B-3.3 Memo B&W Omgevingsvisie Barneveld 2040 met ontwerpvisie, omgevingseffectrapportage, passende beo d.d. 19-3-25

rt

Raadsmemo Omgevingsvisie Barneveld 2024

Datum: Onderwerp: Ter attentie van: Afzender:

19 maart 2025

Verslag consultatie en vaststelling Ontwerp-Omgevingsvisie en OER De Raad College van Burgemeester en Wethouders

Portefeuillehouder

B. Wijnne

Mail behandelaar

w.deboer2@barneveld.nl Telefoonnummer 0612466699

Samenvatting Wij hebben de Ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040 en daarop betrekking hebbende Omgevingseffectrapport en Passende Beoordeling vastgesteld. In de Ontwerpvisie hebben we rekening gehouden met de uitkomsten van de resultaten van de consultatie van de commissie Bestuur op 4 maart jl en andere reacties die we op het concept hebben ontvangen. Van de consultatie van de raadscommissie doen we hierbij ook verslag. In de Ontwerp-Omgevingsvisie is ook verwerkt in welke richting de ontwikkelingen aan woningbouw en bedrijven plaats zullen vinden, zoals we in de raadsmemo van 4 maart jl. hebben aangegeven. De opgelegde geheimhouding is met de publicatie van het ontwerp opgeheven. De Ontwerp-Omgevingsvisie en het Omgevingseffectrapport worden gepubliceerd en liggen zes weken ter inzage. Daarmee zetten we het proces voort naar vaststelling van de Omgevingsvisie Barneveld 2040 door de gemeenteraad op 16 juli 2025. Doel Wij informeren u via dit memo over de vaststelling van de OntwerpOmgevingsvisie en het Omgevingseffectrapport (OER) die daarop betrekking heeft. Ook doen wij globaal verslag van de consultatie over het concept van de ontwerpvisie door de commissie Bestuur op 4 maart jl. en geven we aan hoe die resultaten in de Ontwerp-Omgevingsvisie zijn verwerkt. Daarbij gaan we ook in op het in de ontwerpvisie aanwijzen van

de ontwikkelrichtingen en ontwikkellocaties voor woningbouw en bedrijven, waarover we onder geheimhouding in het raadsmemo van 4 maart 2025 hebben geïnformeerd.

Inhoud memo Verslag op hoofdlijnen van de consultatie met de commissie Bestuur Op 18 februari hebben wij u het concept van de Ontwerp-Omgevingsvisie en een raadsmemo toegestuurd ter consultatie. Doel van de consultatie was om van de commissieleden reflectie te ontvangen op het gehele concept en op enkele punten specifiek reactie te vragen. Daarbij ging het erom of onze overwegingen en kanttekeningen bij de richtinggevende keuzes gevolgd kunnen volgen. Deze consultatie heeft plaatsgevonden op 4 maart jl. tijdens een vergadering van de commissie Bestuur. De volgende fracties waren vertegenwoordigd: Lid Bos, Burger Initiatief, VVD, CDA, ChristenUnie, Lokaal Belang, Pro’98, SGP. In de consultatie zijn vanuit alle fracties een ruim aantal reacties, wensen en mogelijkheden meegegeven. Hierna volgt een beknopte weergave per thema. Meer in detail komen we later in dit memo erop terug. Gebiedsgerichte benadering De gebiedsgerichte benadering wordt gevolgd. Aandachtspunten zijn eenduidigheid in het beleid en de rol van landbouw. Het belang, het imago en de rol van de agrarische sector. Welke ruimte hebben bestaande boeren nog om te ontwikkelen. Vooral in het westelijk buitengebied. Gezond en toekomstbestendig Aandacht voor de energietransitie door zowel zon als wind. De omgevingseffecten van de windturbines.

De uitdaging in het realiseren van goede eerstelijnsvoorzieningen in alle kernen. Vraag daarbij is hoeveel groei nodig is, ook om een goed vestigingsklimaat te realiseren voor medische professionals en de zorg toegankelijk te houden in alle kernen. De luchtkwaliteit is een belangrijk aandachtspunt als het gaat om gezondheid. Spelen en bewegen. Prettig leven in vitale kernen Ook in dit kader de aandacht voor de voorzieningen en het meegroeien daarvan met de ontwikkeling van woningen en bevolking. Aandacht voor een bestuurbare relatie (normering) tussen groei en voorzieningen. Gezondheid in de schoolomgeving, met inbegrip van de eigen verantwoordelijkheid van mensen om te kiezen. Zorg voor een goede combinatie van levensloopbestendige woningen en appartementen voor ouderen en starters. Ruimte voor ondernemerschap Een meer integrale visie op ondernemerschap, agrarisch en niet-agrarisch. Het bredere belang van de agrarische sector. Niet alleen de agrarische bedrijven, maar ook de daarmee verbonden lokale bedrijfstak met nationale en soms wereldwijde allure. Het zoeken naar voldoende

uitbreidingsruimte voor bedrijven. met aandacht voor kleinschaliger mogelijkheden. Waardevol landelijk gebied Uiteraard ook hier de ruimte voor de bestaande agrarische bedrijven. De rol van de agrariërs voor de landschappelijke en natuurkwaliteiten in het buitengebied. Bescherming van waardevolle gebieden zoals enken en essen. Zorg voor waterkwaliteit en wateronttrekking. Bereikbaar nu en in de toekomst De auto blijft voor de gemeente Barneveld als plattelandsgemeente belangrijk voor de mobiliteitskeuze. Geef de auto een de ruimte in het visiedocument. De noodzaak van rondwegen zoals de Westelijke en Oostelijke Rondweg. We hebben u op 4 maart 2025 onder het opleggen van geheimhouding een memo gestuurd over de voorgenomen uitbreidingsrichtingen voor woningen en bedrijven voor de verschillende kernen en onze strategische insteek voor de gemeentelijk rol daarbij. In een besloten deel van de vergadering hebben wij dit raadsmemo toegelicht. We hebben per kern een toelichting mondelinge toelichting gegeven en de commissieleden hebben verduidelijkende vragen gesteld. Bij het gesprek is ook gegaan over hoe de mogelijkheden voor erfbewoning in het landelijke gebied op de visiekaart was aangegeven. Verwerking De afgelopen weken hebben is de Ontwerp-Omgevingsvisie mede op basis van de consultatie op diverse plekken aangepast en genuanceerd. De belangrijkste aanpassingen betreffen: • •

•

•

•

De paragraaf over de energietransitie is aangevuld met toelichting over de opwek van duurzame energie door zowel zon als wind. De waarde van het agrarisch gebruik van het buitengebied is verduidelijkt. We hebben ook het economische belang van de agrarische sector uitgebreider beschreven. Voor het Westelijk buitengebied hebben we de legenda en tekst aangepast, waarbij we benadrukken dat natuurinclusieve landbouw wel een gewenste ontwikkeling is. In de tekst hebben we aangegeven dat bestaande agrarische bedrijven met geldige bedrijfsvoering binnen de randvoorwaarden hun mogelijkheden behouden. We zijn nagegaan of het blijvende belang van de auto voor de mobiliteit in Barneveld voldoende in de visie is opgenomen en dit is volgens ons het geval. Wat ten opzichte van de toegezonden conceptversie ook is doorgevoerd is het aangeven van de richting en de gebieden waar de uitbreiding van woningbouw en bedrijvigheid tot 2040 zal kunnen landen. De uitbreidingsrichtingen zijn aangegeven op de visiekaart en in de tekst nader toegelicht. We hebben scherper gemaakt hoe we willen omgaan met erfbewoningen en hierbij aangegeven dat het vooral gaat om mogelijkheden in de directe omgeving van de kernen. De wat te

ruimte aanduiding daarvan op de kaart (met rode stippen) was voor meerdere uitleg vatbaar en hebben we verwijderd. In de bijlage hebben we een meer gedetailleerde beschrijving opgenomen van de inbreng tijdens de consultatie. Daarbij hebben we ook aangegeven of en hoe we deze inbreng in het ontwerp hebben verwerkt. Naast deze aanpassingen hebben we naar aanleiding van de laatste participatieactiviteiten, reacties en gesprekken nog beperkte, vooral tekstuele wijzigingen doorgevoerd, vaak vooral ter verduidelijking en completering. Inmiddels hebben we ook de Omgevingseffectrapportage ontvangen. Dit onderzoek naar de omgevingseffecten van de gemaakte keuzes is verplicht. In verband met de Natura2000-gebieden in de directe omgeving is daar ook een zogenaamde Passende Beoordeling aan verbonden, vanwege de mogelijke effecten van keuzes op de natuur. De rapportages geven een positief oordeel over de gemaakte keuzes en formuleren een aantal aanbevelingen voor het vervolg, vooral bij de concrete planvorming en uitvoering en de afwegingen en monitoring die daarbij aan de orde is. Ook uit deze rapportages restte slechts een beperkte tekstuele aanpassing van de visie. Collegebesluit Dit alles overziende hebben wij geconcludeerd dat de OntwerpOmgevingsvisie nu voldoende voldragen is om samen met het Omgevingseffectrapportage en de Passende Beoordeling vast te stellen.

Daarover informeren wij u hierbij. We zullen de stukken op 24 maart 2025 publiceren en zes weken ter visie leggen, zodat eventuele zienswijzen kunnen worden ingediend. Met dit besluit zetten we lijn voort dat u de Omgevingsvisie Barneveld 2040 op 16 juli 2025 zult kunnen vaststellen. Eveneens hebben wij – zoals we in de raadsmemo van 4 maart 2025 hebben aangegeven - een voorlopig besluit genomen om voorkeursrecht te vestigen op een aantal percelen die betrekking hebben op de aangegeven uitbreidingsrichtingen. In verband daarmee zullen we ook de voorbereidingsprocedure starten, zodat de gemeenteraad binnen drie maanden een zelfstandig besluit kan nemen tot bevestiging van dit voorkeursrecht. Met ons besluit en de publicatie van de ontwerpvisie is ook de geheimhouding van het raadmemo van 4 maart 2025 opgeheven. De eigenaren van de betreffende percelen zijn van ons besluit op de hoogte gesteld. Daartegen staat nog de mogelijkheid van bezwaar open. Vervolg Wij gaan ervan uit dat we u met dit raadsmemo voldoende hebben geïnformeerd.

BIJLAGE - Verwerking consultatie Consultatie

Reactie

blz

In de inleiding wordt gesproken over een beoordelingskader en een toetsingskader. Wees consistent in het gebruik van deze termen. Daarnaast wordt het woord "bindend" meerdere keren gebruikt, maar soms is het bindend voor het gemeentebestuur, soms voor de samenleving, en soms niet bindend. Dit moet duidelijker en consistenter worden gemaakt. Het document spreekt over periodieke toetsing, maar het is onduidelijk hoe vaak dit moet gebeuren. Is dit jaarlijks of vijfjaarlijks? Dit moet duidelijk worden aangegeven. Er wordt gebruik gemaakt van vage termen zoals "een gemeente waar het fijn is om te wonen". Dit soort termen moeten specifieker worden omschreven om misverstanden te voorkomen. GEBIEDSGERICHTE AANPAK

In de inleiding is het begrip ‘kader’ gewijzigd. Het Afwegingskader wordt uitgelegd in Hoofdstuk 5

17

In de visie is een periode van 4 jaar opgenomen

17

Op diverse plaatsen is dit aangepast

-

Er wordt gesproken over het streven naar een diverse woningvoorraad en een gemeenschap met een meer divers karakter. Het is echter onduidelijk wat hiermee precies wordt bedoeld. Moeten er bijvoorbeeld meer boeren komen, of gaat het om een andere vorm van diversiteit? Er is inconsistentie in het beleid voor de uitbreiding van vakantieparken. Op sommige plaatsen wordt uitbreiding toegestaan, terwijl elders verdere groei als onwenselijk wordt beschouwd. Dit moet duidelijker en eenduidiger worden geformuleerd. De indeling van gebieden moet goed worden uitgelegd aan de burgers. Er zijn vijf gebieden benoemd, maar de reden voor deze indeling en het belang van elk gebied moet duidelijker worden gecommuniceerd. De agrarische sector is belangrijk voor de gemeente, maar er zijn zorgen over de toekomst en de druk op deze sector. Het document moet duidelijk maken hoe de agrarische sector ondersteund en gewaardeerd wordt, vooral in gebieden zoals het westelijk buitengebied en recreatiegebied Voorthuizen.

De tekst is aangepast. Het meer diverse woningaanbod is de essentie van de ontwikkeling

46; 94

Algemene lijn is dat voor nieuwe parken geen plaats is. Wel is er ruimte voor ontwikkeling binnen de parken met nadruk op kwaliteitsverbetering. We hebben de verschillende teksten hierop nagelopen

53; 84

ALGEMENE OPMERKINGEN

Er wordt terughoudendheid geadviseerd tegenover nieuwe woonfuncties nabij agrarische erven. Dit is belangrijk om de agrarische sector niet te belemmeren en de

We nemen dit mee in de communicatie

Op diverse plekken is in de tekst de waarde van de agrarische sector aangevuld. Daarbij wordt meer specifiek ingegaan op de ontwikkelmogelijkheden van nietgrondgebonden bedrijven in het westelijk buitengebied. Op de kaart wordt nu gesproken van ‘ontwikkeling naar natuurinclusief’. In de tekst wordt aangegeven dat de bestaande boeren hun ontwikkelmogelijkheden houden. De rode punten zijn van de kaart verdwenen. Nieuwe woonfuncties zijn alleen mogelijk in de directe omgeving van de kernen. Dit is in de tekst opgenomen. Daarmee houden we de ruimte voor de boeren.

leefbaarheid van het buitengebied te waarborgen. GEZOND EN TOEKOMSTBESTENDIG Er zijn uitdagingen voor de huisvesting van zorgvoorzieningen, zoals huisartsen. Het is belangrijk om een goed vestigingsklimaat te creëren zodat medische professionals zich graag in de gemeente vestigen. Dit geldt niet alleen voor Barneveld, maar voor alle kernen. Het document benoemt grootschalige opwekking van windenergie, maar er wordt weinig gezegd over zonne-energie. Daarnaast worden warmtenetten en waterstof genoemd als toekomstige mogelijkheden, wat verder uitgewerkt moet worden. Er is een balans nodig tussen de goede gezondheid van de inwoners en uitdagingen zoals luchtkwaliteit. Er moet een visie komen op houtstook binnen de bebouwde kom en de milieu-impact van agrarische bedrijven. Er moet duidelijkheid komen over de omvang van gezonde voedselomgevingen bij scholen, vooral in relatie tot nabijgelegen horeca. Het is belangrijk dat burgers zelf keuzes kunnen maken in gezond gedrag, zonder dat de gemeente te veel reguleert.

Tekst is aangevuld, inclusief de ambitie voor een gunstig vestigingsklimaat, vooral door goede voorzieningen en passend verzorgingsgebied

36

Tekst over de energietransitie is aangevuld met de ontwikkelingen rond zonne-energie. Ook de tekst over windenergie is aangevuld.

40

Speelvoorzieningen moeten niet alleen in nieuwe woongebieden komen, maar ook in dorpscentra waar mensen zich concentreren.

Past binnen het beleid zoals in de visie staat beschreven.

Er is de nodige aandacht voor de luchtkwaliteit o.a. via het SLA. Een visie op houtstook is iets voor later. We volgen de landelijke ontwikkelingen op dit gebied. Het betreft nieuwe ontwikkelingen. Bestaande situatie is een gegeven. De eigen verantwoordelijkheid van de inwoners staat niet ter discussie.

PRETTIG LEVEN IN VITALE KERNEN Er wordt meer verantwoordelijkheid verwacht van inwoners en ondernemers. Projectontwikkelaars moeten duidelijke spelregels krijgen voor het ontwikkelen van wijken Er moet aandacht zijn voor combinaties van woningen voor verschillende doelgroepen, zoals levensloopbestendige woningen op de begane grond en appartementen voor starters erboven.

Op basis van de visie kunnen we in Omgevingsplan of kaders voor gebiedsontwikkeling eisen opnemen. Dit hoort bij de doorwerking.

De recreatieve sector moet zelf verantwoordelijk zijn voor zijn verduurzaming, zonder dat de gemeente hierin het initiatief neemt.

In de tekst is de rolverdeling aangepast

53

Er moet duidelijkheid komen over het aantal woningen dat gebouwd wordt en de bijbehorende voorzieningen in kleine kernen.

Dit is een punt voor nadere uitwerking. We hebben in de ontwerpvisie dit nog wat verder uitgewerkt, mede op basis van goede voorbeelden uit andere gemeenten. We hebben de hoogbouwmogelijkheden wat verbreed, maar echte hoogbouw gebieden (behalve stationslocaties) worden niet aangegeven

47

Er moet een planning komen voor hoogbouw in plaats van laagbouw, vooral in gebieden waar weinig ruimte is.

Dit is al uitgebreid in de visie opgenomen. Zie bladzijde 44-47.

119

Naast geluidsreducerend asfalt moet ook geluidsarme klinkers worden overwogen om toekomstige discussies te voorkomen. Sportvoorzieningen kunnen verplaatst worden om ruimte te maken voor woningbouw

We hebben de benaming ‘geluidsreducerende wegverharding’ opgenomen

42

Deze opmerking betreft vooral het gesprek over inbreidingslocaties. De portefeuillehouder heeft op een vraag daarover een aantal concrete kansrijke projecten benoemd waaraan medewerking wordt verleend. Het betreft locaties met voldoende – ook bedrijfseconomisch perspectief.

RUIMTE VOOR ONDERNEMERSCHAP De agrarische sector is belangrijk voor lokale bedrijven en moet behouden blijven. Er moet aandacht zijn voor de wereldwijde functie van sommige bedrijven. Er moet een duidelijke visie komen op de huisvesting van arbeidsmigranten en de bedrijven die hen werk bieden. Ondernemers moeten benaderd worden als ondernemers, ongeacht of ze in de agrarische sector werken. Er moet ruimte zijn voor startups en skill-ups. De gemeente moet klaar zijn voor ambitieuze plannen van ondernemers, zoals het assembleren van duurzame vrachtwagens. Bedrijven met veel milieuhinder moeten niet alleen uit de kernen, maar ook uit het buitengebied worden gehouden. De uitbreiding van horeca en evenementen moet in alle kernen mogelijk zijn, niet alleen in Barneveld. Alle kernen bruisend. WAARDEVOL LANDELIJK GEBIED

Hiervoor is een aanvullende tekst opgenomen, waarbij het agrarische bedrijf ook als etalage kan dienen voor de innovatie.

53

Hierover is aanvullende tekst opgenomen.

128

De agrariërs die het buitengebied onderhouden, moeten worden beloond voor hun werk. Dit is geen subsidie, maar een vergoeding voor de diensten die zij leveren.

Het gaat om werkzaamheden op eigen terrein. Subsidie is een instrument dat de overheid kan inzetten om de bijdrage aan maatschappelijke ambities zoals groenblauwe diensten/ecosysteem diensten te belonen. De locatie voor opwek windenenergie ligt niet in Zeumeren, maar aan de zuidzijde van de A1. Bij de planuitwerking wordt de relatie met de activiteiten in de omgeving meegenomen.

Zeumeren wordt benoemd als groene bufferzone en belangrijkste trekpleister voor dagrecreatie, maar ook als locatie voor grootschalige ontwikkeling van windenergie. Dit moet duidelijker worden uitgelegd. De waterkwaliteit van het oppervlaktewater varieert sterk en wordt niet alleen beïnvloed door afspoeling vanuit landbouwgronden. Andere vervuilingsbronnen moeten ook worden benoemd. Er wordt veel water onttrokken in de buitengebieden, wat invloed heeft op de waterhuishouding. Bij de kaartjes over de beken moeten namen worden toegevoegd om duidelijkheid te bieden. Bepaalde enken en essen moeten worden beschermd, zoals die in Garderen en Kootwijk, om te voorkomen dat er huizen worden gebouwd op deze waardevolle plekken.

Dit stond al in de visie in het Nederlands ‘startende en kleine ondernemers’ De omgevingsvisie biedt ruimte voor kansen die zich voordoen. Voor aanvullende bedrijfsruimte ligt er ook een zoekopdracht Hiervoor is er in de omgevingsvisie een duidelijke beleidslijn waar (nieuwe) bedrijven van een zwaardere categorie moeten landen. Tekst is aangepast

In de visie is bij Waardevol Landelijk Gebied de hoofdlijn van het beleid aangegeven, voor zover dit strekt tot de invloedsfeer van de gemeente. De bredere aspecten van waterkwantiteit en kwaliteit moeten samen met het waterschap worden geregeld. M.b.t. grondwateronttrekkingen in het algemeen ligt hier een rol voor de provincie. Wordt opgenomen op de definitieve visiekaart Zijn al onderdeel van de landschappelijke waarden. Ze worden ook op de visiekaart aangegeven

53

Er is een ambitie om de loop van de beken te herstellen en de beekdalen te gebruiken voor bosaanplant. Het moet duidelijk worden wie hiervoor verantwoordelijk is.

Er moet worden opgepast met het omzetten van veehouderij en akkerbouw, omdat dit gevolgen heeft voor de grond- en watersituatie. BEREIKBAAR NU EN IN DE TOEKOMST Er is twijfel over de aanname dat het gebruik van de auto in 2040 zal afnemen. Het bezit van auto's neemt nog steeds toe, en er is behoefte aan meer ambitie in de visie om verkeersdrukte te verminderen. De auto is belangrijk voor inwoners en moet een prominente rol krijgen in het visiedocument. Er zijn vragen bij de stompaanpak en de suggestie die in de visie kan worden gelezen om parkeernormen te verlagen. Er moet aandacht zijn voor sluipverkeer, vooral in gebieden zoals Kootwijk. Er is behoefte aan meer ruimte voor 30 km wegen, maar uitzonderingsposities moeten zorgvuldig worden overwogen. De Westelijke Rondweg wordt genoemd, maar er moet eerst aandacht zijn voor de Oostelijke Randweg. Er moet duidelijkheid komen over cofinanciering en tracékeuze. OVERIGE OPMERKINGEN Er is inconsistentie in het aantal kernen dat wordt genoemd (soms 9, soms 10). De gemeente Barneveld kent veel kleine huishoudens, wat belangrijk is om mee te nemen in de visie. De omgevingsvisie wordt regelmatig geactualiseerd, met een cyclus van maximaal 4 jaar. Dit biedt flexibiliteit en ruimte voor ontwikkeling. Tekstuele aanpassingen, typfouten, dubbele teksten

In de visie is opgenomen dat we vanuit de gemeentelijke verantwoordelijkheid vooral zoeken naar de directe koppeling met onze gebiedsontwikkeling. Verder een samenwerkingspunt met het waterschap en grondeigenaren en/of terreinbeherende organisaties Is in de visie opgenomen

Met de groei zal het aantal auto’s inderdaad nog toenemen. Het gaat ook niet om de afname in absolute zin, maar relatief per inwoner. In de visie is opgenomen dat de auto voor onze plattelandsgemeente belangrijk blijft. Dit wordt in de visie nu nog wat scherper beschreven. Waar nodig komt er ook meer asfalt. De ambitie voor nieuwe wijken is om bij de inrichting de STOMP-aanpak als ontwerpprincipe te gebruiken. Volgens de gemeentelijke gegevens is er in Kootwijk nog geen sprake van een structureel probleem. Dit is al een ambitie van de visie

68

De oostelijke rondweg heeft inderdaad de hoogste prioriteit. De zoektocht naar cofinanciering (i.p.v. alles zelf doen) wordt in de tekst opgenomen

68

Het gaat om 9 kernen. Dit is aangepast In vergelijking met de landelijke cijfers heeft Barneveld meer grote gezinnen ten opzichte van andere samenstellingen. In het huisvestingsbeleid krijgen woningen voor starters en ouderen extra aandacht In de omgevingsvisie wordt op twee plaatsen het cyclische karakter van het instrumentarium aangegeven. Het streven is om beleidscyclus en P&C-Cyclus goed te verbinden. De tekst is nogmaals gecontroleerd en gecorrigeerd. Teksten van thema’s, gebieden en kernen komen inderdaad vaker voor. Dit is bewust om ervoor te zorgen dat de informatie op verschillende niveaus toegankelijk is.

Omgevingsvisie Barneveld 2040 Ontwerp

18 maart 2025

Gemeente Barneveld Raadhuisplen 2, 3771 ER Barneveld www.barneveld.nl sab adviseurs in ruimtelijke ontwikkeling Frombergdwarsstraat 54, 6814 DZ Arnhem info@sab.nl - www.sab.nl

Disclaimer tekst Bij het samenstellen is de grootst mogelijke zorgvuldigheid nagestreefd. Toch kan de informatie in deze uitgave niet juist of onvolledig zijn. De gemeente Barneveld is hiervoor niet aansprakelijk. Als u van mening bent dat er beeldmateriaal is gebruikt waarover u het beeldrecht heeft, neem dan contact op met de gemeente Barneveld via onze website of bovengenoemde adres. Copyright Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen, in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt worden in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de gemeente Barneveld.

Voorwoord Voorwoord Bennie Wijnne, wethouder gemeente Barneveld Voor u ligt de Omgevingsvisie Barneveld 2040. In deze visie geven we een beeld van de toekomst van onze gemeente, welke kansen en uitdagingen er op ons pad liggen, welke ontwikkelingen bijdragen aan een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en welke keuzes we daarin als gemeente maken. Barneveld is in ontwikkeling. De groei van onze gemeente en de uitdagingen die op ons afkomen, brengen grote opgaven met zich mee die vragen om oplossingen op het gebied van wonen, werken, mobiliteit, energie, klimaat en verduurzaming. Het gaat daarbij om de toekomst van onze dorpen, om het waardevolle gebied er omheen. Er moeten belangrijke keuzes gemaakt worden. Keuzes die invloed hebben op de inrichting van de ruimte waarin we dagelijks wonen, werken en ontspannen. Hoe willen we dat onze gemeente er in 2040 uitziet? En wat moeten we komende jaren doen om daar te komen? Dat doen we in een tijd waarin de wereld om ons heen in een snel tempo verandert. Op de gebeurtenissen op landelijk, Europees en wereldniveau hebben we beperkt invloed, maar ze kunnen en zullen ook van invloed zijn op de antwoorden die we nu geven.

leefomgeving waren essentieel voor de totstandkoming van een visie die aansluit bij een realistisch toekomstbeeld. In de omgevingsvisie stellen we hoge ambities met daarbij wel het besef dat niet alles, overal en op hetzelfde moment kan. Soms zal het schuren en hangt het behalen van de ambities samen met de financiële mogelijkheden van de gemeente. Het is aan de gemeenteraad om – rekening houdend met alles wat is ingebracht - in deze visie de integrale keuzes te maken voor de hele gemeente Barneveld. Daarbij realiseren we ons dat er in de dynamiek van de ontwikkelingen ook aanleiding kan zijn om plannen en ambities en bij te stellen en onze visie daarop aan te passen. Ik wil graag mijn dank uitspreken aan iedereen die heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de Omgevingsvisie Barneveld 2040, in het bijzonder onze inwoners en ondernemers in onze dorpen en in ons landelijk gebied. Maar ik doe hierbij tegelijkertijd een dingend beroep op diezelfde inwoners, ondernemers en organisaties om ook in de eigen leefomgeving met de ambities en doelstellingen van deze omgevingsvisie aan de slag te gaan. Barneveld verder vooruit, dat doen we samen. Met vriendelijke groet, Bennie Wijnne

Onze gemeente Barneveld kent krachtige gemeenschappen. Of het nu gaat om het dorp waar men woont, de sociale netwerken, de kerk die men bezoekt, de vereniging waar men lid van is of de familie- en vriendschapsbanden die men onderhoudt, er is een sterke onderlinge verbondenheid. De ‘doe-mentaliteit’ en zelfredzaamheid zorgen ervoor dat Barneveld een broedplaats is voor innovatie en ondernemerschap. Mensen pakken zaken aan, werken samen en dragen bij aan een betere en duurzame toekomst. Die betrokkenheid is onmisbaar geweest bij het opstellen van deze omgevingsvisie. Sinds 2021 hebben inwoners en ondernemers, belangengroepen, experts, maatschappelijke organisatie, bestuurders en ambtenaren veel energie gestoken in het ontwikkelen van deze omgevingsvisie. Vanuit persoonlijke ervaringen of expertise zijn de inzichten gedeeld die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van hun eigen leefomgeving. De hoge opkomst, de soms kritische vragen en de levendige gesprekken tijdens de participatieavonden getuigen van een sterke betrokkenheid en een gemeenschappelijk streven naar een vitale en toekomstbestendige gemeente. De aandachtspunten en wensen vanuit de samenleving over de ontwikkeling van de fysieke

Bennie Wijnne, wethouder Ruimtelijke ordening gemeente Barneveld

4

5

Samenvatting De Omgevingsvisie Barneveld 2040 is de toekomstvisie voor de gemeente Barneveld op het gebied van wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie, ruimtelijke kwaliteit en gezondheid. De visie is ontstaan uit een proces van participatie en samenwerking met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden. De gemeente Barneveld staat voor grote uitdagingen, zoals de groei met 8.000 woningen en 20.000 inwoners tot 2040. De visie richt zich op vijf hoofdopgaven: een gezond en toekomstbestendig Barneveld, prettig leven in vitale dorpen, ruimte voor ondernemerschap, een waardevol landelijk gebied en goede bereikbaarheid. De gemeente is ingedeeld in vijf gebieden, elk met een eigen karakter en identiteit, om de ambities gebiedsgericht te vertalen. Als strategisch document vormt de omgevingsvisie de basis voor verdere uitwerking in omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. De visie is een uitnodiging voor doorgaande samenwerking en participatie, en blijft een dynamisch document dat we periodiek toetsen en aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen. Het doel is samen te werken aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige fysieke leefomgeving in de gemeente Barneveld. Het Barnevelds DNA De identiteit, cultuur en kernwaarden van de gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente het is en wil zijn in 2040.

De gemeente bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen. Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, sociale verbanden, de kerk, verenigingen of familie- en vriendschapsbanden. Het ons-kent-ons-gevoel en de zelfredzaamheid zijn gewaardeerde eigenschappen. Dit is zeker in de kleinere kernen het geval. De gemeente Barneveld is relatief jong en kent grote huishoudens. De inwoners zijn echte doeners met een hoog arbeidsethos, wat blijkt uit de hoge arbeidsparticipatie en de lage werkloosheid.

6

De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland en aan de rand van de Randstad. Het ligt in de steeds meer verstedelijkende as van de A1 met ook grote nabijgelegen plaatsen als Amersfoort, Apeldoorn en Deventer. Deze ligging betekent dat Barneveld deel uitmaakt van een dynamisch gebied met grote ruimtelijke opgaven. Barneveld werkt samen in de Regio Foodvalley en in de regio’s Arnhem-Nijmegen en Utrecht-Amersfoort om de groei en ontwikkeling op een goede wijze te laten plaatsvinden. Rol van de gemeente De rol van de gemeente verandert mee met de samenleving. De uitdagingen voor de toekomst zijn gezamenlijke opgaven. Inwoners en ondernemers nemen steeds vaker het initiatief voor hun leefomgeving. De gemeente werkt samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om de ambities en opgaven te realiseren in de fysieke leefomgeving. De gemeente neemt verschillende rollen aan, afhankelijk van de mate van betrokkenheid en financiële verplichtingen. Een visie in vijf hoofdopgaven De omgevingsvisie schetst een aantrekkelijk toekomstbeeld voor de gemeente Barneveld. In 2040 is de gemeente een plek waar iedereen gezond, gelukkig en vitaal kan leven. De wijken en kernen zijn divers en geschikt voor alle leeftijden, met een sterke en zelfredzame gemeenschap. Er zijn 8.000 nieuwe woningen bijgekomen en de wijken zijn groen en klimaatbestendig ingericht.

De energietransitie is grotendeels voltooid, en de gemeente is duurzaam. Barneveld en Voorthuizen zijn goed bereikbaar, en het gebruik van de auto is afgenomen ten gunste van fietsen en openbaar vervoer. Dit is ambitie. De realiteit gebiedt ook dat niet alle opgaven binnen deze omgevingsvisie kunnen worden opgelost. Niet alles kan tegelijkertijd en overal worden gerealiseerd. Er zijn ruimtelijke, financiële en juridische randvoorwaarden die de haalbaarheid zullen beïnvloeden.

7

De belangrijkste ambities en ontwikkelingen voor de vijf hoofdopgaven zijn als volgt: Gezond en toekomstbestendig Barneveld Gezondheid en de fysieke leefomgeving zijn onlosmakelijk verbonden. De gemeente streeft naar een klimaatneutrale gemeente in 2050 en richt zich op een gezonde leefomgeving door aandacht te besteden aan natuur, biodiversiteit, en klimaatadaptatie. We zetten in op een gezonde leefstijl, cultuurparticipatie en sociale cohesie. De gemeente wil gezondheidsverschillen tussen wijken verkleinen en een inclusieve en toegankelijke leefomgeving creëren. Prettig leven in vitale dorpen De gemeente streeft naar 8.000 extra woningen tegen 2040, verdeeld over alle kernen. We zetten in op een divers woningaanbod en levensloopbestendige wijken. Basisvoorzieningen zoals scholen, sportfaciliteiten en eerstelijnszorg moeten en kunnen meegroeien met de woningbouw en groei van de bevolking. De openbare ruimte richten we toekomstbestendig en inclusief in, met aandacht voor groen, wateropvang, en ontmoeting. Ruimte voor ondernemerschap Barneveld wil een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven blijven en meer werkgelegenheid scheppen. De gemeente richt zich op arbeidsintensieve bedrijven en innovatie, met speciale aandacht voor de maakindustrie en agrifood sector.

We bieden ruimte aan kleine en startende bedrijven in of nabij de kernen, terwijl grotere bedrijven zich op bedrijventerrein Harselaar kunnen vestigen. En we stimuleren professioneel parkmanagement om bedrijventerreinen aantrekkelijk te maken. Waardevol landelijk gebied De gemeente zet in op toekomstbestendige landbouw, natuurherstel, en een robuust watersysteem. We streven naar naar een 10% groen-blauwe dooradering in het landelijk gebied en stimulering van natuurinclusieve landbouw. Ondernemers worden gevraagd maatregelen te nemen die bijdragen aan

8

emissiereductie naar water, bodem en lucht. Voor agrarische ondernemers die willen omschakelen, verbreden of stoppen wordt het functieveranderingsbeleid toegepast. De gemeente werkt waar mogelijk mee om het Groene Valleilint te versterken als ecologische verbinding tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug en ziet deze prima samen gaan met agrarisch natuurbeheer in combinatie met de bestaande veehouderij. Bereikbaarheid nu en in de toekomst De gemeente richt zich op veilige en gemakkelijke verplaatsingen binnen, vanuit, naar, en door Barneveld. Wat betreft priotering zetten we in op de volgende volgorde: lopen, fietsen, openbaar vervoer, deelmobiliteit en privé auto. Dit neemt niet weg dat de auto belangrijk blijft. We nemen maatregelen om doorstromingsproblemen te verminderen en de leefbaarheid te verbeteren. Zo zijn de aanleg van de oostelijke rondweg en westelijke randweg Barneveld belangrijke projecten. Een visie op vijf deelgebieden en negen kernen De opgaven vertalen zich door naar de deelgebieden van de gemeente. Er zijn vijf deelgebieden, elk met hun eigen karakter en ontwikkelingsrichting: de Veluwe, het oostelijk buitengebied, het recreatiegebied Voorthuizen, het verstedelijkt gebied, en het westelijk buitengebied. Het profiel van elk gebied is maatgevend voor de keuzes die de gemeente daarvoor maakt.

De Veluwe De Veluwe is een hooggelegen natuurgebied met bossen, heidevelden en stuifzandgebieden. Het gebied is belangrijk voor recreatie en natuurbehoud. De gemeente streeft naar behoud en versterking van de natuurwaarden en waar mogelijk inzetten op natuurherstel. In het recreatieve beleid is een speerpunt om recreatie vooral in goede banen te leiden om overbelasting te voorkomen.

9

portemonnee en levensloopbestendige woningen. Verder richten we ons op het ontwikkelen van een lokaal bedrijventerrein om lokale bedrijven te ondersteunen en te laten groeien.

Garderen Sterke toeristische sector, vergrijzing. Woningbouwopgave: ongeveer 300 woningen tot 2040, ongeveer de helft binnen de bestaande kern, de rest aan de randen van het dorp. Deze uitbreiding van het aantal woningen biedt een kans om het woningaanbod te diversifiëren en betaalbare woningen te bouwen voor jongeren en jonge gezinnen, wat vergrijzing kan tegengaan. Ook streven we naar het versterken van de toeristische sector door het verbeteren van de kwaliteit van vakantieparken en het spreiden van toeristen om overbelasting te voorkomen. Kootwijk Historisch karakter, behoefte aan woningen voor starters en jonge gezinnen. We kijken naar mogelijkheden om beperkt extra woningen te bouwen: 10 tot 20 woningen. Samen met bewoners worden geschikte locaties onderzocht, waarbij we rekening houden met natuur- en landschapswaarden, met mogelijkheden voor bouwen op eigen erf. We zetten in op betaalbare woningen voor starters en jonge gezinnen, om de bevolkingssamenstelling evenwichtiger te maken. Daarnaast moedigen we initiatieven aan voor verduurzaming van de leefomgeving, zoals regenwaterinfiltratie en het verduurzamen van woningen. Oostelijk buitengebied Dit gebied kenmerkt zich door agrarische bedrijvigheid en kleinschalige landschappen. De gemeente wil het agrarisch ondernemerschap ondersteunen en tegelijkertijd de landschappelijke en natuurlijke waarden versterken.

Er is aandacht voor klimaatadaptatie en het robuuster maken van het bekenstelsel. Kootwijkerbroek Ondernemende kern, behoefte aan diverse woningvoorraad. Hier gaan we voor een aanzienlijke groei van ongeveer 800 woningen tot 2040. De lopende ontwikkelingen in Oostbroek en het Puurveen leveren al 300 woningen op, de resterende 500 woningen worden gepland. De focus ligt op een gevarieerd woningaanbod, met aandacht voor starters, mensen met een kleinere

10

Stroe Goede bereikbaarheid, kansen voor groei en diversiteit in woningaanbod. Doel: een groei van ongeveer 500 woningen tot 2040, inclusief de lopende ontwikkeling van het Wulperveld en andere inbreidingslocaties. De resterende ontwikkeling gaat via inbreiding en uitbreiding in de dorpsranden. De focus ligt op meer diversiteit in woningaanbod, met aandacht voor jongeren en ouderen. We gaan voor behoud en uitbreiding van voorzieningen, zoals onderwijs, sport en eerstelijnszorg, om de groeiende bevolking te ondersteunen. Recreatiegebied Voorthuizen Het recreatiegebied Voorthuizen is een belangrijk recreatiegebied met veel vakantieparken en campings. De gemeente wil de recreatieve sector verduurzamen en klimaatbestendig maken. We streven naar een goede balans tussen recreatie, natuurbehoud en verbetering van bereikbaarheid en veiligheid. Verstedelijkt gebied Dit gebied omvat de kernen Barneveld en Voorthuizen, die zich kenmerken door een mix van wonen, werken en voorzieningen. De gemeente streeft naar een gezonde en toekomstbestendige groei, met aandacht voor groen, infrastructuur en voorzieningen. Barneveld Centrale kern met veel voorzieningen, grote woningbouwopgave. Hier ligt een grote woningbouwopgave van ongeveer 4.000 woningen tot 2040. Geplande ontwikkeling zijn onder andere de Burgt en Bloemendal, met inbreidingskansen en nieuwe woningen in de dorpsrandzones.

Speciale focus ligt op stationslocaties. Speerpunten in het woonbeleid: levensloopbestendige

11

woningen, starters, gezinnen, arbeidsmigranten en aandachtsgroepen. Om de groeiende bevolking te ondersteunen, willen we het voorzieningenniveau behouden en versterken. Voorthuizen Levendig dorp met toeristische aantrekkingskracht, behoefte aan vergroening. Hier ligt een opgave van ongeveer 1.400 nieuwe woningen tot 2040, met meerdere gebiedsontwikkelingsprojecten aan de zuidzijde zoals Holzenbosch, Wikselaarse Eng, Schooneng, maar ook het woonwerklandschap Voorthuizen aan de zuidzijde en kansen voor woningbouw in de bestaande kern en de noordwestelijke dorpsrandzone. Het beleid richt zich op een woonmilieu waar wonen en landschap samengaan, met robuuste beekzone. We willen het voorzieningenaanbod versterken, met aandacht voor zowel de eigen inwoners als toeristen. Harselaar Regionaal bedrijventerrein, kansen voor duurzame en klimaatbestendige inrichting. Westelijk buitengebied Dit gebied is van hoge landschappelijk waarde, mede door de aanwezigheid van historisch waardevolle cultuurlandschappen: het kleinschalig kampenlandschap met landgoederen en het veenontginningslandschap. Het grondgebruik wordt grotendeels bepaald door de aanwezigheid van de grondgebonden landbouw, voornamelijk melkveebedrijven. Intensieve veehouderijen liggen verspreid in het gebied.

De gemeente wil de toeristische en recreatieve sector versterken en tegelijkertijd de natuurlijke en landschappelijke waarden behouden. Het beleid richt zich op het stimuleren van multifunctionele en/of extensievere vormen van landbouw in en rond de natuurkernen van het Groene Valleilint.

12

De Glind Uniek dorp met jeugdhulpfuncties, behoefte aan meer reguliere woningen. Hier ligt een groeiopgave van ongeveer 110 woningen tot 2040. De bouw van een ecodorp voorziet in 30 woningen. De resterende 80 woningen worden gepland. Primair gericht op voorzien in eigen behoefte, met aandacht voor starters en beperkte groei van gezinshuizen. We hebben de ambitie om het vastgoed te verduurzamen en een duidelijke ruimtelijke structuur te creëren met de uitbreiding van de kern. Terschuur en Zwartebroek Sterke sociale samenhang, kansen voor woningbouw en versterking van beekzones. Hier ligt een opgave van ongeveer 600 woningen. De ontwikkeling van De Eendracht en Dwarsakker bevat al 240 woningen (peildatum 2021). En we verwachten dat er circa 100 woningen op inbereidingslocaties gerealiseerd kunnen worden. Voor ongeveer 260 woningen moet nog een locatie gevonden worden. We zetten in op ontwikkeling voor landschap en klimaat door groene recreatieve verbindingen te creëren en beken te versterken. Voor vrijwel alle kernen geldt dat de groei ook een positieve ontwikkeling kan opleveren voor het voorzieningenaanbod. Er is behoefte aan behoud en uitbouw van bestaande voorzieningen zoals sport, onderwijs, kinderopvang, cultuur en eerstelijnszorg.

Daarbij is de beleidslijn naar zoveel mogelijk multifunctioneel gebruik en waar het kan ook medegebruik van voorzieningen tussen naburige kernen. Natuurlijk alleen als randvoorwaarden van capaciteit, bereikbaarheid en toegankelijkheid dat mogelijk maken. Van visie naar uitvoering De omgevingsvisie vormt de basis voor verdere uitwerking in beleids- en gebiedsprogramma’s en het omgevingsplan. Het is een dynamisch document dat regelmatig wordt geactualiseerd op basis van nieuwe ontwikkelingen.

13

Inhoudsopgave Samenhang in instrumenten De omgevingsvisie geeft de richting aan voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving zowel voor de gemeente als de samenleving. De visie wordt uitgewerkt in programma’s op thema- of gebiedsniveau en krijgt een juridische basis in het omgevingsplan. De instrumenten zijn sterk met elkaar verbonden en worden actief gemonitord en zo nodig aangescherpt. De omgevingsvisie wordt regelmatig geactualiseerd, met een cyclustijd van maximaal vier jaar. Zo blijft de visie actueel en aansluiten bij nieuwe ontwikkelingen. Vier belangrijke ontwikkelingen die we volgen zijn defensieactiviteiten bij Stroe, het stikstofdossier, de ontwikkeling van woningbouw en de problematiek van de netcongestie. Doorwerking De omgevingsvisie geeft richting aan de doorwerking in beleids- en gebiedsprogramma’s en de uitvoering van initiatieven. Beleidsprogramma’s koppelen we zoveel mogelijk aan de vijf hoofdopgaven uit de omgevingsvisie. De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast en bepaalt de kaders en ambities voor de fysieke leefomgeving. Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor de uitvoering en realisatie van deze ambities en stelt de programma’s op. De omgevingsvisie als afwegingskader De omgevingsvisie vormt de basis voor een integraal afwegingskader voor de wenselijkheid en prioritering van activiteiten, maatregelen en initiatieven.

Activiteiten worden afgewogen tegen de doelstellingen en ambities van de visie, waarbij de fysieke leefomgeving in dienst staat van maatschappelijke behoeften. Voor initiatieven die niet passen binnen het omgevingsplan kan een vooronderzoek worden aangevraagd. De gemeente toetst het plan op wenselijkheid en haalbaarheid. Aan de omgevingstafel nemen alle relevante ketenpartners deel om integrale en gedragen oplossingen te vinden. Monitoring De gemeente hanteert een systematiek om periodiek te beoordelen of de ontwikkelingsrichting nog juist is en de doelen binnen bereik zijn. Dit gebeurt door middel van de leefomgevingsfoto en de Omgevingseffectrapportage (OER), waarbij een beeld wordt gegeven van de leefomgeving en de trends die die als gevolg van de beleidsuitvoering optreden.

14

Voorwoord Samenvatting

4 6

1. Inleiding

16

2. Dit is Barneveld

22

2.1

Het Barneveldse DNA

22

2.2 Barneveld in een breder perspectief 2.3 Lagenbenadering als hulpmiddel bij de ontwikkelopgaven 2.4 Rol van de gemeente in de fysieke leefomgeving

24 26 28

3. Visie op de opgaven

30

3.1 Een gezond en toekomstbestendig Barneveld 3.2 Prettig leven in vitale dorpen

32 44

3.3 Ruimte voor ondernemerschap

50

3.4 Waardevol landelijk gebied 3.5 Bereikbaar nu en in de toekomst

56 62

4. Visie op de gebieden

69

4.1 De Veluwe

72

4.2

Garderen / Kootwijk / Militair terrein Stroe Oostelijk buitengebied Kootwijkerbroek / Stroe

88

4.3 4.4

Recreatiegebied Voorthuizen Verstedelijkt gebied

102 108

4.5

Barneveld / Voorthuizen / Harselaar / Esvelderbeekzone / Zeumeren Westelijk buitengebied

140

Zwartebroek en Terschuur / De Glind

5. Van visie naar uitvoering

156

5.1 Samenhang in instrumenten

156

5.2 De Barneveldse beleidscyclus

158

5.3 5.4 5.5

160

Doorwerking: beleidsprogramma’s onder de Omgevingswet Rolverdeling tussen College van Burgemeester en Wethouders en de Gemeenteraad Afwegingskader voor activiteiten

161 163

5.6 Intake- en omgevingstafel (vooronderzoek en uitwerkings onderzoek)

164

5.7 Monitoring

165

15

De visie houdt rekening met trends, ruimte voor langetermijnontwikkelingen en kaders voor toekomstige keuzes. Veel ambities zijn niet nieuw en bouwen voort op eerder beleid. De duurzaamheidsambities richten zich op 2030 en 2050, in lijn met provinciaal en landelijk beleid. De omgevingsvisie brengt de ambities samen en werkt toe naar verdere integratie van beleid.

16

Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Dit is Barneveld

Uitnodiging tot initiatieven Bovendien houdt de omgevingsvisie een uitnodiging in aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om eigen wensen en initiatieven te ontwikkelen en te vervullen. De omgevingsvisie kan daarbij als achtergrond worden gebruikt voor de wenselijkheid van projecten en initiatieven. De gemeente geeft op deze manier inzicht in de mogelijke ontwikkel– en gebruiksruimte aan de inwoners en ondernemers.

3. Visie op de opgave

1.1. De omgevingsvisie en de plek in de beleidscyclus De omgevingsvisie is in de eerste plaats een strategisch document dat de langetermijnkeuzes beschrijft voor de fysieke leefomgeving. Het is de start voor uitwerking en de basis voor andere instrumenten van de Omgevingswet, zoals het omgevingsplan van de gemeente en omgevingsprogramma’s. De visie dient als kapstok voor een integrale uitwerking van gebieds- en beleidsprogramma’s en voor het omgevingsplan, dat de regels vastlegt voor de fysieke leefomgeving in de gemeente. Dat omgevingsplan vervangt de bestemmingsplannen en een groot deel van de gemeentelijke verordeningen. Die documenten maken deel uit van de beleidscyclus van de Omgevingswet waarin beleidsontwikkeling, uitvoering, monitoring en evaluatie continu op elkaar aansluiten. De omgevingsvisie is daar dus een essentieel onderdeel van.

De omgevingsvisie geeft antwoord op de volgende vragen: - Welke ambities hebben we voor het toekomstige Barneveld? - Hoe willen we dat de gemeente Barneveld eruitziet in 2040? - Welke uitdagingen en ontwikkelingen kent de gemeente Barneveld? - Welke keuzes maken we vandaag om het toekomstige Barneveld vorm te geven?

Periodieke toetsing De omgevingsvisie is een dynamisch document. Uiteraard wordt de visie formeel vastgesteld, maar in de toekomst blijft er voldoende ruimte voor verdere bestuurlijke en publieke discussie. De wereld om ons heen en onze leefomgeving veranderen voortdurend. De omgevingsvisie wordt daarom periodiek getoetst aan nieuwe ontwikkelingen (in ieder geval eens per vier jaar) en uitgewerkt in programma’s, plannen en projecten. Ook binnen de jaarlijkse begrotingscyclus vindt een toetsing plaats op actualiteit. Hieruit kunnen aanpassingen volgen.

4. Visie op de gebieden

De gemeente Barneveld presenteert de Omgevingsvisie Barneveld 2040. Dit document geeft een gezamenlijk beeld voor de toekomst van de gemeente Barneveld. Het beschrijft de gewenste ontwikkeling voor de fysieke leefomgeving in onze gemeente op het gebied van gezondheid, wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit. Volgens de ambitie is de gemeente Barneveld in 2040 een gezonde en toekomstbestendige gemeente, waar inwoners, ondernemers en bezoekers zich thuis voelen. Om dit te bereiken, maken we strategische keuzes en stellen we ons beleid vast voor de fysieke leefomgeving.

Inspiratie De omgevingsvisie is ook een inspiratiedocument voor de ontwikkeling van de gemeente Barneveld in de periode tot 2040. Door bewust de sociale en fysieke aspecten bijeen te brengen, krijgt de omgevingsvisie nog meer impact.

5. Van visie naar uitvoering

1. Inleiding

17

1.3. Participatie Omdat de omgevingsvisie de koers bepaalt, was het belangrijk de visie samen met de belanghebbenden op te stellen. De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie Barneveld 2040 vast, maar de koers heeft de komende jaren invloed op iedereen. Inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden zijn betrokken bij hun omgeving en veel uitdagingen waar de maatschappij voor staat, zijn te complex om als gemeente zelfstandig over te beslissen. Bovendien vraagt ook de uitvoering om een goede samenwerking en relatie met inwoners, ondernemers en ketenpartners.

Op basis van harde opgaven, maatschappelijke ontwikkelingen, trends en de uitkomsten van de eerste participatieronde leverde de volgende fase twee toekomstscenario’s op. Deze scenario’s – Vooruit met Barneveld en Verder met Barneveld – schetsen de hoeken van het speelveld binnen realistische kaders en vormen de basis voor het gesprek met de samenleving en stakeholders. Daarnaast vormen ze het uitgangspunt om de milieueffecten en de uitvoeringseffecten te onderzoeken per scenario.

Met bijeenkomsten, werksessies, enquêtes en andere middelen zijn zoveel mogelijk mensen betrokken bij deze omgevingsvisie. We waren aanwezig bij evenementen, organiseerden omgevingsvisieavonden en bijeenkomsten met ketenpartners en maatschappelijke organisaties, ontvingen vele reacties en belegden sessies met betrokken raadsleden, het college en ambtelijke werkteams. Op die manier hebben veel mensen meegedacht.

Met de resultaten van onder meer de tweede participatieronde en de omgevingseffectrapportage over de toekomstscenario’s werkten we in de derde fase toe naar een voorkeursscenario. Dit beschrijft de kijkrichting van de gemeente per opgave: wat willen we, wat zijn onze ambities? De doelstellingen

18

Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Dit is Barneveld

In de eerste fase stelde de gemeenteraad de Hoofdlijnennotitie Barneveld 2040 vast, met daarin de eerste keuzes voor de toekomst van de gemeente Barneveld richting 2040.

domein en een visie op dienstverlening.

1.4. De uitdagingen en opgaven van de gemeente Barneveld De gemeente staat in deze periode voor grote uitdagingen, waarvoor de volgende doelen zijn gesteld: - Een passende ontwikkeling van gemeente Barneveld, waar je goed kunt wonen, werken, reizen en samenleven. - Een duurzame gemeente Barneveld met een gezonde en veilige omgeving om in te leven, nu en in de toekomst. - Een waardevol landelijk gebied, met perspectief voor de landbouw en herstel van natuur en landschap. - Een open en bereikbare gemeente Barneveld, een gemeentebestuur en organisatie die goed luistert naar de inwoners, samenwerkt, uitgaat van de eigen kracht van inwoners en hen ondersteunt waar nodig. - Iedereen doet mee: waar iedereen belangrijk is en gelijke kansen krijgt.

Deze kunnen dienen tot integrale beleidsprogramma’s, waarin het beleid van de verschillende visies verder wordt uitgewerkt naar thema of gebied en waarin ook verbinding wordt gelegd naar de noodzakelijke en beschikbare middelen. De omgevingsvisie staat dus niet op zichzelf. In de omgevingsvisie van de gemeente Barneveld kijken we in de richting van 2040, en soms nog iets verder. Deze doelstellingen hebben grote invloed op de doelen en ambities voor de fysieke leefomgeving. Voor de omgevingsvisie zijn ze vertaald naar vijf hoofdopgaven: - Gezond en toekomstbestendig - Prettig leven in vitale dorpen - Ruimte voor ondernemerschap - Waardevol landelijk gebied - Bereikbaarheid nu en in de toekomst

Deze doelen komen samen in drie strategische, overkoepelende en samenhangende visies of beleidsplannen: de omgevingsvisie, het beleidsplan sociaal

19

3. Visie op de opgave

De uitwerking van het voorkeursscenario tot de ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040 vond plaats in de vierde en laatste fase. Dit ontwerp bevat ook de gebiedsgerichte uitwerking. Hiervoor is een derde participatieronde geweest, gesprekken met inwoners, bedrijven en belangenbehartigers.

De mate van betrokkenheid varieert van enthousiaste kreten op een post-it tot uitgebreide adviezen en alles ertussenin. De inbreng van inwoners, ondernemers, ketenpartners en maatschappelijke organisaties is als advies meegenomen naast de inbreng van het gemeentebestuur en de ambtelijke organisatie, en meegewogen in de uiteindelijke inhoud van de omgevingsvisie. (van de participatieronden is een apart verslag.)

4. Visie op de gebieden

en ambities voor de toekomst van de fysieke leefomgeving zijn vastgelegd in het voorkeursscenario.

5. Van visie naar uitvoering

1.2. Totstandkoming De Omgevingsvisie Barneveld 2040 is het resultaat van een proces dat in 2021 begon met de vaststelling van de Vertrekpuntennotitie door onze gemeenteraad. Deze notitie bevat het proces op weg naar een integrale omgevingsvisie. Het bestond uit vier fasen, waarin we in gesprek gingen met onze inwoners, ondernemers, stakeholders en partners.

1.5. Gebiedsgerichte uitwerking De gemeente Barneveld bestaat uit negen kernen, elk met een eigen karakter en identiteit en omringd door waardevol landschap en natuur. Omdat de ontwikkeling alle kernen raakt, is het een uitdaging deze eigenheid zoveel mogelijk te respecteren en te behouden.

De gebiedsgerichte uitwerking zorgt ervoor dat de ambities en opgaven zijn afgestemd op de kenmerken en behoeften van elk gebied. Dit helpt om de visie concreet en uitvoerbaar te maken, en om ervoor te zorgen dat de ontwikkelingen aansluiten bij de lokale context en waarden. We kunnen niet altijd voor iedere plek aangeven wat er moet gebeuren. Vaak is daarvoor nader uitwerking nodig. Maar we laten wel zien wat we willen bereiken en waarmee we rekening moeten houden.

Een belangrijk deel van de Veluwe ligt op het grondgebied van de gemeente. Hier bevinden zich grote natuurwaarden die moeten worden beschermd en waar mogelijk hersteld. Een ambitieuze opgave in de dynamiek van een landelijk gebied, waar boeren om ruimte en behoud van hun bedrijven vragen, in een stikstofcrisis die steeds zwaarder lijkt te drukken en in een

20

Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Dit is Barneveld

- Veluwe met de kernen Garderen en Kootwijk - Oostelijk buitengebied met de kernen Stroe en Kootwijkerbroek - Recreatiegebied Voorthuizen - Verstedelijkt gebied met de kernen Barneveld en Voorthuizen en het bedrijventerrein De Harselaar - Westelijk buitengebied met de kernen Terschuur, Zwartebroek en De Glind

3. Visie op de opgave

In de omgevingsvisie vertalen we de ambities daarom zoveel mogelijk gebiedsgericht. De gemeente Barneveld is daarvoor ingedeeld in vijf gebieden, elk met een eigen identiteit en opgaven en uitdagingen. Deze gebieden en hun kernen dragen een eigen karakter dat maatgevend is voor de ontwikkelrichting. De vijf gebieden zijn:

1.6. Vervolg en uitnodiging De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie Barneveld 2040 vast. De omgevingsvisie is bindend voor het gemeentebestuur. Voor de inwoners, ondernemers en organisaties in de gemeente Barneveld heeft de omgevingsvisie geen directe formele consequenties. Maar de visie laat wel zien waar we naartoe willen, welke ontwikkelingen plaatsvinden, welke rol wij als gemeente nemen en wat we verwachten van andere partijen. De omgevingsvisie biedt zo zicht op hoe, waar en wat in onze fysieke leefomgeving. Daarbij is de houding van de gemeente zoveel mogelijk ja, mits: denken in kansen en mogelijkheden. Op deze manier beschermen we de kwaliteit van onze gemeente, en geven we tegelijkertijd ruimte aan initiatieven om onze nieuwe doelen te bereiken. Participatie rond de omgevingsvisie gaat niet alleen over uitwisselen van ideeën. We willen samen werk maken van de opgaven en ambities. We werken aan een uitvoeringsprogramma waarin we aangeven welke projecten we met welke partijen aangaan en wat we van de samenleving verwachten.

4. Visie op de gebieden

Gelderse Vallei, met grote uitdagingen op het gebied van natuur, klimaat, energie en toekomstbestendige landbouw.

5. Van visie naar uitvoering

Deze opgaven zijn de basis voor de uitwerking van de omgevingsvisie en geven richting aan de keuzes die we vandaag maken om het toekomstige Barneveld vorm te geven. We laten zien waar we als gemeente voor staan en welke doelen en ambities we voor onze fysieke leefomgeving hebben. We geven aan welke aspecten en delen van onze fysieke leefomgeving we koesteren, waarderen en daarom willen behouden en verbeteren. Tegelijkertijd geven we weer hoe we omgaan met de opgaven. Dit vertaalt zich concreet in onder meer een groei tot 2040 met 8.000 woningen, met vele hectares bedrijventerrein en met ruim 20.000 inwoners. Dit betekent een toename van bijna een derde, tot ruim 80.000 inwoners, die allemaal een gezonde en veilige omgeving verwachten in de gemeente, waarin ze prettig kunnen wonen, werken en recreëren.

21

De inwoners van de gemeente zijn echte doeners. Er is sprake van een hoog arbeidsethos, wat goed terug is te zien in de hoge arbeidsparticipatie en de lage werkloosheidsgraad ten opzichte van het gemiddelde in Nederland. Veel inwoners zijn actief in een familiebedrijf, gemengd bedrijf of zijn zzp’er. Ook buiten het werk om gebeurt er veel: we kennen een sterk verenigingsleven, doen veel vrijwilligerswerk en zijn gewend zelf de handen uit de mouwen te steken.

22

De gemeente Barneveld bestaat uit negen unieke dorpskernen met ieder een eigen karakter, cultuur en identiteit. In de gebiedsgerichte uitwerking van deze omgevingsvisie staan we stil bij de unieke kernkwaliteiten, uitdagingen en opgave van iedere dorpskern, en van de verschillende delen van ons landelijk gebied.

2. Dit is Barneveld

Onze identiteit is sterk gefundeerd op de agrarische sector. De landelijkheid is in de hele gemeente goed voelbaar met een groot buitengebied met veel agrarische bedrijven. Buitenstaanders en inwoners zelf identificeren de gemeente sterk met de pluimveesector. Maar behalve pluimvee kennen we ook een sterke kalverhouderij en de nodige gemengde bedrijven, waarbij er vaak sprake is van familiebedrijven. De keten om de agrarische sector heen is groot en goed vertegenwoordigd in de gemeente Barneveld.

3. Visie op de opgave

In het Voorkeursscenario schetsten we samen met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden een toekomstbeeld waarin de inwoner van onze gemeente centraal staat. Dit scenario benadrukt de kracht van samenwerking en de rol van de gemeenschap in de vervulling van onze ambities. Het laat zien hoe we samen kunnen werken aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige leefomgeving, waarin iedereen zich thuis voelt en kan bijdragen aan de kwaliteit van leven.

We hebben veel verschillende soorten landschappen in onze gemeente, met ieder eigen kenmerkende plant- en diersoorten en een eigen dynamiek. De aantrekkingskracht van het gebied leidde dan ook tot een stevig toeristisch karakter van onze gemeente. De natuurlijke omgeving is van grote invloed op onze identiteit.

4. Visie op de gebieden

De identiteit, cultuur en kernwaarden van gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente we zijn en ook willen zijn richting 2040 en welke ontwikkelingen we op de weg daar naartoe willen doormaken. De gemeente Barneveld bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen. Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, de verschillende sociale verbanden, de kerk die ze bezoeken, de vereniging waar ze lid van zijn of via familie- en vriendschapsbanden. Het ons-kent-onsgevoel en de zelfredzaamheid die daarbij hoort is een gewaardeerde eigenschap. Het bijzondere karakter komt ook terug in de bevolkingsopbouw: de gemeente Barneveld is relatief jong en kent verhoudingsgewijs grote huishoudens.

bijvoorbeeld het Paradijs aan de westkant van onze gemeente, maar ook de bruisende recreatieplas Zeumeren als een zomerse hotspot.

De inwoners en ondernemers van de gemeente Barneveld zijn nauw verbonden met de omgeving. De natuurlijke schoonheid van de Veluwe en de Gelderse Vallei, de agrarische tradities en de hechte gemeenschappen vormen de basis van ons dagelijks leven. Deze omgeving biedt niet alleen een plek om te wonen, werken en recreëren, maar ook een bron van inspiratie en trots.

De gemeente Barneveld ligt precies op de overgang van de hooggelegen Veluwe naar de lagergelegen Gelderse Vallei. Onze gemeente maakt dan ook deel uit van twee grotere en verschillende gebieden: de Veluwe en de Gelderse Vallei. De leefomgeving van gemeente Barneveld is hiermee prachtig en uitermate divers. Denk aan grootschalige en uitgestrekte natuurgebieden zoals het Kootwijkerzand, het oude en kleinschalige landschap met

5. Van visie naar uitvoering

2.1 Het Barnevelds DNA