel en vezel kunnen uitsluiten. ˗ Onderzoeken hoe waardevolle landbouwgrond voor de landbouw behouden kan blijven. ˗ Onderzoeken wat we vanuit agrarisch perspectief mogelijk willen en kunnen blijven maken in de uitloopgebieden en hoe. ˗ Verkennen welk grondbeleid- en instrumentarium hierbij aansluit. Doelen Strategisch: A, B Operationeel: 1 Acties • Uitvoeren van analyse waardevolle landbouwgrond en uitloopgebieden, binnen de provinciale kaders en met verbinding naar programmalijnen 1 en 2.

• Betrekken van agrarische ondernemers en experts bij de analyse. • Verkennen van grondbeleid en ruimtelijk instrumentarium. • Uitwerken van de bouwsteen en opleveren concept-kaders als input voor programma Omgevingswet. Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: 250 uur (incl. planologie en Omgevingsplan-jurist). • Inhuur/advies: optioneel € 20.000 (bij externe opdrachtverlening). • Overige kosten: €2500 (bijeenkomsten met agrarische ondernemers en andere relevante experts). Planning Voor de inspanningen met een RO-component wordt geadviseerd om dit voor vaststelling te bundelen in een programma onder de Omgevingswet en als één geheel vast te stellen in 2026. Voor de doorvertaling naar het omgevingsplan zijn we afhankelijk van de planning met betrekking tot het uitvoeren van de Omgevingsvisie. De focusactiviteiten begin 2026 worden uitgevoerd zodat de uitkomsten meegenomen kunnen worden in het programma onder de Omgevingswet.

Fase

Activiteit

Start

Fase 1

Analyse landbouwgrond en uitloopgebieden

Q1 2026 Q2 2026 Concept-analyse gereed

Fase 2

Verkenning grondbeleid en instrumentarium

Q2 2026 Q3 2026 (Beleids)opties beschikbaar

Fase 3

Uitwerken bouwsteen en conceptkaders voor programma onder de Omgevingswet

Q3 2026 Q4 2026 Bouwsteen afgerond, input programma Omgevingswet

Fase 4

Programma onder de Omgevingswet (bestuurlijke besluitvorming Q4 2026 voorzien)

Q4 2026 Nog niet Bouwsteen opgenomen in bekend programma onder Omgevingswet

29 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

Eind

Mijlpaal/resultaat

inhoud

Focusactiviteit 2: Uitwerken bouwsteen water, bodem en groen Omschrijving Het uitwerken van de bouwsteen ‘Sturen ten behoeve van water, bodem en groen’, als inhoudelijke door­ vertaling van het programmaplan en de Omgevings­ visie. Deze bouwsteen vormt input voor het programma onder de Omgevingswet en kan worden verankerd in het Omgevingsplan.

Acties • Onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om vanuit het RO-spoor te sturen op herinrichting van het watersysteem en te zorgen voor voldoende waterberging. • Onderzoeken hoe de basiskwaliteit natuur (BKN) geborgd kan worden. • Onderzoeken hoe we met het RO-spoor kunnen sturen op groenblauwe dooradering en meer ruimte voor de beekdalen. • Onderzoeken welke voorwaarden in ruimtelijke plannen in het landelijk gebied we voor biodiversiteit en landschappelijke inpassing willen en kunnen stellen en hoe we dit borgen. • Onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor het combineren van beekdalen met recreatief medegebruik, welke voorwaarden we hieraan willen verbinden en hoe we dit borgen. • Onderzoeken hoe de uitloopgebieden kunnen bijdragen aan de groenblauwe doelen en welke voorwaarden we daar (ruimtelijk) aan kunnen stellen. • Verkennen welk grondbeleid- en instrumentarium hier bij aansluit. • Omzetten van onderzoeksresultaten in bouwstenen onder de Omgevingswet.

Hierin landen de volgende inspanningen: ˗ Onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om vanuit het RO-spoor te sturen op herinrichting van het watersysteem en te zorgen voor voldoende waterberging. ˗ Onderzoeken hoe de basiskwaliteit natuur (BKN) geborgd kan worden. ˗ Onderzoeken hoe we met het RO-spoor kunnen sturen op groenblauwe dooradering en meer ruimte voor de beekdalen. ˗ Onderzoeken welke voorwaarden in ruimtelijke plannen in het landelijk gebied we voor biodiversiteit en landschappelijke inpassing willen en kunnen stellen en hoe we dit borgen. ˗ Onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor het combineren van beekdalen met recreatief medegebruik, welke voorwaarden we hieraan willen verbinden en hoe we dit borgen. ˗ Onderzoeken hoe de uitloopgebieden kunnen bijdragen aan de groenblauwe doelen en welke voorwaarden we daar (ruimtelijk) aan kunnen stellen. ˗ Verkennen welk grondbeleid en instrumentarium hier bij aansluit.

Kosten • Inzet uren eigen medewerkers: 350 uur inclusief betrekken beleidsadviseurs, planologie en Omgevingsplan jurist. • Inhuur/advies: optioneel € 30.000 (bij externe opdrachtverlening). • Overige kosten: €2500 (bijeenkomsten/ participatie).

Doelen Strategisch: A, B Operationeel: 1 Planning Fase

Activiteit

Start

Eind

Mijlpaal/resultaat

Fase 1

Onderzoeken mogelijkheden RO-spoor (watersysteem, waterberging, BKN, groenblauwe dooradering, beekdalen, biodiversiteit, recreatief medegebruik, uitloopgebieden)

Q1 2026 Q2 2026 Concept-analyse gereed

Fase 2 Verkennen grondbeleid en instrumentarium Q2 2026 Q3 2026 (Beleids)opties beschikbaar Fase 3 Uitwerken bouwsteen en concept-kaders voor programma onder Omgevingswet

Q3 2026 Q4 2026 Bouwsteen afgerond, input programma Omgevingswet

Fase 4 Programma onder de Omgevingswet (bestuurlijke besluitvorming Q4 2026 voorzien)

Q4 2026 Nog Bouwsteen opgenomen in niet programma onder Omgevingswet bekend

30 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

7

Communicatie en participatie

inhoud

7. Communicatie en participatie Doelstelling Communicatie en participatie zijn cruciaal om draagvlak te creëren voor de uitvoering van het programma Waardevol Landelijk Gebied. Het gaat erom bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties tijdig te informeren, bewust te maken en actief te betrekken bij keuzes en ontwikkelingen. Interne communicatie • Gericht op gemeenteraad, college, management en betrokken teams. • Inzet op informeren en betrekken via intranet, nieuwsbrieven, presentaties en overlegstructuren. • Doel: samenhang tussen programma’s en lijnorganisatie versterken, mandaat en rolverdeling verduidelijken. Externe communicatie • Primaire doelgroepen: agrarische sector, terreinbeherende organisaties, bewoners van het buitengebied, maatschappelijke organisaties, collega-overheden. • Secundaire doelgroepen: recreanten, bezoekers. • Kanalen: nieuwsbrief Waardevol Landelijk Gebied, landingspagina op www.barneveld.nl, bijeenkomsten (zoals Barnevelds Twaalfuurtje), persberichten en deelname aan gebiedsprocessen. • Waar mogelijk persoonlijke communicatie via gebiedsregisseurs en programmamedewerkers.

Participatie • De klankbordgroep Waardevol Landelijk Gebied blijft een belangrijk participatieinstrument. We versterken de inzet ervan en zoeken aanvullend naar manieren om ook andere ondernemers actief te betrekken bij programmakeuzes en focusactiviteiten. • Daarnaast worden – waar relevant – thematische bijeenkomsten of keukentafelgesprekken georganiseerd om specifieke onderwerpen te verdiepen. • Participatie is maatwerk: het programmateam organiseert dit niet standaard, maar kijkt per focusactiviteit of en hoe participatie waarde toevoegt. • De inbreng uit participatie wordt expliciet meegenomen in de verdere uitwerking van het programma. Organisatie en borging • Programmamanager en communicatieadviseur zijn verantwoordelijk voor de regie. • De communicatiekalender (nieuwsbrieven, bijeenkomsten, rapportages) wordt periodiek bijgehouden en afgestemd in het programmateam. • Monitoring via bewoners- en ondernemers­ onderzoeken en feedback uit participatie­ trajecten.

32 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

8

Programmaorganisatie en governance

inhoud

8. Programmaorganisatie en governance Het programma Waardevol Landelijk Gebied is in 2025 gestart en bouwt voort op de gemeentelijke ambitie om programmatisch te werken aan complexe, teamoverstijgende opgaven. Het programma is daarbij ingebed in de gemeentelijke organisatie en kent een eigen governancestructuur. Organisatie • Programmamanager: eindverantwoordelijk voor de dagelijkse aansturing en verbinding tussen de drie programmalijnen en gebiedsprocessen. • Programmateam: bestaat uit trekkers van de programmalijnen, programmasecretaris, gebiedsregisseur/contactpersoon agrarische zaken en communicatieadviseur. Het team werkt wekelijks samen aan afstemming, voortgang en koppelkansen. • Strategisch beleidsadviseur Landelijk Gebied: volgt externe ontwikkelingen, is betrokken in het voorstadium van gebiedsprocessen en adviseert hoe deze doorwerken in de programmalijnen en focusactiviteiten. • Teamleider beleid Leefomgeving: lijnverantwoordelijk en schakelpunt tussen programma en lijnorganisatie. • Ondersteunende rollen: planologie, juridische borging, financiën.

Governance • Bestuurlijk opdrachtgever: wethouder Landelijk Gebied. • Ambtelijk opdrachtgever: directeur Leefomgeving. • Stuurgroep: bestaat uit bestuurlijk en ambtelijk opdrachtgever, aangevuld met programmamanager. De stuurgroep geeft richting, bewaakt integraliteit met andere programma’s en besluit over prioritering. • Besluitvorming: vindt plaats door college en raad, afhankelijk van de aard van het besluit. • Externe partners: aangrenzende gemeenten, provincie Gelderland, waterschap Vallei en Veluwe, regio Foodvalley, boeren- en natuurorganisaties en de Omgevingsdienst. Het programma sluit aan bij hun beleid en zoekt nadrukkelijk samenwerking. Aandachtspunten • Het programmatisch werken is nog in ontwikkeling. Rollen en mandaten zijn aangescherpt, maar vragen blijvende aandacht om helder en eenduidig te blijven. • Goede samenwerking en teamontwikkeling zijn cruciaal: afstemming aan de voorkant en koppeling tussen de drie lijnen voorkomt versnippering. • Er wordt geleerd van andere gemeentelijke programma’s, zoals Duurzaamheid, waar consistentie in rapportages, monitoring en borging in de lijnorganisatie bewezen waardevol zijn.

34 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025

9

Benodigde capaciteit en middelen

inhoud

9. Benodigde capaciteit en middelen Benodigde capaciteit Voor de uitvoering van het programma Waardevol Landelijk Gebied is inzet van capaciteit nodig. In 2026 is de inzet als volgt geraamd: • 1 fte programmamanager; • 1 fte programmasecretaris/trainee; • 0,89 fte thematrekker programmalijn 1 (Landbouwtransitie); • 0,67 fte thematrekker programmalijn 2 (Bodem, water en natuur); • 0,5 fte thematrekker programmalijn 3 (Inclusieve ruimtelijke inrichting); • 1 fte projectleider uitwerken (gebieds) programma’s gebiedsprocessen: GEUS, EdeBarneveld en Groene Valleilint en Aanpak Veluwe inclusief Uitvoeringsplan Stikstof; • 0,2 fte gebiedsregisseur/contactpersoon agrarische zaken; • 0,5 fte communicatieadviseur. Beschikbare capaciteit De benodigde capaciteit in 2026 wordt voor een belangrijk deel gedekt vanuit de beleidstoevoeging Waardevol Landelijk Gebied in de Kadernota 2024. Op basis van deze beleidstoevoeging is voor een aantal teams de formatie tijdelijke uitgebreid (zie tabel).

Hiermee is er voor 2026 voldoende formatie beschikbaar voor de uitvoering van het jaarplan 2026. De formatie wordt grotendeels geleverd door Team Beleid Leefomgeving. De gebiedsregisseur en communicatieadviseur worden ingebracht vanuit respectievelijk Team Bestuursondersteuning en Team Communicatie. De programmamanager maakt onderdeel uit van de vaste formatie van Team Strategie en Regie. Daarnaast worden medewerkers van Planologie, Juridische Zaken en Financiën flexibel ingezet, binnen de bestaande formatie, op de momenten dat dit nodig is. Doorkijk capaciteit 2027-2029 Het programma kent een doorloop tot 2029. Dit betekent dat ook na 2026 nog inzet voor het programma nodig zal zijn. Op dit moment is hier nog niet in voorzien. Op basis van de toekomstige jaarplannen zal de formatiebehoefte worden bepaald en worden voorstellen gedaan om, al dan niet vanuit extra (rijks)middelen, de tijdelijke formatie te verlengen.

Capaciteit (fte) toevoeging beleidstoevoeging Kadernota 2024

aantal fte

Team

Functie

2025

2026

2027

Beleid LO

Adviseur III

1,78

1,78

0

Adviseur II

0,89

0,89

0

Mdw. Ontwikkeling I

1,89

1,89

0

Mdw. Adm. en secretarieel

0,89

0,89

0

Mdw. Ontwikkeling I

1,78

1,78

0

Mdw. Ontwikkeling I

1,77

1,77

0

Adviseur II

0,56

0,56

0

9,56

5,01

0

Bijstelling salariskostenbudget teams (ecl 40101)

945.000

505.000

Bijstelling per fte

98.849

100.798

Planologie Communicatie Totaal formatie

36 | Programma Waardevol Landelijk Gebied • December 2025