B-3.22 Besluit B&W inzake onderzoek natuurbegraven binnen gemeente Barneveld d.d. 7-9-21.pdf
Tekst van het document
-1Afdeling: Ruimtelijke Ontwikkeling Behandelaar: Otte, Carina Telefoonnummer: 06 2940 7876
Voorstelnr. 1601 Barneveld, 1 september 2021 Portefeuillehouder: A.H. van de Burgwal
Ter kennisname naar de raad Nummer beleidsproduct: 322
Op overzicht Bestaand beleid (website)
Onderwerp:
Onderzoek Natuurbegraven binnen gemeente Barneveld (RO-OttC)
Gevraagde beslissing: 1. In te stemmen met het uitgangspunt dat de gemeente Barneveld een positieve grondhouding heeft ten aanzien van natuurbegraafplaatsen, gezien de interesse vanuit inwoners, maar deze niet zelf actief gaat realiseren. 2. Open te staan voor initiatieven van derden om een natuurbegraafplaats te realiseren binnen de gemeente Barneveld en de bekende partijen te informeren over deze positieve grondhouding. 3. Kennis te nemen van de memo natuurbegraven binnen de gemeente Barneveld, bijlage 1 4. Kennis te nemen van de rapportage van de raadpleging van het inwonerspanel over het thema (natuur)begraven in bijlage 2 en de capaciteitsplanning 2016 in bijlage 3
1. Inleiding In het coalitieakkoord 2018-2022 staat de volgende actie: We onderzoeken (in samenspraak met Staatsbosbeheer en anderen) de mogelijkheid voor natuurbegraven. Om inzicht te krijgen in de mogelijkheden, zijnde volgende punten ambtelijk verkend: 1. Wat is een natuurbegraafplaats? 2. Raadpleging inwonerspanel over (natuur)begraven 2021 3. Verkenningsgebieden provincie Gelderland 4. Rapportage capaciteitsplanning begraafplaatsen Barneveld 2016 5. Mogelijkheden samenwerking met derden 6. Natuurbegraafplaatsen in regio Barneveld Deze verkenning is uitgewerkt in de memo natuurbegraven binnen de gemeente Barneveld in bijlage 1.
2. Beoogd effect a) Meetbaar effect Niet van toepassing
b) Maatschappelijk effect Uit de raadpleging van het inwonerspanel blijkt dat inwoners binnen de gemeente Barneveld bekend zijn met natuurbegraven en een deel heeft aangegeven dit een toevoeging te vinden binnen de gemeente. Tegelijkertijd geven inwoners aan graag in hun eigen kern begraven te willen worden. In de omgeving van de gemeente Barneveld zijn natuurbegraafplaatsen aanwezig, die aan de behoefte aan natuurbegraven kunnen voorzien.
3. Argumenten 1.1. De gemeente heeft een beperkte grondpositie binnen de verkenningsgebieden van de provincie Uit de combinatie van de verkenningsgebieden van de provincie, de gronden van gemeente en capaciteitsplanning 2016 blijkt alleen de begraafplaats bij Kootwijk interessant voor natuurbegraven. Door beperkingen opgenomen In de ‘nadere regels begraafplaatsen gemeente Barneveld’ is het gebruik van deze locatie voor natuurbegraven voor alle inwoners van de gemeente niet mogelijk. 1.2. Samenwerking met derden is beleidsmatig of praktisch moeilijk Bij de tereinbeherende organisaties wordt natuurbegraven beleidsmatig uitgesloten of zijn de desbetreffende terreinen niet geschikt voor (natuur)begraven door met name hoge grondwaterstanden. 1.3 Inwoners willen in hun eigen kern begraven worden.
-2De resultaten van het inwonerspanel laten zien dat inwoners vooral in eigen kern begraven willen worden. De huidige begraafplaatsen van de gemeente voorzien in die behoefte.
4. Kanttekeningen 1.1 Een deel van de respondenten van inwonerspanel heeft interesse in natuurbegraven Uit het inwonerspanel blijkt een deel van de respondenten interesse te hebben in natuurbegraven en een natuurbegraafplaats in de gemeente. Door actief een natuurbegraafplaats te gaan ontwikkelen, kan de gemeente aan deze interesse voldoen.
5. Financiën Niet van toepassing
6. Uitvoering Planning: Niet van toepassing
Communicatie: De gemeente informeert haar inwoners over haar standpunt ten aanzien van natuurbegraven via een bericht in de Barneveldse krant.
Evaluatie/controle Niet van toepassing
7. Bijlagen 1. Memo Natuurbegraven binnen de gemeente Barneveld 2. Rapportage raadpleging inwonerspanel over (natuur)begraven 2021 3. Capaciteitsplanning begraafplaatsen gemeente Barneveld 2016
Memo
Datum: 1 september 2021 Onderwerp:
Ter attentie van:
Afzender:
Natuurbegraven binnen gemeente Barneveld College en raad Daphne van Hagen (BOR) en Carina Otte (RO) Aanleiding In het coalitieakkoord 2018-2022 staat de volgende actie benoemd: We onderzoeken (in samenspraak met Staatsbosbeheer en anderen) de mogelijkheid voor natuurbegraven. Voorliggende memo is een uitwerking van dit onderzoek en gaat in op de volgende onderwerpen: 1. Wat is een natuurbegraafplaats? 2. Raadpleging inwonerspanel over (natuur)begraven 2021 3. Verkenningsgebieden provincie Gelderland 4. Rapportage capaciteitsplanning begraafplaatsen Barneveld 2016 5. Mogelijkheden samenwerking met derden 6. Natuurbegraafplaatsen in regio Barneveld 7. Conclusie onderzoek 1. Wat is een natuurbegraafplaats? Provincie Gelderland hanteert in haar omgevingsverordening, geactualiseerd maart 2021, de volgende definitie voor een natuurbegraafplaats: een terrein met als hoofdbestemming
natuur en als nevenbestemming begraafplaats. In haar verordening heeft ze verkenningsgebieden aangewezen waar onder voorwaarden natuurbegraven wordt toegelaten. Deze voorwaarden zijn: 1. het aantal graven bedraagt ten hoogste 500 graven per hectare; 2. er worden alleen menselijke stoffelijke resten en urnen begraven; 3. er wordt alleen in vergankelijke materialen begraven; 4. er vindt alleen grondverzet plaats als dit nodig is voor het delven van een graf of het begraven van een urn; 5. bij het dichten van een graf wordt de bodem in de oorspronkelijke volgorde teruggeplaatst; 6. de grafrust wordt eeuwigdurend gerespecteerd; 7. er vinden geen bijzettingen plaats; 8. er vindt geen as-verstrooiing plaats; 9. er worden geen grafmonumenten geplaatst; 10. er worden op de begraafplaats geen nieuwe gebouwen of bouwwerken opgericht;
11. er worden op de begraafplaats geen verhardingen of half verhardingen aangebracht.
Daarnaast wordt ten aanzien van het bijbehorende bestemmingsplan het volgende aangegeven; het bestemmingsplan bevat regels zodat de kernkwaliteiten worden versterkt door naar rato per 250 graven per hectare: a. één hectare nieuwe natuur te realiseren; of b. vijf hectare bestaande natuur om te vormen naar een provinciaal doeltype zoals beschreven in het beheerplan Natura2000; en c. in het bestemmingsplan als voorwaardelijke verplichting een beheerplan is opgenomen dat inzicht geeft hoe met de ter plaatse voorkomende bijzondere soorten wordt omgegaan. De initiatiefnemer legt de wijze van versterking van de kernkwaliteiten, de wijze waarop aandacht aan voorkomende soorten wordt besteed en het dichten van graven vast in een natuurversterkingsplan dat onderdeel uitmaakt van het bestemmingsplan. Conclusie: Een natuurbegraafplaats heeft als hoofdbestemming natuur en nevenbestemming begraafplaats. Een te realiseren natuurgebegraafplaats moet voldoen aan de gestelde voorwaarden door de provincie in haar verordening. 2. Raadpleging inwonerspanel over (natuur)begraven 2021 In de periode april - mei 2021 is een enquête uitgezet bij het inwonerspanel over het onderwerp (natuur)begraven. 427 inwoners hebben deelgenomen, wat een goede indicatie geeft van de mening van de inwoners, maar niet zonder meer vertaald kan worden naar de (gemiddelde) mening van de inwoner van de gemeente.
De resultaten zijn in zijn geheel terug te vinden in bijlage 2 bij het collegevoorstel. In het eerste gedeelte van de raadpleging worden algemene vragen gesteld over begraven en cremeren. Vervolgens wordt ingezoomd op natuurbegraven. De resultaten op basis van de algemene vragen: - 69% geeft aan begraven te willen worden, 19% kiest voor cremeren. De overige 12% kiest voor resomeren, weet het nog niet of laat het over aan de nabestaanden - Van de respondenten die aangeven begraven te willen worden, kiest het merendeel voor de begraafplaats in eigen dorp. 19% geeft aan in Garderen (begraafplaats van de kerk) of op een natuurbegraafplaats begraven te willen worden. - Van de respondenten, die aangeven begraven te willen worden, heeft 41% de voorkeur voor een graf voor onbepaalde tijd en 37% voor een graf van 30 jaar. Een langere grafrustperiode heeft de voorkeur ten opzichte van het wettelijk minimum van 10 jaar. - Op de vraag waar een eventuele herdenkingsbijeenkomst of kerkdienst gehouden moet worden geeft 72% de voorkeur aan een dienst in eigen woonplaats.
De resultaten met betrekking tot de vragen over natuurbegraven: - 79% van de respondenten geeft aan al op de hoogte te zijn van het fenomeen natuurbegraven - De belangrijkste redenen om voor natuurbegraven te kiezen zijn: graf voor onbepaalde tijd (60%), het lichaam terug geven aan de natuur (57%) en bijdrage aan natuurbehoud (44%). - Voor wat betreft de voorzieningen wordt de voorkeur gegeven aan: wandelpaden om het graf op te zoeken (55%), een gebouw voor afscheidsceremonie/voorzieningen (38%), alleen verteerbare houtschijf als vergankelijk grafmonument (31%). - Op de vraag of een natuurbegraafplaats binnen de gemeente Barneveld belangrijk is, geeft 56% aan dat belangrijk te vinden, 25% staat er neutraal tegenover en voor 19% is het niet belangrijk. - De vraag wat men financieel voor een natuurgraf over heeft blijkt 26% minder dan 3.000 euro te willen betalen, 27% geeft aan een bedrag tussen de 3.000 en 5.000 euro acceptabel te vinden. Maar 37% geeft aan er geen interesse in te hebben. - Op de vraag of men zelf een plek wil uitzoeken op een natuurbegraafplaats geeft 34% een bevestigend antwoord. 22% geeft aan een plek op de reguliere begraafplaats te willen uitzoeken. Maar 38% geeft aan dit niet te willen.
Conclusie: De resultaten laten zien dat binnen het inwonerspanel de voorkeur voor begraven ten opzichte van andere mogelijkheden het grootst is. Men wil het liefst begraven worden in de plaats waarin die persoon woont. De meeste respondenten geven aan te weten wat een natuurgraf inhoudt en dat zij de grafrust voor onbepaalde tijd en de natuurbeleving belangrijk vinden. De resultaten laten zien dat er interesse is in natuurbegraven binnen de gemeente Barneveld en 56% vindt een natuurbegraafplaats in binnen gemeente Barneveld belangrijk. 3. Verkenningsgebieden Provincie Gelderland Provincie Gelderland heeft in haar omgevingsverordening verkenningsgebieden vastgelegd waar het realiseren van natuurbegraafplaatsen binnen het Gelders Natuurnetwerk (GNN) verkend kan worden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen verkenningsgebieden onder voorwaarden binnen het GNN en tussen verkenningsgebieden onder bijzondere voorwaarden binnen het GNN. Bij de laatstgenoemde verkenningsgebieden wordt gevraagd aan te tonen dat op die locatie de
bosbodem eerder is geroerd en niet meer ongestoord is. Aan de hand van deze beide verkenningsgebieden is gekeken waar deze liggen ten opzichte van de al bestaande gemeentelijke begraafplaatsen. Alleen de gemeentelijk begraafplaats in Kootwijk ligt in/naast een verkenningsgebied.
Overzichtskaart verkenningsgebieden en gemeentelijke begraafplaatsen
Daarnaast is er gekeken waar de verkenningsgebieden gemeentelijke eigendommen overlappen. Op de overzichtskaart met de overlappende gronden komen 3 locaties tevoorschijn. De overzichtskaart staat op de volgende pagina. Detailkaarten van deze locaties zijn terug te vinden in de bijlage bij deze memo.
Overzichtskaart verkenningsgebieden en gemeentelijke gronden
Conclusie: Uit de verkenning van de verkenningsgebieden in relatie tot de bestaande gemeentelijke begraafplaatsen en de gemeentelijke gronden komen 3 locaties in beeld; de sportvelden bij Garderen, de Putterweg bij Garderen en de begraafplaats bij Kootwijk. Door het gebruik als sportvelden op de locatie sportvelden Garderen ligt het niet voor de hand om deze locatie in te richten als natuurbegraafplaats. Ter plaatse van de Putterweg te Garderen zijn de verkenningsgebieden en gemeentelijke gronden te versnipperd om een natuurbegraafplaats te realiseren. De begraafplaats te Kootwijk, met name de uitbreidingslocatie, blijft als enige interessante locatie over van deze 3 locaties. In de capaciteitsplanning begraafplaatsen Barneveld 2016 is deze locatie al verder onderzocht ten aanzien van natuurbegraven, zoals bij het volgende punt zal worden toegelicht. 4. Rapportage capaciteitsplanning begraafplaatsen Barneveld 2016 In 2016 is er een capaciteitsplanning voor de gemeente Barneveld opgesteld, waarbinnen ook het onderwerp natuurbegraven is bekeken. Deze rapportage is als bijlage 3 toegevoegd aan het collegevoorstel. In het rapport wordt een ruimtelijke analyse gedaan naar de mogelijkheden voor het realiseren van een natuurbegraafplaats in de gemeente Barneveld. Hierbij is uitgegaan van de volgende technische randvoorwaarden: 1.
De grondwaterstand moet minimaal 1,45 meter onder het maaiveld liggen 2.Ten behoeve van de lijkvertering is een zanderige bodem zonder storende lagen wenselijk. Klei en veen belemmeren de lijkvertering. 3. Natuur staat centraal; een natuurbegraafplaats sluit daarom bij voorkeur aan op bestaande natuur of wordt gerealiseerd in een natuurgebied. De begraafplaatsen Diepenbosch, Kootwijk, Veluwegaarde en Westerveld bieden mogelijkheden om uit te breiden en zijn getoetst op bodemtype, grondwatertrap en aansluiting op natuur.
Uit deze analyse blijkt dat alleen de uitbreiding van de begraafplaats in Kootwijk geschikt is voor natuurbegraven. Afhankelijk van de uitwerking van de te realiseren natuurbegraafplaats kan deze waarschijnlijk voorzien in 25 tot 100 graven. Aandachtpunt bij deze begraafplaats is dat de ‘Nadere regels begraafplaatsen gemeente Barneveld in 2014 is aangepast, zodat alleen mensen die geboren zijn in, wonen in, hebben gewoond in Kootwijk in een nieuw graf begraven kunnen worden. Deze beperking is ingezet omdat deze begraafplaats populair is. Deze beperking maakt het moeilijk om de uitbreidingsruimte te benutten voor een natuurbegraafplaats ten behoeve van inwoners van de gehele gemeente. In de rapportage wordt aangegeven dat de gemeente er ook voor kan kiezen een nieuwe natuurbegraafplaats te realiseren. Hierbij gelden dezelfde uitgangspunten als bij uitbreiding van een begraafplaats. Het Veluws natuurgebied biedt de meeste mogelijkheden voor natuurbegraven in bestaande natuur of het omvormen van de aanwezige landbouwgronden naar nieuwe natuur in combinatie met de functie natuurbegraafplaats. De gemeente heeft geen gronden in eigendom op de Veluwe. Conclusie: Alleen op de uitbreidingslocatie van begraafplaats Kootwijk kan een kleinschalige natuurbegraafplaats gerealiseerd worden met een capaciteit van maximaal 100 graven.
Door een vastgestelde beperking in de nadere regels begraafplaatsen gemeente Barneveld is het benutten van deze uitbreidingsruimte als natuurbegraafplaats voor inwoners van de gehele gemeente Barneveld niet mogelijk. Een andere optie is het realiseren van een nieuwe natuurbegraafplaats in samenwerking met (groot)grondeigenaren of terreinbeherende organisaties. 5. Mogelijkheden samenwerking met derden Om inzicht te krijgen in de mogelijkheden voor het realiseren van een natuurbegraafplaats is contact gezocht met de aanwezige natuurorganisaties binnen de gemeente. Staatsbosbeheer De gronden van Staatsbosbeheer binnen de gemeente Barneveld zijn gelegen op de Veluwe en maken onderdeel uit van het Natura2000gebied De Veluwe. Staatsbosbeheer ziet natuurbegraven in bestaande natuur niet als zijn kerntaak. Dit is in 2007 vastgelegd door het Ministerie van LNV in de gedragslijn ‘Natuurbegraven en asbestemming’. Deze gedragslijn is nog steeds van kracht en geldt ook voor het begraven van urnen. Dit geldt zeker voor gronden gelegen binnen Natura2000 en Gelders natuurnetwerk. Op De Veluwe is het niet bespreekbaar om mee te werken aan natuurbegraven. Wel zijn er mogelijkheden voor as-verstrooiing samen met Stichting Natuurlijk Herdenken: https://www.stichtingnatuurlijkherdenken.nl/. St. Gelders Landschap en Kastelen (GLK) De gronden van St.
Gelders Landschap en Kastelen binnen de gemeente Barneveld zijn gelegen nabij Garderen, binnen het Schaffelaarsbos en Klein Bylaer. Op de website van St. Gelderlands Landschap en Kastelen, https://www.glk.nl/beschermingbeheer/beleid-standpunten/natuurbegraven/, staat weergegeven dat zij niet actief natuurbegraafplaatsen gaat ontwikkelen, ook niet in samenwerking met andere partijen.
Door de maatschappelijke vraag ernaar, staat zij wel open voor initiatieven vanuit gemeenten. Bij navraag bij het regiokantoor van GLK, waar de gemeente Barneveld onder valt, komt het volgende naar voren: 1. GLK heeft zelf geen onderzoek gedaan of de terreinen van GLK binnen gemeente Barneveld in aanmerking komen voor natuurbegraven. 2. In een globale eerste check, een paar jaar geleden, kwamen de terreinen binnen Barneveld in ieder geval niet naar voren als potentiële locaties voor natuurbegraven. 3. Als er een concreet en onderbouwd verzoek komt van een gemeente wordt alsnog verkend of deze terreinen daarvoor in aanmerking zouden kunnen komen en onder welke voorwaarden e.d. Natuurmonumenten De gronden van Natuurmonumenten binnen de gemeente Barneveld liggen rond Zwartebroek. Deze gronden rond Zwartebroek bestaan uit een kleinschalig cultuurlandschap met veel water, oude veengaten en elzenbroekbos. De grondwaterstand is hier relatief hoog.
Op de website van Natuurmonumenten is terug te vinden dat zij samenwerken met Natuurbegraven Nederland bij het ontwikkelen van natuurbegraafplaatsen, zie https://www.natuurmonumenten.nl/natuurbegraven/veelgestelde-vragen-over-natuurbegraven Bij navraag bij de beheerder van Natuurmonumenten ter plaatse van Zwartebroek wordt bevestigd dat de benodigde drooglegging voor (natuur)begraven niet haalbaar is in en rond de gronden van Natuurmonumenten, waardoor het niet voor de hand ligt om hier een natuurbegraafplaats te realiseren. Andere grondeigenaren De andere verkenningsgebieden binnen de gemeente Barneveld zijn in eigendom bij andere partijen of particulieren. Ten tijde van het schrijven van deze memo zijn er geen concrete initiatieven van andere grondeigenaren bekend om op hun terreinen een natuurbegraafplaats te realiseren. Conclusie Een samenwerking met terreinbeherende organisaties om een natuurbegraafplaats te realiseren, past niet binnen de beleidsuitgangspunten van deze organisaties of de gronden voldoen niet aan de praktisch voorwaarden voor het realiseren van een (natuur)begraafplaats. Er zijn geen concrete plannen bekend van andere grondeigenaren binnen de verkenningsgebieden om een natuurbegraafplaats te realiseren.
Het realiseren van een natuurbegraafplaats binnen de gemeente Barneveld samen met andere terreineigenaren ligt, ten tijde van het schrijven van deze memo, niet voor de hand. 6. Natuurbegraafplaatsen in regio Barneveld Het realiseren van een natuurbegraafplaats binnen de gemeente Barneveld blijkt moeilijk door de beperkingen in beleid of fysieke omstandigheden ter plaatse van potentiële locaties. In de regio zijn natuurbegraafplaatsen aanwezig die in de behoefte aan natuurbegraven kunnen voorzien. Natuurbegraven Nederland, zie www.natuurbegravennederland.nl, beheert 7 natuurbegraafplaatsen. Zij werkt daarbij samen met Natuurmonumenten, Stichting Nieuwe Natuur en brancheorganisatie Brana. Van deze zeven natuurbegraafpaatsen ligt De Heidepol in Arnhem in de regio rond Barneveld. Op de website van brancheorganisatie Brana worden 14 natuurbegraafplaatsen weergegeven, naast De Heidepol wordt de recent geïnitieerde natuurbegraafplaats Koningsakker bij Arnhem weergegeven. De landgoederen Elspeterbos te Elspeet en Westerwolde te Asselt hebben natuurbegraven geïntegreerd binnen hun landgoed. Naast begraafplaatsen, die zich volledig richten op natuurbegraven, zijn er ook gemeentelijke begraafplaatsen, die binnen traditionele begraafplaatsen ruimte beschikbaar hebben gesteld voor natuurbegraven.
Hieronder is een overzicht terug te vinden van de natuurbegraafplaatsen en gecombineerde begraafplaatsen rond de gemeente Barneveld. Natuurbegraafplaats
Gecombineerde begraafplaats
Naam De Heidepol
Plaats Arnhem
Elspeterbos
Elspeet
Koningsakker Westerwolde
Arnhem Assel
Naam Ede (Vlasakkerweg) A.B. Imboslaan A.B. Heiderust Nieuwe begraafplaats Lochem
Plaats Ede
Eigenaar Natuurbegraven Nederland Landgoed Elspeterbos Abdij Koningsoord Landgoed Westerwolde Eigenaar Gemeente Ede
Dieren Rheden Lochem
Gemeente Rheden Gemeente Rheden Gemeente Lochem
Overzicht natuurbegraafplaats en gecombineerde begraafplaatsen in de regio
Het mogelijk maken van natuurbegraven op een reguliere begraafplaats riep de vraag op of de nieuwe uitbreiding bij begraafplaats De Plantage hier mogelijkheden voor kan bieden. Binnen deze uitbreiding is geen rekening gehouden met natuurbegraven. Dit vraagt aanpassingen in de capaciteit en beheer van deze begraafplaats. Doordat de begraafplaats niet gelegen is nabij gronden met een natuurbestemming of aangewezen als verkenningsgebied door de provincie Gelderland, is het inpassen van natuurbegraven binnen De Plantage niet realistisch. Conclusie: In de omgeving van de gemeente Barneveld zijn meerdere natuurbegraafplaatsen gerealiseerd. Bij een aantal buurgemeenten is natuurbegraven mogelijk gemaakt op een bestaande begraafplaats. Voor inwoners van de gemeente Barneveld die interesse hebben in natuurbegraven zijn mogelijkheden in de omgeving aanwezig. 7. Conclusie onderzoek natuurbegraven binnen de gemeente Barneveld Een deel van de deelnemers aan het inwonerspanel is bekend met het fenomeen natuurbegraven en 54% van de respondenten ziet een natuurbegraafplaats in de gemeente Barneveld als een goede toevoeging. Bij de beleidsmatige toetsing kwam naar voren dat de provincie verkenningsgebieden voor natuurbegraven onder (bijzondere) voorwaarden binnen het GNN heeft aangewezen. Drie locaties in deze verkenningsgebieden zijn terug te vinden op gemeente gronden.
Alleen de uitbreidingslocatie bij de begraafplaats Kootwijk bleek interessant om nader te bekijken voor natuurbegraven. Dit bleek in de capaciteitsplanning 2016 al onderzocht te zijn. Door de nadere regels begraafplaatsen gemeente Barneveld wordt deze locatie uitgesloten voor mensen zonder binding met Kootwijk. Voor de gemeente lijkt het realiseren van een natuurbegraafplaats op eigen gronden niet realistisch. Bij navraag bij terreinbeherende organisaties binnen de gemeente komt naar voren dat natuurbegraven niet binnen hun beleid past of dat de gronden niet geschikt voor (natuur)begraven. Ten tijde van het opstellen van deze memo zijn er geen grondeigenaren met concrete plannen om een natuurbegraafplaats te realiseren, bekend. In de regio zijn meerdere natuurbegraafplaatsen en gecombineerde begraafplaatsen aanwezig, die kunnen voorzien in de behoefte aan natuurbegraven bij de inwoners van de gemeente Barneveld. Door de beleidsmatige beperkingen en mogelijkheden in de regio lijkt het voor de gemeente niet voorde hand liggend om in te zetten op een eigen natuurbegraafplaats in de eigen gemeente.
Bijlage detailkaarten verkenningsgebieden provincie en gemeentelijke gronden Hieronder zijn de 3 detailkaarten van de 3 locaties waar de verkenningsgebieden en gemeentelijke gronden elkaar overlappen.
INWONERSPANEL BARNEVELD PEILING 1 2021
NATUURBEGRAVEN Gemeente Barneveld April/mei 2021
Colofon Uitgave:
Research 2Evolve Tesselschadelaan 15A
1217 LG Hilversum Tel: (035) 623 27 89 info@research2evolve.nl www.research2evolve.nl Datum:
April/mei 2021
Onderzoek:
Inwonerspanel Barneveld peiling 1 2021 Natuurbegraven
Projectnummer:
20210122.01
Opdrachtgever:
Gemeente Barneveld
Het onderzoek is uitgevoerd door Research 2Evolve. Het marktonderzoeksbureau neemt de richtlijnen van de MOA (Markt Onderzoek Associatie) en ESOMAR (European Society for Opinion and Marketing Research) in acht. Deze richtlijnen zijn bij Research 2Evolve op te vragen. Research 2Evolve is ISO 27001 gecertificeerd en werkt volgens de AVG en de gedragscode voor Onderzoek en Statistiek. Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.
2
Inhoudsopgave Hoofdstuk 1
Onderzoeksverantwoording
4
1.1
Inleiding
5
1.2
Uitvoering van het onderzoek
5
1.3
Responsoverzicht
5
1.4
Weging
6
1.5
Betrouwbaarheid en nauwkeurigheid
6
1.6
Steekproefsamenstelling
7
1.7
Leeswijzer
7
Resultaten
8
Hoofdstuk 2
3
HOOFDSTUK 1 ONDERZOEKSVERANTWOORDING
Onderzoeksverantwoording 1.1
Inleiding
Dit onderzoek gaat over de keuzes die er zijn na overlijden. Een beladen onderwerp, niet iedereen heeft al nagedacht over zijn of haar uitvaartwensen. Naast de keuze tussen begraven of cremeren, zijn er tegenwoordig ook andere alternatieven. Dat niet alleen, maar wanneer u kiest voor begraven, komen er nog meer vervolgkeuzes zoals de keuze voor een nieuw graf, een vrijgekomen graf of een natuurgraf. Gemeente Barneveld wil graag een aantal vragen stellen over keuzes die inwoners zouden kunnen maken. In opdracht van gemeente Barneveld heeft het onderzoeksbureau Research 2Evolve een onderzoek, over de uitvaartwensen van inwoners van de gemeente Barneveld, uitgevoerd onder de leden van het inwonerspanel Barneveld. Door dit onderzoek wil de gemeente een beeld krijgen van de uitvaartwensen in het algemeen en natuurbegraven in het bijzonder.
1.2
Uitvoering van het onderzoek
Steekproef
Inwonerspanel Barneveld
Methode
Online
Uitnodiging
Veldwerkperiode Herinnering
1.3
Per e-mail
Maandag 19 april – zondag 9 mei 2021 1 keer
Responsoverzicht N
Bruto steekproef
734
Complete vragenlijsten
427
Respons
58,2%
5
Onderzoeksverantwoording 1.4
Weging
Als de respons afwijkt op de variabele leeftijd, is er een weging toegevoegd, zodat de resultaten een juiste afspiegeling vormen van de werkelijke bevolking. Dit is een gangbare werkwijze in statistisch kwantitatief onderzoek. Personen in ondervertegenwoordigde groepen krijgen een gewicht groter dan 1 en tellen relatief zwaarder mee in het totaalresultaat. Personen in groepen met een oververtegenwoordiging krijgen een gewicht kleiner dan 1 waardoor ze minder zwaar meetellen. Hiermee zijn de resultaten gecorrigeerd om de mogelijke invloed van een niet geheel representatieve steekproef weg te nemen. Doorgaans wordt een maximale weegfactor van 3 gehanteerd. Op dit moment is het inwonerspanel Barneveld nog niet representatief voor de werkelijke bevolking binnen de gemeente. De jongeren t/m 34 jaar zijn ondervertegenwoordigd en panelleden van 65 jaar en ouder zijn oververtegenwoordigd. Daarnaast nemen niet alle panelleden deel aan een onderzoek, daarom wordt er niet alleen gekeken naar de verdeling binnen het panel ten opzichte van de gemeente, maar ook naar de verdeling van de netto respons ten opzichte van de daadwerkelijke verdeling. Door het toevoegen van een weging op leeftijd zijn de resultaten gecorrigeerd, waarmee de invloed van een niet geheel representatieve steekproef wordt verkleind.
1.5
Betrouwbaarheid en nauwkeurigheid
Het betrouwbaarheidspercentage geeft de kans aan dat bij herhaling van het onderzoek hetzelfde uit het onderzoek komt. Bij een betrouwbaarheidspercentage van 95% is er 95% kans bij herhaling dat de antwoorden hetzelfde zullen zijn met andere respondenten binnen de doelgroep. De nauwkeurigheid (uitgedrukt in foutmarge) geeft het gebied aan, waarbinnen de werkelijke waarde in de populatie ligt. De foutmarge is het percentage dat het antwoord kan afwijken van de werkelijkheid. Als de foutmarge 4% is, en 47% van steekproef een bepaald antwoord geeft, dan ligt dit percentage in werkelijkheid maximaal 4% boven of 4% onder deze 47%, dus tussen de 43% en 51% (een lagere foutmarge vereist een grotere steekproef). Een betrouwbaarheidsniveau van 95% en een foutmarge van 5% is gangbaar en algemeen geaccepteerd bij (statistisch) kwantitatief onderzoek. Met het aantal respondenten dat heeft deelgenomen (=427) kan met een betrouwbaarheid van 95% en een foutmarge van 4,7% uitspraken gedaan worden op totaalniveau. Deze marge is kleiner dan de 5% die algemeen geaccepteerd wordt bij (statistisch) kwantitatief onderzoek. De resultaten kunnen niet zondermeer vertaald worden naar de (gemiddelde) mening van de inwoners, maar geven wel een goede indicatie.
6
Onderzoeksverantwoording 1.6
Steekproefsamenstelling
De steekproef is, uitgesplitst naar leeftijd, als volgt samengesteld: ONGEWOGEN
GEWOGEN
Leeftijd
N
%
N
%
16 t/m 34 jaar
48
11,2
140
32,7
35 t/m 49 jaar
114
26,7
94
22,1
50 t/m 64 jaar
137
32,1
102
23,8
65 jaar en ouder
128
30,0
91
21,4
1.7
Voor deze peiling hebben wij gecontroleerd of er een afwijking is ten opzichte van de werkelijkheid op basis van de variabele leeftijd. In dit geval zijn met name de leeftijdsgroep 16 t/m 34 jaar ondervertegenwoordigd en krijgen hier een weegfactor groter dan 1. De respondenten van 65 jaar en ouder zijn oververtegenwoordigd en krijgen een gewicht kleiner dan 1.
Leeswijzer
Daar waar de som van de resultaten niet precies op 100% uitkomt, wordt dit veroorzaakt door afrondingsverschillen of was meer dan één antwoord toegestaan. Waar in de grafieken ongelijke N-en (aantal respondenten) te zien zijn, wordt dit veroorzaakt door het uitsluiten van de antwoordcategorie ‘geen mening/niet van toepassing’’ en/of routing in de vragenlijst. In de rapportage wordt de ongewogen N weergegeven. Als in de rapportage over verschillen wordt gesproken, betekent dit dat dit statistisch niet aan toeval toe te schrijven is en dus betekenisvol kan zijn. In deze rapportage is gekeken of er (significante) verschillen zijn en zijn de opvallende zaken benoemd. De open antwoorden worden letterlijk en onbewerkt opgeleverd en indien er opvallende resultaten zijn, worden deze verwerkt in de rapportage.
7
HOOFDSTUK 2 RESULTATEN
Resultaten Heeft u nagedacht over uw uitvaartwensen na uw overlijden? (N=427)
Ik wil begraven worden
69%
Ik wil gecremeerd worden
19%
Ik wil geresomeerd worden
3%
Anders
3%
Nee, ik heb er nog niet over nagedacht
Nee, ik laat het aan mijn nabestaanden over
6%
Zeven op de tien (69%) respondenten wil begraven worden. Eén op de vijf (19%) geeft de voorkeur aan cremeren.
4%
9
Resultaten Stel u wilt meer informatie over uw uitvaart, hoe gaat u dat dan opzoeken? (N=427)
Website van een uitvaartondernemer
63%
Familie/vrienden/kennissen
42%
Website van de gemeente
Open dag van een uitvaartondernemer
Anders
Weet niet
18%
Ruim zes op de tien (63%) respondenten wil informatie over de uitvaart opzoeken via de website van een uitvaartondernemer. Vier op de tien (42%) gaat op zoek naar informatie bij familie/vrienden of kennissen.
1%
15%
10%
➢ Google/Internet
10
Resultaten Gemeente Barneveld heeft 5 begraafplaatsen in beheer. Op welke van onderstaande begraafplaatsen zou u begraven willen worden? (N=284*)
De Plantage in Barneveld
53%
Diepenbosch in Voorthuizen
17%
Veluwegaard in Kootwijkerbroek
7%
Westerveld in Terschuur
4%
Begraafplaats Kootwijk
3%
TOP 3
De Plantage in Barneveld Ergens anders Diepenbosch in Voorthuizen
Ergens anders
Weet niet / geen mening
19%
8%
➢ Begraafplaats Garderen ➢ Natuurbegraafplaats
*Selectie: respondent wil begraven worden
11
Resultaten Heeft u voorkeur voor een graf voor een bepaalde periode of voor onbepaalde tijd? (N=284*)
Graf voor onbepaalde tijd
41%
Particulier graf voor 30 jaar
37%
Particulier graf voor 15 jaar
6%
Algemeen graf (daarin worden 3 mensen begraven, onbekenden van elkaar) voor 10 jaar
2%
Anders
2%
Weet ik niet
(Bijna) vier op de tien respondenten heeft een voorkeur voor een graf voor onbepaalde tijd (41%) of een particulier graf voor 30 jaar (37%).
11%
*Selectie: respondent wil begraven worden
12
Resultaten In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stelling? Ik vind het belangrijk dat mijn herdenkingsbijeenkomst plaatsvindt in de gemeenteplaats waar ik woon (N=402*)
7%
21%
72% Zeven op de tien (72%) respondenten vindt het (zeer) belangrijk dat de herdenkingsbijeenkomst plaatsvindt in de gemeente waar hij/zij woont.
(Zeer) mee eens Neutraal (Zeer) mee oneens
*Let op: het percentage weet niet/geen mening is niet opgenomen in deze grafiek
13
Resultaten
Was u voor dit onderzoek reeds bekend met de mogelijkheden van natuurbegraven? (N=427)
21%
79%
In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen?
N*
(Zeer) mee eens
Neutraal
(Zeer) mee oneens
Door natuurbegraven wordt het lichaam teruggegeven aan de natuur
405
57%
27%
16%
Door natuurbegraven wordt bijgedragen aan natuurbehoud- en beheer door de ligging in een natuurgebied
390
44%
31%
24%
Natuurbegraven zorgt voor grafrust voor onbepaalde tijd
399
60%
24%
16%
Een natuurbegraafplaats draagt bij aan natuurbeleving en wandelmogelijkheden
394
41%
29%
29%
Acht op de tien (79%) respondenten was voor dit onderzoek reeds bekend met de mogelijkheden van natuurbegraven.
Ja
Nee
(Bijna) zes op de tien respondenten vindt dat natuurbegraven zorgt voor grafrust voor onbepaalde tijd (60%) en dat het lichaam wordt teruggegeven aan de natuur (57%). (Ruim) vier op de tien is het (zeer) eens met de stelling dat door natuurbegraven wordt bijgedragen aan natuurbehoud- en beheer door de ligging in een natuurgebied (44%) en dat het bijdraagt aan natuurbeleving en wandelmogelijkheden (41%).
*Let op: het percentage weet niet/geen mening is niet opgenomen in deze tabel
14
Resultaten Welke voorzieningen wilt u terugzien op een natuurbegraafplaats? (N=427)
Wandelpaden aanwezig zodat nabestaanden het graf kunnen bezoeken
55%
Een gebouw voor ontmoeting, afscheidsrituelen en voorzieningen als een toilet
38%
Alleen een verteerbare houtschijf op het graf als vergankelijk monument
Anders
32%
Wandelpaden
8%
Ik wil zo min mogelijk voorzieningen
Weet niet / geen mening
TOP 3
19%
14%
Een gebouw voor ontmoeting/rituelen/voorzieningen Verteerbare houtschijf op het graf Respondenten tot en met 64 jaar noemen vaker dat zij wandelpaden terug willen zien op een natuurbegraafplaats dan respondenten van 65 jaar en ouder.
15
Resultaten In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stelling? Ik vind het belangrijk dat er een natuurbegraafplaats aanwezig is binnen de gemeente Barneveld. (N=402*)
19%
56%
25%
Ruim de helft (56%) van de respondenten vindt het (zeer) belangrijk dat er een natuurbegraafplaats aanwezig is binnen de gemeente Barneveld.
(Zeer) mee eens Neutraal (Zeer) mee oneens
*Let op: het percentage weet niet/geen mening is niet opgenomen in deze grafiek
16
Resultaten Wat bent u bereid om te betalen voor een graf op een natuurbegraafplaats? (N=427)
Minder dan € 3.000
26%
Tussen de € 3.000 - € 5.000
27%
Tussen de € 5.000 - € 7.500
7%
Ruim zes op de tien (63%) respondenten is bereid te betalen voor een graf op een natuurbegraafplaats. (Ruim) een kwart is bereid om tussen de €3.000 en €5.000 te betalen (27%) of minder dan €3.000 (26%). Bijna vier op de tien (37%) respondenten is niet geïnteresseerd in een graf op een natuurbegraafplaats.
Meer dan €7.500
Niets, ik ben niet geïnteresseerd
2%
37%
17
Resultaten Zou u het prettig vinden om zelf een plek uit te zoeken en te reserveren voor (natuur)begraven? (N=427)
Ja, ik zoek graag mijn eigen rustplaats uit voor natuurbegraven
Ja, ik zoek graag mijn eigen rustplaats uit voor een reguliere begraafplaats
34%
22%
Nee
Weet niet/geen mening
38%
21%
Bijna zes op de tien (56%) respondenten zou het prettig vinden om zelf een plek uit te zoeken en te reserveren voor (natuur)begraven. Een derde (34%) zoekt graag een eigen rustplaats uit voor natuurbegraven en één op de vijf (22%) doet dit graag voor een reguliere begraafplaats.
18
Research 2Evolve postadres
Postbus 918 1200 AX Hilversum
bezoekadres
Tesselschadelaan 15A 1217 LG Hilversum
telefoon
035 623 27 89
info@research2evolve.nl
website
www.research2evolve.nl
B1292CA2
INHOUDSOPGAVE
1 Inleiding 1.1 1.2
Centrale vragen Werkwijze en leeswijzer
2 Beleidsvoorstellen 2.1 2.2
3 3 3
4
Aanleiding van de beleidsvoorstellen Opsomming van de beleidsvoorstellen
4 5
3 Actuele stand begraafbehoefte en – capaciteit
6
3.1 3.2 3.3
Uitleg van de berekening Resultaat van de berekening Conclusies
6 7 10
4 Scenario’s capaciteitsplanning
11
4.1 4.2 4.3
Effect op de capaciteit Financiële effecten van de scenario’s Conclusies
5 Graven onbepaalde tijd 5.1
Conclusies
6 Mogelijkheden natuurbegraafplaats 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5
Aanleiding Definitie natuurgraven Aandachtspunten uitgifte natuurgraven Mogelijkheden voor natuurgraven in Barneveld Conclusies
Bijlage A. Begrippenlijst Bijlage B. Input uitvaartondernemers Bijlage C. Berekening begraafbehoefte en –capaciteit Bijlage D. Structureel toetsingsdocument, graven met historische waarden 1. 1.1 1.2
Inleiding Structurele toetsing Voorbeeld scoringsformulier
KYBYS | Capaciteitsplanning begraafplaatsen | Gemeente Barneveld
11 18 20
22 23
24 24 24 24 27 29
I II II XIII XIII XIII XV
2
B1292CA2
1
Inleiding Gemeente Barneveld heeft het beheer over vijf gemeentelijke begraafplaatsen. Op termijn raken de begraafplaatsen vol. De gemeente wil inzicht verkrijgen in de mogelijkheden die er zijn om in de toekomst in de begraafcapaciteit te blijven voorzien. In dit onderzoek zijn twee scenario’s uitgewerkt om een doorkijk te geven in de capaciteitsplanning. Per scenario worden de begraafcapaciteit en de financiële consequentie in beeld gebracht, zodat de gemeente een afweging kan maken om te kunnen anticiperen op de toekomst zodat er voldoende begraafcapaciteit beschikbaar is. Uitgangspunt van de scenario’s is de actuele begraafbehoefte en beschikbare begraafcapaciteit. Tevens wordt de invloed van uitgifte van graven voor onbepaalde tijd inzichtelijk gemaakt.
1.1
Centrale vragen
Wat is de huidige stand van zaken van de begraafbehoefte en –capaciteit?
Welke scenario voor invulling van het ruimingsbeleid is het meest geschikt om toe te passen in de gemeente Barneveld?
Wat zijn de gevolgen indien geen graven voor onbepaalde tijd meer worden uitgegeven?
Aanvullende onderzoeken:
1.2
Achterhalen aanvullende informatie / mening rechthebbenden via uitvaartondernemers.
Mogelijkheden start natuurbegraafplaats.
Werkwijze en leeswijzer De centrale vragen worden beantwoord op basis van de actuele gegevens verstrekt door de gemeente. Deze gegevens betreffen begraafgegevens afkomstig uit de begraafplaatsadministratie en financiële afdeling. In hoofdstuk 3 tot en met 4 worden de centrale vragen geanalyseerd. In hoofdstuk 2 staat de samenvatting en de beleidsvoorstellen. Voor achterhalen van aanvullende informatie/mening rechthebbenden is telefonisch contact opgenomen met uitvaartondernemers (deze zijn geselecteerd door de gemeente) betreffende de capaciteitsplanning begraafplaatsen gemeente Barneveld. In bijlage B staat de beknopte verslaglegging van de gestelde vragen. In hoofdstuk 6 is een verkennend onderzoek opgenomen naar de mogelijkheden voor een natuurbegraafplaats. In een separaat traject zijn de monumentale graven op de begraafplaatsen geïnventariseerd en zijn de eventuele aanwezige monumentale waarden per graf toegekend. Vervolgens is door de gemeente de voorgestelde lijst van monumentale graven beoordeeld en vastgelegd. De werkwijze, beoordeling en de vastgestelde lijst van monumentale graven is in een afzonderlijke notitie beschreven en aangeleverd. Bij het definitief maken van deze rapportage is de inventarisatie naar de monumentale graven afgerond. In de berekeningen is rekening gehouden met de monumentale graven; deze worden niet geruimd.
KYBYS | Capaciteitsplanning begraafplaatsen |Gemeente Barneveld
3
B1292CA2
2
Beleidsvoorstellen
2.1
Aanleiding van de beleidsvoorstellen De geformuleerde beleidsvoorstellen komen voort uit de scenario’s voor de capaciteitsplanning. Op de begraafplaatsen wordt er naar gestreefd de begraafcyclus te stimuleren en om graven waarvan afstand is gedaan opnieuw uit te geven. Dit is nodig om in de begraafbehoefte te blijven voorzien en zo min mogelijk gebruik te maken van uitbreidingsmogelijkheden of zelfs te voorkomen om begraafplaatsen uit te breiden. Sinds 1970 worden graven voor bepaalde tijd uitgegeven voor een periode van 30 jaar; van veel van deze graven zijn de grafrechten verlengd met een periode van 20 jaar. Deze termijnen verlopen vanaf 2020. Het is de vraag of deze graven opnieuw worden verlengd. Mogelijk wordt er afstand van de graven gedaan; zekerheid hierover bestaat niet. Wel is een trend waargenomen dat er van meer graven afstand wordt gedaan dan voorheen. Monitoren van deze trend is belangrijk, zodat de begraafplaatsen niet worden uitgebreid zonder dat dit urgent is. De termijn voor het verlengen van grafrechten kan ook bijdragen om de begraafcyclus te stimuleren. Door alleen verlengingstermijnen aan te bieden van 5 of 10 jaar (wettelijk toegestaan) worden nabestaanden vaker geconfronteerd met de toekomst van het graf. Daarnaast wordt geadviseerd een belangstellingstoets uit te voeren voor de oude(re) graven uitgegeven voor onbepaalde tijd.
Als nabestaanden worden geconfronteerd met het (oude) graf en een beslissing moeten nemen over de toekomst van het graf, bestaat de mogelijkheid dat er geen belangstelling meer voor is. Indien van 25% van de graven uit gegeven voor onbepaalde tijd afstand wordt gedaan, bestaat er minder tot geen noodzaak om begraafplaatsen uit te breiden. Tevens wordt geadviseerd om geen graven meer uit te geven voor onbepaalde tijd; in principe komt deze begraafcapaciteit niet meer vrij (tenzij afstand wordt gedaan). Uitbreiden van begraafplaatsen is dan op den duur onvermijdelijk. Dit heeft tot gevolg dat, naast aankoop en inrichten van uitbreidingspercelen, de te onderhouden oppervlakte steeds duurder wordt zonder dat hier (regelmatig) inkomsten tegenover staan. Op basis van de jaarrekening 2014 kost het onderhoud € 4,66 per m².
De meeste capaciteitsproblemen bestaan op begraafplaats “De Plantage”: op korte termijn ontstaat er een tekort aan begraafcapaciteit, bij heruitgifte van oude graven kunnen 75 graven minder uitgegeven worden wegens huidige maatvoering van de graven; op de begraafplaats liggen totaal 834 graven met monumentale waarde die niet geruimd mogen worden; op een gedeelte van de begraafplaats is de grondwaterstand hoog waardoor niet 2-diep maar 1-diep graven uitgegeven kunnen worden; 100 graven kunnen niet opnieuw uitgegeven worden vanwege de beeldbepalende groenstrook; mogelijk wordt pas in 2020 van meer graven afstand gedaan; er zijn geen uitbreidingsmogelijkheden. Tot slot worden de mogelijkheden voor een natuurbegraafplaats uiteengezet. Geconcludeerd wordt dat het Veluws natuurgebied het meest geschikt is voor het stichten van een nieuwe natuurbegraafplaats. Hierbij is de gemeente echter afhankelijk van initiatieven of medewerking van grondeigenaren. Een natuurbegraafplaats draagt bij tot vergroting van het begraafaanbod en kan een goed alternatief zijn indien de gemeente besluit geen graven meer voor onbepaalde tijd uit te geven op de traditionele begraafplaatsen. Hoe groot de belangstelling is voor een natuurbegraafplaats in de gemeente Barneveld is vooraf moeilijk te bepalen. De adviezen van KYBYS staan verwoord in de onderstaande beleidsvoorstellen.
Behorende bij het beleidsvoorstel staan de onderliggende voorstellen/maatregelen.
4
KYBYS | Capaciteitsplanning begraafplaatsen | Gemeente Barneveld
B1292CA2
2.2
Opsomming van de beleidsvoorstellen Beleidsvoorstel 1: Toepassen capaciteitsplanning scenario 2: Ruimen van algemene graven, particuliere graven voor bepaalde tijd en particuliere graven voor onbepaalde tijd. a.
Intensiveren van het huidige ruimingsbeleid: graven ruimen of (op verzoek van rechthebbende en op eigen kosten) de stoffelijke resten dieper begraven (per graf).
b.
In gang zetten belangstellingstoets voor graven voor onbepaalde tijd.
c.
Informeren uitvaartverzorgers en inwoners betreffende de belangstellingstoets.
Beleidsvoorstel 2: Genereren voldoende begraafcapaciteit, gerelateerd aan de effecten van een actief ruimingsbeleid (beleidsvoorstel 1). a.
Verlagen grondwaterstand op het probleemdeel op de begraafplaats “De Plantage”, zodat op de gehele begraafplaats 2-diep begraven kan worden.
b.
Bepalen hoe voorzien wordt in de begraafbehoefte van begraafplaats “De Plantage”: begraven op de overige begraafplaatsen (in omliggende woonkernen) of realiseren uitbreiding.
c.
Geen graven met grafrechten voor onbepaalde tijd uitgeven.
d.
Voorbereidingen treffen op het eventueel inrichten van uitbreidingsmogelijkheden op de begraafplaatsen.
e.
Kindergraven alleen als particuliere kindergraven uitgeven.
Beleidsvoorstel 3: Activeren begraafcyclus. a.
Particuliere graven niet meer te verlengen met de termijn van 15 of 20 jaar, maar met 5 of 10 jaar.
b.
Monitoren van het jaarlijks aantal graven waarvan afstand wordt gedaan.
Beleidsvoorstel 4: Vergroten begraafaanbod door realisering natuurbegraafplaats mogelijk te maken. a.
Behoefte peilen onder inwoners en belangenbehartigers.
b.
Eventueel locatie bepalen.
c.
Vervolgstappen.
KYBYS | Capaciteitsplanning begraafplaatsen |Gemeente Barneveld
5
B1292CA2
3
Actuele stand begraafbehoefte en – capaciteit Bij de centrale vragen is onderstaande vraag geformuleerd die de kern vormt van dit hoofdstuk:
3.1
Wat is de huidige stand van zaken van de begraafbehoefte en –capaciteit?
Uitleg van de berekening Om een antwoord te krijgen op deze centrale vraag zijn de begraafgegevens van de afgelopen vijf jaar (periode 2010 tot en met 2014) van alle gemeentelijke begraafplaatsen opgevraagd. Hierbij is onderscheid gemaakt in uitgifte van nieuwe graven (met grafrecht voor bepaalde en onbepaalde tijd), bijzettingen in bestaande graven en asbestemmingen. Het gemiddelde van deze periode per begraafsoort vormt de basis van de behoeftebepaling voor de toekomst. Om de toekomstige begraafbehoefte te bepalen is gebruik gemaakt van de sterfteprognose van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en dan specifiek van het COROP-gebied waarin gemeente Barneveld valt. Het COROP-gebied (‘Veluwe’) bevat ook de gemeenten Apeldoorn, Barneveld, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Scherpenzeel, Voorst en Wageningen. In de toegepaste CBS-prognose zijn demografische ontwikkelingen in het gebied verwerkt, zoals enerzijds de vergrijzing van de bevolking en de toename van de gemiddelde leeftijd bij overlijden en anderzijds eventuele (stedelijke) uitbreidingen en de huidige en toekomstige leeftijdsopbouw van de bevolking. Daarmee is de prognose specifiek afgestemd op het genoemde gebied. De begraafbehoefte is berekend voor de komende 40 jaar (ervaringscijfer van KYBYS, gemiddelde belangstelling van een graf).
Het sterftecijfer van het COROP gebied is geprognosticeerd tot 2040; de sterfteprognose van de periode 2040 tot en met 2055 is geëxtrapoleerd met de landelijke index. Met de gegevens aangeleverd door de gemeente Barneveld en de sterfteprognose van de CBS is de toekomstige behoefte berekend voor een periode van 40 jaar. Onderstaande grafiek geeft de sterfteprognose weer van het COROP-gebied (‘Veluwe’) en de landelijke sterfteprognose. Te zien valt dat de landelijke sterfteprognose hoger ligt dan de sterfteprognose in het COROP-gebied. Grafiek: sterfteprognose periode 2015 – 2055 160 140 120 100 80
Index Landelijk
60
Index COROP-gebied
40 20 0
6
KYBYS | Capaciteitsplanning begraafplaatsen | Gemeente Barneveld
B1292CA2
3.2
Resultaat van de berekening Op basis van de aangeleverde begraafhistorie, periode 2010 tot en met 2014, en de sterfteprognose van het CBS zijn de berekeningen uitgevoerd. In bijlage B zijn de berekeningen van de capaciteitsbepaling opgenomen. In onderstaande tabellen staan de samenvattingen van de berekeningen weergegeven, waarbij onderscheid is gemaakt tussen capaciteitsbepaling van graven en van asbestemmingen. Tabel 1: Capaciteitsbepaling graven Begraafplaats
Totaal aantal graven op de begraafplaats
Aantal uitgegeven Aantal graven in graven voor begraafcyclus onbepaalde tijd (incl. monumentale graven) 2.306 3.710
Berekende Berekend te kort of Aantal vrije behoefte aantal overcapaciteit graven graven
Zonder maatregelen begraven in periode
De Plantage te Barneveld
6.016
4.633
-923
647
2015 - 2019
Diepenbosch te Voorthuizen
3.303
1.755
1.548
2.100
-552
494
2020 - 2024
Kootwijk
454
285
169
128
41
8
direct
Veluwegaard te Kootwijkerbroek
1.688
1.104
584
864
-280
370
2025 - 2029
Westerveld te Terschuur
987
387
600
559
41
400
2035 - 2039
Berekening aantal vrije graven begraafplaats “De Plantage”: 522 vrije graven + 125 geruimde graven (nieuwe capaciteit).
In de laatste kolom van tabel 1 staan de perioden weergegeven in welke jaren zonder maatregelen begraven kan worden zonder aanvullende maatregelen te nemen. Deze periode is gebaseerd op het aantal vrije graven dat ter beschikking staat. Uit tabel 1 is af te lezen dat op de begraafplaats te Kootwijk een direct probleem ontstaat gezien het zeer lage aantal vrije graven. Volgens opgave van de gemeente zijn de uitbreidingsmogelijkheden direct beschikbaar (de uitbreiding moet wel ingericht worden). Op korte termijn zal ook op de begraafplaats “De Plantage” een capaciteitsprobleem ontstaan; op basis van het aantal vrije graven kan zonder maatregelen te nemen begraven worden in de periode 2015 – 2019. Op de overige begraafplaatsen ontstaan achtereenvolgens op de begraafplaatsen “Diepenbosch”, “Veluwegaard” en “Westerveld” vanaf 2020 capaciteitstekorten indien geen aanvullende maatregelen genomen worden. N.B. In het aantal vrije graven is geen onderscheid gemaakt tussen vrije particuliere graven en algemene graven. In de gemeente Barneveld worden algemene graven gemiddeld genomen na 20 jaar geruimd. Het aantal jaarlijkse nieuwe algemene graven is zo laag, dat deze graven nauwelijks of geen invloed hebben op de begraafcapaciteit. Volgens de berekening ontstaan tekorten aan begraafcapaciteit op de begraafplaatsen “De Plantage”, “Diepenbosch” en “Veluwegaard”.
De tekorten zijn het resultaat van het aantal benodigde graven (berekende behoefte) minus het aantal graven in de begraafcyclus (totaal aantal graven op de begraafplaats minus de graven uitgegeven voor onbepaalde tijd). Graven voor onbepaalde tijd komen niet in aanmerking om te ruimen, omdat aan deze graven geen einddatum aan het recht verbonden is; deze graven tellen niet mee in het aantal graven in de begraafcyclus. Graven in de begraafcyclus zijn graven die in de loop van de tijd vrij komen (deze graven worden niet meer verlengd en/of is afstand gedaan) en opnieuw worden uitgegeven. In hoofdstuk 4 van deze rapportage worden scenario’s voor de capaciteitsplanning uiteengezet.
KYBYS | Capaciteitsplanning begraafplaatsen |Gemeente Barneveld
7
B1292CA2
Tabel 2: Capaciteitsbepaling asbestemmingen Begraafplaats
Totaal aantal Berekende asbestemmingen behoefte asbestemmingen
Berekend te kort Aantal vrije Zonder of overcapaciteit asbestemmingen maatregelen asbestemmingen uitgeven in periode
De Plantage te Barneveld
109
157
-48
42
2020 - 2024
Diepenbosch te Voorthuizen
15
78
-63
7
2015 - 2019
Kootwijk*
n.v.t.
Veluwegaard te Kootwijkerbroek* n.v.t. Westerveld te Terschuur*
n.v.t.
*geen gebruik gemaakt van asbestemmingen; alleen asverstrooiingen
Van de asbestemmingen op de begraafplaatsen wordt weinig gebruik gemaakt; alleen op begraafplaatsen “De Plantage” en “Diepenbosch” zijn asbestemmingen uitgegeven in de vorm van een urnengraf en urnennis. Op de begraafplaats “Diepenbosch” zullen op korte termijn maatregelen getroffen moeten worden om in de behoefte te blijven voorzien, zie tabel 2. Op de begraafplaatsen “Diepenbosch” en Kootwijk is in de afgelopen jaren incidenteel as verstrooid. Op grond van de richtlijn van het RIVM – tot stand gekomen op basis van uitgevoerde onderzoeken en inventarisaties - adviseert de Inspectie voor de Milieuhygiëne dat bij maximaal 90 verstrooiingen per hectare per jaar er geen aanvullende maatregelen nodig zijn. Hierbij wordt uitgegaan van de eenvoudige beheerwijze dat de belasting van de bodem niet groter is dan de opname door en de afvoer via de aanwezige begroeiing. Gezien het zeer lage aantal asverstrooiingen voldoet de gemeente Barneveld aan deze richtlijn. Afbeelding: Urnennis begraafplaats “De Plantage”
3.2.1
Aandachtspunten capaciteit begraafplaats “De Plantage” Grondwater Op een gedeelte van de begraafplaats “De Plantage” is een grondwaterprobleem. Volgens de Wet op Lijkbezorging mogen overledenen niet in het grondwater begraven worden. Bij de her uitgifte van de graven op dit gedeelte van de begraafplaats levert dit problemen op, omdat de betreffende graven niet uitgegeven kunnen worden met de gewenste diepte (van 2-lagen). Voor graven die ruimte bieden voor één overledene is weinig animo. De grondwaterstand levert problemen op over een oppervlakte van 6.000 m² oftewel 802 graven (opgave gemeente Barneveld). Indien geen maatregelen worden genomen om de grondwaterstand te verlagen, dan heeft dit een negatieve invloed op de begraafcapaciteit; echtparen worden naast elkaar begraven in plaats van boven/onder elkaar.
8
KYBYS | Capaciteitsplanning begraafplaatsen | Gemeente Barneveld
B1292CA2
Geadviseerd wordt om te onderzoeken op welke wijze de grondwaterstand verlaagd kan worden, zodat op de gehele begraafplaats 2-diep begraven kan worden. Recentelijke ruiming Op de begraafplaats “De Plantage” zijn recentelijk (in 2015) graven geruimd. In totaal zijn 125 graven geruimd: 79 algemene graven en 46 particuliere graven. Deze graven liggen op het gedeelte van de begraafplaats waar de grondwaterstand hoog is. De geruimde graven kunnen uitgegeven worden als een 1-diep graf (bij verlagen van de grondwaterstand kan hier weer 2-diep begraven worden). Afbeelding: Impressie begraafplaats “De Plantage”
3.2.2
Provinciale weg begraafplaats “Diepenbosch” te Voorthuizen Langs de begraafplaats “Diepenbosch” te Voorthuizen wordt een provinciale weg gerealiseerd. De weg zal strak langs de begraafplaats – aan de zijde van de uitbreiding - worden aangelegd. Bij een eventuele uitbreiding van de begraafplaats zal rekening moeten worden gehouden met de ligging van deze weg of zal worden uitgeweken naar een aangrenzend perceel. In onderstaande luchtfoto staat globaal aangeven waar de provinciale weg wordt aangelegd en waar de mogelijkheid bestaat om een uitbreiding van de begraafplaats te realiseren. Afbeelding: Begraafplaats “Diepenbosch” te Voorthuizen
KYBYS | Capaciteitsplanning begraafplaatsen |Gemeente Barneveld
9
B1292CA2
3.3
Conclusies Op basis van de berekende begraafbehoefte kan het volgende geconcludeerd worden: Graven “De Plantage” te Barneveld: zonder aanvullende maatregelen begraven tot periode 2015 – 2019. Berekend tekort van 820 graven in de begraafcyclus. “Diepenbosch” te Voorthuizen: zonder aanvullende maatregelen begraven tot 2020 – 2024. Berekend tekort van 552 graven in de begraafcyclus. Kootwijk: direct tekort aan begraafcapaciteit (uitbreidingsmogelijkheden direct beschikbaar). In de begraafcyclus zijn voldoende graven; er is een overschot van 41 graven berekend. “Veluwegaard” te Kootwijkerbroek: zonder aanvullende maatregelen begraven tot periode 2025 – 2029. Berekend tekort van 280 graven in de begraafcyclus. “Westerveld” te Terschuur: zonder aanvullende maatregelen begraven tot periode 2035 – 2039. Berekend tekort van 195 graven in de begraafcyclus. Asbestemmingen “De Plantage” te Barneveld: zonder aanvullende maatregelen asbestemmingen uitgeven tot periode 2020 - 2024. Berekend tekort van 48 asbestemmingen in de begraafcyclus. “Diepenbosch” te Voorthuizen: zonder aanvullende maatregelen asbestemmingen uitgeven tot periode 2015 – 2019. Berekend tekort van 63 asbestemmingen in de begraafcyclus.
10
KYBYS | Capaciteitsplanning begraafplaatsen | Gemeente Barneveld
B1292CA2
4
Scenario’s capaciteitsplanning Uit de actuele stand van de begraafbehoefte en –capaciteit (tabel 1) blijkt dat aanvullende maatregelen genomen moeten worden om in de begraafbehoefte te blijven voorzien. Deze maatregelen kunnen getroffen worden in de vorm van ruimen van graven. Hiertoe zijn in overeenstemming met de gemeente de volgende scenario’s bepaald: Scenario 1: Ruimen van algemene graven en particuliere graven voor bepaalde tijd Scenario 2: Ruimen van algemene graven, particuliere graven voor bepaalde tijd en particuliere graven voor onbepaalde tijd. Van elke scenario zijn het effect op de begraafcapaciteit en het financiële effect geanalyseerd en de vooren nadelen beschreven. In de rapportage wordt de term ‘ruimen’ toegepast. Bij het ruimen van graven kan onderscheid gemaakt worden in de manier van ruimen: grootschalig ruimen of de stoffelijke resten dieper begraven in hetzelfde graf. In het rapport is dit onderscheid niet gemaakt; in een later stadium zal de gemeente Barneveld besluiten op welke wijze graven geruimd worden.
4.1
Effect op de capaciteit
4.1.1
Scenario1: Ruimen van algemene graven en particuliere graven voor bepaalde tijd Om in de begraafbehoefte te blijven voorzien kan gekozen om een zogenaamde begraafcyclus tot stand te brengen. Dat wil zeggen dat algemene graven geruimd worden nadat de (gebruiks)termijn is verstreken; in de gemeente Barneveld worden gemiddeld genomen de algemene graven na 20 jaar geruimd. Particuliere graven kunnen geruimd worden als de termijn van het grafrecht niet meer wordt verlengd of als afstand van de grafrechten worden gedaan. De grafrechten van deze particuliere graven vervallen aan de gemeente. De gemeente kan in dat geval besluiten dat deze graven geruimd worden of dat – bij heruitgifte – de stoffelijke resten dieper in het graf worden begraven. Op deze wijze komen periodiek graven vrij ter beschikking voor heruitgifte. Volgens opgave van de gemeente Barneveld kunnen navolgende graven – in principe – geruimd worden, omdat de termijn is verstreken (algemene graven) of omdat er afstand van de graven is gedaan (hetzij door de graftermijn niet te verlengen of door opzegging van de grafrechten): Tabel 3: Graven in aanmerking te ruimen Begraafplaats
Particuliere graven, met afstand
Algemene graven, Totaal te ruimen termijn verstreken
De Plantage te Barneveld
210
100**
210
Diepenbosch te Voorthuizen
91
50*
91
Kootwijk
8
0
8
Veluwegaard te Kootwijkerbroek
20
50*
20
Westerveld te Terschuur
18
20
38
*voornamelijk kindergraven **algemene graven gelegen in beeldbepalende groenstrook; deze graven worden niet geruimd
KYBYS | Capaciteitsplanning begraafplaatsen |Gemeente Barneveld
11
B1292CA2
Van de graven waarvan afstand is gedaan op de begraafplaats “De Plantage” liggen van de 210 graven 181 graven op het gedeelte van de begraafplaats waar de grondwaterstand hoog is. Op dit gedeelte worden alleen 1-diep graven uitgegeven. Bij het overlijden een partner wordt bij de uitgifte van een graf ook het naastgelegen graf gereserveerd; de capaciteit wordt hierdoor sneller gebruikt. Indien de hoge grondwaterstand wordt opgelost dan kunnen ook op dit gedeelte van de begraafplaats 2-diep graven worden uitgegeven hetgeen ten goede komt aan de capaciteit (daarnaast geven de inwoners van gemeente Barneveld ook de voorkeur aan 2-diep graven). Op de begraafplaatsen “Diepenbosch” en “Veluwegaard” zijn het voornamelijk algemene kindergraven die in principe geruimd kunnen worden. Kindergraven worden in de gemeente Barneveld uitgegeven als particuliere graven maar ook als algemene graven. De grondgedachte van uitgifte van algemene kindergraven is dat de nabestaanden van het overleden kind niet belast hoeven te worden met de zorgen om het graf en ook niet periodiek lastig gevallen moeten worden met het verlengen van het grafrecht. Hierdoor ontstaat een situatie van rechtsongelijkheid aangezien algemene kindergraven naar alle waarschijnlijkheid nooit geruimd worden, omdat dit maatschappelijk gezien veel onrust veroorzaakt en emotioneel beladen is voor de nabestaanden.
Dit in tegenstelling tot particuliere kindergraven die (bovengronds) geruimd worden wanneer het grafrecht niet langer verlengd wordt. Door alle kindergraven nog slechts als particulier graf uit te geven ontstaat er een situatie waarin alle nabestaanden zelf zeggenschap houden over het graf en middels het – al dan niet tegen gereduceerd tarief – periodiek verlengen van het grafrecht aan kunnen geven of voortzetting nog steeds gewenst is. Zo worden niet nodeloos algemene kindergraven in stand gehouden. In deze rapportage is de aanname gedaan dat algemene kindergraven niet geruimd worden. Geadviseerd wordt om geen algemene kindergraven meer uit te geven. Beleidsvoorstel: Genereren voldoende begraafcapaciteit, gerelateerd aan de effecten van een actief ruimingsbeleid (beleidsvoorstel 1). a.
Verlagen grondwaterstand op het probleemdeel op de begraafplaats “De Plantage”, zodat op de gehele begraafplaats 2-diep begraven kan worden.
b.
Kindergraven alleen als particuliere kindergraven uitgeven.
Indien de graven die in aanmerking komen geruimd zijn, kan begraven worden tot: Tabel 4: Graven capaciteitsbepaling na ruimen van graven Begraafplaats
Aantal vrije graven
Zonder Te ruimen graven Nieuw aantal maatregelen (algemeen en vrije graven begraven in periode particulier)