B-3.7 Besluit B&W over voorkeursscenario Omgevingsvisie Barneveld 2040 d.d. 24-10-23

De mogelijkheden voor nieuwe aansluitingen lijken vooralsnog beperkt en dat kan aanzienlijk gevolgen hebben voor de uitvoering van de omgevingsvisie. In de omgevingsvisie zal ook een hoofdstuk over de uitvoering en de uitvoerbaarheid worden opgenomen. Een financiële paragraaf en een paragraaf over kostenverhaal zal daar onderdeel van uitmaken.

36

5. De route naar omgevingsvisie 5.1.

een

volledige

Hoe verder?

Met de vaststelling van het voorkeursscenario ligt de richting vast waarin de uitwerking naar een volledige ontwerp omgevingsvisie kan plaatsvinden. Wat we per opgave willen is beschreven. De uitwerking naar het “kunnen” is de volgende stap. Binnen de vijf hoofdopgaven is verdere verdieping nodig op de doelen en de ambities van de gemeente op lange termijn voor de fysieke leefomgeving. Met het oog op de op te stellen omgevingsprogramma’s en het formuleren en vastleggen van regels in het omgevingsplan zijn ook nadere afwegingskaders nodig. Deze moeten ook de praktijk voldoende handvat bieden om initiatieven en besluiten te kunnen motiveren op basis van de omgevingsvisie. Het voorkeursscenario behandelt niet alle voor een omgevingsvisie belangrijke onderwerpen. Een voorbeeld daarvan is het onderwerp “veiligheid”. Een ander voorbeeld betreft de zorg voor monumenten, erfgoed en archeologie. Dat is in dit document onderbelicht gebleven. In de uitwerking naar de omgevingsvisie moeten dergelijk onderwerpen ook een plek krijgen.

doorvertaling naar wijken en buurten. Voor sommige deelgebieden willen we echt een uitgewerkte deelvisie in de omgevingsvisie opnemen. Een voorbeeld daarvan is het deelgebied tussen de bebouwde kom van Barneveld en de A30. Bij andere deelgebieden zullen we de kaders formuleren. De vervolgstap is dan uitwerking in bijvoorbeeld een gebiedsprogramma. Zeker in de gebiedsgerichte uitwerking van de omgevingsvisie op hoofdlijnen gaat nog veel tijd en energie zitten. Als de inhoudelijke uitwerking gereed is wordt ook duidelijk wat de inhoud van de op te stellen omgevingsprogramma’s moet worden. Er ligt al een besluit om voor elk van de 5 hoofdopgaven die in dit document worden behandeld een omgevingsprogramma op te stellen. Hoewel deze voor het landelijk gebied al in ontwikkeling is, willen we in de omgevingsvisie helder de opdracht formuleren voor de uitwerking van de visie in de verschillende omgevingsprogramma’s. Daarmee stelt de gemeenteraad meteen de kaders voor deze omgevingsprogramma’s vast en kan het college ermee verder. Omgevingsprogramma’s worden volgens de Omgevingswet door het college vastgesteld. Voordat we zover zijn dat de ontwerp omgevingsvisie ter inzage kan worden gelegd, moeten er nog een flink aantal stappen worden gezet. Onderstaand zijn deze stappen in een planningsoverzicht opgenomen.

Het voorkeursscenario zegt nog vrijwel niets over de rol die de gemeente kan en wil aannemen met het oog op de ontwikkelingen in de gemeente. Soms zal de gemeente zelf initiatiefnemer zijn en/of de regie in handen nemen, op andere momenten volstaat het om te faciliteren en/of de samenleving uit te nodigen met mooie initiatieven te komen. In de ontwerp omgevingsvisie zal hier duidelijkheid over worden gegeven. De rolopvatting en de te kiezen rol hangen ook samen met de financiële mogelijkheden en de capaciteit van de organisatie. De uitwerking zal voor een belangrijk deel ook gebiedsgericht zijn. We werken de indeling in de vier hoofdgebieden verder uit en verdelen deze vier hoofdgebieden ook weer onder in meerdere deelgebieden, met de

37

5.2.

De planning voor het vervolg

Activiteit Thematische en gebiedsgerichte uitwerking voorkeursscenario Sessie ketenpartners Inventariseren dilemma’s en botsingen Voorbereiden keuzesessie met de gemeenteraad Keuzesessie met de gemeenteraad (commissie) Opstellen ontwerp omgevingsvisie Vaststellen ontwerp omgevingsvisie Ontwerp omgevingsvisie ter inzage Verwerken zienswijzen en opstellen reactienota Vaststellen omgevingsvisie Barneveld 2040

Periode november 2023 – januari 2024 december 2024 november 2023 – januari 2024 december 2023 – januari 2024 30 januari 2024 februari – mei 2024 juni 2024 juni – augustus 2024 september en oktober 2024 december 2024

Toelichting: Het is belangrijk om partijen als het waterschap, de provincie, omliggende gemeenten en de veiligheidsregio inbreng te vragen op de omgevingsvisie. Hetzelfde geldt voor lokale organisaties die voortdurend samenwerken met de gemeente, zoals woningbouwcorporaties. Dergelijke partijen willen we uitnodigen voor de “sessie ketenpartners”. De exacte lijst uit te nodigen partners bepalen we later. Bij de uitwerking van het voorkeursscenario zullen we op dilemma’s en botsingen stuiten. Niet alles kan, niet alles kan tegelijk en soms kan een bepaalde keuze niet samengaan met een andere keuze. Deze dilemma’s en botsingen brengen we in beeld. De belangrijkste daarvan leggen we aan de gemeenteraad voor in een keuzesessie. Die keuzesessie is opnieuw een belangrijk moment waarbij de gemeenteraad de richting van de omgevingsvisie bepaalt.

omgevingsvisie Barneveld 2040 ter vaststelling aan de gemeenteraad worden aangeboden. In de planning is niet een extra participatieronde opgenomen. Het valt te overwegen dat wel alsnog te doen, tussen de keuzesessie en het vaststellen van de ontwerp omgevingsvisie, zeker daar waar keuzes aanzienlijke impact op de leefomgeving kunnen hebben. Dit kan op een later moment uitgewerkt worden.

Nadat de ketenpartnersessie en de keuzesessie hebben plaatsgevonden, beschikken we over voldoende informatie om de ontwerp omgevingsvisie op te stellen. Dat doen we in de winter en het voorjaar van 2024. Daarna kan het ontwerp in de zomer ter inzage worden gelegd. Vervolgens is er tijd nodig om de ingekomen zienswijzen te verwerken. Aansluitend zal de

38

6. Samenvatting Voorkeursscenario In dit voorkeursscenario is beschreven wat de gemeente Barneveld wil bereiken op de lange termijn tot 2040 voor elk van vijf gedefinieerde hoofdopgaven voor de fysieke leefomgeving. Deze vijf hoofdopgaven zijn: • Gezond en toekomstbestendig Barneveld • Prettig leven in vitale dorpen • Ruimte voor ondernemerschap • Waardevol landelijk gebied • Bereikbaar nu en in de toekomst. Voorafgaand aan de beschrijving van het voorkeursscenario voor elk van deze vijf opgaven is een overkoepelende ambitie voor de gemeente Barneveld tot 2040 opgenomen in paragraaf 3.1. Deze overkoepelende ambitie moet gezien worden als een onderdeel van de hier beschreven samenvatting. Op deze plaats kan worden volstaan met een verwijzing naar wat daar is geschreven. Dit voorkeursscenario is ook nog een heleboel niet. De confrontatie tussen de uitgewerkte opgaven heeft nog niet plaatsgevonden, er is nog geen prioriteitsstelling, er is nog niets geschreven over de rol van de gemeente en de rol van de samenleving. Evenmin bevat het voorkeursscenario een gebiedsgerichte uitwerking. Dat zijn allemaal stappen voor het vervolg, het uitwerken van het voorkeursscenario naar een volledige ontwerp omgevingsvisie. Er is wel een basiskaart geïntroduceerd met een basisindeling in vier gebieden, op basis van de huidige gebiedskenmerken, als grondslag voor het vervolg.

Niet alles wat de gemeente wil, zoals dat in dit voorkeursscenario is opgeschreven zal altijd mogelijk blijken. De ambities moeten daarom worden gezien als een streven. Bij elke ontwikkeling wordt nagegaan wat er redelijkerwijze gerealiseerd kan worden. Het voorkeursscenario kan voor elk van de vijf hoofdopgaven als volgt worden samengevat.

Gezond en toekomstbestendig Barneveld Een gezonde omgeving • Bijdragen aan een gezonde leefomgeving is een belangrijke voorwaarde voor de inrichting van de leefomgeving • De gemeente zorgt voor een omgeving waarin inwoners op een waardige manier langer zelfstandig thuis kunnen wonen en meedoen in de buurt. • De gemeente voert het Schone Lucht Akkoord uit. • De geluidsbelasting op de woonomgeving beperken we zoveel mogelijk. • De gemeente streeft naar een leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is. • Barneveld investeert meer in buurten waar het minder goed gaat met de gezondheid van de bewoners. • De gemeente Barneveld ontwikkelt indicatoren en richtlijnen voor de gezonde leefomgeving. • De gemeente streeft naar een sterke sociale basis als fundament voor de lokale gemeenschap. • Barneveld werkt aan veilige en inclusieve wijken en dorpen. • Jeugdigen groeien op in een kansrijke omgeving. Verkleinen gezondheidsverschillen tussen buurten Groen in de gemeente Water, bodem en klimaatverandering • Gemeente Barneveld past de 3 – 30 – 300 regel toe waar mogelijk. • Barneveld streeft naar ontwikkeling en behoud van groene overgangszones rond de dorpen. • De principes van bodem en water zijn leidend. Circulariteit • Minder primaire grondstoffen verbruiken. • Hoogwaardig hergebruik van materialen.

• Gemeente Barneveld streeft naar duurzame inkoop. • De gemeente zet een beweging in gang naar circulaire bedrijfsvoering in de agrarische sector.

39

Versterken biodiversiteit • Versterken van biodiversiteit in de dorpen en het buitengebied. • Inrichten van recreatiezones rond de dorpen; • Afstemming met de agrarische sector bij de inrichting van deze zones. Meegroeiende voorzieningen sporten, bewegen, cultuurparticipatie en ontmoeten • Laagdrempelige en toegankelijke basisvoorzieningen voor iedereen in de openbare ruimte, aansluitend bij de behoefte. • Voldoende ontmoetingsplekken in de dorpen. • Definitie van een basiskwaliteitsniveau van voorzieningen in de leefomgeving. Gezond voedsel voor een duurzame toekomst • Vergroting van het aanbod aan lokaal of regionaal geproduceerd voedsel en het stimuleren korte voedselketens. • Faciliteren van buurtmoestuinen. • Rookvrije buitenruimtes. • Een gezonde voedselomgeving nabij scholen Cultureel erfgoed • Erfgoed is een belangrijk element in Barneveld • Dat erfgoed moet worden beschermd, toegankelijk zijn en worden gebruikt. • Kansen benutten om de zichtbaarheid van het erfgoed te verbeteren

Prettig leven in vitale dorpen De groei van de gemeente Barneveld en de druk op de woningmarkt • 8.000 nieuwe woningen tot 2040, binnen de randvoorwaarden. • Nieuwbouw in elke kern, met een 70/30 verdeling tussen Barneveld en Voorthuizen en de overige kernen. • Meer dan gemiddelde groei in Kootwijkerbroek, Terschuur, Zwartebroek, Garderen, De Glind en vooral in Stroe.

• • •

Inbreiding naast uitbreiding. Gericht verdichten zo min mogelijk ten koste van bestaand groen. Extra aandacht voor de stationsomgevingen, alert op transformatiekansen van binnenstedelijke bedrijven. Meer gestapeld bouwen (5 – 6 lagen grote kernen, 2 – 3 lagen kleine kernen).

Demografische ontwikkelingen en de samenstelling van de woningvoorraad • Nieuwbouw moet voorzien in behoefte en doorstroming bevorderen. • Levensloopbestendigheid in de wijk. • Voortzetting van de lijn divers en gemengd bouwen, met extra aandacht voor een en tweepersoonshuishoudens. • Inclusieve wijken in alle opzichten, met een ongelijke aanpak gericht op kwetsbare wijken. • Nieuwe woonconcepten en faciliteren. • Betaalbare programmering met spreiding over de kernen. De vitaliteit van alle kernen met passend meegroeiende voorzieningen • Sturen op vitale en inclusieve wijken. • Ruimte voor kleinschalige bedrijvigheid in elke wijk, ruimte voor winkels in de grotere wijken van de kern Barneveld. • Actief sturen op passende basisvoorzieningen in elke wijk en kern. • Toegankelijke voorzieningen voor sport en cultuur, bewegen en ontmoeten die passend zijn bij de inwoners van de wijk/kern. • Kwalitatieve versterking van het aanbod grotere voorzieningen. Een toekomstbestendige openbare ruimte • Vitale, duurzame en klimaatbestendige inrichting openbare ruimte. • Uitgangspunten gezonde wijk vertrekpunt voor inrichting openbare ruimte. • Inzetten op meervoudig ruimtegebruik. • Voldoende sport-, beweeg-, cultuur en ontmoetingsmogelijkheden in de openbare ruimte.

• Lagere parkeernormen waar alternatieven zijn voor de auto, bijvoorbeeld nabij hoogbouw of bij ontwikkelingen rond stationsomgevingen.

40

•

Parkeervoorzieningen bundelen waar mogelijk, en meer uit het zicht brengen.

Ruimte voor ondernemerschap Werkgelegenheid • Focus op bedrijven die veel werkgelegenheid opleveren. • Focus op een beroepsbevolking met een praktische opleiding en hoger beroepsonderwijs als achtergrond en de daarmee samenhangende bedrijvigheid. • Gericht bredere hogere bedrijvigheid en kenniswerkers vooral in de centrumgebieden. • Evenwicht in het pendelverkeer. • Passende kleinschalige werkmogelijkheden in de wijken. Vestigingsklimaat • De groei van arbeidsplaatsen staat voorop (regionaal bedrijventerrein). • Geen nieuwvestiging van logistieke bedrijven met een groot ruimtebeslag, en terugdringen van fijnstof uitstotende bedrijven. • Versterk de lokale kracht. • Ruimte voor experiment, innovatie en broedplaatsen. • Zorgdragen voor een kwalitatief hoogwaardige inrichting van openbare ruimte om de kwaliteit van de werkomgeving te kunnen waarborgen. Werklocaties • Uitbreiding van het bedrijventerrein De Harselaar tot 2030 met zo’n 40 ha in het deelgebied Harselaar-Zuid. • Tot 2040 minimaal kunnen voldoen aan de groeivraag van bestaande bedrijven en zo mogelijk aan de regionaal berekende groeivraag. • In en nabij kernen ruimte voor kleinschalige en lichte werklocaties. • Waar mogelijk verdichting van bestaande bedrijventerreinen.

• •

Borgen van veiligheid bedrijventerreinen. Beperkte mogelijkheden voor bedrijvigheid via functieverandering

Verduurzaming bedrijventerreinen • Barneveld streeft verduurzaming na van de bedrijventerreinen. Toerisme en recreatie • Voortzetten beleid Vitale Vakantieparken. • Vakantieparken: juiste kwaliteit op de juiste plaats. • Inzetten op de kwaliteitstoerist • Spreiding van toerisme over de verschillende gebieden. • Balans tussen betreding en natuurbehoud. • Gasten verleiden centra te bezoeken. • Seizoen verlengen. Centrumgebieden • Basisvoorzieningen in elk kern, passend bij de omvang. • Hoog niveau voorzieningen in grotere kernen, ook voor bezoekers. • Stimuleren combinatie wonen en werken. • Werk- en ontmoetingslocaties kenniswerkers nabij stations.

Waardevol landelijk gebied P.M.6

Bereikbaar nu en in de toekomst Bereikbaarheid via het onderliggend wegennet (OWN) • Ruimtelijke ontwikkelingen bij voorkeur daar plannen waar het wegennet nog capaciteit heeft. • Pas als optimalisatie van het bestaande wegennet een te grote impact heeft, komt de aanleg van nieuwe infrastructuur aan de orde.

6

Het onderdeel waardevol landelijk gebied is niet opgenomen in deze conceptversie van het voorkeurscenario. Dit in verband met de nadere overweging van het onderwerp.

41

•

Bij onze afwegingen letten we op de aanrijdtijden voor de hulpdiensten.

Verbetering verkeersveiligheid (inrichting en aanpassing gedrag) • Risicogestuurde aanpak ongevallen. • 30 km/u in de bebouwde kom is uitgangspunt. • Inrichten schoolzones waar dit meerwaarde heeft. • Voorkomen zoekverkeer. • Inzet op parkeerclusters. Inzet op mobiliteitstransitie • De auto blijft een onverminderd belangrijk in Barneveld, mede gelet op de samenstelling van de werkende bevolking en de ligging van de kernen. • Streven naar verbetering van het openbaar vervoer, en kansen benutten voor alternatieve vormen van (duurzamere) mobiliteit. • Een fundamentele verschuiving van autogebruik naar het openbaar vervoer is voorlopig niet te verwachten. • De huidige parkeernormen handhaven, zolang er geen kansrijke alternatieven zijn voor persoonlijk autobezit en -gebruik. Met mogelijke uitzondering van de parkeernorm in stationsomgevingen. Vergroten capaciteit hoofdwegennet (HWN) • Regionaal en bovenregionaal verkeer afwikkelen op snelwegen en hoofdwegen, die daarvoor over voldoende capaciteit moeten beschikken. • Benutten bestaande capaciteit wegennet binnen acceptabele grenzen. • Streven naar een robuuste infrastructuur van rondwegen en radialen.

Verbetering ov-aanbod • Om het gebruik van het ov te stimuleren streeft de gemeente haltes na op de spoorlijn Amersfoort – Apeldoorn bij station Barneveld-Noord en bij Stroe. • Barneveld blijft lobbyen voor verbetering van ov-voorzieningen en de toegankelijkheid ervan voor alle doelgroepen. Voorzieningen in wijken • Minder verkeersbewegingen door voldoende basisvoorzieningen in de wijken en kernen. • Basisvoorzieningen combineren met pakketkluizen. Schoner en duurzamer vervoer • Verminderen uitstoot broeikasgassen met 55% per 2030 en volledig emissievrij per 2050, conform bestaand beleid. • Stimuleren elektrisch rijden.

Bijlagen: • •

•

A. De Toekomstscenario’s B. Participatieverslag 2e participatieronde C. Omgevingseffectrapportage

De oostelijke rondweg Barneveld • Mede gelet op de groei van de gemeente Barneveld is de aanleg van een oostelijke rondweg noodzakelijk.

42

Raadsmemo Voorkeursscenario omgevingsvisie Barneveld 2040 (concept)

Datum:

25 oktober 2023

Onderwerp:

concept voorkeursscenario omgevingsvisie ten behoeve van bespreking in commissie grondgebied op 2 november 2023

Ter attentie van:

De Raad

Afzender:

College van Burgemeester en Wethouders

Portefeuillehouder

B. Wijnne

Mail behandelaar

jan.vandenbosch@barneveld.nl Telefoonnummer 06 - 25778447

Samenvatting Het college wil graag een conceptversie van het voorkeursscenario omgevingsvisie Barneveld 2040 bespreken met de gemeenteraad via de commissie grondgebied. Dit memo bevat hierover toelichtende informatie en de vraagstelling aan de commissie. Doel Via dit memo wordt de raad geïnformeerd over de voortgang van het proces om te komen tot een omgevingsvisie Barneveld 2040 en wordt de raad (commissie grondgebied) uitgenodigd haar inbreng te leveren op het concept van het voorkeursscenario. Dit voorkeursscenario is een tussenstap op weg naar de ontwerp omgevingsvisie. Inhoud memo In november 2022 heeft het college twee toekomstscenario’s vastgesteld met het oog op de komende omgevingsvisie Barneveld 2040. Het ene toekomstscenario heeft de naam “Verder met Barneveld”, het andere “Vooruit met Barneveld”. De beide toekomstscenario zijn vervolgens aan de samenleving voorgelegd in een uitgebreide participatieronde. Deze participatieronde heeft plaatsgevonden van februari t/m april 2023. Ook is van beide toekomstscenario een omgevingseffectrapportage opgesteld (OER), waarin de gevolgen van beide scenario zijn onderzocht op 10 aspecten van de leefomgeving. Aansluitend is vanaf mei 2023 gewerkt aan het voorkeursscenario, waarmee de richting wordt bepaald voor de omgevingsvisie Barneveld 2040.

In het voorkeurscenario wordt voor vijf hoofdopgaven in de fysieke leefomgeving beschreven wat de gemeente Barneveld wil bereiken tot 2040. Deze vijf hoofopgaven zijn:

• Gezond en toekomstbestendig Barneveld • Prettig leven in vitale dorpen • Ruimte voor ondernemerschap • Waardevol landelijk gebied • Bereikbaar nu en in de toekomst. In het concept voorkeursscenario wordt ook gesproken over de bestuurlijke hoofopgaven van Barneveld. Zie paragraaf 2.5. Ook dat zijn er vijf. Die bestuurlijke hoofdopgaven zijn overkoepelend en gelden voor al het beleid en voor de wijze waarop de gemeente Barneveld in de samenleving wil functioneren. De bestuurlijke hoofdopgaven zijn dus veel breder dan alleen het fysieke domein. In het voorkeursscenario richten we ons op de fysieke leefomgeving (met inbreng vanuit het domein samenleving). De vijf hoofdopgaven voor de fysieke leefomgeving vloeien voort uit de vijf bestuurlijke hoofdopgaven. Het voorkeursscenario is een kijkrichting per opgave. Het bevat de ambitie van de gemeente Barneveld tot 2040. Daarbij is soms gekozen voor het toekomstscenario “Verder met Barneveld” en soms voor “Vooruit met Barneveld”. Ook komt het voor dat de keuze er ergens tussenin zit. Ook bevatten de toekomstscenario op enkele onderdelen geen keuzes. In dat geval is nu voor het eerst een keuze gemaakt. Het college wil een voorkeursscenario waarin Barneveld kleur bekent. Een duidelijk verhaal met heldere keuzes. Het betekent echter niet dat bij elke ontwikkeling aan alle ambities moet worden voldaan. Dat zal niet gaan.

Daarom moet het voorkeursscenario worden gezien als een streven. Steeds zal worden geprobeerd zoveel mogelijk van de ambities te realiseren, waarbij per gebied of per locatie verschillende afwegingen gemaakt kunnen worden. Dit zal in de omgevingsvisie verder gebiedsgericht worden uitgewerkt. NB. Als gevolg van het verloop van de behandeling van het Streefbeeld en Toetsingskader Waardevol landelijk gebied in de commissie grondgebied van 12 oktober 2023, is in deze versie de ambitie voor het waardevol landelijk gebied niet opgenomen. Om dat te kunnen doen moet eerst de nadere afweging van dit onderdeel hebben plaatsgevonden. Het college acht het van belang nu wel de inbreng van de raad te verkrijgen op de overige vier hoofdopgaven die in het concept voorkeursscenario zijn beschreven. Het onderdeel landelijk gebied zal later in het voorkeursscenario worden ingevlochten. Het voorkeursscenario is ook een heleboel niet. De confrontatie tussen de uitgewerkte opgaven heeft nog niet plaatsgevonden. Met andere woorden, de dilemma’s en botsingen moeten nog in beeld worden gebracht. Daarover zal later in het proces ook met de raad worden gesproken. Verder is er nog geen prioriteitsstelling en is er nog weinig geschreven over de rol van de gemeente en de rol van de samenleving. Evenmin bevat het voorkeurscenario een gebiedsgerichte uitwerking.

Ook zijn enkele onderwerpen nog maar beperkt aan bod gekomen, zoals het onderwerp veiligheid. Dat zijn allemaal stappen voor het vervolg: het uitwerken van het voorkeurscenario naar een volledige ontwerp omgevingsvisie. Aan de raad worden de volgende vragen gesteld: ➢ Is de kijkrichting per opgave juist beschreven: is per opgave goed opgeschreven wat we willen voor de periode tot 2040? ➢ Waar ziet u de spanningsvelden tussen de opgaven: wat zijn de belangrijke dilemma’s waarover later een keuze moet worden gemaakt?

2

➢ Hoe kijkt u naar de rol van de gemeente: waar zou de gemeente zelf aan zet moeten zijn en wanneer laten we het aan de samenleving over? ➢ Wilt u al iets meegeven met het oog op de gebiedsgerichte uitwerking? ➢ Wat wilt u meegeven met het oog op prioritering: niet alles kan tegelijk. Wat is echt belangrijk, wat kan wel even wachten? Vervolg Mede met de inbreng van de raad zal het concept voorkeurscenario worden uitgewerkt naar een definitief voorkeursscenario. Vervolgens zal dit door het college worden vastgesteld. Daarna zal het voorkeursscenario worden uitgewerkt naar een volledige ontwerp omgevingsvisie. De gebiedsgerichte uitwerking is daarvan een zeer belangrijk onderdeel. Een meer uitgebreide planning is opgenomen in paragraaf 5.2. van het voorkeursscenario. Daarin is ook te lezen wanneer de raad opnieuw om inbreng zal worden gevraagd. Uiteindelijk zal de definitieve omgevingsvisie ook door de gemeenteraad worden vastgesteld. Volgens de huidige planning zal dat in december 2024 zijn. Bijlagen Bij dit raadsmemo zijn de volgende bijlagen gevoegd: • Het concept voorkeursscenario • De Toekomstscenario’s • Het participatieverslag van de 2e participatieronde • De omgevingseffectrapportage

3

Barneveld

OMGEVINGSVISIE

DE TOEKOMSTSCENARIO’S November 2022 Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

VOORWOORD

De Omgevingswet stelt ons voor de uitdaging om voor de lange termijn een visie te maken voor het hele grondgebied van de gemeente Barneveld. Daarin staat hoe we de schaarse ruimte slimmer kunnen benutten. Hoe we ruimte geven aan wonen, werken, recreëren, verkeer, natuur en water en daarbij rekening houden met de gezondheid, economie, veiligheid, milieu, energie en klimaatadaptatie. Wat kan waar wel en wat kan, met het oog op de toekomst, beter niet? In de Omgevingsvisie 2040 komen de keuzes voor de gemeente Barneveld. Het document dat nu voor u ligt heeft haar vorm gekregen op basis van de eerdere gesprekken met inwoners, ondernemers en organisaties over hun wensen en ambities voor onze dorpen, wijken en buurten. Daarnaast hebben we samen de opgaven verkend die door allerlei ontwikkelingen (economische groei, klimaatverandering of groei bevolking) zijn ontstaan; Op basis van dit alles zijn we tot twee scenario’s gekomen waarin vijf thema’s centraal staan. De twee zijn onderscheidend en bieden per thema elk bouwstenen voor de uiteindelijke Omgevingsvisie, als koers voor onze ontwikkeling in de komende 20 jaar. Met deze scenario’s leggen we de basis voor een goed gesprek met onze inwoners, met onze ondernemers en met andere stakeholders. Het biedt voldoende gespreksstof, maar vooral ook ruimte voor discussie over wat aanspreekt en wat niet.

En zo samen met elkaar de verschillende belangen te kunnen afwegen. Het is niet de bedoeling dat we gaan kiezen tussen één van de twee scenario’s. Door onderzoek en het gesprek bepalen we wat per scenario bijdraagt aan de aanpak van de opgaven én hoe zich dat verhoudt tot belangen, wensen en behoeften. Dit leidt onvermijdelijk tot dilemma’s en moeilijke keuzes. Maar daarmee komen we samen steeds verder en uiteindelijk tot een Omgevingsvisie voor de toekomst van onze prachtige gemeente. Bennie Wijnne, wethouder.

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

2

INHOUD VOORWOORD

2

1. DE TOEKOMST VAN GEMEENTE BARNEVELD

4

2. HET DNA VAN BARNEVELD

6

1.1 Wat is de Omgevingsvisie? 1.2 De Toekomstscenario’s 1.3 Het proces

2.1 Gemeente Barneveld: een samenspel van krachtige gemeenschappen DE KERNEN IN BEELD DE GEMEENTE IN CIJFERS 2.2 De kracht van onze kernen 2.3 De kracht van ons buitengebied 2.4 De ligging van de gemeente Barneveld in groter perspectief

4 4 5

6 7 8 9 11 12

3. OPGAVEN VOOR DE LEEFOMGEVING: ‘groeien’, ‘veranderen’ en ‘aanpassen’

13

3.1 Aan de slag met onze toekomst via vijf bredere thema’s 3.2 Opgaven door de brillen van ‘groeien’, ‘veranderen’ en ‘aanpassen’ 3.3 Prettig leven in vitale dorpen 3.4 Ruimte voor ondernemerschap 3.5 Topregio voor toekomstgerichtelandbouw 3.6 Gezond en natuurlijk Barneveld 3.7 Veilig bereikbaar nu en in de toekomst

13 16 17 26 30 33 37

4. TOEKOMSTSCENARIO’S VOOR 2040

41

5. VERVOLGSTAPPEN VAN DE SCENARIOSTUDIES

61

4.1 Inleiding 41 4.2 Bestaande plannen, projecten en beleidsvoornemens en de scenario’s  42 4.3 De uitgangspunten voor en karakterschets van de scenario’s 45 4.4 Nadere uitwerking scenario: VOORUIT MET BARNEVELD 48 4.5 Nadere uitwerking scenario: VERDER MET BARNEVELD 54 4.6 Samenvatting scenario’s 60 5.1 Toekomstverkenningen en geen keuze 5.2 Betaalbaar houden van onze ambities 5.3 Nooit af..

61 61 61

Foto © Jan van Uffelen

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

3

1. DE TOEKOMST VAN GEMEENTE BARNEVELD Barneveld is een mooie gemeente, het is heerlijk wonen, werken en

veiligheid, milieu, energie en klimaatadaptatie. De omgevingsvisie gaat hiermee

dit gaat niet vanzelf. Onze gemeente kent forse opgaven en uitdagingen

voor onze leefomgeving in één overkoepelende Omgevingsvisie te bespreken,

recreëren. Het leven is hier goed en dat willen we graag zo houden. Maar voor onze leefomgeving, zoals het aanpassen aan klimaatverandering,

voldoende woningen nu en op de langere termijn, de stikstofproblematiek

en de ontwikkelingen in de landbouw. Hoe we met deze en andere opgaven omgaan, heeft een grote impact op het leven in Barneveld. Hier moeten we keuzes in maken, en dit doen we in de Omgevingsvisie van Barneveld.

over de hele leefomgeving; alles wat je voelt, ruikt en ziet. Door de opgaven

is het mogelijk om als gemeente in samenhang te sturen. De Omgevingsvisie is de Barneveldse koers voor de ontwikkeling van de leefomgeving voor de

komende 20 jaar. De Omgevingsvisie is een levend document dat voortdurend geactualiseerd wordt, om zo in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen.

1.2 De Toekomstscenario’s Een tussenstap in de ontwikkeling van de Omgevingsvisie is het opstellen

van toekomstscenario’s op basis waarvan we keuzes willen maken voor onze ruimtelijke koers gelet op de opgaven die zich aandienen. In dit document

schetsen we het beeld van de opgaven en vervolgens twee toekomstscenario’s. Het zijn twee verschillende en tegelijkertijd realistische beelden van hoe

Barneveld in 2040 kan zijn. Aan de hand van deze scenario’s kunnen we de

komende maanden bepalen in welke richting we de gemeente gaan ontwikkelen, en welke stappen hierbij horen.

De scenario’s zijn opgesteld aan de hand van harde opgaven, maatschappelijke ontwikkelingen en trends. De opbrengsten van de eerste participatieronde,

bestaande plannen en beleidsvoornemens zijn in de scenario’s meegenomen. De scenario’s vormen uitersten, zonder hierbij de realiteit uit het oog te verliezen.

De scenario’s dienen als basis voor het gesprek met inwoners en ondernemers, om te kijken wat zij belangrijk vinden en hoe datgene wat zij belangrijk

1.1 Wat is de Omgevingsvisie?

vinden, doorwerkt in de andere onderwerpen binnen de fysieke leefomgeving. Daarnaast dienen de scenario’s ook als een basis voor het bepalen van de

In de Omgevingsvisie geven wij aan hoe de gemeente zich wil ontwikkelen in

omgevingseffecten en financiële effecten van de scenario’s (de m.e.r.). Op basis

recreëren, verkeer, natuur en water in samenhang met gezondheid, economie,

we keuzes in de Omgevingsvisie.

de toekomst. Het gaat over allerlei thema’s, zoals ruimte voor wonen, werken,

van alle inzichten die we opdoen met de scenario’s en de onderzoeken maken

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

4

1.3 Het proces

en bedrijven om hierover in gesprek te gaan. Wat

Het gewenste toekomstbeeld en de uiteindelijke

Omgevingsvisie? De scenario’s worden ook volgens

Omgevingsvisie maken we samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en

medeoverheden. We doorlopen met hen een proces van meerdere stappen.

Een heel traject van voorbereiding ligt al achter ons. Zo heeft de gemeenteraad in juli 2021 de

Hoofdlijnennotitie vastgesteld, die met name richting geeft in hoe we om gaan met de groei van Barneveld. Dit gebeurt in de notitie aan de hand van zeven

uitgangspunten. De hoofdlijnennotitie zet daarmee

de contouren voor de Omgevingsvisie op bepaalde onderdelen al enigszins neer.

> STAP 2: DE EERSTE PARTICIPATIERONDE

In oktober en november 2021 hebben we veel input

opgehaald en onder andere de Hoofdlijnennotitie en de

dorpsvisies tegen het licht gehouden bij onze inwoners, belangenverenigingen, organisaties, professionals en ondernemers. De resultaten van de eerste ronde zijn

samengevat in het participatieverslag en vormen de basis voor de toekomstscenario’s.

een ‘m.e.r.- procedure’ getoetst. M.e.r. betekent

1. De gemeente Barneveld kiest

milieueffectrapportage. In de milieueffectrapportage

vanuit haar maatschappelijke opgave

toetsen we het effect van de beide scenario’s op de

voor het faciliteren van verdere groei

omgeving. Behalve een milieueffectrapportage, doen we

> STAP 1: VOORBEREIDENDE FASE

> STAP 3: HET OPSTELLEN VAN DE

Uitgangspunten hoofdlijnennotitie

spreekt aan, en wat niet? Wat moet mee in de

ook onderzoek naar de financiële effecten van de beide

van het inwonertal naar zo’n 80.000 à

scenario’s.

85.000 inwoners richting 2040

> STAP 5: DE OMGEVINGSVISIE

2. We blijven investeren in het welzijn

Op basis van de reacties uit de tweede

van onze inwoners.

Participatieronde, de resultaten van de m.e.r. en inzicht in mogelijke financiële gevolgen, gaan we keuzes

3. Woningbouw vindt niet alleen in

maken en stellen we één toekomstbeeld op voor

2040. In de ontwerp Omgevingsvisie beschrijven en

Barneveld en Voorthuizen, maar in

verbeelden we dit Toekomstbeeld.

álle kernen plaats

De ontwerp Omgevingsvisie doorloopt de formele

4. We zoeken naar een goede balans

procedure. Dat betekent dat de visie ter inzage wordt

in de ruimtevraag van woningbouw,

gelegd en dat iedereen een zienswijze kan indienen. De

landbouw, energietransitie en natuur

gemeenteraad neemt een besluit op de zienswijze en

stelt vervolgens de (aangepaste) Omgevingsvisie vast.

5. We investeren extra in de kwaliteit

Daarmee wordt de Omgevingsvise bindend voor de

van onze leefomgeving

gemeente, de gemeente is hierop aanspreekbaar.

TOEKOMSTSCENARIO’S

> STAP 4: ONDERZOEK EN TWEEDE PARTICIPATIERONDE

In de tweede participatieronde leggen we de scenario’s voor aan inwoners, maatschappelijke organisaties

Bij toekomstige besluiten volgen we dan ook de

6. We investeren in de mobiliteit en

ontwikkelkoers zoals beschreven in de Omgevingsvisie,

bereikbaarheid van Barneveld

om zo stappen te kunnen maken richting de

vastgestelde visie voor 2040. Besluiten in de

7. We blijven (mede ook vanwege

Omgevingsvisie kunnen daarmee (indirect) bindend en kaderstellend zijn voor inwoners, bedrijven en

onze ligging) investeren in het

organisaties.

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

vestigingsklimaat van Barneveld

5

2. HET DNA VAN BARNEVELD De identiteit, cultuur en kernwaarden van gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente we zijn én willen zijn in 2040. In het bepalen van

onze aanpak is er daarom sprake van een directe wisselwerking met de

betrokken zijn bij het verenigingsleven en relatief veel vrijwilligerswerk doen, dan gemiddeld in Nederland.

Barneveldse identiteit. Waar zijn we trots op, en waar willen we in 2040

Onze identiteit is sterk gefundeerd op de agrarische sector, de landelijkheid is

Barneveld is een veelkleurige, actieve en ondernemende gemeente

zelf wordt de gemeente sterk geïdentificeerd met de pluimveesector. We

Kootwijkerbroek, Stroe, Terschuur, Voorthuizen, en Zwartebroek hebben

(de Barnevelder), en op donderdag is er in Barneveld een eiermarkt waar de

dezelfde uitdagingen en opgaven. Het gemeenschappelijke, maar ook het

vooreieren wordt vastgesteld. Maar de agrarische sector is meer dan dat,

staan? En welke impact heeft dit op de identiteit van de kernen?

in de hele gemeente goed voelbaar. Door buitenstaanders én door inwoners

met 9 unieke dorpskernen. Barneveld, De Glind, Garderen, Kootwijk,

lenen zelfs onze naam aan een kippenras met zijn oorsprong in de gemeente

ieder een eigen karakter, cultuur en identiteit en tegelijkertijd deels

landelijkeprijs

eigen karakter krijgen een plek in de Omgevingsvisie.

behalve pluimvee kennen we ook een sterke kalverhouderij sector en de nodige

2.1 Gemeente Barneveld: een samenspel van krachtige gemeenschappen

keten om de agrarische sector heen is goed vertegenwoordigd in Barneveld.

De gemeente Barneveld bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen.

Vallei. De leef omgeving van gemeente Barneveld is hiermee prachtig,

gemengde bedrijven, waarbij er veelal nog sprake is van familiebedrijven. De

Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, de verschillende gemeenschappen, de kerk die ze bezoeken, de vereniging waar ze lid van zijn of via familie- en vriendschapsbanden. Het ‘ons-kent-ons’ gevoel en

zelfredzaamheid die daarbij hoort is een gewaardeerde eigenschap. De sterke

sociale cohesie is voor een deel ook toe te schrijven aan de christelijke aard van een groot deel van de bevolking. Dat zie je ook terug in de bevolkingsopbouw:

Onze gemeente maakt onderdeel uit van twee grotere gebieden met

nationale Allure en een hoge aantrekkingskracht: De Veluwe en de Gelderse bijvoorbeeld: recreatieplas Zeumeren als onze zomerse hotspot, het

uitgestrekte Kootwijkerzand met unieke natuur, bos- en (nat) heidegebieden, het kleinschalige agrarisch landschap met als bijvoorbeeld het Paradijs. De

aantrekkingskracht leidt tot een stevig toeristisch karakter voor onze gemeente. De natuurlijke omgeving is van grote invloed op onze identiteit.

Barneveld is relatief jong en kent verhoudingswijs grote huishoudens.

De inwoners van Barneveld zijn echte doeners. Er is sprake van een hoge arbeidsethos, wat goed terug is te zien in het relatief hoge percentage

arbeidsparticipatie en de lage werkloosheidgraad ten opzichte van Nederland. Veel inwoners zijn actief binnen een familiebedrijf, gemengd bedrijf of zijn ZZP’er. Ook buiten het werk om gebeurt er veel; we kennen een sterk

verenigingsleven en we zijn gewend om ook zelf de handen uit de mouwen

te steken. Deze actieve inzet voor het eigen dorp komt ook mooi naar voren

Voor het omschrijven van de identiteit hebben we gepraat met inwoners en ondernemers uit de gemeente. Daarnaast hebben we een onderzoek laten uitvoeren, waarbij we hebben geanalyseerd wat voor type inwoners er in de gemeente wonen, en hoe zij betrokken kunnen worden in de participatieprocessen.

uit eerder onderzoek. Hieruit blijkt dat de inwoners van Barneveld meer

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

6

DE KERNEN IN BEELD VOORTHUIZEN

Aantal inwoners 11.340 Gemiddelde leeftijd 41,6 Bewoners per huishouden 2,5 Hoeveel woningen 4.488 Aantal zelfstandigen 21%

STROE

Aantal inwoners 1.670 Gemiddelde leeftijd 37.0 Bewoners per huishouden 2,8 Hoeveel woningen 588 Aantal zelfstandigen 31

GARDEREN

Aantal inwoners 2.150 Gemiddelde leeftijd 44,1 Bewoners per huishouden 2,5 Hoeveel woningen 878 Aantal zelfstandigen 28%

ZWARTEBROEK

KOOTWIJK

TERSCHUUR

KOOTWIJKERBROEK

DE GLIND

BARNEVELD

Aantal inwoners 1.440 Gemiddelde leeftijd 40,4 Bewoners per huishouden 2,6 Hoeveel woningen 546 Aantal zelfstandigen 23%

Aantal inwoners 275 Gemiddelde leeftijd 49,8 Bewoners per huishouden 2,2 Hoeveel woningen 128 Aantal zelfstandigen 29%

Aantal inwoners 1.505 Gemiddelde leeftijd 40,2 Bewoners per huishouden 2,7 Hoeveel woningen 549 Aantal zelfstandigen 28%

Aantal inwoners 5.740 Gemiddelde leeftijd 33,3 Bewoners per huishouden 3,2 Hoeveel woningen 1.797 Aantal zelfstandigen 35%

Aantal inwoners 620 Gemiddelde leeftijd 34,5 Bewoners per huishouden 2,8 Hoeveel woningen 203 Aantal zelfstandigen 37%

Aantal inwoners 35.095 Gemiddelde leeftijd 37,4 Bewoners per huishouden 2,6 Hoeveel woningen 13.174 Aantal zelfstandigen 17%

GEMEENTE BARNEVELD Aantal inwoners 61.127 Gemiddelde leeftijd 38,5 Bewoners per huishouden 2,7 Hoeveel woningen 23.146 Aantal zelfstandigen 21%

NEDERLAND

Aantal inwoners 17.600.000 Gemiddelde leeftijd 42 Bewoners per huishouden 2,1 Hoeveel woningen 7.900.000 Aantal zelfstandigen 16%

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

7

DE GEMEENTE IN CIJFERS

ONERS NW

I

NE WO N

WERK

AGRARISCHE SECTOR

WONINGEN NAAR EIGENDOM BEVOLKINGSOPBOUW GEMEENTE BARNEVELD

5%

10%

15%

80-90 70-80 60-70 50-60 40-50 30-40 20-30 10-20 <10

KOOPWONING

67,5%

PARTICULIERE VERHUURDER

13,2%

SOCIALE VERHUURDER

achtergrond

PARTICULIERE VERHUURDER

13,9%

SOCIALE VERHUURDER

28,8%

19,2%

91%

Niet-westers

5% 4%

MELKKOEIEN: 7.032 VLEESKALVEREN: 120.052 ZEUGEN: 4.718 VLEESVARKENS: 68.197 LEGHENNEN: 2.710.725 VLEESKUIKENS: 103.117

Bron: CBS Landbouwtelling (2020),bewerking Waegning Economic Research

Veel bedrijven, hoge VEEDICHTHEID

CBS | 2021

AANTAL BANEN GROOTSTE SECTOREN

BOUWNIJVERHEID

WONINGEN NAAR BOUWJAAR

-

Westers

GROOT- EN DETAILHANDEL

NEDERLAND

75%

Geen migratieachtergrond

Niet-westers

14%

11%

-

Westers

CBS | 2021

AANDEEL HUISHOUDENS MET EEN BIJSTANDSUITKERING

MINDER

mensen met een rugzakje ‘Zelf Samen Gemeente’

57,1%

2001-2010 1981- 2000

1961-1980

5,2%*

GEMEENTE BARNEVELD

NEDERLAND

-

2001-2010 1981- 2000

1961-1980

INDUSTRIE

INFORMATIE EN COMMUNICATIE LISA | 2020

<1960

<1960

2,4%*

LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ

>2010

>2010

ENERGIELABEL ABCDEFG

MIGRATIE

GEMEENTE BARNEVELD Geen migratieachtergrond

KOOPWONING

WONINGVOORRAAD

GEMEENTE BARNEVELD

MINDER

AANTAL BEDRIJVEN: 527 CULTUURGROND: 11.583 HA. GRASLAND: 4.728 HA.

KOOPGEMEENSCHAP ZIE JE TERUG IN

BEVOLKING NAAR MIGRATIEACHTERGROND

mensen met

NEDERLAND

>90

0%

NEDERLAND

dan de rest van Nederland

leeftijd

ENERGIELABEL ABCDEFG

JONGERE BEVOLKING

GEMEENTE BARNEVELD

NEDERLAND

Een

JONGE

BAG/ABF/RVO | 2021

WONINGVOORRAAD

MINDER

HERSTRUCTURERINGSWIJKEN

CBS MSO WMO | H2 2020

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

Veel mensen aan het werk in verhouding tot Nederland, Barnevelders zijn

DOENERS

8

2.2 De kracht van onze kernen

DE GLIND

De Glind is een mooi dorp in een groene en agrarische landelijke omgeving.

BARNEVELD

De kern Barneveld is een veelzijdig groot dorp. Er is sprake van een goed voorzieningenniveau met een eigen ‘couleur locale’, doordat het centrum

veel lokale ondernemers kent. Het centrum is qua grootte het derde centrum binnen Regio Foodvalley (na Veenendaal en Ede). Barneveld kent als grote

centrumkern de nodige onderwijs en sportvoorzieningen, waaronder voortgezet onderwijs en zwembaden. Barneveld kent een diverse ‘culturele infrastructuur’, de diverse

musea, de bibliotheek, de Muziekschool, het Schaffelaartheater, de culturele verenigingen

en koren, de (podium)kunstenaars en cultureel zzp’ers; gezamenlijk maken ze van Barneveld een dorp met aandacht voor cultuur.

Naast voorzieningen is er sprake van een breed aanbod aan bedrijvigheid op onder andere

de bedrijventerreinen Harselaar, De Briellaerd en De Valk. Dat maakt wonen in Barneveld

aantrekkelijk; alles is relatief kort dichtbij. Met maar liefst drie stations is de kern Barneveld

goed met het openbaar vervoer bereikbaar en met het Schaffelaarse Bos is groen voor de

inwoners van Barneveld altijd dichtbij. Dit oude

landgoed, met kasteel, bos en Koeweide is een geliefd stukje Barneveld.

De dorpsbewoners streven naar een

fijne en duurzame leefomgeving voor

iedereen, waar kinderen en jongeren een speciale plaats innemen, mede door de aanwezigheid van diverse residentiële

jeugdzorgorganisaties. Het is hiermee een kern waarin betrokkenheid op alles wat er

gebeurt een belangrijke kernwaarde vormt. De Glind is een klein dorp, maar met

veel sociale voorzieningen voor kinderen,

waaronder zelfs een openlucht zwembad. GARDEREN

Garderen ligt midden in het grootste aaneengesloten bosgebied van

Nederland, de Veluwe. Bos, lanen,

uitgestrekte heidevelden, de open essen, karakteristieke bebouwing en wegen

maken het een prachtige plek om in te

wonen en te recreëren. Diverse recreatieen vakantieparken zijn hier toonbeeld

van en voegen waarde toe aan de lokale economie. Ook mensen van buiten

(waaronder paardenliefhebbers) settelen zich graag in deze mooie omgeving.

Barneveld is in de afgelopen tientallen jaren

stevig gegroeid met nieuwe woonwijken, die elk

De inwoners van Garderen vormen een hechte gemeenschap met een sterk

hun eigen karakter en beeld hebben passend bij de tijd waarin deze tot stand

verantwoordelijkheidsgevoel voor de

sprake van een grotere mix aan type inwoners en hun behoeftes. Een aantal

natuur en het rijke Veluwse verleden.

zijn gekomen. Dit is ook duidelijk terug te zien in het ‘citisen-onderzoek’; er is

leefbaarheid van het dorp, de omliggende

wijken kent ook eigen voorzieningen, zoals winkels, scholen en sportlocaties.

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

9

KOOTWIJK

Kootwijk is een landelijk dorp, omgeven door Veluwse natuur. De Brink is de historische kern, waarop de oude Hervormde Kerk een prachtig middelpunt vormt. Belangrijke redenen voor inwoners om er te wonen zijn dan ook de natuur,

de rust en de dorpssfeer. De mooie omgeving trekt veel

recreanten en toeristen. Ook is Kootwijk sterk verbonden

met de paardensport, wat je terugziet in het aantal maneges, pensionstallen en inwoners met paarden.

VOORTHUIZEN

Voorthuizen is voor veel recreanten de poort naar de Veluwe, dankzij de vele wandel- en fietsmogelijkheden. Voorthuizen is gastvrij, vriendelijk, tolerant en bruist van activiteit. Voorthuizenaren zijn actief, betrokken en

ondernemend, wat zich uit in een uitgebreid

horeca- en winkelaanbod en veel evenementen in het toeristenseizoen voor de gasten

én de inwoners. Toch is Voorthuizen in

KOOTWIJKERBROEK

Kootwijkerbroek is een bedrijvige dorp met een relatief jonge gemeenschap. De kerk is belangrijk in Kootwijkerbroek; de meeste inwoners zijn actief en betrokken lid van één van de kerken in het dorp. Er heerst een sterk en hecht

gemeenschapsgevoel, waarbij de Kootwijkerbroeker gewend

is zijn handen uit de mouwen te steken en zijn eigen broek op te houden. Dat is terug te zien in het hoge aantal (agrarische en niet-agrarische) ondernemers, en een breed inzetbaar

dorpshuis (De Essenburcht) waar regelmatig het een en ander wordt georganiseerd. Deze ‘kerksheid’ en ‘werksheid’ dragen bij aan een bloeiend en groeiend dorp.

de afgelopen jaren dorps gebleven terwijl het fors in omvang en aantal inwoners is

gegroeid. De dorpsheid uit zich in een sterk en veelzijdig verenigingsleven en saamhorigheid.

Voorthuizenaren zijn trots op hun groene dorp. ZWARTEBROEK-TERSCHUUR

Woon je in Zwartebroek-Terschuur, dan

woon je landelijk dichtbij de stad Amersfoort

tussen de dorpen Hoevelaken en Voorthuizen. Gezamenlijk noemen zij zichzelf ‘Terbroek’.

Historisch zijn dit twee dorpen met een eigen geschiedenis, maar inmiddels is er sprake

STROE

Stroe is ontstaan als historische nederzetting aan de rand

van de Veluwe, gekarakteriseerd door het agrarische verleden. Het heeft zich als dorp ontwikkeld langs het spoor en is een typisch spoordorp gebleven, ondanks het inmiddels al lang

verdwenen perron. Stroe bevat veel bedrijvigheid, voornamelijk

van één gemeenschap met gezamenlijke

voorzieningen met daaromheen een groene

landelijke gordel. Saamhorigheid, tolerantie en

verbondenheid typeert het dorpse karakter van de Terbroekers.

in agricultuur en recreatie. Ook heeft Stroe een duidelijke

link met Defensie, wat zich onder andere uit in de Generaal

Majoor Kootkazerne. De Stroeënaar is ondernemend en vlijtig, wat onder meer tot uiting komt in het veelal door vrijwilligers gerealiseerde prachtige sportcomplex van VV Stroe.

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

10

2.3 De kracht van ons buitengebied Onze gemeente ligt op de overgang van de flank van de hoog

gelegen Veluwe naar de lager gelegen Gelderse Vallei, ook wel

gezien als ‘op de flanken van de Veluwe”. Hierdoor hebben we

veel verschillende soorten landschappen in onze gemeente, met

ieder zijn eigen kenmerkende planten- en diersoorten. We hebben droge stuifzanden en natte veengronden. Op de flank ontspringen

beken. De beekdalen lopen van Oost naar West veelal door landelijk gebied en dwars door en langs Barneveld. Het zijn belangrijke en waardevolle landschapselementen.

Doordat doorgaande wegen veelal niet om, maar door de dorpen

lopen zijn veel dorpen nauw verbonden met het buitengebied. We

koesteren deze verbondenheid van het buitengebied tot in de kernen

en andersom. Bijzonder zijn onze landgoederen en meer kleinschalige natuurgebieden en bossen. Voorbeelden als Kasteel Schaffelaar, Het Wilbrinkbos spreken tot de verbeelding vormen de link tussen de bebouwing in de dorpskern en het groene buitengebied. Niets is meer kenmerkend voor ons buitengebied als de

aanwezigheid van boerenbedrijven. De agrarische sector heeft

Barneveld gemaakt en drukt tegelijkertijd zijn stempel op landschap en landgebruik. Pluimvee, kalveren en gemengde melkveebedrijven kleuren het landelijk gebied van Barneveld met gewassen,

bedrijfsbebouwing en alles wat daarbij komt kijken. Dat maakt onze identiteit.

In de randzone van de Veluwe en tussen Garderen en Voorthuizen zien we aantrekkingskracht van onze gemeente voor recreatie

met (inter)nationale focus. Een groot aantal vakantieparken en

recreatieterreinen ligt verspreid in het landschap een draagt zorg

voor een ruime recreatieve mogelijkheden. Onze hele buitengebied is diverser en veelzijdiger dan menigeen beseft.

11 11

2.4 De ligging van de gemeente Barneveld in groter perspectief De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland maakt onderdeel van de regionale samenwerking FoodValley en is nauw verbonden met de regio

Amersfoort. Deze ligging zorgt ervoor dat de oriëntatie van Barneveld alle

Voor toerisme, recreatie en natuur vormt de Veluwe een belangrijk bindmiddel.

De Veluwe is de reden dat we veel vakantieparken hebben nabij Voorthuizen en

Garderen. Tegelijkertijd is de Veluwe niet alleen ons natuurlijk kapitaal, maar een gebied met nationale uitstraling. Voor de Veluwe wordt daarom ook in diverse

samenwerkingsverbanden gewerkt aan versterking van de natuur en ook aan de Veluwe als topbestemming voor de toerist.

windstreken beslaat.

Als het gaat om wonen, werken en mobiliteit ligt er een sterke relatie met Amersfoort. De nodige

Barnevelders werken in Amersfoort, gaan er naar

school of brengen hun vrije tijd door in deze stad, De A1 en het spoor verbindt onze gemeente met de stad. De gemeente Barneveld maakt

daarom, samen met omliggende gemeentes, ook deel uit van het samenwerkingsverband Regio Amersfoort.

Het buitengebied met onder andere de grote agrarische sector heeft van oudsher een

sterke relatie met de Gelderse Vallei. Binnen deze regio (Foodvalley) wordt hard gewerkt

aan de voedselvoorziening van morgen. Om

dit voor elkaar te krijgen werken gemeenten, onderwijsinstellingen, kennisinstellingen en

bedrijfsleven intensief samen in de regio. Daarin is Barneveld op diverse onderdelen toonaangevend. Binnen de regio FoodValley hebben we een eigen

profiel met onze toonaangevende pluimveesector,

inclusief het bijbehorend Poultry Expertise Center, een samenwerkingsverband van bedrijven,

overheid en kennisinstellingen werkzaam binnen de pluimveesector.

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

12

3.1 Aan de slag met onze toekomst via vijf bredere thema’s

We beschrijven de thema’s op hoofdlijnen:

IN VITA LE VEN LE

EN RP DO

‘groeien’, ‘veranderen’ en ‘aanpassen’

PRE TT IG

3. OPGAVEN VOOR DE LEEFOMGEVING:

Dit hoofdstuk gaat over de opgaven voor onze gemeente in onze leefomgeving. Opgaven ontstaan door allerlei ontwikkelingen. Of het nu economische groei, klimaatverandering of groei van de bevolking betreft, vaak ontstaat er een

PRETTIG LEVEN IN VITALE DORPEN

opgaven vragen om duidelijke keuzes. In dit hoofdstuk maken we duidelijk welke

passende, fijne woning een belangrijke plaats in ons leven in. In dit

bredere thema’s, die we hieronder kort toelichten.

bedoelen we dorpen die voorzien zijn en blijven van voorzieningen,

De leefomgeving zien we in onze gemeente als breed en veelzijdig, we vinden veel

daar ook de onderwerpen bij als een veranderend klimaat en hoe

aanleiding om onze leefomgeving te laten meebewegen met de ontwikkeling. Deze

Leven is veel meer dan alleen wonen, en tegelijkertijd neemt een

ontwikkelingen wij zien en tot welke opgaven dat leidt. Daarvoor hanteren we vijf

thema is wonen dan ook de rode draad. Met vitale dorpen

belangrijk. Naast het typische van Barneveld - onze identiteit - gaat het ook om

de praktische zaken: een huis, een baan, groene omgeving om in te recreëren en

om zo de cultuur en identiteit te behouden. En tegelijkertijd horen we omgaan met onze duurzame energiebehoefte.

bewegen, een plek om te sporten, een plek voor je bedrijf, een plek om te spelen, veilig op en over straat, een school, een plek voor kerk en verenigingsleven, een winkel om de hoek en het aangename van een café en restaurant. Maar ook in

een omgeving waarin de natuur versterkt moet worden, de lucht schoner moet worden, meer circulair wordt ingericht, ruimte is voor aanpassingen aan het

veranderende klimaat, we overgaan naar een andere energievoorziening, oog is voor de mooie gebouwen en landschappen die we hebben.

Al deze zaken gaan we in de omgevingsvisie niet los van elkaar voorzien van een

beschrijving van de ontwikkeling de komende twintig jaar. Dat gaat niet; niet alles

kan, we zullen keuzes moeten maken. Juist de wisselwerking tussen deze zaken is belangrijk en gaan wij daarom plaats geven. Ook willen we de ruimte houden om het unieke van elke dorp de juiste plek te kunnen geven. We kijken daarom naar de toekomst van onze gemeente in vijf bredere thema’s, waarbij we waar nodig bijzondere aandacht aan een specifiek dorp geven.

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

13

T

TOPREGIO

RUIM TE

AP CH RS

RUIMTE VOOR ONDERNEMERSCHAP

TOPREGIO TOEKOMSTGERICHTE LANDBOUW

hard gewerkt wordt. We leveren een grote bijdrage aan de

niet geworden wat het nu is. Naast een prachtige historie

Barneveld is een ondernemende gemeente waar veel en regionale economie en we herbergen bedrijven met een

internationaal werkgebied. Onze ondernemerszin leidt tot een doorlopende behoefte aan plekken om een bedrijf te kunnen uitbreiden of vestigen, zowel klein als groot. Dat leidt tot

banen en daarmee een behoefte aan medewerkers. Daarnaast merken we ook druk van buiten Barneveld van bedrijven om

zich hier te vestigen. Ook zij moeten een plek kunnen vinden

in onze gemeente. Tegelijkertijd moeten we rekening houden met de gevolgen van meer bedrijven. Wat betekent het

voor onze bereikbaarheid, voor geluidsoverlast of hoe onze

omgeving er uit ziet? Ondernemen is belangrijk, maar met een

BOUW ND LA

STGERIC OM HT K E E O

DE R ON RNEM O E VO

Zonder onze veelzijdige agrarische sector was Barneveld is ook een goede toekomst voor de agrarische sector van

belang. We weten en ervaren dat een goede toekomst voor de landbouw veel van ons vraagt. Het verdienmodel staat onder

druk, de balans met het natuurlijk systeem vraagt verbetering en de impact van grootschalige ziektes in de veehouderij

is groot, sociaal en economisch. Nederland staat voor een

grote ingreep in het landelijk gebied en de Gelderse Vallei met Barneveld als agrarisch kerngebied neemt daar een grote rol

in. In dit thema gaat het over de toekomst van de landbouw in relatie tot de brede leefomgeving.

gezond oog voor de leefomgeving.

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

14

BERE IKB

GEZOND EN NATUURLIJK BARNEVELD

BEREIKBAAR NU EN IN DE TOEKOMST

waarden. Deze waarden zijn niet alleen belangrijk voor de natuur,

de vele ZZP-ers om hun werkzaamheden te kunnen uitvoeren,

Van de Veluwe tot het Paradijs; Barneveld heeft veel natuur(lijke) maar ook voor ons Barnevelders en de vele mensen die onze gemeente komen bezoeken: het houdt ons fysiek en mentaal gezond. Juist onze natuurlijke waarden hebben aandacht

nodig voor het verbeteren van de biodiversiteit en een gezonde leefomgeving voor mens en dier nu en in de toekomst.

Het verdient een plek tussen onze ambities voor meer woningen, meer bedrijven en ruimte voor de landbouw. Daarbij speelt het

veranderende klimaat ook een grote rol. Wat we niet zien, maar

wel horen, ruiken en soms voelen is het effect van onze behoefte om te produceren. Geluid en luchtkwaliteit hebben invloed op onze gezondheid; dat heeft dus ook aandacht nodig.

ST OM EK O

N NU E IN DE R T AA

ELD EV RN

GEZO ND

TUURLIJK NA BA EN

De auto speelt een belangrijke rol in Barneveld. Belangrijk voor belangrijk voor bewoners bij hun maatschappelijke activiteiten

en belangrijk voor werkenden en toeristen om zich naar, van en

binnen de gemeente Barneveld te kunnen verplaatsen. Dit heeft echter een keerzijde. Al onze dorpen ervaren in verschillende mate al overlast door verkeer en dat neemt toe met de groei van onze gemeente. Dat brengt opgaven met zich mee, ook

omdat we willen dat onze kinderen veilig fietsend naar school

of naar een station kunnen. Voor diegene die afhankelijk is van de bus en de trein is het fijn als deze ook bereikt en benut kan

worden. Het gaat vooral om de bereikbaarheid van onze dorpen, de voorzieningen in de dorpen en het gemak waarmee we naar andere plekken in de regio en de rest van Nederland kunnen

komen. Een goede toekomst van onze bereikbaarheid – fiets, OV en auto - heeft aandacht nodig.

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

15

3.2 Opgaven door de brillen van ‘groeien’, ‘veranderen’ en ‘aanpassen’

Onze leefomgeving passen we doorlopend aan op alle ontwikkelingen. Veelal heel bewust, soms onbewust of ongemerkt. We vinden het belangrijk om

Onze samenleving staat nooit stil; de manier waarop we samenleven verandert

voortdurend. Sommige veranderingen zijn geleidelijk; bijvoorbeeld hoe we onze dag indelen, gezinstaken verdelen en werk en privé combineren. Dat doen

we nu anders dan pakweg 30 jaar geleden. Andere veranderingen zijn minder

geleidelijk en plaatsen ons voor belangrijke keuzen. Denk bijvoorbeeld aan de

omschakeling van fossiele naar duurzame brandstoffen en hoe die omschakeling ineens heel urgent kan worden door een crisis in Europa.

heel bewust onze leefomgeving aan te passen. Dat begint met proberen in te

schatten welke ontwikkelingen op ons afkomen. Dit kunnen we beschouwen als de opgaven voor de leefomgeving.

GROEIEN, VERANDEREN EN AANPASSEN

De opgaven die op de gemeente Barneveld afkomen zijn niet gering. We delen ze in drie categorieën in: groeien, veranderen en aanpassen.

MEE R

ZON, WIND

OLIE EN GAS

EN ME

WATEROVERLAST

ER N

ME

BO

VAN STEENKOOL

KEER VER

WARMTE RD AA

OR

IMTE NRU OO W

ER RUIMTE VO ME

HITTESTRESS

TEGE

TUIN

MEER

B

SYSTEE

M IN G E N

IJ K RL WATERPROBLEEM

GE

U

N NE

A

EN

AANPASSEN

RUIT

OO

ZI

STIKSTOF- EN

MEER V R

LS E

VERANDEREN

GROEIEN

TU ZOND NA

ENE GRO

LS EN

GEVE

N

DAKE

De groeiopgaven hebben bijvoorbeeld te maken met

Veranderingsopgaven hebben te maken met ingrijpende

Aanpassingsopgaven houden uiteraard ook

Het zijn zaken waar je letterlijk aan kunt bouwen en

we de komende jaren onafhankelijk worden van steenkool,

bijschaven als gevolg van min of meer onvermijdelijke

volkshuisvesting, bereikbaarheid en werkgelegenheid. ruimte voor kunt scheppen.

Meer woonruimte, meer banen, meer voorzieningen en meer ruimte op de weg, in de trein of op het fietspad.

wijzigingen als gevolg van keuzes door anderen. Zo moeten olie en gas, door deze te vervangen voor hernieuwbare

energiebronnen als zon, wind en aardwarmte. Ook krijgen

we te maken met ingrijpende veranderingen in de landbouw door onder andere de stikstof- en de wateropgave en de noodzakelijke eiwittransitie. Daarnaast moeten we

nadenken over de toekomstbestendigheid van bepaalde bedrijfsprocessen en sectoren.

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

verandering in, maar hier gaat het meer om bijstellen en ontwikkelingen en niet zozeer om een ingrijpende systeemverandering. Je kunt dan bijvoorbeeld

denken aan maatregelen om in de stad hittestress en

wateroverlast te voorkomen, door meer ruimte te maken voor waterberging, bomen en ander groen. Of door het aanpassen van de openbare ruimte en gebouwen voor de groeiende groep ouderen in onze samenleving.

16

PRE TT IG

hebben meerdere van die elementen in zich. Als voorbeeld: wanneer we nieuwe woningen bouwen om de groei van de bevolking op te vangen, bouwen we ze

energieneutraal, waarmee ook een bijdrage wordt geleverd aan verandering in

hoe we energieneutraal worden. En als de woningen levensloopbestendig zijn, dragen ze bij aan de aanpassing aan een veranderende bevolkingsopbouw.

Voor ieder thema werken we uit welke groei-, verander-, en aanpassingsopgaven wij zien.

EN RP DO

Groeien, veranderen en aanpassen staan daarbij niet op zichzelf. Veel opgaven

IN VITA LE VEN LE

3.3 Prettig leven in vitale dorpen DRUK OP DE WONINGMARKT

De druk op de woningmarkt is groot. Voor een deel is er sprake van een tekort

aan woningen, doordat het absolute aantal beschikbare woningen achterblijft bij de ontwikkeling van het aantal huishoudens. De druk op de woningmarkt wordt ook veroorzaakt doordat het woningaanbod in de markt niet goed aansluit bij

de woonbehoeften en mogelijkheden die mensen hebben. Daardoor stagneert

doorstroming. Door de hoge prijzen nemen de mogelijkheden om een woning te kopen voor veel mensen af, terwijl juist in onze gemeente de koopwoning een belangrijke factor in het leven is.

Daarom moet het aantal woningen groeien. Niet alleen voor

aanwas van Barnevelders die in Barneveld willen blijven wonen, GROEIEN

ook voor de instroom vanuit de randstad en omliggende

gemeenten. We zien dat het aantal inwoners tot 2040 kan

oplopen tot 80.000-85.000. De groei wordt voor een deel ook

veroorzaakt door trek van leden van meerdere kerkelijke gemeenschappen van elders naar Barneveld toe, omdat ze hier kunnen vinden, wat elders niet of in mindere mate er is. Met name starters, lage- en midden inkomensgroepen,

spoedzoekers en senioren hebben last van de vastgelopen woningmarkt. Om

het tekort aan woningen aan te pakken wil het Rijk de komende 10 jaar 100.000

woningen op jaarbasis bouwen. Het Rijk zet daarbij voor de komende jaren in op

Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s

17

een fors aandeel betaalbare woningen (tot NHG-grens), circa tweederde van de

gemeente ingeschreven. Het voorzien in betaalbare, kwalitatief acceptabele

Twee andere lijnen vanuit het Rijk zijn ‘Een thuis voor iedereen’ en is ‘Wonen

fietsafstand en passend bij de schaal van de kern) met een vorm van beheer,

totale nieuwbouwproductie ten behoeve van lage en midden inkomensgroepen. en zorg voor ouderen’ waarbij meer passendheid voor specifieke doelgroepen wordt gevraagd.

Regionaal worden afspraken gemaakt om die ambitie van het Rijk ook goed te laten landen. Voor de regio Foodvalley waar Barneveld onderdeel van uitmaakt, wordt

vooralsnog gemikt op het toevoegen van 40.000 woningen tot 2040 in de hele regio.

huisvesting in de vorm van grotere locaties nabij de werkgelegenheid (op heeft daarbij de voorkeur.

Inzet van vormen van flexwonen (in bestaand of nieuw vastgoed) kan voor specifieke doelgroepen (maar ook voor de reguliere markt) uitkomst bieden. Met aandacht voor de samenstelling van de buurt/wijk om zo leefbare omgevingen te behouden.