B-3.17 Memo B&W Maatregelpakket schaalsprong RegioFoodvalley; Stedelijke voorzieningen d.d. 26-11-24

Raadsmemo

Datum: Onderwerp: Ter attentie van: Afzender:

26 november 2024

Maatregelpakket schaalsprong Regio Foodvalley; Stedelijke voorzieningen De Raad College van Burgemeester en Wethouders

Portefeuillehouder

B. Wijnne

Mail behandelaar

a.gijlers@barneveld.nl Telefoonnummer 0342 495607

Samenvatting

Dit memo gaat over het Maatregelpakket schaalsprong Regio Foodvalley; Stedelijke voorzieningen. Dit is een pakket van maatregelen gericht op het versterken van het voorzieningenniveau in de Foodvalley passend bij de schaalsprong in de regio. De provincie Gelderland wil hiervoor middelen beschikbaar stellen en heeft de 5 Gelderse gemeenten gevraagd om met voorstel hieromtrent te komen. Doel De raad (tussentijds) informeren Inleiding In het coalitieakkoord van de Provincie Gelderland is opgenomen dat Gedeputeerde Staten de vijf Gelderse gemeenten in de regio Foodvalley met een subsidie willen ondersteunen in de woningbouwopgave en de daarmee samenhangende schaalsprong. De vijf gemeenten zijn Barneveld, Nijkerk, Scherpenzeel, Wageningen en Ede. De Provincie Gelderland heeft afgelopen zomer aan deze gemeenten gevraagd om gezamenlijk een pakket van voorzieningen samen te stellen, om de leefbaarheid in deze groeiende gemeenten op peil te houden. Dit pakket van maatregelen moet voor het eind van dit jaar worden aangeboden aan de provincie. Opzet maatregelpakket en provinciale kaders In het maatregelenpakket is een goede balans gevonden tussen laagdrempelige voorzieningen voor inwoners dichtbij en stedelijke voorzieningen waarvoor inwoners willen reizen.

Voor elk van de vijf gemeenten zitten één of meerdere plannen in het maatregelenpakket en past bij de ambities die zijn geformuleerd in het coalitieakkoord van de Provincie Gelderland. De kaders die de provincie Gelderland heeft gesteld zijn de volgende:

- Het gaat om plannen voor fysieke voorzieningen die uiterlijk in 2027 starten en die met deze subsidie kunnen worden versneld of vergroot. - Het gaat om voorzieningen die passen in de thema’s sport, cultuur, kenniseconomie en recreatie. - De plannen zijn gebaseerd op minimaal 50% cofinanciering. De plannen die in het maatregelenpakket worden voorgesteld worden onderverdeeld in twee categorieën: 1. Hotspots voor cultuur en economie Kunst en cultuur dragen bij aan levendige aantrekkelijke wijken en steden. Een aantrekkelijke gemeente kan niet zonder een rijk cultureel leven. Gemeenschappen hebben behoefte aan verzamelplekken waar creatieve geesten (in de breedste zin van het woord) elkaar vinden en versterken. Aan broedplaatsen voor economie, kunst en cultuur. Aan plekken die inspireren en uitdagen, waar verschillende groepen ondernemers, bewoners en bezoekers elkaar ontmoeten en kruisbestuiven. De innovatiekracht van dit soort hotspots is onmisbaar voor de regio van de toekomst. (Beroeps)onderwijs is een belangrijke pijler in het realiseren van sterke economische hotspots. 2. Gezondheid door bewegen en recreatie De groei in aantal inwoners in combinatie met vergrijzing en een toename van chronische ziekten zal de vraag naar zorg sterk doen stijgen. Ons zorgaanbod zal door financiële en personele beperkingen niet onbeperkt mee kunnen groeien.

Inzetten op preventie is noodzakelijk. Een gezonde en groene leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten is hiervoor onmisbaar. Sport en bewegen zijn waardevol voor mens en maatschappij. Het geeft energie, plezier en zingeving in het dagelijks leven en draagt bij aan het tegengaan van eenzaamheid en kansenongelijkheid. Sport en bewegen bevordert de mentale en fysieke gezondheid van onze inwoners. Concrete invulling gemeente Barneveld De vraag van de provincie behelst het voorstellen van maatregelen op de beleidsterreinen cultuur, sport, kenniseconomie (inclusief recreatie) die op korte termijn gerealiseerd kunnen worden en dus al in vergevorderd stadium van voorbereiding zijn. De drie Barneveldse projecten in dit pakket zijn: - Regionale opschaling van de Barneveldse Techniek Opleiding, - Regionale ijs- en skeelerbaan ’t Grieze Veen, - Toekomstbestendige sportinfrastructuur (sportpark Terbroek). Deze projecten worden nader toegelicht in de bijlage. Financiën en risico’s Het maatregelpakket betreft een aanvraag van € 21 miljoen euro, hiervan betreft het € 4.000.000 voor Barneveldse projecten. Er wordt ietwat overvraagd, omdat de provincie heeft aangegeven te willen onderzoeken of er additionele middelen beschikbaar zijn. De aanvraag gaat uit van maximaal 50% cofinanciering.

Deze financiële dekking kan uit gemeentelijke budgetten komen, maar mag ook budget zijn vanuit andere partners zoals het Rijk of het bedrijfsleven. Vanuit gemeente Barneveld wordt in het maatregelenpakket ingestoken op de volgende projecten: Benodigde Dekking Dekking Benodigde investering vanuit vanuit cofinanciering Barneveld derden Regionale 8.000.000 3.000.000 3.000.000 2.000.000 opschaling van de Barneveldse Techniek Opleiding

Regionale ijs- en skeelerbaan ’t Grieze Veen Toekomstbestendige sportinfrastructuur (sportpark Terbroek)

2.600.000

1.800.000

-

800.000

2.900.000

1.700.000

-

1.200.000

Voor alle bovenstaande projecten geldt dat de beoogde cofinanciering nu aanwezig is dan wel in beeld is. Daarbij maken wij de kanttekening dat de projecten nog niet geheel zijn uitgekristalliseerd en/of nog keuzes moeten worden gemaakt, die ook financiële consequenties kunnen hebben. De uitwerking en de te maken keuzes vinden plaats binnen de afzonderlijke projectsporen. Indien hier andere keuzes gemaakt worden, zal dit vanzelfsprekend ook gevolgen hebben voor de uitvoering van het maatregelenpakket. Vervolg We hebben vandaag gelijktijdig met de colleges van burgemeester en wethouders van de gemeenten Ede, Nijkerk, Scherpenzeel en Wageningen besloten om het bijgesloten maatregelenpakket aan te bieden aan de Provincie Gelderland. Dit pakket wordt op de Regiodag Foodvalley van 12 december 2024 aangeboden aan de Provincie Gelderland. Daarna moet besluitvorming door de Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten plaatsvinden. Onze verwachting is dat dit rond de zomer 2025 afgerond zal worden. We houden uw raad daarvan op de hoogte.

Maatregelpakket schaalsprong Regio Foodvalley Stedelijke voorzieningen

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

2

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

Voorwoord Hierbij bieden wij, colleges van burgemeester en wethouders van Barneveld, Ede, Nijkerk, Scherpenzeel en Wageningen, Provincie Gelderland ons gezamenlijk voorstel aan voor extra investeringen in fysieke voorzieningen. Regio Foodvalley is de snelst groeiende regio van Gelderland; tot 2040 is – inclusief het Utrechtse deel – een groei verwacht van 100.000 woningen. Deze groei leidt tot een schaalsprong in verstedelijking. Provincie en gemeenten realiseren zich dat in het kader van leefbaarheid en brede welvaart ook de voorzieningen met deze groei extra aandacht nodig hebben. Provincie Gelderland heeft ons, de vijf Gelderse gemeenten van Regio Foodvalley gevraagd om een beeld te geven van de behoefte aan voorzieningen in relatie tot de schaalsprong en op basis daarvan een breed gedragen maatregelpakket op te stellen. In dit pakket moeten maatregelen opgenomen worden die resulteren in fysieke investeringen die uiterlijk in 2027 starten of in uitvoering zijn. De schaalsprong in verstedelijking stelt ons voor de opgave om voorzieningen te realiseren die recht doen aan de unieke identiteit van onze regio nu en in de toekomst. De kracht van Regio Foodvalley is een aantrekkelijke stedelijke omgeving in combinatie met sterke lokale gemeenschappen. Voor onze regio betekent dit dat we zowel (groot)stedelijke voorzieningen moeten bieden als voorzieningen dichtbij.

We zetten daarom in op het realiseren van een samenhangend netwerk van lokale, regionale en bovenregionale voorzieningen. Een netwerk toegespitst op de verschillende doelgroepen en dat zo is ingericht dat voorzieningen elkaar onderling versterken. Voor dit maatregelpakket hebben we gekozen voor twee themalijnen: • Hotspots voor cultuur en economie; • Gezondheid door bewegen en recreatie. Twee thema’s die belangrijk zijn voor leefbare steden en dorpen. Bij de invulling van de themalijnen is breed gekeken naar de behoeften van huidige en toekomstige bewoners. Hierbij hebben we specifiek aandacht besteed aan de behoeften van jongeren. We vinden het belangrijk om voorzieningen te realiseren die een duurzame bijdrage leveren aan de leefbaarheid van onze regio en passen binnen een sterke en kwalitatieve infrastructuur van voorzieningen voor jong en oud. Het totale maatregelpakket vraagt om een provinciale bijdrage van € 21 miljoen. Hierdoor wordt een totale investering van bijna € 80 miljoen op korte termijn mogelijk gemaakt. Met dit collectieve voorstel kijken we uit naar verdere samenwerking op dit thema met de provincie Gelderland!

3

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

Inhoud Voorwoord 1. Aanleiding 2. Doelstelling

3 5 6

GEDEELD BEELD OP VOORZIENINGEN IN DE REGIO FOODVALLEY 3. Visie Regio Foodvalley 4. Samenwerken in realiseren voorzieningen 5. Een samenhangend netwerk van voorzieningen 6. Uitgangspunten voor dit maatregelpakket 7. Themalijnen maatregelpakket

7 8 9 10 11 12

INVENTARISATIE BENODIGDE VOORZIENINGEN IRT SCHAALSPRONG 8. De schaalsprong bij de 5 Gelderse gemeenten van Regio Foodvalley Barneveld Ede Nijkerk Scherpenzeel Wageningen

13 14 15 16 17 18 19

MAATREGELPAKKET 9. Hotspots voor cultuur en economie Regionale opschaling van de Barneveldse Techniek Opleiding (BTO) FRISO: Culturele hotspot van de Veluwe – huis voor regionale talentontwikkeling Scaleup gebouw Roots Centrum-hub, vliegwiel voor ontwikkelingen in de historische Wageningse binnenstad Podia en cultuurparticipatie: Cultura en Junushoff Cultura: het regionale huis voor cultuureducatie en -participatie voor breed publiek Junushoff – groeiende podiumvoorziening voor cultuur, ontmoeting en beweging Multifunctionele Centra in Regio Foodvalley: Kulturhus De Breehoek en MFA in Hoevelaken 10. Gezondheid door bewegen en recreatie Nijkerk aan het water | Een wenkend perspectief voor de Arkervaart, van Stadshaven tot Randmeerkust. Een nieuwe balans voor een toekomstig erfgoed | uitbreiding monumentaal landgoed Hoevelakense Bos Regionale ijs- en skeelerbaan ’t Grieze Veen Multifunctioneel zwembad Ede Nieuw Hoekelum Toekomstbestendige sportinfrastructuur

21 22 24

4

26 30 32 35 36 38 40 42 43 48 50 52 55

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

1. Aanleiding In het Coalitieakkoord ‘Gelderland Gewoon Doen’ is benoemd dat in de Regio Foodvalley de woningbehoefte groot is. Door het grote aantal woningen dat wordt bijgebouwd neemt het aantal inwoners fors toe: onze regio maakt een schaalsprong. Deze schaalsprong vraagt meer dan het bouwen van woningen alleen. Groeien in balans vraagt ook investeren in mobiliteit, economie, energie, leefomgeving en voorzieningen. Op al deze terreinen worden plannen ontwikkeld en investeringen gedaan zodat huidige en toekomstige bewoners goed kunnen wonen, werken en recreëren in de regio. De provincie realiseert zich dat voor het realiseren van de schaalsprong ook de voorzieningen extra aandacht nodig hebben. Dit is doorvertaald in een reservering van €15 miljoen voor ‘Schaalsprong Foodvalley’ op de meerjarenbegroting behorende bij het Coalitieakkoord. De provincie wil met het gereserveerde budget een impuls geven aan ‘secundaire’ fysieke voorzieningen

bij de woningbouwopgave in de Gelderse gemeenten binnen de Foodvalley. De provincie ziet graag de realisatie van een aantal fysieke voorzieningen die de schaalsprong van de Foodvalley faciliteren. Daarom heeft de provincie de Gelderse gemeenten binnen de Regio Foodvalley gevraagd met een maatregelpakket te komen dat gericht is op het versterken van het voorzieningenniveau in de regio. Zodat het voorzieningenniveau in de regio weer in lijn komt met de meer dan gemiddelde groei van het aantal inwoners. Als eerste stap vraagt de provincie aan de Gelderse gemeenten binnen Regio Foodvalley om voor eind 2024 samen een beeld te geven van de totale behoefte aan voorzieningen in relatie tot de schaalsprong en op basis daarvan een breed gedragen maatregelpakket op te stellen dat op relatief korte termijn gerealiseerd kan worden.

5

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

2. Doelstelling De doelstelling is om vanuit de gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk Scherpenzeel en Wageningen gezamenlijk te komen tot een maatregelpakket ten behoeve van benodigde stedelijke voorzieningen. De voorzieningen zijn toegespitst op de beleidsterreinen cultuur, sport, recreatie & kenniseconomie. Dit zijn beleidsterreinen waarin als gevolg van de schaalsprong meer dan regulier moet worden geïnvesteerd in een ‘uitbreiding en upgrade’ van (fysieke) voorzieningen. Dergelijke voorzieningen zijn belangrijk voor de leefbaarheid van de steden en dorpen. De voorgestelde maatregelen moeten passen binnen de kaders die door de provincie zijn gesteld: • Betrekking hebben op de thema’s: sport, cultuur, kenniseconomie, recreatie; • Resulteren in fysieke investeringen die uiterlijk in 2027 starten/in uitvoering zijn; • Beschikken over cofinanciering door gemeenten en/of derden.

6

De gemeenten hebben er voor gekozen om met een gezamenlijk voorstel te komen dat bestaat uit: A. Een gedeeld beeld van de benodigde voorzieningen in de Regio Foodvalley. B. Een eerste inventarisatie van de behoefte aan extra voorzieningen in het kader van de schaalsprong. C. Prioriteitstelling op basis van beschikbare middelen en de uiterlijke startdatum (focus op concrete plannen). Dit maatregelpakket is een eerste stap in een regionale samenwerking op gebied van voorzieningen.

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

GEDEELD BEELD OP VOORZIENINGEN IN DE REGIO FOODVALLEY

7

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

3. Visie Regio Foodvalley Regio Foodvalley ontleent zijn unieke karakter aan de combinatie van drie factoren: • Sociaal wordt Regio Foodvalley van oorsprong gekenmerkt door vitale dorpen met kleinschalige gemeenschappen waar bewoners zich met elkaar verbonden voelen. Door de groei van het aantal inwoners ontstaat daarnaast steeds meer grootstedelijkheid. • Ruimtelijk gezien is Regio Foodvalley een van de groenste regio’s met grote en waardevolle natuurgebieden en landschappen die kenmerkend zijn voor onze regio. Onmisbaar voor ons en voor Nederland. Door de strategische ligging genieten inwoners hier van de nabijheid van de Randstad en de rust en ruimte van de landelijke omgeving. • Economisch wordt Regio Foodvalley verbonden door de foodsector en het kennisecosysteem rondom de WUR, hieraan ontleent de regio ook zijn naam. De regio is uniek als plek waar fundamenteel onderzoek, toegepast onderzoek, praktijkkennis en ondernemerschap elkaar aanvullen en versterken. Naast food steunt onze regio op een innovatief en sterk MKB. In Regio Foodvalley hebben we een gedeelde ambitie met twee hoofdlijnen. We realiseren een toekomstbestendige economie waarin we toonaangevend zijn in het voedselsysteem van de toekomst en we een sterke basis hebben van innovatieve en vitale MKB-bedrijven.

We dragen ambitieus bij aan de grote opgaven in Nederland door verantwoord te groeien waarbij het realiseren van

8

een schaalsprong en de opgaven voor natuur, milieu en water hand in hand gaan. In Regio Foodvalley streven we naar een verantwoorde groei waar ‘meer landschap en meer stad’ samengaan. We blijven een regio waarin het nu en in de toekomst goed en gezond wonen en werken is. Leefbaarheid en brede welvaart staan daarbij centraal, zodat we niet alleen voldoen aan de huidige behoeften, maar ook bouwen aan een duurzame en welvarende toekomst. Die uitdaging kunnen en willen we alleen realiseren samen met onze inwoners en andere partners. Zo komen we tot leefbare dorpen in combinatie met aantrekkelijke steden; een gezonde natuur en een toekomstbestendige landbouw, voedselsysteem en MKB. We willen onze regio ontwikkelen waar we over 30 tot 50 jaar nog steeds trots op kunnen zijn. Dit betekent dat we niet alleen woningen bouwen, maar ook de nodige voorzieningen. Onze regio kenmerkt zich door een netwerk van grote stedelijke en kleine landelijke gemeenschappen, onze voorzieningen moeten hierbij aansluiten. Door in te zetten op het stimuleren van ontmoetingen in zowel de sociaal-culturele omgeving, de wereld van sport en bewegen als het ondernemersklimaat brengen we mensen met elkaar in verbinding, bouwen we aan sterke samenwerkingsverbanden en gemeenschappen en verbinden we kennis met de praktijk om de schaalsprong in de regio mogelijk te maken.

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

4. Samenwerken in realiseren voorzieningen We zitten midden in de realisatie van een schaalsprong. In onze strategische agenda hebben we een gezamenlijke ambitie om ‘verantwoord te groeien’ vastgesteld. Groeien in balans, waar groei en behoud van natuur en een robuust watersysteem beide belangrijk zijn. Groei in inwoners betekent groei in mobiliteit, economie, energie én groei in voorzieningen. Voor de woningbouwopgaven zijn via de Woondeal afspraken gemaakt tussen Rijk, Provincie en Regio Foodvalley. Voor het realiseren van deze woningbouwopgaven zijn op provinciaal niveau als randvoorwaarden benoemd: • Financiering van onrendabele toppen van gemeenten en woningcorporaties • Oplossingen voor netcongestie voor elektriciteit • Voldoende ambtelijke capaciteit bij gemeenten, onder meer door structurele financiering • Investeringen in bereikbaarheid (fiets, openbaar vervoer, wegen) • Voldoende stikstofruimte om woningbouw mogelijk te maken Specifiek voor de Regio Foodvalley is als extra randvoorwaarde een schaalsprong in voorzieningen benoemd. Regio Foodvalley maakt een schaalsprong qua verstedelijking. Deze verstedelijking vraagt naast investeringen in mobiliteit/bereikbaarheid ook om het

bestendigen van de leefbaarheid in onze gemeenten door het laten meegroeien van (maatschappelijke) voorzieningen voor sport, cultuur en recreatie. Tot nu toe is de focus van de regionale samenwerking op de benodigde schaalsprong in voorzieningen beperkt geweest. Dit was vooralsnog volledig het terrein van de individuele gemeenten. We zijn van mening dat we door een gezamenlijke visie meer en betere resultaten kunnen boeken in de schaarse ruimte en met de beschikbare middelen. Dit pakket is een gezamenlijk voorstel van de colleges van B&W van de vijf Gelderse gemeenten en we zien dit gezamenlijke maatregelpakket als een eerste stap in een regionale samenwerking op dit vlak. Dit voorstel is tot stand gekomen op basis van een constructief ambtelijk en bestuurlijk proces van deze gemeenten. Bij dit proces is de provincie tevens intensief betrokken geweest. Ook is over de visie van een samenhangend netwerk van voorzieningen afgestemd met de drie Utrechtse gemeenten. Deze visie moet regiobreed verder worden uitgewerkt en ingekleurd. De maatregelen die in dit pakket zijn opgenomen zijn allemaal zogenaamde ‘no-regret’ maatregelen. Maatregelen die verdere samenwerking op het gebied van voorzieningen niet in de weg staan en maatregelen die een waardevolle bijdrage leveren aan een samenhangend netwerk van voorzieningen in de Regio Foodvalley.

Parallel aan de totstandkoming van dit maatregelpakket wordt in de regio gewerkt aan een ‘aanpak regionale voorzieningen’. Een belangrijk stap in deze aanpak is het gezamenlijk in kaart brengen wat we als regio te doen hebben om de voorzieningen te laten meegroeien met de schaalsprong. We moeten met elkaar een beeld vormen over welke voorzieningen het gaat, ook in relatie tot de voorzieningen in aangrenzende regio’s en relatie tot het daily urban system. Wat is ‘need to have’ en wat ‘nice to have’? Wat is des regio’s en wat des gemeenten? Hiervoor is nader onderzoek nodig. Er ligt een voorstel om dit op te nemen in het jaarplan van de regio. Dit zal in 2025 verder worden verkend.

9

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

5. Een samenhangend netwerk van voorzieningen De schaalsprong in verstedelijking stelt ons voor de opgave om voorzieningen te realiseren die recht doen aan de unieke identiteit van onze regio nu en in de toekomst. Onze regio kenmerkt zich van oudsher door vitale dorpen met gemeenschappen waar bewoners zich met elkaar verbonden voelen. Van oorsprong zijn de gemeenschappen en voorzieningen kleinschalig, door groei van het aantal inwoners ontstaat steeds meer grootstedelijkheid. De kracht van Regio Foodvalley is een aantrekkelijke stedelijkheid én sterke lokale gemeenschappen. Een regio met een voordeur in de stad en de achterdeur in het landelijk gebied. Juist deze combinatie van stad en platteland is wat ons onderscheidt en wat we willen koesteren. Voor onze voorzieningen betekent dit dat we zowel (groot)stedelijke voorzieningen moeten bieden als voorzieningen dichtbij. (Groot)stedelijk voorzieningen waar onze bewoners bereid voor zijn om voor te reizen. Nabije voorzieningen die ontmoeting en verbinding stimuleren en dragers zijn in het behouden van sterke lokale gemeenschappen bij een groeiend aantal inwoners. Lokale voorzieningen zijn essentieel om de leefbaarheid van dorpen op peil te houden.

We volgen hiermee de lijn van het Planbureau voor de Leefomgeving die stelt dat voorzieningen die niet in de eigen gemeente aanwezig zijn voor veel inwoners slecht bereikbaar zijn door ontbrekend openbaar

10

vervoer en vervoersarmoede. De bereikbaarheid van voorzieningen staat met name onder druk in het landelijk gebied en de dorpen. Dit is ook van toepassing op ons landelijk gebied. We zetten daarom in op het versterken van het netwerk van regionale én lokale voorzieningen. In de Verstedelijkingsstrategie ‘Meer landschap, meer stad’ hebben we gekozen voor het ontwerpprincipe dagelijks, wekelijks en maandelijks groen. Een sterk principe om ook als basis te kiezen voor een regionale infrastructuur van voorzieningen. Voorzieningen dichtbij waar huidige en toekomstige bewoners elkaar ontmoeten, die zorgen voor levendigheid en een prettige en gezonde leefomgeving. In combinatie met meer grootstedelijke voorzieningen met een regionale en zelfs bovenregionale functie. Een samenhangend netwerk van meer lokaal gerichte, regionale en bovenregionale voorzieningen. Een netwerk toegesneden op de verschillende doelgroepen, waaronder jongeren, en zo ingericht dat voorzieningen elkaar onderling versterken. We richten ons op het realiseren van ecosystemen van voorzieningen die gezamenlijk bijdragen aan (talent)ontwikkeling, welzijn en saamhorigheid. Dat is waar we met elkaar aan werken. We zetten daarbij in op het versterken en opschalen van bestaande netwerken en infrastructuren.

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

6. Uitgangspunten voor dit maatregelpakket We vinden het belangrijk om voorzieningen te realiseren die een duurzame bijdrage leveren aan de leefbaarheid van onze regio. Die passen in een sterke en kwalitatieve infrastructuur van voorzieningen voor jong en oud. In dit maatregelpakket ligt de focus op voorzieningen met een regionale waarde. Dit sluit aan bij de kaders van de provincie Gelderland. We plaatsen deze voorzieningen met regionale waarde in verbinding met de behoefte aan voorzieningen met vooral een lokale waarde vanuit de visie van het realiseren van een samenhangend netwerk van voorzieningen. De opgaven die in alle vijf gemeenten liggen voor het versterken en opschalen van voorzieningen met een lokale waarde zijn in de planvorming voor dit maatregelpakket meegenomen. In deze financieringsaanvraag zijn deze beperkt meegenomen, alleen daar waar deze exceptioneel onder druk staan als gevolg van schaalsprong en waar in het kader van leefbaarheid en voorzieningen ‘dichtbij’ gemeenten hulp van de provincie nodig hebben. Voor voorzieningen met een lokaal karakter zien we noodzaak om in samenwerking met de provincies en het Rijk andere financieringsstromen organiseren.

We hebben er voor gekozen om voorzieningen op te nemen in dit maatregelpakket die voldoen aan onderstaande uitgangspunten: • De maatregelen sluiten aan bij /dragen bij aan de doelen en beleidskeuzen die zijn gemaakt in recente beleidsdocumenten met betrekking tot de schaalsprong. Specifiek gaat dit om de Verstedelijkingsstrategie, het NOVEXontwikkelperspectief Arnhem-Nijmegen-Foodvalley en de Strategische Agenda van Regio Foodvalley.

• Bij de maatregelen wordt uitgegaan van multifunctioneel (ruimte)gebruik om schaarse ruimte en middelen maximaal tot waarde te brengen. • De maatregelen hebben een kern van een ‘ontmoetingsplek’. De mensen staan centraal. In een snel groeiende regio is verbinding belangrijk voor brede welvaart en leefbaarheid. • Bij de locatie van de voorzieningen wordt rekening gehouden met een goede bereikbaarheid voor de verschillende doelgroepen, waarbij wordt aangesloten bij de visie op het mobiliteitssysteem van de toekomst, waarbij prioriteit wordt gegeven aan meer duurzame vormen van mobiliteit. • Bij het ontwikkelen van de maatregelen wordt uitdrukkelijk gekeken naar de waarde voor huidige en toekomstige bewoners én voor huidige en toekomstige ondernemers. Voorzieningen zijn belangrijke bouwstenen in het realiseren van aantrekkelijke hotspots waar synergie ontstaat tussen bewoners, bezoekers en ondernemers. • In de prioritering van maatregelen is gekeken naar waar de effecten van de schaalsprong het grootst zijn en welke maatregelen het meeste waarde toevoegen in leefbaarheid en brede welvaart.

Aansluiting Regio Deal Regio Foodvalley heeft een aanvraag gedaan voor de 6e tranche Regio Deal Regio Foodvalley. In deze aanvraag wordt gewerkt met drie programmalijnen. Programmalijn 2: Regionaal samenwerken en ontmoeten kent het onderdeel regionale voorzieningen. De Regio Deal aanvraag op deze programmalijn is aangesloten op bijgaand maatregelpakket van de vijf Gelderse gemeenten van Regio Foodvalley voor de Provincie Gelderland.

11

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

7. Themalijnen maatregelpakket Dit maatregelpakket is een eerste stap in een regionale samenwerking op het niveau van voorzieningen. Voor dit maatregelpakket kiezen we, in lijn met de kaders van de provincie Gelderland, voor twee themalijnen. Twee thema’s die belangrijk zijn voor leefbare steden en dorpen. Bij de invulling van de themalijnen is breed gekeken naar de behoeften van huidige en toekomstige bewoners. Hierbij hebben we specifiek aandacht besteed aan de behoeften van jongeren. Voor een vitale toekomst is het belangrijk dat jongeren zich tuis voelen in onze regio en gestimuleerd worden zich te ontwikkelen en te participeren in onze samenleving.

1.

Hotspots voor cultuur en economie

Kunst en cultuur dragen bij aan levendige aantrekkelijke wijken en steden waar mensen graag wonen en werken. Een aantrekkelijke stad kan niet zonder een rijk cultureel leven. Gemeenschappen hebben behoefte aan verzamelplekken waar creatieve geesten (in de breedste zin van het woord) elkaar vinden en versterken. Aan broedplaatsen voor economie, kunst en cultuur. Aan plekken die inspireren en uitdagen, waar verschillende groepen ondernemers, bewoners en bezoekers elkaar ontmoeten en kruisbestuiven. De innovatiekracht van dit soort plekken van ontmoeting is onmisbaar voor de regio van de toekomst. (Beroeps)onderwijs is een belangrijke pijler in het realiseren van sterke economische hotspots. 2. Gezondheid door bewegen en recreatie

De groei in aantal inwoners in combinatie met vergrijzing en een toename van chronische ziekten zal de vraag naar zorg sterk doen stijgen. Ons zorgaanbod zal door financiële en personele beperkingen niet onbeperkt mee kunnen groeien. Inzetten op preventie is noodzakelijk. Een gezonde en groene leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten zijn hiervoor onmisbaar. Sport en bewegen zijn waardevol voor mens en maatschappij. Het geeft energie, plezier en zingeving in het dagelijks leven en draagt bij aan het tegengaan van eenzaamheid en kansen ongelijkheid. Sport en bewegen bevordert de mentale en fysieke gezondheid van onze inwoners.

12

Voorzieningen op deze themalijnen dragen bij aan: • Ontmoeten om eenzaamheid en polarisatie tegen te gaan en te bouwen aan sterke gemeenschappen. • Bewegen voor ziekte preventie en gezondheidsbevordering. • Participatie van mensen om (langer) actief een te bijdrage leveren aan onze maatschappij. • Binden van talent aan onze regio door aantrekkelijke voorzieningen en werkplekken waar creativiteit en kruisbestuiving wordt gestimuleerd. • Ondernemerschap door creëren van goed bereikbare en aantrekkelijke ‘hotspots’ voor cultuur en bewegen waar ruimte is voor ondernemerschap. De bovenstaande punten zijn vijf belangrijke pijlers voor het realiseren van brede welvaart. De voorzieningen worden zo ontwikkeld dat ze de regionale identiteit versterken. Regio Foodvalley is een netwerkregio rijk aan erfgoed en cultuur. We koesteren ons materieel en immaterieel erfgoed en faciliteren dat het een waardevolle plek in onze samenleving behoudt, nu en in de toekomst.

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

INVENTARISATIE BENODIGDE VOORZIENINGEN IRT SCHAALSPRONG

13

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

8. De schaalsprong bij de 5 Gelderse gemeenten van Regio Foodvalley Regio Foodvalley bestaat uit een netwerk van grote en kleine gemeenschappen die ieder hun eigen identiteit hebben. In de hele Regio Foodvalley is sprake van een forse groei in aantal inwoners. Deze groei wordt gerealiseerd door verdichting van huidige kernen, zodat landschap en natuur zo veel mogelijk worden ontzien. Met de focus op een binnenstedelijke bouwopgave waarbij gebouwd wordt in hogere dichtheden, neemt de behoefte aan groene gebieden toe om te ontspannen en recreëren. Recent onderzoek toont aan dat voorzieningen in kernen noodzakelijk zijn om gemeenschappen vitaal en leefbaar te laten zijn. We creëren voorzieningen die bijdragen aan de spreiding van bezoekers om zo kwetsbare natuur te ontzien. We zetten in op het realiseren van een netwerk van voorzieningen. Voorzieningen die goed bereikbaar zijn via wandel- en fietspaden en openbaar vervoer. In het kader van dit maatregelpakket hebben we een inventarisatie gemaakt van de benodigde voorzieningen per gemeente. Dit betrof een eerste

14

inventarisatie van plannen die op dit moment al voldoende concreet zijn uitgewerkt. Dit geeft nog geen volledig beeld van de benodigde voorzieningen. Uit deze inventarisatie komt een totaalpakket met een nog ontbrekende dekking van de vijf gemeenten samen van circa € 50 miljoen naar voren. Met dit maatregelpakket prioriteren we naar een provinciale bijdrage van € 21 miljoen. Onderstaand is per gemeente kort samengevat welke opgaven en kansen er liggen om een passend netwerk van voorzieningen te realiseren in de regio Foodvalley. Zo wordt duidelijk wat de behoefte aan extra voorzieningen binnen de twee thema’s op hoofdlijnen is. Dit is geen compleet beeld van het benodigde voorzieningenniveau in relatie tot de schaalsprong. Dit is de opbrengst van een inventarisatie, binnen de door de provincie Gelderland gestelde kaders van deze uitvraag die in een kort tijdsbestek is gedaan. Zoals benoemd in paragraaf 4 is dit maatregelpakket een eerste stap voor een samenwerking in Regio Foodvalley op het thema voorzieningen.

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

Barneveld Barneveld is een ‘gemeente van gemeenschappen’ met negen grotere en kleinere dorpskernen. De groei van de gemeente ziet het gemeentebestuur als één van de hoofdopgaven van de gemeente. Tot 2040 wordt voorzien in de realisatie van tenminste 8.000 extra woningen, waarmee 1/5 van de totale groei van de gehele regio Foodvalley landt in de gemeente Barneveld. Daarmee groeit de gemeente naar een omvang van 80.000 tot 85.000 inwoners. Barneveld kiest er bewust voor om de groei in inwoners meer dan voorheen te spreiden over alle kernen. Met deze keuze wordt een bredere basis gerealiseerd voor passende voorzieningen in elke kern. Barneveld wil dat voorzieningen om te kunnen sporten, bewegen, cultuur beleven en elkaar ontmoeten voor alle inwoners goed toegankelijk zijn. Voorzieningen worden opgezet vanuit het principe van complementariteit: een gezonde basis in de kleinere kernen, grotere en aanvullende voorzieningen worden geconcentreerd in de verstedelijkte as Voorthuizen – Harselaar – Barneveld. De schaalsprong leidt ertoe dat bestaande voorzieningen niet voldoen om de groei passend te accommoderen. Om die reden kiest het gemeentebestuur om de basis aan voorzieningen in de kleinere kernen te verbreden door multifunctionele overdekte sportvoorzieningen toe te voegen in het gebied rondom Terschuur en Zwartebroek en in het

gebied rondom Stroe en Kootwijkerbroek (geen onderdeel van deze aanvraag). Dit geeft een forse impuls aan de leefbaarheid in deze gebieden en draagt bij aan nabijheid en toegankelijkheid van sport. Aan de andere kant krijgen bestaande voorzieningen in de verstedelijkte de broodnodige ruimte om de groei van dit gebied te kunnen accommoderen. De schaalsprong draagt er ook aan bij dat er voldoende basis om nieuwe voorzieningen die er nu nog niet zijn, te ontwikkelen. De aanleg van een nieuwe skeelerbaan voor IJs – en skeelervereniging ’t Grieze Veen is daar een voorbeeld van. Op dit moment heeft deze vereniging geen passende voorziening. Met de nieuwe baan kan deze tak van sport zich doorontwikkelen in de regio. Het bedrijventerrein Harselaar is één van de grootste regionale bedrijventerreinen in de Regio Foodvalley en kent een breed palet aan (maak)bedrijvigheid. Ook op andere locaties in de Regio Foodvalley is veel bedrijvigheid waarvoor goed opgeleid technisch personeel onmisbaar is. BTO vervult een belangrijke rol in het aantrekken en opleiden van technisch personeel door verbinding te leggen tussen (technisch) onderwijs en het bedrijfsleven. Met de nieuwbouw voor de BTO in Barneveld en Ede wordt een belangrijke stap voorwaarts gezet om die relatie te bestendigen en te verstevigen.

15

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

Ede In Ede groeien de dorpen naar eigen behoefte. In de stad vindt de grootste groei plaats. De ambitie is om deze groei in te zetten voor de versterking van de bestaande wijken. Door nieuwe woningen in de kern van Ede-Stad te bouwen ontstaat een breder draagvlak voor voorzieningen en een betere spreiding van sociale huurwoningen. Dit proces zal stap voor stap worden uitgevoerd. Dankzij station Ede-Wageningen, waar (inter) nationale verbindingen samenkomen speelt Ede een steeds belangrijkere rol als poort naar de Veluwe en de Foodvalley. Het Stationskwartier wordt een levendige hotspot voor inwoners, ondernemers en (inter)nationale bezoekers. In de historische kazernes zoals FRISO, de Westhal op ENKA en de omliggende openbare ruimtes worden unieke plekken voor cultuurparticipatie, talentontwikkeling voor jongeren, recreatie en ondernemerschap gecreëerd. Het Food Innovation District (FID) is onderdeel van dit gebied. Het FID is complementair aan de WUR Campus, het andere brandpunt van de KennisAs Ede-Wageningen. De investering in Roots en de vestiging van Aeres en BTO geven het Food Innovation District een belangrijk impuls. Het Stationskwartier wordt een belangrijke bestemming voor dagbezoekers en verblijfsrecreanten en draagt bij aan de noodzakelijke spreiding van bezoekers.

De verbouwing van het multifunctionele cultuurgebouw Cultura geeft een impuls aan het centrum, zorgt voor een schaalsprong in het cultuuraanbod en maakt een culturele verbinding

16

tussen het Stationskwartier en het centrum. Het versterken van de leefbaarheid en kwaliteit in het westelijke deel van Ede-Stad, de Valleistad staat hoog op de agenda. Een belangrijk project is de ontwikkeling van het ‘Westerpark / Stadslandgoed Veldhuizen’. Dit unieke stadspark, gelegen in de Valleistad, vormt een aanvulling op de twee landgoederen aan de oostkant van Ede. De Edese beweegroute ‘Rondje Ede’ doorkruist het park en verbindt het met de omliggende natuurgebieden. Recreatieve versterking aan de valleizijde is noodzakelijk om de druk op de Veluwe te verminderen. Investeringen in groen en bewegingsvoorzieningen leggen de basis voor verdere verdichting in dit deel van de stad. Een andere belangrijke ontwikkeling is de Kenniscampus-Nieuw Hoekelum. Dit gebied is al een hub voor onderwijs en sportvoorzieningen, maar wordt uitgebreid met meer woningen en faciliteiten voor sport en beweging. Deze voorzieningen zullen nauw samenwerken met de onderwijsinstellingen in het gebied. Het nieuwe zwembad, de Van der Knaaphal en in het andere grote sportgebied Westerpark in de toekomst mogelijk ook een schaatsbaan, vormen samen een topsportlocatie met nationale allure. Door natuur en recreatie in de groene wig te versterken, wordt de ecologische verbinding tussen de Veluwe en de Vallei robuuster.

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

Nijkerk De gemeente Nijkerk bestaat naast de kernen Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken uit de buurtschappen Appel, Driedorp en Holkerveen. De gemeente Nijkerk groeit fors: met bijna 6.000 woningen in de periode tot 2040. Daarmee is Nijkerk een snelgroeiende gemeente en maakt het de komende jaren een enorme schaalsprong richting de 50.000 inwoners. Nijkerk kiest expliciet voor verdichting binnen de huidige kernen, zodat het landschap en de natuur zoveel mogelijk worden ontzien. In de regio is de gemeente Nijkerk uniek door de plannen om hoogstedelijk te bouwen (50m hoog) in het centrum van de stad. Daarbij zorgt Nijkerk voor een goede bereikbaarheid; alle nieuwbouw woningen liggen op loop- en fietsafstand van de bestaande treinstations, waarbij Station Nijkerk ook is aangewezen als Regiopoort in het U-NED programma van de Metropoolregio Utrecht. Nijkerk zoekt de balans tussen het bouwen van woningen en het faciliteren van een gezonde en prettige leefomgeving voor bewoners en bezoekers uit de regio en daarbuiten. Daarom investeert Nijkerk de komende jaren flink in de groei van groene wandel- en fietspaden en mogelijkheden voor recreatie en bewegen. Dat is onder meer zichtbaar

in ontwikkelingen rondom het Hoevelakense Bos en Nijkerk aan het Water. Voor het Hoevelakense Bos staat een flinke uitbreiding op de planning. Aan de Randmeerkust werkt Nijkerk met partners aan het realiseren van een recreatieve hotspot, waarbij de focus ligt op de realisatie van een passantenhaven, de uitbreiding van het zwemstrand en het verbeteren van de (zwem)waterkwaliteit. Daarnaast creëert Nijkerk in het project Stadshaven recreatieve en economische groei langs de Arkervaart, die uitnodigt om te bewegen en te recreëren. Nijkerk ziet een toekomstperspectief voor de Arkervaart als belangrijke schakel in het recreatieve netwerk tussen de stad en de randmeren. Naast groen en recreatie investeert de gemeente Nijkerk ook in participatie en ontmoeting met en tussen de inwoners van haar gemeente. Een mooi voorbeeld daarvan is het plan om in Hoevelaken een nieuwe multifunctionele accommodatie te bouwen dat het maatschappelijk kloppend hart van Hoevelaken wordt. Ook op de langere termijn blijft Nijkerk groeien en daarmee blijven thema’s zoals bereikbaarheid, leefbaarheid en een goed voorzieningenniveau onverminderd belangrijk.

17

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

Scherpenzeel Scherpenzeel wil haar landelijke karakter behouden. Nieuwe woningen worden gerealiseerd in een uitbreidingswijk aan de kern en er wordt gekeken naar inbreidmogelijkheden. De toename van het aantal woningen met minimaal 10% in Scherpenzeel maakt dat jongeren meer kans hebben om in Scherpenzeel te blijven wonen. De samenstelling van de bevolking komt hierdoor meer in balans. Voor een vitale gemeenschap moeten de voorzieningen mee ontwikkelen met de veranderende samenstelling en groei van de bevolking. Het Kulturhus De Breehoek vervult hier een wezenlijke rol in. Dit moet het kloppende hart worden van de samenleving waar veel

18

voorzieningen bij elkaar komen. De sporthal vervult een regionale functie hetgeen ook geldt voor de theaterzaal. Het stimuleert de ontmoeting op loopen fietsafstand voor zowel bestaande als nieuwe inwoners. Het sportpark huisvest verschillende verenigingen en het openluchtzwembad ’t Willaer. Het openluchtzwembad heeft een grote aantrekkingskracht vanuit de regio. Investeringen op het sportpark zijn nodig om door groei van verenigingen mogelijk te maken. Door efficiënt gebruik te maken van de ruimte kan op de huidige locatie de groei voor de komende jaren worden gerealiseerd.

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

Wageningen Wageningen investeert in het sportcomplex nabij de campus. Deze sportvoorziening biedt de lokale, regionale jeugd en studenten een plek om te werken aan hun gezondheid. Onderdeel van dit sportcomplex is zwembad De Bongerd. Dit zwembad voldoet niet aan de huidige duurzaamheidsambities en is te klein voor de toekomstige behoefte. Investering in een nieuw zwembad is een van de gemeentelijke sleutelprojecten. De binnenstad kenmerkt zich door een clustering van voorzieningen. In de komende periode wordt geïnvesteerd in zowel de versterking als de uitbreiding hiervan. Zo worden de bibliotheek en theater Junushoff vernieuwd en verduurzaamd. Het Vrijheidskwartier aan de oostzijde van het centrum wordt een culturele hub die de thema’s Kennis en Vrijheid verbindt en op unieke wijze aanbiedt aan bezoekers. De herontwikkeling van de Stadsgracht versterkt zowel de culturele als de detailhandels- structuur. Om al deze ontwikkelingen in de binnenstad mogelijk te maken fungeert de centrum-hub als vliegwiel.

Copyright: Dronewageningen

Wageningen is een wereldstad in zakformaat. De stad is kleinschalig en compact maar wel met stedelijke kenmerken, met een historische binnenstad, voorzieningen voor jong en oud en een gevarieerde bevolking, onder andere dankzij de vele studenten en kenniswerkers van de WUR en Wageningen Campus. Wageningen groeit tot 2040 met 3.500 nieuwe woningen en 20 hectare aan kennisintensieve bedrijvigheid. Daarnaast blijven we ruimte bieden aan studenten en vluchtelingen. Bij de ontwikkeling van de stad zijn binnenstedelijke ontwikkelingen en transformatie het vertrekpunt. De bestaande stad wordt optimaal benut door compacter en hoger te bouwen. Daarnaast wordt ruimte gegeven voor beperkte uitbreiding aan de westzijde van de stad. We realiseren een groei die in balans is. Een groei die leidt tot het versterken van de leefbaarheid en brede welvaart. Wageningen richt zich op optimale voorzieningen op het gebied van sport en cultuur en het vergroten van de aantrekkelijkheid van de binnenstad als cultureeleconomische hotspot.

19

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

20

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

MAATREGELPAKKET

21

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

9. Hotspots voor cultuur en economie “Kunst en cultuur trekken mensen en bedrijven naar de stad toe. Ze maken de stad interessant en levendig. Tegelijkertijd hebben uitingen van kunst en cultuur een belangrijke samenbindende functie voor de stedelijke bevolking zelf.” Deze quote komt uit een manifest dat de vier grote steden ooit maakten voor de kabinetsformatie van 2002. Hierin stond het concept van cultuur als magneet centraal: een magneet voor de stad en een magneet in de stad. Door verschillende onderzoeken is dit concept nadien onderbouwd. Geografen van de Universiteit Utrecht (2005) vonden positieve verbanden tussen (1) de creatieve klasse en nieuwe bedrijvigheid en (2) tussen de creatieve klasse en de totale werkgelegenheidsgroei. Een aantrekkelijk vestigingsklimaat is een belangrijke driver voor economische ontwikkeling, aangezien bedrijven zich daar vestigen en ontstaan waar medewerkers en ondernemers zijn. Marlet (2009 – onderzoek naar aantrekkelijkheid van een stad) stelt dat een stad een aantrekkelijk vestigingsklimaat heeft als deze voldoet aan een aantal kenmerken: een gunstige ligging ten opzichte van werk en natuur, mogelijkheden tot het optimaliseren van

22

carrièrekansen en het hebben van gevarieerde (culturele) voorzieningen. Kunst en cultuur hebben naast een artistieke waarde ook een belangrijke maatschappelijke waarde en dragen sterk bij aan de leefbaarheid. Regio Foodvalley heeft zeker potentie om aan de kenmerken van een aantrekkelijk vestigingsklimaat te voldoen. Het is een regio waar rust en ruimte de bewoners inspireren. De regio kent een verscheidenheid aan culturele voorzieningen in verschillende disciplines, waarin met name beeldende kunst, erfgoed en muziek sterk vertegenwoordigd zijn. Kennis- en innovatie ecosystemen en clustervorming zijn belangrijk in het realiseren van vernieuwing. In de foodsector en bij ons MKB liggen grote vragen op tafel om toekomstbestendig te zijn en blijven. Door het creëren van hotspots waar bedrijven van startup tot corporate en kennis- en onderwijsinstellingen bij elkaar komen ontstaan broedplaatsen voor vernieuwingen. Een infrastructuur voor starten scale-ups is een belangrijk voedingsbodem voor economisch groei. Onderwijs van beroeps tot wetenschappelijk is nodig voor een gezonde innovatieomgeving.

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

Het versterken van het culturele aanbod en creëren van economische en culturele hotspots dragen sterk bij aan het realiseren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat en een sterke economie. Om dit te realiseren wordt, met in achtneming van het aanbod in aanpalende gebieden, ingezet op het uitbouwen van de eigen sterkten. Samenwerking in de regio is hierbij van belang. Regio Ede-Wageningen is een van de drie stedelijke cultuurregio’s in Gelderland. Provincie Gelderland is hierin een partner. De cultuurregio’s onderschrijven het belang van talentontwikkeling en podiumkunsten. Binnen de cultuurregio’s wordt gewerkt aan een culturele basisinfrastructuur (BIS), cultuureducatie en -participatie, publieke collecties, het naleven van culturele codes en toezicht op erfgoed. Ede en Wageningen hebben vier onderwerpen gedefinieerd waar ze samen aandacht aan geven: • Verbeteren van het festivalklimaat; onder andere door het ontwikkelen een stimuleringsregeling voor festivals. • Werken aan culturele hotspots. • Werken aan uitwisseling, samenwerking en verdieping van cultuureducatie. • Ruimte voor Urban Arts, nieuwe crossovers en andere uitdrukkingsvormen van jongere generaties. De investeringen in het kader van dit maatregelpakket komen op een logisch moment in de samenwerking. Corona heeft de cultuursector hard geraakt.

De provincie heeft via een ‘coronasteunpakket’ een bijdrage geleverd aan revitalisering van de sector. Deze middelen waren beschikbaar voor niet-fysieke investeringen. Dit maatregelpakket richt zich wél op fysieke investeringen. Dit is in lijn met het advies van Berenschot voor het ‘opladen’ van locaties, het

strategische versterken van disciplines waarin Ede en Wageningen als sterk zijn en het bereiken van doelgroepen, zoals jongeren en breed publiek, die voor de regio interessant zijn. Volgens het Planbureau van de Leefomgeving zijn in het kader van leefbaarheid louter centrale voorzieningen niet voldoende. Onze visie op een netwerk van voorzieningen sluit hierop aan. Multifunctionele voorzieningen laagdrempelig en dichtbij vormen een belangrijke schakel in het voorzieningen aanbod. In dit maatregelpakket zijn voorzieningen opgenomen in drie categorieën: • Op het gebied van versterken van economie, ondernemerschap en onderwijs hebben we drie maatregelen opgenomen. Te weten FRISO, Roots en BTO. De centrumhub in Wageningen biedt een basis voor de economische en culturele versterking van het centrum. • Ter versterking van het culturele voorzieningenniveau is een gezamenlijk voorstel voor het uitbouwen van Junushoff en Cultura, twee belangrijke dragers in het culturele netwerk in de regio, opgenomen. • Vanuit het belang van voorzieningen ‘dichtbij’ zijn multifunctionele accommodaties in centra noodzakelijk. Kulturhus De Breebroek en het MFA in Hoevelaken vallen in deze categorie.

23

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

Regionale opschaling van de Barneveldse Techniek Opleiding (BTO) Gemeente Barneveld en gemeente Ede

Wat en waar

nabijheid van opleiding sterk medebepalend is voor de keuze van jongeren in de MBO leeftijd.

Het project betreft de doorontwikkeling van de Barneveldse Techniek Opleiding (BTO) met als doel het versterken van de technische arbeidsmarkt in de regio Foodvalley. Dit voorstel omvat de realisatie van een nieuwbouwlocatie in Barneveld en de uitbreiding naar een tweede vestiging in Ede. Deze locaties bieden hybride leeromgevingen die zijn afgestemd op de behoeften van regionale technische bedrijven en partners zoals onderwijsinstellingen. De opzet van het hybride lerende systeem is gericht op een blijvende samenwerking van onderwijs en bedrijfsleven en het blijvend aanbieden van inspirerend transitiegericht onderwijs voor jongeren en volwassenen.

Voor wie De voorzieningen richten zich op jongeren, zijinstromers, statushouders en werkenden in de techniek, specifiek in de regio Foodvalley. De schaalvergroting biedt bredere instroommogelijkheden voor technische opleidingen en draagt bij aan arbeidsparticipatie en mobiliteit. Beide locaties worden goed bereikbaar gemaakt vanuit omliggende gemeenten, met nadruk op fietsen OV-bereikbaarheid. In de praktijk blijkt dat fysieke

24

In de regio zijn veel MKB bedrijven die voor hun toekomst technisch geschoolde medewerkers nodig hebben. BTO realiseert een hybride lerend systeem waarin onderwijs en bedrijfsleven samenwerking. Dit draagt bij aan een goed vestigingsklimaat voor bedrijven en het versterken van de concurrentiepositie van de technische bedrijven in onze regio.

Meerwaarde van de voorziening In de regio is samenwerken aan beschikbaarheid en duurzame inzetbaarheid van mensen noodzakelijk voor het realiseren van de economische groeiambities. De uitbreiding van de BTO draagt bij aan het versterken van de Human Capital Agenda van de regio. BTO stimuleert arbeidsparticipatie in technische beroepen. Het creëert slimme verbindingen tussen leren, werken en innoveren en draagt bij aan aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en een duurzame leer- en innovatiecultuur bij werkgevers. BTO draagt bij aan innovaties in de energietransitie en circulaire economie en het behoud van een toekomstbestendig MKB in de regio. In de Regio Foodvalley is een toename te zien van zowel product-

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

als procesinnovatie bij bedrijven. Deze groei is vooral te danken aan het sterke innovatieve MKB, waar het bruist van ideeën voor de ontwikkeling van slimme producten en productieprocessen ter uitbreiding van bedrijfsactiviteiten. Voorwaarde voor deze innovatieslagkracht is dat er voldoende goed opgeleide mensen beschikbaar zijn in deze bedrijven. Bij innovatie is lokale en regionale samenwerking belangrijk: binnen de eigen sector, en met andere sectoren en kennisinstellingen. Samenwerking met MBO-instellingen wordt hierbij steeds belangrijker. Ook BTO speelt hierbij een belangrijke rol. En tot slot draagt dit bij aan een brede welvaart van de Regio Foodvalley. BTO draagt met het toepassingsgerichte technisch onderwijs bij aan de bestaanszekerheid van mensen nu en in de toekomst. Een leven lang leren en een innovatief en toekomstbestendig MKB vormen de basis voor onze economie en spelen een belangrijk rol in duurzame inzetbaarheid van medewerkers en stimuleren van participatie van doelgroepen.

Netwerkeffect Het project versterkt andere initiatieven zoals Technova in Ede, Het Perron in Veenendaal en bedrijven uit de regio die betrokken zijn bij BTO. Door de locaties in Barneveld en Ede ontstaat een regionaal netwerk voor hybride techniekopleidingen, wat de gehele regio ten goede komt op het gebied van arbeidsmobiliteit en innovatie. Verdere uitrol binnen de regio is voorstelbaar. De uitbreiding van BTO is onderdeel van het versterken van het MBO-onderwijs in de regio. Een andere belangrijke ontwikkeling is de uitbreiding

van Aeres. Sinds de oprichting van de Food Academy Nijkerk (FAN) in 2019, werken de FAN en Aeres MBO samen aan het ontwikkelen van huidig en toekomstig foodtalent: MBO-ers, zij-instromers en werknemers van bedrijven. Deze samenwerking wordt verdiept en versterkt door het in samenhang aanbieden van hybride onderwijs vanuit twee locaties. Het ‘clubhuis’ van de Food Academy Nijkerk in het noorden van de regio en de nieuwe locatie van Aeres op het World Food Center terrein in Ede. Hierdoor en door de uitbreiding van BTO ontstaat een netwerk van MBO-onderwijs, sterk verbonden met het lokale bedrijfsleven gericht op jongeren, zij-instromers en werkenden.

Motivatie voor bijdrage provincie De bijdrage van de provincie is cruciaal om de schaalvergroting en opschaling van de Barneveldse Techniek Opleiding (BTO) te realiseren. Door de toenemende vraag naar technisch geschoold personeel en de uitdagingen rondom de energietransitie en circulaire economie, is de opschaling in Barneveld en de uitbreiding naar een tweede locatie in Ede essentieel om zo de regio toekomstbestendig te maken. De provincie kan met haar bijdrage zorgen voor een versnelling van dit proces, waardoor de Human Capital Agenda van de regio Foodvalley sneller en breder tot uitvoering komt. De provincie ondersteunt hiermee de bredere regionale doelen van economische versterking, innovatie in het MKB, en het vergroten van arbeidsparticipatie in de technische sector.

Financieel Deze aanvraag betreft de huisvesting op de nieuwbouwlocatie in Barneveld. Op een later moment is ook een tweede vestiging in Ede voorzien. De investering in de Edese vestiging valt buiten deze aanvraag

Huisvesting nieuwbouwlocatie Barneveld: Benodigde investering

€ 8.000.000

100%

Eigen bijdrage gemeente

€ 3.000.000

37,5%

Bijdrage derden bedrijven en onderwijs

€ 3.000.000

37,5%

Gevraagde bijdrage provincie

€ 2.000.000

25%

25

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

FRISO: Culturele hotspot van de Veluwe – huis voor regionale talentontwikkeling Gemeente Ede Wat en waar Met FRISO, in de oude kazerne, realiseren we dé culturele hotspot aan de zuidkant van de Veluwe. In FRISO komen drie bruisende initiatieven bijeen: Akoesticum, Redrum Skillschool en ARTBASE. FRISO ontwikkelt zich tot een huis van talentontwikkeling en tot beeldbepalend landmark in het culturele netwerk. Een huis dat tot de verbeelding spreekt, waar gecreëerd kan worden, waar jongeren hun talenten ontwikkelen in het licht van kansengelijkheid en waar een interactief museumconcept wordt gerealiseerd voor breed publiek. De Friso Kazerne is bijzonder omdat het een uniek duurzaam renovatieproject is, waarin een oude kazerne werd omgebouwd tot een innovatief en energiezuinig gebouw. Met de ligging direct naast de uitgang van het nieuwe station EdeWageningen vormt het gebouw tevens de entree van het stationsgebied en toegangspoort tot de Veluwe. FRISO is een belangrijke pijler en aanjager in de intensivering en verstedelijking van het Stationskwartier van Ede. Met een invulling van publieke culturele voorzieningen zorgt FRISO voor levendigheid en is het één van de eerste plekken waar het gevoel van een dynamische omgeving van creativiteit, talent en innovatie ervaren kan worden.

Na de ontwikkeling van FRISO, gaan we verder met de ontwikkeling en nieuwe invulling van het karakteristieke industriële pand de Westhal en de openbare ruimte tussen station en Westhal. De Westhal is in 1928 gebouwd en maakt als rijksmonument onderdeel uit van het toonaangevende Gelders Erfgoed in Ede. De Westhal is het grootste

26

energieleverende rijksmonument van Nederland. Met een mix aan bedrijvigheid, cultuur, maatschappelijke voorzieningen en onderwijs, zal herbestemming een grote impuls betekenen voor de dynamiek en verblijfsfunctie van de stationsomgeving als entree van de regio Foodvalley. Met ruimte voor vestiging van agrofood start- en scaleups, maar ook bijvoorbeeld een regionaal (pop)podium voor breed publiek, versterkt de Westhal het profiel van Ede en de regio en draagt de Westhal bij aan het stimuleren van innovatie en ontmoeting in de regio. We zien de ontwikkeling van de Westhal, na de FRISO, als een volgende cultureel en economische hotspot en steppingstone in de ontwikkeling van het Stationskwartier. FRISO is een samenwerking tussen de partijen Redrums Skillschool, ARTBASE en Akoesticum die samen garant staan voor een bruisende plek van ontmoeting en daarmee bijdragen aan een belangrijke impuls voor de leefbaarheid van dit gebied. Redrums Skillschool

De Skillsschool van Redrum biedt jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt hun eigen non formele makerspodium. Ook worden zij betrokken

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

bij het runnen en ontwikkelen van museale concepten die vervolgens in ARTBASE kunnen worden gepresenteerd. Hiermee wordt FRISO een unieke plek in de regio voor jongeren uit de hele Foodvalley. Uit recent onderzoek blijkt dat in de regio op het gebied van talentontwikkeling en daarbij behorende voorzieningen voor makers onvoldoende infrastructuur, netwerk en aanbod is. Redrum creëert een voedingsbodem voor het faciliteren van de circle of talent voor mensen die hun creativiteit een stap verder willen ontwikkelen en die daar bijvoorbeeld vanuit sociale problematiek extra ondersteuning bij nodig hebben. Met Redrum binnen FRISO werkt Ede hieraan en investeren we in inclusieve cultuur voor iedereen. Of je nou jong, oud, vitaal of kwetsbaar bent. En of je nu in Ede-Centrum of Lunteren woont. Het pand is één grote leer-werkomgeving voor jonge mensen die extra kansen kunnen gebruiken. En dat zijn er steeds meer. Waar leermeesters hun kennis doorgeven en jongeren vaardigheden aanleren. Of dit nu het helpen renoveren van het hotel is, het runnen van de wasserette, het leren van sociale vaardigheden in de horeca of het helpen ontwerpen van de wisselexposities. De combinatie van initiatieven die

FRISO host creëert een speciale vibe waar jongeren een kans krijgen terwijl bezoekers een dynamische sfeer ervaren. ARTBASE

Het multifunctionele gebouw is één van de belangrijkste dragers onder het regionale cultuuraanbod en het culturele anker van de gemeente Ede. Het bevat een nieuw museum, waarvan de hoofdtentoonstelling in het teken staat van Helene Kröller-Müller. Hiermee wordt het museum een springplank voor een bezoek aan het Kröller-Müller Museum en de Veluwe. De multimediale hoofdtentoonstelling in ARTBASE wordt gecombineerd met exposities van (inter)nationaal aansprekende jonge kunstenaars en verzamelaars en high tech interactieve installaties. Hierdoor ontstaat een mix van ‘hip & high culture’, die zowel jong volwassenen als de meer reguliere museumbezoekers zal aanspreken. Het Kröller-Müller Museum is nauw betrokken bij de concept ontwikkeling van ARTBASE. Samen met het museum werkt Ede aan een invulling van de zalen, de binnentuin en het FRISOpark aan de voorzijde van het pand. Het museum kan ook als leerwerkplek dienen voor de studenten van de Skillschool. Van de praktische kant (museumcafé, bezoekers ontvangst, etc.) tot de mogelijkheid om hun artistiek talent te laten zien in de wisselexposities. Akoesticum

Akoesticum is al gevestigd in FRISO. Het is een uniek concept in de regio en in Nederland. Het is een nationaal trainingscentrum voor muziek, dans en theater, gevestigd in de FRISO. Het centrum biedt professionele faciliteiten voor repetities, trainingen, workshops en uitvoeringen voor amateur- en professionele gezelschappen. Met zijn combinatie van hoogwaardige faciliteiten, culturele evenementen en educatieve programma’s is Akoesticum een belangrijk centrum voor de podiumkunsten in Nederland, met nationale en internationale allure. In talentontwikkeling en professionalisering van de amateur en podiumkunsten is het Akoesticum een belangrijke schakel als regionale en nationale maakplaats.

Voor wie Met FRISO geven we een stevige impuls aan het culturele aanbod in de regio. FRISO biedt een integraal concept, waarin zowel kunst- en cultuureducatie, talentontwikkeling en vraagstukken rondom sociale cohesie integraal worden ontwikkeld. Dit alles mét een museale ontvangstlocatie voor een breed publiek. Op de Veluwe en in de gemeente Ede komen veel dagbezoekers en verblijfsrecreanten (Ede host gemiddeld 1 miljoen overnachtingen per jaar). De ligging van FRISO bij het station is aantrekkelijk voor dagbezoekers. Dit willen we de komende jaar

27

Maatregelpakket schaalsprong Foodvalley

gaan promoten door station Ede-Wageningen als Groene OV-poort naar de Veluwe de positioneren. Met de ontwikkeling van FRISO, de investering in Cultura en Roots (zie hiervoor de desbetreffende fiches), in combinatie met op termijn de Westhal ontstaat een levendig en bruisende stationsomgeving van Ede-Wageningen die meer eigen inwoners en ondernemers aantrekt en tevens aantrekkelijker wordt voor een breed publiek van festival-, theater en museumbezoekers. We zijn met alle Veluwse gemeenten bezig met verbreden van de verhalen en realiseren van aantrekkelijke bezoekersplekken in de dorpen, steden en aan de randen van de Veluwe om de kwetsbare natuur te ontzien. Het stationskwartier met FRISO, Cultura en op termijn de Westhal wordt een belangrijke bestemming voor dagbezoekers en voor verblijfsrecreanten op de Edese vakantieparken.