B-3.24 Besluit B&W over Raadsmemo Voorkeursscenario Omgevingsvisie Barneveld 2040 Dilemma's en botsingen Omgevingsvisie d.d. 21-5-24
Tekst van het document
Organisatieonderdeel: Leefomgeving Behandelaar: J. van den Bosch Telefoonnummer:
Voorstelnr. <Neem dossiernr over uit Ibabs> Barneveld, Portefeuillehouder: B. Wijnne
Ter kennisname naar de raad Nummer beleidsproduct:
Onderwerp:
Op overzicht Bestaand beleid (website)
concept voorkeursscenario omgevingsvisie Barneveld 2040
Gevraagde beslissing: 1. Instemmen met de inhoudelijke aanpassingen van het voorkeurscenario omgevingsvisie Barneveld 2040
1. Inleiding Op 23 april jl. heeft het college het concept van het voorkeurscenario besproken. Daaruit vloeien meerdere aanpassingen voort. In een memo dat als bijlage bij dit collegevoorstel is gevoegd, worden de voorgestelde aanpassingen besproken. Het college wordt gevraagd met de voorgestelde aanpassingen in te stemmen. Aansluitend kan het concept voorkeurscenario worden besproken in een openbare bijeenkomst van de gemeenteraad op 3 juni a.s.
2. Beoogd effect Met de bespreking in de raad (commissie grondgebied) op 3 juni a.s. wordt beoogd de inbreng van de raad te verkrijgen. Deze inbreng is van belang met het oog op de vaststelling van het definitieve voorkeursscenario.
3. Argumenten Omdat de gemeenteraad de omgevingsvisie vaststelt, is het belangrijk dat de raad tijdig inbreng kan leveren op de inhoud ervan. Het aan de raad voorleggen van het definitieve en complete concept voorkeursscenario, met als doel de inbreng van de raad daarop te verkrijgen, vormt hierin een belangrijke stap.
4. Kanttekeningen Geen.
5. Financiën Oriënterend zijn er enige tijd geleden twee interne sessies geweest over de uitvoerbaarheid van het voorkeursscenario, waaronder de financiële uitvoerbaarheid. Het was echter in dit stadium nog nauwelijks mogelijk daar concrete uitspraken over te doen. Om dat wel te kunnen zijn nog belangrijke vervolgstappen nodig in (gebiedsgerichte) keuzes, prioriteitstelling en rolverdeling gemeente en samenleving.
6. Participatie en communicatie Tussen februari en april 2023 heeft een uitgebreide participatieronde met de samenleving plaatsgevonden. Het verslag ervan is bij de stukken gevoegd. Zodra het college heeft besloten over dit voorstel, zal meteen communicatie richting de samenleving plaatsvinden en richting de deelnemers aan het participatieproces. In het verdere proces is een extra participatieronde voorzien om in gesprek te gaan met de samenleving over de gebiedsgerichte uitwerking naar de ontwerp omgevingsvisie.
7. Uitvoering In paragraaf 5.2. van het concept voorkeursscenario is een planning van het verdere proces richting de omgevingsvisie opgenomen. Deze planning is gericht op vaststelling van de omgevingsvisie in mei of in juni 2025.
8. Bijlagen •
Memo college aanpassingen voorkeursscenario
Memo Voorkeursscenario omgevingsvisie Barneveld 2040 Dilemma’s en botsingen omgevingsvisie
Datum:
21 mei 2024
Onderwerp:
Definitief concept voorkeursscenario omgevingsvisie (onderdeel Waardevol landelijk gebied) en dilemma’s en botsingen omgevingsvisie, ten behoeve van bespreking bijeenkomst raadsleden op 3 juni a.s.
Ter attentie van:
De leden van de gemeenteraad
Afzender:
Projectteam Omgevingsvisie
Portefeuillehouder
B. Wijnne
Mail behandelaar
jan.vandenbosch@barneveld.nl Telefoonnummer
06 - 25778447
Samenvatting Het projectteam omgevingsvisie wil graag de definitieve conceptversie van het voorkeursscenario omgevingsvisie Barneveld 2040 bespreken met de leden van de gemeenteraad, op het onderdeel “Waardevol landelijk gebied”. De tijdens de openbare vergadering op 2 november 2023 besproken versie van het voorkeurscenario versie bevatte dit onderdeel nog niet. Het is nu toegevoegd. Dit memo bevat toelichtende informatie en de vraagstelling aan de leden van de raad. Ook biedt het projectteam met dit memo aan de leden van de gemeenteraad aan de dilemma’s en botsingen die uit het voorkeurscenario voortvloeien. In totaal zijn 10 dilemma’s geïdentificeerd. We willen deze dilemma’s en botsingen graag met u bespreken tijdens een keuzesessie. De (openbare) bijeenkomst waarin bovenstaande wordt besproken vindt plaats op 3 juni a.s. vanaf 19.30 uur.
Toelichting voorkeurscenario In november 2022 heeft het college twee toekomstscenario’s vastgesteld met het oog op de komende omgevingsvisie Barneveld 2040. Het ene toekomstscenario heeft de naam “Verder met Barneveld”, het andere “Vooruit met Barneveld”. De beide toekomstscenario zijn vervolgens aan de samenleving voorgelegd in een uitgebreide participatieronde. Deze participatieronde heeft plaatsgevonden van februari t/m april 2023. Ook is van beide toekomstscenario een omgevingseffectrapportage opgesteld (OER), waarin de gevolgen van beide scenario zijn onderzocht op 10 aspecten van de leefomgeving.
Aansluitend is vanaf mei 2023 gewerkt aan het voorkeursscenario, waarmee de richting wordt bepaald voor de omgevingsvisie Barneveld 2040. In het voorkeurscenario wordt voor vijf hoofdopgaven in de fysieke leefomgeving beschreven wat de gemeente Barneveld wil bereiken tot 2040. Deze vijf hoofopgaven zijn: • Gezond en toekomstbestendig Barneveld • Prettig leven in vitale dorpen • Ruimte voor ondernemerschap • Waardevol landelijk gebied • Bereikbaar nu en in de toekomst. Het voorkeursscenario is een kijkrichting per opgave. Het bevat de ambitie van de gemeente Barneveld tot 2040. Daarbij is soms gekozen voor het toekomstscenario “Verder met Barneveld” en soms voor “Vooruit met Barneveld”. Ook komt het voor dat de keuze er ergens tussenin zit. Ook bevatten de toekomstscenario op enkele onderdelen geen keuzes. In dat geval is nu voor het eerst een keuze gemaakt. Het college wil een voorkeursscenario waarin Barneveld kleur bekent. Een duidelijk verhaal met heldere keuzes. Het betekent echter niet dat bij elke ontwikkeling aan alle ambities moet worden voldaan. Dat zal niet gaan. Daarom moet het voorkeursscenario worden gezien als een streven. Steeds zal worden geprobeerd zoveel mogelijk van de ambities te realiseren, waarbij per gebied of per locatie verschillende afwegingen gemaakt kunnen worden. Dit zal in de omgevingsvisie verder gebiedsgericht worden uitgewerkt.
Het voorkeursscenario is ook een heleboel niet. De confrontatie tussen de uitgewerkte opgaven heeft nog niet plaatsgevonden. Die stap heeft aansluitend plaatsgevonden. Voortvloeiend uit het voorkeurscenario zijn 10 dilemma’s en botsingen geïdentificeerd. Zie daarover hierna meer. Verder is er nog geen prioriteitsstelling en is er nog weinig geschreven over de rol van de gemeente en de rol van de samenleving. Evenmin bevat het voorkeurscenario een gebiedsgerichte uitwerking. Dat zijn allemaal stappen voor het vervolg: het uitwerken van het voorkeurscenario naar een volledige ontwerp omgevingsvisie. Met het oog op de behandeling destijds op 2 november 2023, werden de volgende vragen gesteld: ➢ Is de kijkrichting per opgave juist beschreven: is per opgave goed opgeschreven wat we willen voor de periode tot 2040? ➢ Waar ziet u de spanningsvelden tussen de opgaven: wat zijn de belangrijke dilemma’s waarover later een keuze moet worden gemaakt? ➢ Hoe kijkt u naar de rol van de gemeente: waar zou de gemeente zelf aan zet moeten zijn en wanneer laten we het aan de samenleving over? ➢ Wilt u al iets meegeven met het oog op de gebiedsgerichte uitwerking? ➢ Wat wilt u meegeven met het oog op prioritering: niet alles kan tegelijk. Wat is echt belangrijk, wat kan wel even wachten? Nu leggen wij u voor het onderdeel “Waardevol Landelijk Gebied” dezelfde vragen voor.
Omdat dit onderdeel gezien moet worden in de context van alle opgaven in Barneveld, ontvangt u van ons wel het complete definitieve concept voorkeursscenario. De vraag over de dilemma’s hebben wij intussen binnen het project al beantwoord. Vervolg Mede met de inbreng van de raadsleden zal het concept voorkeurscenario worden omgezet in een definitief voorkeursscenario. Vervolgens zal dit door het college worden vastgesteld. Aansluitend zal het voorkeursscenario worden uitgewerkt naar een volledige ontwerp omgevingsvisie. De gebiedsgerichte uitwerking is daarvan een zeer belangrijk onderdeel. 2
Toelichting dilemma’s en botsingen Uit het voorkeursscenario omgevingsvisie Barneveld 2040 vloeien meerdere dilemma’s voort, als we de opgaven met elkaar confronteren. Die dilemma’s zijn in beeld gebracht. In totaal zijn 10 dilemma’s geïdentificeerd. Graag willen we de dilemma’s met u bespreken. Het is niet per se de bedoeling dat een keuze wordt gemaakt voor een van de geboden alternatieven. In de formuleringen is bewust gezocht naar de randen van het speelveld. De waarheid zal vaak ergens in het midden liggen. Voor de verwoording richting de ontwerp omgevingsvisie gaat het vooral om wat er gezegd wordt in reactie op de voorgelegde dilemma’s. Soms zijn bijvoorbeeld beide opties aan de orde en gaat het om het leggen van accenten of een volgorde in prioriteit. De dilemma’s De 10 dilemma’s zijn onderstaand weergegeven met de titel en de kern van het dilemma. Alle dilemma’s zijn voorzien van een toelichting en van inzicht in de gevolgen van de ene of de andere keuze. De volledige tekst van alle dilemma’s is als bijlage bij dit memo gevoegd. 1. Groeien of bloeien? Staat het realiseren van onze groeiambitie voorop of willen we ons groeitempo matigen? Groei is geen doel op zich maar nodig om te kunnen voorzien in de woonbehoefte. Tegelijk brengt groei ook druk op de samenleving mee: het raakt de sociale cohesie en het is van invloed op ons typisch Barneveldse DNA.
Bovendien moeten, om te kunnen groeien, ook de randvoorwaarden (bijvoorbeeld mobiliteit, werklocaties, voorzieningen etc.) goed worden ingevuld. 2. Hoogwaardige leefomgeving of veel woningen? Bij het invullen van nieuwe woonlocaties staan betaalbaarheid en zuinig ruimtegebruik voorop, met een mix van inbreiding en uitbreiding. Dit raakt de gewenste kwalitatieve inrichting van ons stedelijk gebied op aspecten als duurzaamheid, gezondheid en welzijn. Kwaliteit kost echter geld. Wat staat voorop: kwaliteit of kwantiteit? 3. Bereikbaarheid, wel of geen optimale doorstroming van verkeer? Willen we altijd een goede doorstroming op de ontsluitingswegen, of accepteren we een matige doorstroming op de drukste momenten? Optimale doorstroming kost veel geld en stimuleert autogebruik. 4. Meer functies in woonwijken of niet? De afgelopen jaren hebben we vooral wijken gerealiseerd, waarin alleen gewoond kan worden. Er kan ook voor worden gekozen om, binnen grenzen, werken in woonwijken toe te staan en andere voorzieningen. Goed idee of niet? 5. Gezondheid, natuur, milieu en een economisch gezonde agrarische sector? 1. Een gezonde leefomgeving voor mens en natuur is net zo belangrijk als het bieden van een gezonde economische toekomst aan de agrarische sector in Barneveld. In de zoektocht naar een goede belangenafweging kunnen en zullen vanuit beide invalshoeken concessies noodzakelijk zijn.
Zolang en voor zover landelijk en provinciaal beleid daarvoor de ruimte laten, wil de gemeente op deze basis haar beleid inrichten. 2. Een gezonde leefomgeving voor mens en natuur is randvoorwaarde voor een toekomstbestendige en duurzame agrarische bedrijfsvoering. Gelet op de huidige situatie brengt dat onvermijdelijk een krimp van de agrarische sector met zich mee. Binnen de ruimte die er is willen we de transitie naar een duurzame agrarische sector 3
actief stimuleren en faciliteren. De gemeente wil niet wachten op landelijk beleid en voor zover nodig al zelf de nodige structurerende keuzes gaan maken. 6. Wel of niet extra investeren in wijken met gezondheidsachterstand? In de gemeente is er sprake van gezondheidsverschillen tussen wijken en buurten. Kiezen we ervoor om anders om te gaan met wijken waar mensen minder gezond zijn of willen we elke wijk op dezelfde manier behandelen? 7. Groene buffers in de verstedelijkte as; robuust of niet? Een robuuste inrichting van brede groene buffers in de verstedelijkte as Barneveld - Voorthuizen, strijdt om de ruimte met allerlei gewenste ruimtelijke functies in dezelfde omgeving. Wat staat voorop: groen of functie? 8. Gezondheid voorop of toch niet? De Omgevingswet maakt van gezondheid een te beschermen belang. Als we dat volgen dan kan dat consequenties hebben voor de gemeente omdat we dan in de ruimtelijke ordening veel meer rekening moeten houden met gezondheid. Hoe kijken we daarnaar? Staat gezondheid altijd voorop of is het onderdeel van de belangenafweging? 9. Bedrijfsfuncties in het landelijk gebied? Als gevolg van de transitie in het landelijk gebied is de verwachting dat er veel agrarisch vastgoed vrij komt in de aankomende jaren.
Volgens ons huidige functieveranderingsbeleid (Toetsingskader Landelijk Gebied) hebben stoppende agrariërs de mogelijkheid om hun agrarisch bedrijfsperceel te transformeren naar een bedrijfsperceel voor nietagrarische bedrijvigheid tot milieucategorie 2. Het verruimen van het functieveranderingsbeleid kan ervoor zorgen dat het voor agrariërs makkelijker wordt om te stoppen. Echter is dit wel in strijdt met de wens van het clusteren van werkfuncties. Kortom willen we stoppende boeren faciliteren of houden we vast aan het clusteren van bedrijvigheid? 10. Concentratie woningbouw in stedelijk gebied of meer ruimte voor woningbouw in het landelijk gebied? Als gevolg van de transities in het landelijk gebied zullen de komende jaren veel agrariërs (moeten) stoppen. Volgens ons functieveranderingsbeleid en Toetsingskader hebben stoppende agrariërs de mogelijkheid om hun agrarisch bedrijfsperceel te transformeren naar wonen. Door de potentiële omvang raakt het andere opgaven: het kan onze eigen woningbouwplannen in meerdere opzichten raken en het heeft negatieve consequenties op het vlak van gezondheid. Gaan we terughoudend om met woningbouw in het buitengebied of niet? Verdere proces De reactie op de diverse dilemma’s stelt het projectteam omgevingsvisie in staat om de juiste bewoordingen en richting te kiezen bij de uitwerking van het voorkeurscenario naar de ontwerp omgevingsvisie.
Bij de openbare behandeling van de ontwerp omgevingsvisie voordat deze ter inzage wordt gelegd, kunt u vaststellen hoe de verkregen inbreng in het ontwerp is verwerkt. Naar verwachting is de ontwerp omgevingsvisie rond de jaarwisseling 2024 – 2025 gereed voor ter inzagelegging. Bijlagen Bij dit raadsmemo zijn de volgende bijlagen gevoegd: • Het concept voorkeursscenario • Voorkeurscenario omgevingsvisie Barneveld: botsingen
dilemma’s
en
4
Barneveld
OMGEVINGSVISIE
OMGEVINGSVISIE BARNEVELD 2040 OMGEVINGSVISIE BARNEVELD 2040
OMGEVINGSVISIE BARNEVELD 2040
HET VOORKEURSSCENARIO Definitief concept 240418
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
INHOUD 1. INLEIDING 3 1.1 Doel en beperkingen van het voorkeursscenario 1.2 Leeswijzer
4 4
2. DE OPGAVEN VOOR BARNEVELD 2.1 Samenvatting Leefomgevingsfoto 2.2 Het DNA van de gemeente Barneveld 2.3 De indeling in deelgebieden 2.4 De regionale context 2.5 De vijf opgaven voor Barneveld
5 5 6 7 8 10
3. HET VOORKEURSSCENARIO 3.1 De ambitie voor Barneveld in 2040 3.2 Gezond en toekomstbestendig Barneveld 3.3 Prettig leven in vitale dorpen 3.4 Ruimte voor ondernemerschap 3.5 Waardevol landelijk gebied 3.6 Bereikbaar nu en in de toekomst 4.1 Proces van totstandkoming
13 13 14 21 27 32 37 46
4. VERANTWOORDING 4.2 Participatie 4.3 Omgevingseffectrapportage 4.4 Bestaand beleid 4.5 Verkenning uitvoerbaarheid 5.1 Hoe verder?
46 47 48 49 49 51
5. DE ROUTE NAAR EEN VOLLEDIGE OMGEVINGSVISIE 5.2 De planning voor het vervolg
51 52
6. SAMENVATTING VOORKEURSSCENARIO Bijlagen:
53 59
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
2
OMGEVINGSVISIE BARNEVELD 2040 - HET VOORKEURSSCENARIO
1. INLEIDING De gemeente Barneveld werkt aan een nieuwe omgevingsvisie. De visie
WAT IS EEN OMGEVINGSVISIE?
bevat de hoofdlijnen van het beleid voor de fysieke leefomgeving op de
Voor de Omgevingswet is elke gemeente in Nederland verplicht
weergeeft. De kern van het voorkeursscenario vormt hoofdstuk 3 dat voor
omgevingsvisie vast
lange termijn. Het voorkeursscenario is een tussenstap die de contouren
elk van 5 hoofdopgaven de keuzes beschrijft voor de ontwikkelrichting van Barneveld op de lange termijn tot 2040. Het voorkeursscenario beschrijft
de kijkrichting van de gemeente: wat willen we, wat zijn onze ambities? En dat per opgave voor de periode tot 2040. Soms kijken we ook voorbij dat jaartal.
een omgevingsvisie vast te stellen. De gemeenteraad stelt de
Art 3.2. van de Omgevingswet geeft aan wat de omgevingsvisie moet bevatten: • •
een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de
fysieke leefomgeving;
de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het
gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het
grondgebied; •
de hoofdzaken van het integrale beleid voor de fysieke
leefomgeving.
De omgevingsvisie moet bijdragen aan het maatschappelijk doel van de Omgevingswet, (art. 1.3 Ow):
“Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de
bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, gericht op het in onderlinge samenhang:
• bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde
fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur, en
Als het voorkeursscenario is vastgesteld, is de uitwerking naar de ontwerpomgevingsvisie de volgende stap. Hoofdstuk 5 beschrijft dat proces.
Volgens de planning stelt de gemeenteraad de omgevingsvisie voor de
• doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke
leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.
gemeente Barneveld in de eerste helft van 2025 vast.
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
3
1.1 Doel en beperkingen van het voorkeursscenario
Hoofdstuk 2 valt in twee delen uiteen. Het eerste deel schetst de opgave
Het voorkeursscenario is een essentiële stap op weg naar de
naar verwachting ontwikkelt bij ongewijzigd beleid en ongewijzigde trends.
van die vijf hoofdopgaven bevat het voorkeursscenario de ambities van de
en uitgestrekte gemeente Barneveld. Wat is het DNA van onze gemeente?
omgevingsvisie. Er zijn hierna vijf hoofdopgaven gedefinieerd. Voor elk gemeente tot 2040. Er is beschreven wat de gemeente Barneveld wil.
voor de gemeente, met een beschrijving waar Barneveld nu staat, een
zogeheten leefomgevingsfoto. Het beschrijft daarnaast hoe Barneveld zich
Tot slot vindt u in 2.3 een beschrijving van de kenmerken van de veelkleurige
Het tweede deel introduceert de vijf deelgebieden van de gemeente. In de
Er staat ook nog veel niet in dit voorkeursscenario. Zo is de confrontatie nog
uitwerking naar de ontwerp omgevingsvisie speelt deze indeling een belangrijke
brengt dilemma’s en botsingen in beeld, en dat gebeurt in de volgende
bepaalt het beleid immers in samenhang met de omgeving, denk bijvoorbeeld
Op dat moment moet ook duidelijkheid ontstaan over de rolverdeling
Ook hebben keuzes van buurgemeenten
onderzoek naar de uitvoerbaarheid van de ambities: bijvoorbeeld naar de
presentatie van de vijf hoofdopgaven van
niet gezocht tussen de ambities van iedere hoofdopgave. Zo’n confrontatie
rol. Aansluitend gaat paragraaf 2.5 in op de regionale context. Barneveld
stap. Daaruit wordt helder wat belangrijk is en waar de prioriteiten liggen.
aan beleid van het Rijk of de provincie.
tussen gemeente en samenleving. De volgende stap bevat bovendien nader
invloed. Het hoofdstuk sluit af met de
beschikbaarheid van capaciteit en middelen. Een eerste verkenning naar de
de gemeente Barneveld.
uitvoerbaarheid is al wel gedaan.
Hoofdstuk 3 is het hart van dit
Het voorkeursscenario formuleert het wensbeeld. Welke richting willen we in
Barneveld op de lange termijn? Dat staat in dit document. Deze ambities zijn uitdrukkelijk niet bedoeld als eisen waaraan elke ontwikkeling in Barneveld
moet voldoen. Dat zou namelijk betekenen dat er niets meer tot stand komt. De ambities moeten worden opgevat als een streven: bij iedere ontwikkeling kijkt de gemeente hoe we zoveel mogelijk van die ambities kunnen
verwezenlijken, passend bij de vraag en de locatie. Met andere woorden: de ambities zijn niet absoluut, maar onderdeel van de afweging.
document: de uitwerking van het
voorkeursscenario voor ieder van de vijf hoofdopgaven
In hoofdstuk 4 verantwoordt de
gemeente vervolgens de werkwijze die heeft geleid tot de keuzes in
hoofdstuk 3. Het hoofdstuk bevat een
beschrijving van de totstandkoming van het voorkeursscenario, met een procesbeschrijving, en de rol van bijvoorbeeld burgerparticipatie hierin.
Daarnaast gaat het hoofdstuk in op de omgevingseffectrapportage, op de rol
1.2 Leeswijzer
van het huidige beleid en op de verkenning naar de uitvoerbaarheid.
De inleiding introduceert het voorkeursscenario als tussenstap op weg naar de omgevingsvisie. Dit hoofdstuk beschrijft ook de beperkingen van het document.
Hoofdstuk 5 geeft inzicht in de route naar de volledige omgevingsvisie.
Daarin staat ook de planning. Een samenvatting is tot slot opgenomen in hoofdstuk 6.
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
4
2. DE OPGAVEN VOOR BARNEVELD Het voorkeursscenario concentreert zich op vijf hoofdopgaven voor de
De actuele staat van de gemeente Barneveld is goed te beschrijven met
opgaven:
CBS, de GGD en het RIVM. Toekomstige ontwikkelingen zijn lastiger, wegens
U EN IN DE RN T AA
BERE IKB
WA AR
RUIM TE
RNEVELD BA
PRE TT IG
publieke meetgegevens of onderzoeksrapporten, zoals publicaties van het
ST OM EK O
L LANDELIJ K VO DE
IED EB G
ONDERNE ME OR VO
AP CH RS
IN VITA LE VEN LE
EN RP DO
STBESTE ND OM EK I
G
ON GEZ D EN T O
gemeente Barneveld op de langere termijn. Het gaat om de volgende
onzekerheden over technologische vooruitgang, sociaaleconomische trends en andere aspecten. Bandbreedtes en trendgrafieken bij de beoordeling van de
thema’s maken deze onzekerheid zichtbaar in de grafieken. De bandbreedte is soms ruim, maar geeft een trend aan.
Figuur 2.1 (= figuur 3.96 uit de LOF) vat de huidige situatie en de Om de opgave helder te krijgen is onder meer een leefomgevingsfoto (LOF) opgesteld. Een LOF is tegelijkertijd een inventarisatie voor de milieueffectrapportage, in Barneveld verbreed tot
referentiesituatie uit 2040 samen. De huidige situatie toont de beoordeling van
de status van het thema in het heden. De referentiesituatie geeft per aspect de verwachting weer bij ongewijzigd beleid.
omgevingseffectrapportage (OER)1.
2.1 Samenvatting Leefomgevingsfoto De eerste stap van de OER is het verkrijgen van een goed beeld van de huidige en toekomstige staat van de leefomgeving in Barneveld. Dit is onderzocht per
thema en aspect. Ieder aspect sluit af met een beoordeling in een trendgrafiek. De leefomgevingsfoto is een uitwerking van de volgende tien thema’s: • Bodem, water, en ondergrond;
• Natuur;
• Klimaatbestendigheid;
• Ruimtelijke kwaliteit;
• Energie en grondstoffen; • Gezonde leefomgeving; • Gezondheid en welzijn; • Vitale woonomgeving; • Mobiliteit;
• Economie en werk.
1
Figuur 2.1: grafiek vat de referentie samen van de huidige situatie en die van 2040
Zie hierover ook de voetnoot op pagina 45
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
5
De referentiesituatie wordt weergegeven door een balk die de verwachte
actieve en ondernemende gemeente met negen unieke dorpskernen. Het
Een bandbreedte wordt weergeven, omdat er nu eenmaal sprake is van
van de gemeente Barneveld. Die beschrijving vormt het uitgangspunt voor dit
bandbreedte van de beoordeling van het thema in de toekomst (2040) weergeeft. onzekerheid. Uit de bandbreedte kan de een trend worden afgeleid. Dat is de
trend bij ongewijzigd beleid. Met andere woorden, de grafiek toont de verwachte ontwikkeling tussen nu en 2040, zonder invloed van een Omgevingsvisie. (Zie
volledige LOF in Bijlage D). Het dwarsbalkje, door de balk met de bandbreedte heen, geeft de huidige situatie aan.
toekomstscenario werkt deze karakteristieken vervolgens uit voor alle kernen
voorkeursscenario. Op deze plaats kan worden volstaan met een verwijzing naar die tekst.
Als we dieper ingaan op het DNA van de gemeente Barneveld en de
toekomstsscenario’s kan worden gesteld dat de gemeente Barneveld bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen, met een rijk verenigingsleven. Het
kerkelijk leven speelt in de gemeente een belangrijke rol. De gemeente kenmerkt zich daarnaast door een agrarisch karakter. Zelf- en samenredzaamheid staan hoog in het vaandel. Tegelijkertijd wordt het in de gemeente Barneveld steeds moeilijker voldoende vrijwilligers te vinden. Daarom kan het als een opgave
worden gezien de zelf- en samenredzaamheid te behouden. Het is allerminst vanzelfsprekend. Verder blijkt dat belangrijke kenmerken als gastvrijheid en
behulpzaamheid vooral binnen de eigen kring invulling kennen. Dat is op zichzelf niet erg, maar kan voor de samenleving als geheel tot gevolg hebben dat de draagkracht daarvan kleiner is dan mogelijk.
Uit de participatie blijkt een zekere angst dat een forse groei van de gemeente leidt tot een verlies van de eigen identiteit. Tegelijkertijd voert de aanzienlijke
instroom van buiten tot een toename van de diversiteit in de samenstelling van de bevolking. In dat verband is de term veelkleurig op dit moment nog geen
onderscheidend aspect van de identiteit van de gemeente Barneveld en haar inwoners. Zo divers is de samenstelling van de bevolking in Barneveld niet.
Ondernemerschap is dat wel. In de participatie werd benoemd dat de gemeente Barneveld zich onderscheidt door experimentele doeners met een hoog arbeidsethos.
2.2 Het DNA van de gemeente Barneveld
Kenmerkend is tot slot dat de gemeente op een kruispunt ligt van vervoer en
De toekomstscenario’s (Bijlage E) beschrijven de identiteit van de gemeente
ligt zeer strategisch. Tegelijkertijd is de gemeente een verblijfplaats voor
Barneveld. De gemeente komt daaruit tevoorschijn als een veelkleurige,
verkeersaders in het midden van Nederland. Met andere woorden: Barneveld rustzoekers.
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
6
2.3 De indeling in deelgebieden Barneveld is op dit moment ruimtelijk gezien op te delen in vijf deelgebieden, van oost
Zie de basiskaart op pagina 9. Deze kaart toont de bestaande situatie en
naar west:
typering. De omgevingsvisie zelf kijkt straks naar de toekomst. Daarin komt
1. DE VELUWE, MET KOOTWIJK EN GARDEREN;
visualisatie van de toekomst richting 2040.
een nieuwe kaart die deze uitgangssituatie vertaalt en uitwerkt naar een
Een hooggelegen en uitgestrekt dekzandgebied, met grootschalige natuur en het
typische Veluwelandschap. Het gebied met de twee kernen Kootwijk en Garderen kent van oudsher een toeristisch karakter met bijbehorende recreatieve voorzieningen;
2. HET OOSTELIJK BUITENGEBIED MET DE KERNEN KOOTWIJKERBROEK EN STROE: Het begin van de Vallei vanaf de Veluwe bezien, met de bovenloop van de beken die
In die uitwerking zal worden gewerkt met de zogeheten lagenbenadering.
Langs die route werkt de gemeente de basiskaart uit in een visiekaart, die
gebiedsgericht keuzes toont over de uitwerking van het voorkeursscenario. Voor de kaart hanteert de gemeente vier lagen:
van oost naar west lopen. Van oorsprong een ontginningslandschap. Vanwege de
1. De natuurlijke ondergrond;
het gebied aan de noordzijde van de A1 veel meer een recreatieve invulling, terwijl
3. De functies op de grond;
ligging aan de rand van de Veluwe en de oude Rijksweg Amersfoort-Apeldoorn heeft
2. De netwerken in of op de grond;
het zich aan de zuidzijde van de A1 veel meer agrarisch ontwikkeld heeft, met veel
4. De samenleving.
hokdierbedrijven;
3. RECREATIEGEBIED VOORTHUIZEN
Dit betreft het deel van het oostelijk buitengebied ten oosten van Voorthuizen en
ten noorden van de A1. Het heeft een eigen karakter en opgave, doordat dit gebied zich veel meer in de recreatieve richting heeft ontwikkeld met een groot cluster aan vakantieparken tussen Voorthuizen en de Veluwe;
4. DE VERSTEDELIJKTE AS MET BARNEVELD, DE HARSELAAR EN VOORTHUIZEN;
Midden in de Vallei liggen de twee grootste kernen van de gemeente. Voorthuizen en Barneveld zijn van oudsher goed ontsloten en zijn in de loop van de jaren het meest gegroeid. Tussen de beide kernen bevindt zich het bedrijventerrein De Harselaar,
dat zich vanaf de jaren 70 heeft ontwikkeld langs de A1. In dit gebied liggen diverse beekdalen;
5. HET WESTELIJK BUITENGEBIED, MET ZWARTEBROEK, TERSCHUUR EN DE GLIND: Het meest laaggelegen gebied binnen de gemeente en landschappelijk gezien
kleinschaliger dan het oostelijk buitengebied. Met verspreid agrarische bedrijven, landgoederen, kleine kernen, waardevol landschap en kleinere natuurgebieden.
Voor die vierde laag, de laag van de samenleving, spelen de opgaven
zich vooral af op het niveau van wijken en buurten. Een indeling in vier
hoofdgebieden is daarvoor te grofmazig. Op het niveau van wijken en buurten zien we belangrijke verschillen, bijvoorbeeld op gebied van gezondheid.
Daarom is het nodig op dat niveau met inwoners samen te werken aan een betere inrichting van de fysieke leefomgeving.
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
7
Het voorkeursscenario voor het thema Gezond en toekomstbestendig Barneveld (zie verder paragraaf 3.2.1.) bespreekt de vraag wat dit betekent voor onze blik
op de fysieke leefomgeving en de inrichting ervan. Vooralsnog is de vierde laag gebaseerd op de wijkindeling van de GGD.
•
De derde opgave gaat over verduurzaming: zuiniger omgaan met wat de aarde biedt. Dat betekent ruimte voor duurzame energie, voor een meer circulaire economie en aanpassing aan de klimaatverandering.
Met de lagenbenadering werkt de gemeente de opgaven, doelen en ambities uit op gebiedsniveau. Daarbij zoomen we regelmatig in, om per gebied richting te
bepalen in de omgevingsvisie. Dat betekent dat de indeling in de vijf deelgebieden van de omgevingsvisie is uitgewerkt tot een gedetailleerde visiekaart waarin de structurerende keuzes zichtbaar zijn.
2.4 De regionale context De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland in een gebied met een hoge dynamiek en met grote opgaven in de fysieke leefomgeving: •
De bevolking in Nederland groeit en die druk wordt zeker in dit deel van Nederland sterk gevoeld. De gemeente Barneveld participeert in twee
gebieden waarvoor afspraken worden gemaakt over de demografische ontwikkeling. Dit zijn Utrecht-Amersfoort en het gebied Arnhem-
Nijmegen, met de Foodvalley. De afspraken gaan over woningbouw, en
over de noodzakelijke groei in werkgelegenheid, infrastructuur en andere
•
voorzieningen;
Dit reikt verder dan de gemeente Barneveld. We zien in toenemende mate
Er is meer ruimte nodig voor de natuur en voor de landbouw. Dit heeft
is afspraken te maken met andere overheidslagen, zoals Rijk, provincies en
twee doelen. Allereerst om de kwaliteit van de natuur te verbeteren (de stikstofopgave is daar een onderdeel van). En tegelijkertijd om
toekomstperspectief te bieden aan de agrarische sector in de regio
dat de schaal van de regio bepalend is voor deze opgaven, en dat het nodig waterschappen. Bovendien is het beleid op dat niveau vaak maatgevend voor een gemeente als Barneveld.
Foodvalley. De landbouw heeft een transitieopgave, bijvoorbeeld voor
De afspraken tussen de partijen in de regio zijn in belangrijke mate kaderstellend
de opgave economisch perspectief te bieden aan de hele keten. Hierbij
input voor de regio waar we deel van uitmaken. Met de Hoofdlijnennotitie (2021)
toekomstige verandering voor de mensen die het betreft;
omgevingsvisie geeft daaraan een passend vervolg.
kringlopen, extensivering en beperking van uitstoot. Tegelijkertijd bestaat
voor ons ruimtelijk beleid. Tegelijkertijd vormt ons eigen ruimtelijk beleid ook
is het belangrijk oog te hebben voor de sociaaleconomische impact van
laat Barneveld onze partners helder zien waarvoor de gemeente staat, en de
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
8
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
9
zijn achtereenvolgens:
• EEN PASSENDE ONTWIKKELING VAN BARNEVELD
Waar het prettig wonen, werken, vervoeren en samenleven is; • EEN DUURZAAM BARNEVELD
Met een gezonde en fijne omgeving in te leven, nu en in de toekomst; • EEN WAARDEVOL LANDELIJK GEBIED
Met perspectief voor de landbouw en werken aan transitie landelijk gebied en natuur- en landschapsherstel;
• EEN OPEN EN BEREIKBARE GEMEENTE
Die er voor Barneveld is, goed luistert naar onze inwoners, samenwerkt, uitgaat van de eigen kracht van inwoners en hen ondersteunt daar waar dat nodig is; • IEDEREEN DOET MEE
Waar iedereen ertoe doet en gelijke kansen krijgt. Om deze bestuurlijke hoofdopgaven aan te pakken worden elf programma’s opgesteld. Vijf van die programma’s hebben betrekking op de fysieke
leefomgeving. De titels daarvan zijn gelijk aan de titels van de vijf hoofdopgaven van dit voorkeursscenario. Dit voorkeursscenario en daarna de omgevingsvisie,
legt de beleidsgrondslag onder elk van de vijf programma’s voor de leefomgeving. De bestuurlijke hoofdopgaven hebben
grote invloed op de doelen en ambities voor de fysieke leefomgeving in
dit voorkeursscenario. Het is dan
ook belangrijk de opgaven voor de
leefomgeving in de gemeente Barneveld nauwkeurig uit te werken en scherp
neer te zetten. Als vertrekpunt voor het
voorkeursscenario gaat deze paragraaf daarom dieper in op de opgaven.
ON GEZ D EN T O
RNEVELD BA
Voor de gemeente Barneveld zijn vijf bestuurlijke hoofdopgaven vastgesteld. Dit
G
2.5 De vijf opgaven voor Barneveld
STBESTE ND OM EK I
GEZOND EN TOEKOMSTBESTENDIG BARNEVELD De toekomstscenario’s zeggen daarover:
“Van de Veluwe tot het Paradijs; Barneveld heeft veel natuur(lijke) waarden. Deze waarden zijn niet alleen belangrijk voor de natuur, maar ook voor ons Barnevelders en de vele mensen die onze gemeente komen bezoeken: het houdt ons fysiek en mentaal gezond. Juist onze natuurlijke waarden hebben aandacht nodig voor het verbeteren van de biodiversiteit en een gezonde leefomgeving voor mens en dier nu en in de toekomst. Het verdient een plek tussen onze ambities voor meer woningen, meer bedrijven en ruimte voor de landbouw. Daarbij speelt het veranderende klimaat ook een grote rol. Wat we niet zien, maar wel horen, ruiken en soms voelen is het effect van onze behoefte om te produceren. Geluid en luchtkwaliteit hebben invloed op onze gezondheid; dat heeft dus ook aandacht nodig.” De formulering van deze opgave is gewijzigd. Sprak de gemeente eerst van een gezond en natuurlijk Barneveld, nu gaat het om een gezond en toekomstbestendig Barneveld. Zoals blijkt uit de beschrijving in de toekomstscenario’s kijkt dit thema breder dan alleen naar gezondheid en natuur. Het gaat ook in op circulariteit, biodiversiteit, een gezonde leefstijl door sport en beweging, cultuurparticipatie en ruimte voor ontmoeting. Ook
de ambities op het gebied van duurzaamheid zijn in deze opgave opgenomen. In de opgave Gezond en toekomstbestendig Barneveld komt het
POSITIEVE GEZONDHEID Hier wordt gezondheid niet gezien als de afof aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren.
maatschappelijk doel van de Omgevingswet bij uitstek tot uiting. Daarom heeft
deze opgave aanzienlijke invloed op de overige vier hoofdopgaven in Barneveld. In veel opzichten zijn de doelen en ambities van deze opgave randvoorwaarde voor de realisering van de doelen en ambities van de overige hoofdopgaven. Daarom komt deze opgave het eerst aan bod in het voorkeursscenario. De opgave gezonde leefomgeving is een belangrijk element van de
Omgevingswet. Hier benaderen wij gezondheid vanuit het begrip positieve
gezondheid. Het gaat over de volgende aspecten: fysieke gezondheid, mentale gezondheid, kwaliteit van leven, zingeving, dagelijks functioneren en meedoen.
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
10
RUIM TE
PRE TT IG
PRETTIG LEVEN IN VITALE DORPEN
ONDERNE ME OR VO
AP CH RS
EN RP DO
IN VITA LE VEN LE
RUIMTE VOOR ONDERNEMERSCHAP De toekomstscenario’s beschrijven deze opgave als
De toekomstscenario’s vermelden het volgende over
volgt:
Prettig leven in vitale dorpen:
“Leven is veel meer dan alleen wonen, en tegelijkertijd neemt een passende,
“Barneveld is een ondernemende gemeente waar veel en hard gewerkt wordt.
ook de rode draad. Met vitale dorpen bedoelen we dorpen die voorzien zijn en
bedrijven met een internationaal werkgebied. Onze ondernemerszin leidt tot
fijne woning een belangrijke plaats in ons leven in. In dit thema is wonen dan blijven van voorzieningen, om zo de cultuur en identiteit te behouden.”
De gemeente Barneveld kent een aanzienlijke groeiopgave: de druk op de
woningmarkt is groot door de stevig groeiende en veranderende bevolking. Dat heeft consequenties: hoe gaan we die groei inbedden in onze samenleving, hoe zorgen we voor voldoende woningen, die tegelijk aansluiten bij een
veranderende behoefte? Denk bijvoorbeeld aan vergrijzing. En hoe zorgen
we ervoor dat de woningen goed bereikbaar zijn en het straatbeeld toch niet
alleen draait om autobezit? In deze opgave gaat het om wonen, meegroeien van
voorzieningen voor onderwijs, cultuur, sport, en ontmoeten. En daarmee ook om meegroeien van de openbare ruimte.
We leveren een grote bijdrage aan de regionale economie en we herbergen
een doorlopende behoefte aan plekken om een bedrijf te kunnen vestigen of
uitbreiden, zowel klein als groot. Dit leidt tot banen en daarmee een behoefte aan medewerkers. Daarnaast merken we ook druk van buiten Barneveld van
bedrijven om zich hier te vestigen. Ook zij moeten een plek kunnen vinden in onze gemeente. Tegelijkertijd moeten we rekening houden met de gevolgen van meer bedrijven. Wat betekent het voor onze bereikbaarheid, voor
geluidsoverlast of hoe onze omgeving er uit ziet. Ondernemen is belangrijk, maar met een gezond oog voor de leefomgeving.”
Een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven en een gezonde werkgelegenheid staan centraal in dit thema. Daarbij moet de gemeente keuzes maken vanwege de schaarse ruimte. Van belang
Groei gaat niet alleen over nieuw, maar raakt ook
is daarnaast aandacht en
eigen opgave: hoe houden we deze vitaal of hoe
in en rond de kleine kernen.
ligt een duidelijke relatie met de opgave Gezond en
op vitale dorpscentra waar
gebiedsgerichte component. De kleine kernen kennen
bezoekers genieten van cultuur,
dan de grote kernen Barneveld en Voorthuizen. In
bespreekt dit thema de thema’s
de andere. Demografische ontwikkelingen en sociale
de centra willen trekken, vooral
bestaand. De bestaande leefomgeving kent zijn
ruimte voor ondernemerszin
krijgen we deze vitaal en toekomstbestendig. Hier
Dit thema gaat bovendien in
toekomstbestendig Barneveld). Met duidelijk ook een
ondernemerschap floreert en
bijvoorbeeld een andere opgave voor voorzieningen
winkels en horeca. En tot slot
de ene wijk is meer te doen aan gezondheid dan in
waarmee we bezoekers naar
aspecten spelen hierin een belangrijke rol.
Barneveld en Voorthuizen.
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
11
Deze opgave is opnieuw geformuleerd ten opzichte van
de toekomstscenario’s, vanuit het inzicht dat de opgave voor het landelijk gebied meer is dan alleen de ambitie
van een toekomstgerichte landbouw. Dat laatste aspect is voor de gemeente een belangrijk onderdeel van de visie en ambities voor het landelijk gebied.
Voor de volledigheid de tekst uit de toekomstscenario’s: “Zonder onze veelzijdige agrarische sector was Barneveld niet geworden wat het nu is. Naast een prachtige historie is ook een goede toekomst voor de
agrarische sector van belang. We weten en ervaren dat een goede toekomst voor de landbouw veel van ons vraagt. Het verdienmodel staat onder druk, de balans met het natuurlijk systeem vraagt verbetering en de impact van grootschalige ziektes in de veehouderij is groot, sociaal en economisch.
Nederland staat voor een grote ingreep in het landelijk gebied en de Gelderse Vallei met Barneveld als agrarisch kerngebied neemt daar een grote rol in. In dit thema gaat het over de toekomst van de landbouw in relatie tot de brede leefomgeving.”
Naast een focus op de toekomst van de
landbouw, is een visie noodzakelijk op een
scala aan aspecten rond het landelijk gebied. Denk aan zaken als water, natuurbehoud en
natuurontwikkeling, uitstoot en depositie van stoffen, ruimte voor passende alternatieve economische dragers, de vitale verdere
ontwikkeling van toerisme en recreatie. Al
deze aspecten verdienen een evenwichtige
onderlinge afweging om de juiste keuzes te maken voor Barneveld.
U EN IN DE RN T AA
BERE IKB
WA AR
WAARDEVOL LANDELIJK GEBIED
ST OM EK O
IED EB G
L LANDELIJ K VO DE
BEREIKBAAR NU EN IN DE TOEKOMST De toekomstscenario’s geven hierover de volgende beschrijving:
“De auto speelt een belangrijke rol in Barneveld. Belangrijk voor de vele ZZP-ers om hun werkzaamheden te kunnen uitvoeren, belangrijk voor bewoners bij hun maatschappelijke activiteiten en belangrijk voor werkenden en toeristen om zich naar, van en binnen de gemeente Barneveld te kunnen verplaatsen. Dit heeft echter een keerzijde. Al onze dorpen ervaren in verschillende mate al overlast door verkeer en dat neemt toe met de groei van onze gemeente. Dat brengt opgaven met zich mee, ook omdat we willen dat onze kinderen veilig fietsend naar school of naar een station kunnen. Voor diegene die afhankelijk is van de bus en de trein is het fijn als deze ook bereikt en benut kan worden. Het gaat vooral om de bereikbaarheid van onze dorpen, de voorzieningen in de dorpen en het gemak waarmee we naar andere plekken in de regio en de rest van Nederland kunnen komen. Een goede toekomst van onze bereikbaarheid – fiets, OV en auto - heeft aandacht nodig.”
Een goede bereikbaarheid is een centraal punt voor de gemeente. En wel op een veilige manier in het bijzonder voor de kwetsbare verkeersdeelnemer, de voetganger, de fietser en de mensen met een beperking. De gemeente richt zich daarnaast op de ontwikkelingen in mobiliteit in een breder perspectief en de gevolgen daarvan voor Barneveld. Dit betekent aandacht voor wensen en potenties van het ov in de stationsomgevingen van Barneveld. Een belangrijk aandachtspunt voor bereikbaarheid is voldoende capaciteit voor de verwerking van het verkeer, gezien de groei van Barneveld. Dat betekent ook dat deze visie op hoofdlijnen een fundamentele keuze maakt over de Oostelijke rondweg van Barneveld. De toekomstscenario’s aangevuld met deze vijf thema’s vormen het uitgangspunt voor de uitwerking van de omgevingsvisie.
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
12
3. HET VOORKEURSSCENARIO Dit hoofdstuk beschrijft het voorkeursscenario voor elk van de hoofdopgaven
Met een robuuste structuur van rondwegen en radialen rond de kernen Barneveld
maar vaker een variant erop. Daarnaast is soms een gebiedsgerichte
in het landschap. Deze weg is geen eindpunt, maar maakt verdere groei van
afzonderlijk. Soms met een keuze voor een van beide toekomstscenario’s, uitwerking gemaakt. Elke keuze krijgt een korte toelichting.
Eerst beschrijft paragraaf 3.1. de overkoepelende ambitie van de gemeente
en Voorthuizen is de gemeente goed bereikbaar. De oostelijke rondweg is ingepast Barneveld na 2040 mogelijk. De auto heeft een belangrijke plaats in het vervoer. Intussen worden alternatieve vormen van vervoer steeds zichtbaarder.
Barneveld in 2040. Deze brengt de essentie samen van het voorkeursscenario voor elk van de hoofdopgaven.
3.1 De ambitie voor Barneveld in 2040 In 2040 bestaat de gemeente Barneveld uit een gezonde, inclusieve en vitale
samenleving, met divers samengestelde wijken, waarin de generaties zodanig samenleven er sociale samenhang is, waarin mensen naar elkaar omzien, dat
vergrijzing wordt opgevangen en zorg wordt gedeeld. Deze samenleving kenmerkt zich daarmee door zelf- en samenredzaamheid. Inwoners hebben voldoende
bestaanszekerheid en de gezondheidsverschillen tussen wijken en buurten zijn kleiner dan in de eerste kwart van de eeuw.
veel werkgelegenheid bieden, vooral in sectoren waarin Barneveld zich vanouds
Ingezet is op de vitaliteit van elke kern. Dat betekent dat elke kern beschikt over een passend voorzieningenaanbod (denk bijvoorbeeld aan een supermarkt of
ontmoetingsplekken) en dat in elke kern nieuwbouw heeft plaatsgevonden, zodat sprake is van wezenlijke groei. In totaal zijn er in 2040 8000 nieuwe woningen bijgebouwd, in de kernen en daarbuiten.
onderscheidt, zoals maakindustrie en agrofood. Ook de winkelcentra floreren, met veel mogelijkheid tot ontmoeten, waardoor ook gasten de weg naar de gemeente Barneveld goed weten te vinden.
Binnen beschermde of herstelde waardevolle landschappen en landschapstypen, waterlopen en natuur (groenblauwe structuren) bestaat een aantrekkelijk gebied
Onze wijken zijn groen en klimaatbestendig ingericht en beschikken over een robuuste groene buitenruimte. Mede met het oog daarop heeft in de grotere
kernen meer hoogbouw (tot 6 lagen) plaatsgevonden. De energietransitie is voor een groot deel voltooid.
Op de kwalitatief ingerichte bedrijventerrein zijn het innovatieve bedrijven die
voor mens, plant en dier. Daarbinnen heeft de bloeiende en innovatieve agrarische sector op passende plekken een duurzame en toekomstbestendige plaats, in evenwicht met de omgeving.
Deze ambitie is hierna in 5 hoofdopgaven uitgewerkt.
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
13
RNEVELD BA
ON GEZ D EN T O
G
STBESTE ND OM EK I
3.2 Gezond en toekomstbestendig Barneveld
De Omgevingswet noemt gezondheid en duurzaamheid als belangrijke
uitgangspunten. Art. 1.3. Omgevingswet beschrijf het als volgt. “Deze wet is,
met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en
Als het gaat om gezondheid en toekomstbestendigheid, hanteren we vier principes: 1.
Bescherming: ten minste voldoen aan wettelijke normen voor veiligheid,
2.
Bevordering: de ontwikkeling van een leefomgeving die positief bijdraagt
3.
Bewaking: monitoring, weten wat de situatie is en ingrijpen als dat nodig en
4.
Duurzaam welzijn: zaken als energie, voedsel, circulariteit,
de bescherming en verbetering van het leefmilieu, gericht op het in onderlinge samenhang:
• bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke
leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur, en
• doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke
leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.” Streven naar gezondheid en duurzaamheid is daarmee een belangrijk
uitgangspunt, ook voor deze omgevingsvisie. De gemeente hecht belang aan
deze onderwerpen, onder andere vanwege de ligging, centraal in Nederland aan en op de Veluwe, tussen twee drukke snelwegen en een landelijk gebied met agrarische bedrijven.
milieu en daarmee voor de gezondheid;
aan de gezondheid. Hier gaan we uit van het begrip positieve gezondheid; mogelijk is;
klimaatadaptatie, biodiversiteit en mobiliteit; zaken die aan bod komen in het programma Duurzaamheid).
EEN GEZONDE EN VEILIGE OMGEVING
Een gezonde leefomgeving is een omgeving die als prettig en veilig wordt
ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is. Ontwikkeling en borging van een dergelijke leefomgeving is
een belangrijke voorwaarde bij de inrichting van de ruimte en het toestaan van
activiteiten. De basis hierbij zijn indicatoren die de VNG geeft voor een gezonde
Klimaatverandering, schone lucht, geluid, beschikbaarheid van grondstoffen,
aanwezigheid van voorzieningen en groen in de gemeente zijn van belang voor een gezonde en duurzame samenleving.
leefomgeving (zie figuur 3.1 We werken dit uitgangspunt later verder uit en komen dan tot indicatoren en richtlijnen voor de gemeente Barneveld. Veiligheid
Uitgangspunt van het voorkeursscenario is dat ontwikkelingen in beginsel
Barneveld streeft naar een veilige fysieke leefomgeving voor haar inwoners en
inwoners van Barneveld. In beginsel wil zeggen dat het een streven is. Gezien
die de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden geeft voor een
positief bijdragen aan de duurzame leefomgeving en aan de gezondheid van de
bezoekers van buitenaf. Dit wordt bereikt door minimaal de waarden te hanteren
alle belangen is dit resultaat niet altijd te realiseren. In de omgevingsvisie
veilige leefomgeving.
zal meer inzicht worden gegeven aan het per gebied bieden van een afwegingskader
Bij de inrichting van de woon- en werkomgeving is er aandacht voor zowel de bescherming als de bevordering van veiligheid. Woningen, scholen en
De onderwerpen gezond en toekomstbestendig hebben raakvlakken met de
andere gebouwen zijn (brand)veilig en gebruikers kunnen er prettig verblijven,
overige thema’s.
vluchten. Hierbij is specifiek aandacht voor verminderd zelfredzamen.
overige thema’s. Voor een deel vallen deze onderwerpen daarom onder de
zijn voldoende beschermd tegen (fysieke) veiligheidsrisico’s en kunnen tijdig
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
14
RNEVELD BA
ON GEZ D EN T O
G
STBESTE ND OM EK I
Bij de inrichting van een veilige leefomgeving is de infrastructuur zo ingericht
dat bewegen veilig kan en (negatieve) invloeden voor de omgeving beperkt zijn. Daarnaast is onze infrastructuur zo ingericht dat aanwezigen bij incidenten snel
en veilig kunnen vluchten en dat hulpdiensten snel en effectief kunnen optreden. Dit betekent dat veiligheidsaspecten in een vroegtijdig stadium, vanaf de eerste initiatieven, worden meegewogen.
Geluidshinder
Geluidshinder van wegverkeer is een de meest voorkomende milieuklachten in Nederland. Geluidshinder heeft effecten op de gezondheid van onze
inwoners. De gemeente streeft ernaar de geluidsbelasting rond woningen te
verminderen. Dat doet de gemeente Barneveld bijvoorbeeld met stille plekken, met een zorgvuldige afweging over de ruimte voor de auto, met het gebruik
van geluidsreducerend wegdek, of met snelheidsbeperkingen, waar nodig en
Schone lucht
De gemeente Barneveld is deelnemer aan het Schone Lucht Akkoord. Met als doel in 2030 een gezondheidswinst van 50 procent ten opzichte van 2016.
Voor 2040 streeft de gemeente ernaar te voldoen aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit. Om kwetsbare bevolkingsgroepen te beschermen
formuleert de gemeente beleid voor gevoelige bestemmingen, gebouwen of plaatsen waar kwetsbare mensen wonen of langere tijd verblijven, zoals
scholen, kinderdagverblijven of verzorgingshuizen. Dit beleid heeft tot doel de gezondheid van mensen in deze voorzieningen extra te beschermen.
mogelijk. Daarbij hoort ook dat de gemeente mensen stimuleert de auto te laten staan en andere vormen van vervoer te kiezen. De omgeving moet dan wel op
dat andere vervoer zijn ingesteld. Daarom is investeren in een fietsinfrastructuur en een wandelnetwerk belangrijk. Hittestress
Hittestress is een verschijnsel dat steeds vaker zal voorkomen. Bij de inrichting van de bebouwde omgeving en groen houdt de gemeente Barneveld hier
rekening mee, bijvoorbeeld met koelteplekken op korte afstand, voldoende
schaduw in de buurten of fiets- en wandelroutes door schaduwrijke gebieden. Inrichten openbare ruimte
De gemeente richt zich op een leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de verleiding tot ongezond gedrag beperkt is. Dat stelt bijvoorbeeld eisen
aan de inrichting van openbare buitenruimtes op plekken waar veel kinderen en jongeren komen. De sterke sociale basis, een van de basiskenmerken van de
gemeente, wil Barneveld graag behouden en versterken. Dat gaat niet vanzelf. In lijn met de landelijke trend staat ook in de gemeente Barneveld het aantal vrijwilligers onder druk, is er in toenemende mate sprake van eenzaamheid en voelen meer mensen zich sociaal uitgesloten. Daarvoor is het nodig dat de gemeente de wijken en buurten zo inricht, dat de sociale basis wordt
versterkt. De maatschappij hecht extra waarde aan een kansrijke omgeving
voor jeugdigen, een positieve leefomgeving, waarin de jeugd gezond, veilig en kansrijk opgroeit. De leefomgeving is zodanig vormgegeven dat iedereen zich
veilig voelt om mee te doen en elkaar te helpen, zowel in dagelijkse situaties als in geval van nood.
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
15
RNEVELD BA
ON GEZ D EN T O
G
STBESTE ND OM EK I
Bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving moet de gemeente
daarnaast rekening houden met doelgroepen die extra aandacht nodig hebben wat betreft de gezondheid. Bijvoorbeeld ouderen. Het aantal 75-plussers
neemt tot 2040 toe met circa 75 procent. Het uitgangspunt dat ouderen zo
lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen, vraagt om voorzieningen in de
nabijheid en een sociale omgeving die hen daartoe in staat stelt. Voorzieningen en een sociale omgeving zijn daarnaast belangrijk voor kinderen, jongeren en jongvolwassenen. Ook voor hen moet de buurt zo zijn ingericht dat gezond gedrag wordt bevorderd. Tot slot is het belangrijk dat de inrichting van de samenleving bijdraagt aan bestaanszekerheid voor iedereen.
SAMENVATTEND:
Bijdragen aan een gezonde en veilige leefomgeving is een belangrijke voorwaarde voor de inrichting van de leefomgeving:
• De gemeente zorgt voor een omgeving waarin inwoners zich veilig voelen en op een waardige manier langer zelfstandig thuis kunnen wonen en meedoen in de buurt;
• De gemeente voert het Schone Lucht Akkoord uit; • De geluidsbelasting op de woonomgeving beperken we zoveel mogelijk; • De gemeente streeft naar een leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de druk op de gezondheid zo laag mogelijk is;
• De gemeente Barneveld investeert meer in buurten waar het minder goed gaat met de gezondheid van de bewoners;
• De gemeente Barneveld ontwikkelt indicatoren en richtlijnen voor de gezonde en veilige leefomgeving;
• De gemeente streeft naar een sterke sociale basis als fundament voor de lokale gemeenschap;
• Barneveld werkt aan veilige en inclusieve wijken en dorpen; • Jeugdigen groeien op in een kansrijke omgeving; • Bij grote incidenten kunnen de aanwezigen veilig vluchten en kunnen de hulpdiensten snel en effectief optreden.
VERKLEINEN GEZONDHEIDSVERSCHILLEN TUSSEN BUURTEN
Er zijn aanzienlijke gezondheidsverschillen tussen de buurten, wijken en kernen in onze gemeente. Doel van de gemeente is deze gezondheidsverschillen te
verkleinen, door te investeren in wijken waar het minder goed gaat. De aanpak is informatie gestuurd, in samenwerking met inwoners en maatschappelijke Figuur 3.1: VNG-indicatoren van een gezonde leefomgeving
partners en aan de hand van een periodieke gezondheidsmonitor.
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
16
RNEVELD BA
ON GEZ D EN T O
G
STBESTE ND OM EK I
Groen in de gemeente
waar het kan. De gemeente helpt iedereen mee te doen om klimaatbestendig te
aan een dorpslandschap verrijkt met bomen, struiken en waterpartijen. Het
gebouw en de gebruiker. Doelen, normen, leidende principes en maatregelen
Vergroening in de dorpen is een kernwaarde voor de gemeente. Denk daarbij
worden en houdt rekening met de verschillende schaalniveaus: het gebied, het
is belangrijk groene ruimtes te ontwikkelen in de kernen van de dorpen, waar
worden verder uitgewerkt in een Klimaatadaptatieplan.
veel belang aan voldoende schaduwrijke ruimtes rond de woningen, zodat elke
Water en bodem
bewoners ontspannen, en de natuur ervaren. Daarnaast hecht de gemeente bewoner kan genieten van een comfortabele leefomgeving.
Het klimaat stelt ons voor uitdagingen op het gebied van waterbeheer en
Barneveld gaat daarbij uit van de 3-30-300 regel: je moet vanuit je huis drie
deel uit van verstedelijking, woningbouw, landbouw en energievoorziening. Een
liggen en iedereen moet op 300 meter afstand kunnen recreëren in het groen.
waarbij het water- en bodemsysteem sturend is. In gebiedsontwikkeling zoekt
hiermee rekening. Tegelijkertijd benadrukt de gemeente het belang van groene
minder ruimte voor bestaande functies of bebouwing. Tegelijkertijd zijn er kansen
wateropslag en landbouw.
recreatie, energie, natuurinclusieve bedrijvigheid of klimaatadaptieve bebouwing.
Klimaatverandering
leefomgeving. Zo wordt de ruimtelijke kwaliteit van gebieden versterkt.
bodemgebruik. De doelen voor klimaatadaptatie, waterkwaliteit en bodem maken
bomen kunnen zien, 30 procent van de wijk moet in de schaduw van groen
integrale aanpak van de opgaven in de fysieke leefomgeving is noodzakelijk,
Deze regel is een streefbeeld. Bij de inrichting van wijken houdt de gemeente
Barneveld functiecombinaties op. In sommige gevallen betekent ruimte voor water,
overgangszones rond de dorpen in combinatie met recreatie, uitloopgroen,
voor vernieuwende vormen van landgebruik, bijvoorbeeld op het gebied van
Klimaatadaptief bouwen leidt bovendien tot een verhoging van de kwaliteit van de
Klimaatadaptatie betekent het nemen van maatregelen om de negatieve effecten van klimaatverandering op het gebied van wateroverlast, hitte en droogte
te verminderen. Hevige neerslag mag niet leiden tot schade aan gebouwen,
infrastructuur en voorzieningen. Kwetsbare en vitale functie en voorzieningen moeten beschikbaar blijven. Hoofdwegen moeten bij een extreme bui
begaanbaar blijven, of er moet een goede alternatieve route beschikbaar zijn. Tijdens hitte moet de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke
leefomgeving bieden, in het bijzonder voor kwetsbare doelgroepen. Langdurige droogte mag niet leiden tot structurele schade aan gebouwen, funderingen, wegen, groen, water en vitale of kwetsbare functies. Barneveld kiest voor
natuurlijke oplossingen eerst. Pas als dat onvoldoende mogelijk blijkt, komende
SAMENVATTEND: • Gemeente Barneveld past de 3 – 30 – 300 regel toe waar mogelijk; • De gemeente Barneveld streeft naar ontwikkeling en behoud van groene overgangszones rond de dorpen;
• Opstellen van een Klimaatadaptatieplan; • De principes van bodem en water zijn leidend. KLIMAATNEUTRAAL
technische oplossingen aan de orde.
Om verdere klimaatverandering tegen te gaan werken we ook in Barneveld aan
Barneveld kiest voor natuurlijke oplossingen eerst, daarna pas techniek.
een klimaatneutrale gemeente in 2050. Dat betekent het verminderen van de
Klimaatbestendig groen draagt in belangrijke mate bij aan klimaatadaptatie.
Barneveld verhardt alleen daar waar het moet. Water wordt vastgehouden daar
het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. We richten ons het zijn van CO₂-uitstoot (en broeikasgassen die daarop lijken) met 55 procent in 2030 en
met 100 procent in 2050 ten opzichte van de uitstoot in 1990. Het verminderen
Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Het Voorkeursscenario
17
RNEVELD BA
ON GEZ D EN T O
G
STBESTE ND OM EK I
van de uitstoot van broeikasgassen leidt tot een betere luchtkwaliteit en brengt positieve gezondheidseffecten met zich mee. De uitstoot van broeikasgassen
vindt bijvoorbeeld plaats door energieverbruik in onze gebouwen en woningen, door hoe we ons verplaatsen, maar ook door bedrijfsprocessen in de industrie en landgebruik en landbouw.
gemeente uit in afstemming met de sector. Voor andere bedrijven gaat het om gesloten kringlopen en het hergebruik van grondstoffen. SAMENVATTEND: • Minder primaire grondstoffen verbruiken;
Het werken aan een klimaatneutrale gemeente doen we onder andere door: •
Minder energie te verbruiken in onze gebouwen en woningen;
•
Toe te werken naar een aardgasvrije gebouwde omgeving;
•
Duurzame energie op te wekken op onze daken en waar mogelijk op land;
•
Ons op een schone manier te verplaatsen;
•
Werken aan toekomstbestendige bedrijventerreinen;
•
Te werken aan een waardevol landelijk gebied.
• Hoogwaardig hergebruik van materialen; • Gemeente Barneveld streeft naar duurzame inkoop; • De gemeente zet een beweging in gang naar circulaire bedrijfsvoering in de agrarische sector.
BEHOUDEN EN VERSTERKEN BIODIVERSITEIT
We zetten in op het behouden en versterken van natuurwaarden, biodiversiteit in stedelijk en landelijk gebied.
SAMENVATTEND: • Verminderen van uitstoot van broeikasgassen; • Energiebesparing en duurzame energie; • Verduurzamen mobiliteit, industrie en landbouw.
In het stedelijk gebied (woon-werklandschappen) streven we naar: •
meer groen en natuur om en in de stad;
•
natuurinclusief bouwen;
•
vergroenen van de buitenruimte;
•
benutten van koppelkansen waaronder waternatuur in bestaande
CIRCULARITEIT
aanzienlijke vermindering van het gebruik van primaire grondstoffen en
beeklopen (waaronder de Barneveldse Beek) zodat natuurwaarden,
Barneveld streeft een circulaire en duurzame samenleving na. Dit betekent
tegelijkertijd bevordering van hoogwaardig hergebruik van materialen.
In het landelijk gebied streven we naar:
Op gemeentelijk niveau ligt de focus op de efficiënte inzameling van
herbruikbare stoffen en een strategische materiaalinkoop. Met als doel duurzame
biodiversiteit beter geïntegreerd wordt in bestaand bebouwd gebied en bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen.
• basiskwaliteit natuur in de verschillende landschapstypen; • versterken en ontwikkelen van een groen blauw netwerk middels