B-3.17 Besluit B&W inzake evaluatie energievisie 2020 en uitvoeringsprogramma 2021d.d. 16-2-21.pdf

-1Afdeling: Ruimtelijke Ontwikkeling Behandelaar: Houwelingen-Vreekamp, Karien van Telefoonnummer: 303 Ter kennisname naar de raad Nummer beleidsproduct:

Onderwerp:

Voorstelnr. 1184 Barneveld, 9 februari 2021 Portefeuillehouder: D.J. Dorrestijn-Taal Op overzicht Bestaand beleid (website)

Evaluatie Energievisie 2020 en uitvoeringsprogramma 2021

Gevraagde beslissing: 1. Kennis nemen van de Evaluatie Energievisie 2020 en Uitvoeringsprogramma 2021

1. Inleiding In 2015 is de Energievisie 2015-2020 vastgesteld. Hierin stelde de gemeente Barneveld haar energiedoelen vast: 2% energiebesparing per jaar en 20% duurzame energie opwekking in 2020. Destijds is met de gemeenteraad afgesproken dat de voortgang van de uitvoering jaarlijks wordt geëvalueerd en wij vooruit kijken naar de activiteiten van het komende jaar. Deze informatie is gevat in bijgevoegd document. In 2021 bereidt het college een nieuwe Energievisie voor en zal deze aanbieden aan de gemeenteraad.

2. Beoogd effect De raad te informeren over de uitvoering van maatregelen in het kader van de Energievisie 2015-2020.

3. Argumenten 1.1 Er is afgesproken de raad jaarlijks te informeren Aanbieden van dit document aan de gemeenteraad ter kennisneming is conform afspraak bij de vaststelling van de energievisie.

4. Kanttekeningen Voor het monitoren van de voortgang op het gebied van de lokale energiemix, gebruikt de gemeente de landelijke Klimaatmonitor. De Klimaatmonitor werkt vooral via de top down-methode: landelijk gegevens worden toegerekend aan gemeenten. Deze methode leidt voor het overgrote deel van de Hernieuwbare Energie-opties tot schattingen. De Klimaatmonitor heeft jaarlijks 88 tot 90 % van de Nederlandse Hernieuwbare Energie in beeld. Deze landelijke monitor vullen wij, waar mogelijk, aan met lokale gegevens en/of inschattingen.

5. Financiën Vanuit verschillende budgetten zijn middelen beschikbaar voor het uitvoeren van de in het uitvoeringsprogramma genoemde activiteiten: warmtevisie, restantbudget beleidstoevoeging CO2 prestatieladder, dorpentoer energietransitie, structuurvisie wind. Voor de warmtetransitie geldt dat bij de vaststelling van deze visie het merendeel van de kosten voor de uitvoering hiervan gedekt en is besloten voor het tekort aan middelen (ca. € 150.000) het onderzoek vanuit het rijk af te wachten voor het eventueel beschikbaar stellen van extra middelen. De Raad voor het Openbaar Bestuurd (ROB) heeft in januari 2021 een advies uitgebracht aan minister Ollongren (Binnenlandse Zaken) dat voor de uitvoering van de doelen uit het Klimaatakkoord door decentrale overheden extra middelen nodig zijn (€ 1,8 miljard).

6. Uitvoering De uitvoering in 2021 gebeurt aan de hand van het bijgevoegde uitvoeringsprogramma.

7. Bijlagen Evaluatie Energievisie 2020 en Uitvoeringsprogramma 2021

Energievisie 2015-2020 Evaluatie 2020 Uitvoeringsprogramma 2021

0

Voorwoord

Inhoud

Voor u ligt de evaluatie van de Energievisie 2015-2020 over de activiteiten die we ondernamen in 2020. Een bijzonder jaar. Niet alleen omdat 2020 het laatste jaar is van de huidige energievisie, maar ook door de uitbraak van het Coronavirus die veel impact had en heeft op de maatschappij en onze manier van werken. Hebben wij de doelstellingen gehaald die wij in 2015 met elkaar voor ogen hadden? Waar staat de energietransitie nu? En hoe willen we deze na 2020 verder vormgeven? In 2021 voeren we reeds ingezette activiteiten uit en wordt ook een jaar van het opnieuw maken van beleidskeuzes. Zoals in de Regionale Energie Strategie in regioverband. Over wind in de structuurvisie wind, over de warmtetransitie in de nieuwe warmtevisie, en ons algemene energiebeleid in een nieuwe energievisie. Een uitgebreidere (terug)blik op de afgelopen vijf jaren en stand van zaken gebeurt in de nieuwe energievisie. Dan hebben we ook de cijfers over 2020 beschikbaar. Deze lopen altijd een jaar achter. De cijfers in deze evaluatie gaan tot 2018/2019. De participatieve werkwijze om tot kaders voor ons energiebeleid te komen, kreeg de afgelopen 2-3 jaar steeds meer vorm en zal in 2021 de basis zijn. Samen met onze inwoners en ondernemers geven we invulling aan onze lokale energietransitie.

1. Onze energiedoelen uit de Energievisie 2015-2020 2. De dialoog met inwoners 3. Regionale Energie Strategie 4. Milieu Effect Rapport Wind 5. Zonneladder 6. Warmtevisie 7. Energieloket particulieren 8. Energieloket ondernemers 9. Toekomstbestendig Wonen Lening 10. Gemeentelijke organisatie Overzicht activiteiten 2020 Overzicht activiteiten 2021

1

2 4 4 5 5 6 6 8 9 9 11 12

1. Onze energiedoelen uit Energievisie 2015-2020

Tabel 1.1 CO2 uitstoot t.o.v. ontwikkeling Barneveld

Onze energiedoelen uit 2015 Toen wij ons eerste duurzaamheidskader vaststelden in onze Energievisie van 2015, maakten wij deze zo concreet mogelijk door aan de doelen een energiemix voor duurzame opwek te koppelen. In deze energiemix zat een bandbreedte voor in te zetten middelen, bestaande uit zonnepanelen, windturbines, biomassa en een inschatting van autonome ontwikkelingen zoals bevolkingsgroei en landelijke groei van bijvoorbeeld wind op zee. We zaten aan het eind van een economische crisis, waarbij de verwachting was dat door de groei van economische activiteiten en inwoneraantallen, ook het energieverbruik zou toenemen. Om de groei van het energieverbruik te keren, kozen wij voor een ambitieuze besparingsdoelstelling en een opwekdoelstelling die hoger lagen dan het landelijke beleid van destijds: - 2% energiebesparing gemiddeld per jaar, gedurende vijf jaar - 20% duurzame energieopwekking t.o.v. 2015 in 2020 - In 2050 streven wij naar energieneutraliteit - Verduurzaming van de gemeentelijke organisatie met dezelfde doelen

Jaar CO2 uitstoot afname Bedrijven toename Woningen toename Inwoners toename

Zonder verdere intensivering van het besparingsbeleid verwachtten wij een groei van het energiegebruik van 4560 TJ tot circa 4.700 TJ in 2020 en 5.300 TJ in 2030, in plaats van de 4.400 TJ die wij in 2020 wilden bereiken. Opwekking van 880 TJ was nodig om de doelstelling van 20% duurzame energieopwekking in 2020 te realiseren.

2013 2019 2013 2019

Hoeveelheid (ton CO2) 124.238 111.148 13.090 (aantallen) 5.050 6.740 1.690

% 100 89 -11 100 133 +33

2013 2019

19.649 22.249 2.600

100 113 +13

2013 2019

53.751 57.971 4.220

100 108 +8

In de gebouwde omgeving zien we een lichte neerwaartse trend in het gas en elektragebruik. Wanneer we kijken naar wat er is gerealiseerd van de energiemix uit 2015, dan zien we dat er op het gebied van zonne-energie veel is gebeurd. Niet alleen verdubbelde het aantal zonnepanelen op daken jaarlijks. Door de komst van de zonneladder gaan er de komende twee jaar ook nog een beperkt aantal zonnevelden bij komen. Al met al verwachten wij in 2021 zo’n 150 TJ aan zonneenergie op te wekken in Barneveld. Op dit moment is zonne-energie goed voor de elektriciteit van zo’n 7.500 huishoudens, ongeveer éénderde van het aantal huishoudens in de gemeente. Ook het aandeel biobrandstof bij tankstations landelijk groeide sneller dan gedacht en heeft daarmee een grotere bijdrage aan onze lokale energiemix (zie tabel 1, pag. 3).

Energiecijfers 2019 Volgens de landelijke monitor de Klimaatmonitor verbruiken wij nu gezamenlijk zo’n 4366 TJ aan energie (excl. de snelwegen) en wekken wij ongeveer 411 TJ duurzaam op (bron: Klimaatmonitor over 2018/2019). Onze CO2 uitstoot is afgenomen. Gezien de groei van het aantal woningen de afgelopen vijf jaar, in de periode 2015-2020 kwamen er 2600 nieuwe woningen bij, en de economische groei na de kredietcrisis een positief teken.

Daar staat tegenover dat de andere ‘ingrediënten’ (veel) minder inbrengen dan we ons als doel hadden gesteld vanuit de energiemix. Lees verder onder tabel 1.2.

2

Tabel 1.2 Stand van zaken energiemix 2018/2019 Energiemix Stand van zaken Doelstelling Energiemix 2015 (TJ) 2020 (TJ) 2015-2020 Energiegebruik 4560 4400 totaal excl. (2013) snelweg Energiemix 670 – 1022 Energievisie Wind 102 - 204 Zon 16 35 - 45 Biomassa 160 – 320 vergisting Warmtepompen 55 – 137 woningen Houtkachel 62 110 bedrijven (2014) Houtkachel 71 112** woningen

Wind offshore toegerekend aan Barneveld*** WKO utiliteit Bijmenging biobrandstof landelijk Stortgas

Stand van zaken 2018/2019 (TJ) 4366 411*1

13

52

43

2 87

76

2 158

28

30

0

De grootste bijdrage bijvoorbeeld, bestaande uit 1-2 grote biovergisters (mest of houtige biomassa), is niet gerealiseerd. In de afgelopen vijf jaar kwamen twee initiatiefnemers niet verder dan slechts prille ideeën. De afgelopen jaren was de vraag hoe duurzaam het gebruik van houtachtige biomassa is, maatschappelijk ook steeds meer onderwerp van discussie. Permanente warmtevoorziening op grote schaal door regionale houtige biomassa ligt daarmee niet meer voor de hand, maar meer tijdelijke (overbruggings)opties blijven wellicht in het kader van de warmtetransitie nog wel in beeld. In de RES zijn de mogelijkheden voor wind nog in onderzoek. En hoewel lastig in te schatten, zijn het aantal individuele warmtepompen naar verwachting nog niet in die getale gerealiseerd als we hadden ingeschat. Met de komst van de wet VET in juli 2018 (verplichting tot aardgasloos bouwen) stijgt dit aantal vanaf 2018-2019 wel duidelijk.

0 96 0 16* 26 70

1 * De Klimaatmonitor werkt vooral via de top down-methode: landelijk gegevens

Oog houden voor ontwikkelingen Tijdens deze hele transitie blijven wij oog houden voor nieuwe ontwikkelingen die kunnen bijdragen aan het halen van de landelijke en lokale energiedoelen. Zo zien we bijvoorbeeld dat het belang van waterstof in de energietransitie groeit, maar op dit moment nog zeer beperkt is. Ook is de gemeente in afwachting van de eerste onderzoeksresultaten voor de (on)mogelijkheden voor geothermie en kijkt de gemeente met interesse naar financiële instrumenten die de Rijksoverheid aan het ontwikkelen is om de energietransitie betaalbaar te houden. Zo zijn er meer ontwikkelingen die zich (zullen) voordoen, waarbij de gemeente kijkt welke rol haar past om hier stappen in te zetten.

worden toegerekend aan gemeenten. Deze methode leidt voor het overgrote deel van de Hernieuwbare Energie-opties tot schattingen. De Klimaatmonitor heeft jaarlijks 88 tot 90 % van de Nederlandse Hernieuwbare Energie in beeld. **lokale inschatting, uitgaande van 300 woningen verwarmd via warmtepompen (200 nieuwbouw, 100 bestaande bouw) **In de Energievisie 2015-2020 is een autonome toename van 7% verwacht in 2020 t.o.v. 2013. De cijfers over 2015 uit Klimaatmonitor zijn echter significant lager dan de destijds gehanteerde uitgangspositie. ***Deze bron mag volgens de definitie niet worden toegerekend aan gemeenten. Weergave ter indicatie ontwikkelingen.

3

Figuur 1.1 Grafische weergave hernieuwbare elektriciteit

2. De dialoog met inwoners Inwoners volgen de landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen van de energietransitie. Bij de ontwikkelingen rondom bijvoorbeeld de RES en wind wordt duidelijk dat inwoners zich uitspreken tégen wind en hun grote zorgen hebben. Maar ook dat zij willen meedenken over ideeën vóór duurzaamheid. Een dialoog kan bijdragen aan verbinding tussen inwoners, ondernemers, politiek en bestuur in het vraagstuk van de energietransitie. Die verbinding, steun voor en acceptatie van de doelen van de energietransitie en de daaruit voortvloeiende maatregelen is essentieel om de transitie tot stand te brengen. De inloopspreekuren wind en de avonden ter voorbereiding van de dorpentoer bevestigen de noodzaak van een open en transparante dialoog waarin gezamenlijk gekeken wordt naar de mogelijkheden om de energiedoelen te halen. Want het besef dat er ‘iets’ moet gebeuren wordt wel breed gedragen. De basis voor deze Dorpentour: de gemeente ondersteunt lokale partijen en inwoners bij het opzetten van hun dialoog over de energietransitie. Inwoners uit alle kernen krijgen de gelegenheid informeel mee te denken over hoe de energietransitie er in Barneveld uit zou moeten zien.

De ene kern werkt vanuit een Wijk van de Toekomst, de ander voert deze gesprekken vanuit hun dorpsplantraject en in weer een andere kern werken de plaatselijke belangenvereniging en ondernemers samen aan een bijeenkomst. Het betekent goed communiceren, naar elkaar luisteren, inzicht hebben in elkaars belangen, maar ook meeveren met allerlei zaken die van invloed zijn op lokale processen. Dat zien we bijvoorbeeld terug in de planvorming in het kader van de zonneladder. Maar ook in het windproces en het proces van de Wijk van de Toekomst in De Glind. Tot de zomer van 2021 vinden de eerste gesprekken in alle kernen plaats. Hoe het vervolg vorm krijgt is afhankelijk van de uitkomsten van deze gesprekken. De uitkomsten van deze gesprekken vormen de basis voor verschillende beleidskaders die het college van B&W volgend jaar wil voorleggen aan de gemeenteraad: de structuurvisie wind, de RES, de energievisie en de warmtevisie. De eisen die ons vanuit het klimaatakkoord, de RES, het Gelders energieakkoord en onze eigen zorgen over

Figuur 1.2 Grafische weergave hernieuwbare warmte

4

het klimaat gesteld worden en de urgentie die door velen worden gedeeld maken van dit proces zeker geen vrijblijvende exercitie.

Bij nadere beschouwing van de locaties in een lokale beleidsconfrontatie, heeft de gemeenteraad in september 2020 besloten dat 1 gebied overblijft dat de gemeente nader onderzoekt op mogelijkheden voor wind: Harselaar, gebied 5 uit het MER, ten zuiden van de A1. Op Harselaar start in het najaar de energiedialoog met inwoners en ondernemers in dit gebied, waarbij wind onderdeel is van het gesprek. De hoofdvraag v.w.b wind is dan: zijn er mogelijkheden op Harselaar voor wind en zo ja, onder welke condities?

3. Regionale Energie Strategie (RES) Het rijk heeft in het kader van de energietransitie (alle) 30 regio’s in Nederland gevraagd om in beeld te brengen hoeveel duurzaam opgewekte elektriciteit en warmte zij denken te kunnen opwekken in 2030. Naar aanleiding van de kaders uit het Startdocument RES, is in het voorjaar van 2020 de concept-RES opgesteld. Dit concept bod hield in een bod van 0,75 TWh op te wekken duurzame energie, met name te realiseren langs infrastructuur. Dit concept bod bevat voor Barneveld een opgave van minimaal 12 Megawatt aan windenergie en 650.000 zonnepanelen. Deze opgave past binnen het bestaande lokale beleid. Er staat voor ons voorop dat we dit samen met inwoners en ondernemers willen realiseren. Deze lokale borging, via de stakeholders, de dorpsgesprekken en het recent gestarte burgerplatform zijn belangrijk in het proces richting de uiteindelijke RES 1.0. Uiterlijk 1 juli 2021 moeten de regio’s hun definitieve bod uitbrengen richting rijk.

Het is de bedoeling dat het college in 2021 de structuurvisie wind aanbiedt aan de gemeenteraad. 5. Zonneladder Met de vaststelling van de Barneveldse zonneladder, kreeg de gemeente in 2019 de kaders en criteria die zij nodig had om zonneveld-initiatieven te kunnen beoordelen. In een eerste tranche van maximaal 175.000 zonnepanelen konden initiatiefnemers plannen voor zon-op-land indienen. Het afgelopen jaar zijn in Barneveld negen voorstellen beoordeeld. Inmiddels hebben 3 initiatieven voor zonneweides een omgevingsvergunning. Een procedure voor de omgevingsvergunning in Stroe loopt nog. LTO heeft hiertegen een beroepschrift ingediend. In totaal gaat het bij deze vier projecten om 112.000 panelen. De verwachting is dat de nu bekende initiatieven (in realisatie of ‘in de pijplijn’), rond de 140.000 panelen uitkomen. Doelstelling is 650.000 zonnepanelen in Barneveld in 2030 waarvan 175.000 op land en 475.000 op dak.

In 2021 zullen wij in dit kader blijven deelnemen aan de projectgroep, stuurgroep en stakeholderoverleg. Meer informatie hierover en alle stukken zijn te vinden op: https://www.regiofoodvalley.nl/actueel/nieuws/de-regionale-energie-strategie 4. Milieu Effect Rapport (MER) Wind Op 22 januari 2020 werd het MER wind openbaar. Dit MER is onderdeel van het proces om te komen tot een structuurvisie wind in 2021. Het MER is een onderzoek naar potentiële ruimte voor windturbines in de gemeente Barneveld. Dit onderzoek is uitgevoerd op basis van de door de raad vastgestelde notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) en de beoordeling van de ze notitie door de commissie MER. Het MER deed veel stof opwaaien en de gemeente startte daarom in februari 2020 met zogenaamde windinloopspreekuren.

5

6. Warmtevisie Naast duurzame opgewekte elektriciteit, ligt er een opgave om in 2050 aardgasloos te zijn. De gemeente heeft in dat kader, en in samenwerking met Woningstichting Barneveld en Alliander, begin 2020 de eerste warmtevisie vastgesteld. In 2021 wil het rijk weten hoe en in welk tempo de gemeente aardgasloos wil worden. Om die vraag zo goed mogelijk te kunnen beantwoorden zetten we afgelopen jaar in op het vergaren van bouwstenen via o.a. beschikbare (landelijke) data, Expertise Centrum Warmte, de dorpentoer, RES, Wijk van de Toekomst en (volgen van) onderzoek naar technische mogelijkheden. Eind 2020, begin 2021 worden de eerste gegevens bekend van het landelijke onderzoek naar mogelijkheden voor geothermie. Deze kunnen een eerste, voorzichtige indruk geven van de opties op dit vlak. Het proces rondom de Wijk van de Toekomst in de Glind levert ook inzicht en ervaring die we kunnen inzetten in de andere kernen. Op dit moment loopt daar een onderzoek naar de mogelijkheden voor een zonthermisch gedreven klein warmtenet. Vanuit de Barneveldse samenleving horen wij terug dat mensen veel vragen hebben over aardgasloos wonen, met name door de onzekerheid over de technische oplossingen en de kosten hiervan. Hier wil de gemeente op inspelen o.a. door het opbouwen van een breed digitaal toegangsportaal vanuit het energieloket. Dit proces is reeds in gang gezet.

Op de daken liggen inmiddels zo’n 100.000 zonnepanelen, twee maal zoveel als in de energievisie 2015 – 2020, als doelstelling is geformuleerd. Tienduizend panelen liggen op daken van woningen, de rest op daken van bedrijven. In een jaar tijd is het aantal panelen op daken verdubbeld (van 45.000 naar 100.000). Dat is goed voor de elektriciteitsvoorziening van ongeveer éénderde van de Barneveldse huishoudens. De verwachting is dat daar het komende jaar minstens 100.000 bij komen. Met 509 zonnepanelen per vierkante km scoort Barneveld op dit moment goed ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 312 panelen per vierkante km Het is een reële verwachting dat eind 2022 Barneveld 250.000 zonnepanelen heeft.

7. Energieloket particulieren De gemeentelijke energieloketten (particulieren en bedrijven) zijn een belangrijke spil in de uitvoering van de warmte—en energietransitie. Het energieloket richtte zich tot 2020 met name op de individuele vraag beantwoording. Maar de impact daarvan is beperkt. Daarom is het energieloket particulieren uitgebreid naar een collectievere aanpak als ondersteuning van wijkbijeenkomsten en lokale initiatieven voor verduurzaming.

Het afgelopen jaar hebben we veel geleerd van de procedure rond de beoordeling van initiatieven voor zonneweides. We hebben we omwonenden, initiatiefnemers en collega’s gevraagd om aanbevelingen voor verbetering van de Barneveldse Zonneladder. Die aanbevelingen hebben we meegenomen in de tussentijdse evaluatie.

6

Woonplein Zo heeft het Woonplein2 Voorthuizen straatsgewijs een aantal succesvolle informatiebijeenkomsten georganiseerd voor inwoners van Voorthuizen. Het woonplein (een samenwerking met diverse marktpartijen, gehuisvest in de Rabobank) voorziet in de behoefte aan informatie over verduurzamen. De opkomst bij bijeenkomsten is hoog. Voor 2021 willen we starten met een vergelijkbaar concept in het dorp Barneveld. Daarbij zoeken we nog bedrijven die zich bij ons aansluiten om een informatie en advies punt in te richten.

duidelijke plannen neemt toe. Vooral om te weten of het nog zin heeft een ketel aan te schaffen en wanneer overgestapt moet of kan worden op een duurzamer alternatief. Aantal huishoudens Barneveld t.o.v. vorig jaar

Overige ondersteuning collectieve initiatieven Ook is het energieloket betrokken bij de uitvoering van de Wijk van de Toekomst in De Glind en wordt het loket betrokken bij de uitvoering van de dorpentoer die in januari 2021 start. De website van het energieloket ondergaat een transformatie naar een aantrekkelijk(er) breed toegangsportaal voor duurzaamheid op gemeenteniveau.

  

%

2017

21.330

181

0,8%

32%

2018

21.926

267

1,2%

24%

2019

22.249

351

1,6%

-40%

2020

22.249

251

1,1%

1050

4,7%

totaal

Meest gestelde vragen Het energieloket particulieren heeft in 2020 een stuk minder aanvragen gehad dan de voorgaande jaren. Zie onderstaande tabel. Jaarlijks bereiken we met deze methode ongeveer 1% van de huishoudens van Barneveld. De inhoud van de gesprekken zijn onder te verdelen in diverse thema’s

Vragen Energieloket

Energie-ambassadeurs De 15 energie-ambassadeurs zetten zich met veel enthousiasme en kundigheid in. Enkele ambassadeurs hebben een opleiding gevolgd om een warmtebeeld camera te kunnen bedienen. Ook in 2021 zal deze training weer gegeven worden. Twee keer per jaar is een bijeenkomst voor deze ambassadeurs.

Een groot deel van de vragen gaan over subsidies en leningen. Met name de 2e helft van het jaar (toen de landelijke SEEH subsidie beschikbaar kwam) zijn veel mensen geholpen met deze regeling. Een ander thema is zonnepanelen met bijbehorende informatie verzoeken over BTW teruggave, terugverdientijd e.d. Een steeds groter aandeel mensen vraagt zich af wat de plannen van Gemeente Barneveld zijn m.b.t. aardgasloos wonen. De behoefte aan 8.

Het Woonplein is een netwerk van lokale ondernemers en het energieloket, dat is geïnitieerd vanuit Rabobank Voorthuizen. Op deze plek kunnen woningeigenaren, kopers en verkopers van een woning terecht voor alle informatie rondom duurzaam wonen. 2

Energieloket ondernemers

Bij het energieloket voor ondernemers zien we dat de aandacht voor en realiseren van energiebesparing en -opwekking de afgelopen jaren zeker is gestegen. Door

7

Corona was dat dit jaar wel minder dan voorgaande jaren. Aandacht voor zon bleef. Via de SDE-regeling zijn ondertussen 90.000 zonnepanelen in de gemeente Barneveld gerealiseerd.

wet- en regelgeving” is nog niet in voldoende mate gerealiseerd. Daarom zal het energieloket zich richten op het attenderen en aanspreken van ondernemers m.b.t. de meldingen informatieplicht en het realiseren van openstaande erkende maatregelen. Ook zal het energieloket kantooreigenaren informeren en adviseren over het energielabel C dat zij minimaal in 2023 moeten hebben. Naast de individuele plannen van ondernemers wordt het noodzakelijk om, samen met ondernemers op met name bedrijventerreinen, een visie te ontwikkelen op de warmtetransitie op bedrijventerreinen. Deze visie zal enerzijds de ondernemers een richting geven bij te nemen besluiten en de daarbij gemoeide investeringen en anderzijds de gemeente richting geven voor de realisatie van de warmtetransitie.

Daarnaast is voor het aantal meldingen in het kader van het Activiteitenbesluit milieubeheer, bijna ons doel voor 2020 gehaald: 73% van de ondernemers die moesten melden, heeft dit ook gedaan (landelijk 55%)3. Het loket wees ondernemers op de energieaudit (EED) voor de grotere bedrijven. Voor 31 december 2020 moesten zij een actuele rapportage bij RVO hebben ingeleverd. De adviseur werkte met de Samenwerkende Ondernemersverenigingen Gemeente Barneveld (SOGB) als partner aan de uitvoering van het convenant “Samenwerken aan een energieneutraal Barneveld” (2019). Het energieloket voerde in dat kader 32 gesprekken met ondernemers over het energiezuiniger maken van hun bedrijf. En de ondernemersvereniging BIK heeft een subsidie verworven (€ 248.000) voor energiescans bij bedrijven. Om energiemaatregelen te stimuleren startte het energieloket samen met de omgevingsdienst met de zogenaamde wortel-stok benadering. Dit houdt in dat bedrijven die meedoen aan de ‘wortel’ benadering (dus zelf actief aan de slag gaan met energiemaatregelen) niet te maken krijgen met de ‘stok’ (controle door de omgevingsdienst). Gemeente en bedrijven brengen samen ontwikkelingen onder de aandacht bij andere ondernemers. Daarom zijn zowel in Barneveld als in Foodvalley netwerkbijeenkomsten over waterstof georganiseerd.

Het komende jaar richt het energieloket bedrijven zich op een aantal taken, zoals de voorbereiding van een (mogelijk) nieuw energieconvenant tussen de gemeente en de Samenwerkende Ondernemersverenigingen Gemeente Barneveld in 2022. De doelstelling uit het huidige convenant “ondernemers voldoen aan de energie

Ondertekening convenant ‘Samenwerken aan een energieneutraal Barneveld’

3 Ondernemers zijn , vanaf een bepaald energieverbruik, per 1 juli 2019 verplicht

om te rapporteren of zij energiebesparende maatregelen hebben uitgevoerd en welke dat zijn. De verplichting om maatregelen met een terugverdientijd van vijf jaar of korter uit te voeren bestaat al sinds 1993.

8

9. Toekomstbestendig wonen lening De Toekomstbestendig Wonen Lening (TWL) voor particuliere woningeigenaren blijft populair. Het is een concreet middel vanuit de gemeente om inwoners te ondersteunen bij de verduurzaming van hun woning. In 2020 zijn er wel minder leningen verstrekt dan in 2019. Inschatting is dat dit komt door de (financiële onzekerheden door de) Corona crisis en minder promotie van de regeling, bijvoorbeeld door minder bijeenkomsten van het energieloket.

 hoogte van de lening: in sommige gevallen is het mogelijk meer te lenen dan voorheen (€ 50.000 i.p.v. € 25.000) In 2020 is de eerste tranche van € 1 miljoen ingezet die in 2019 beschikbaar is gesteld. In totaal zijn er vier tranches van € 1 miljoen inzetbaar indien nodig. Er is extra budget vrijgemaakt om deze regeling de komende jaren voort te kunnen zetten: in totaal € 4 miljoen in tranches van € 1 miljoen. 10. Gemeentelijke organisatie Voor de eigen bedrijfsvoering gaat de gemeente de doelstelling uit de Energievisie halen: 2% energie besparen per jaar en 20% van de energie duurzaam opwekken. Met de CO2 prestatieladder blijft de gemeentelijke organisatie zichzelf blijven uitdagen om verder te verduurzamen. Vorig jaar stootten we 2132 ton CO2 uit. Dat is 70% minder dan in 2015. Die 2132 ton CO2 staat gelijk aan het gas en elektraverbruik van 457 huishoudens voor 1 jaar. Of aan 273 rondjes om de aarde rijden met een dieselauto. De gemeente Barneveld wil: in 2022 78% minder CO2 uitstoten en in 2050 energieneutraal zijn.

In 2020 zijn 60 leningen aangevraagd ter waarde van € 470.000. En er zijn 22 aanvragen ingetrokken of afgewezen ter waarde van € 90.000. Ter vergelijking: in 2019 zijn er 120 leningen verstrekt voor circa 1 miljoen euro. In de aanvragen zien we dat met name de vele aanvragen voor kleinere bedragen (tot € 10.000) zijn uitgebleven. Via de leningen zijn 700 zonnepanelen, 3 warmtepompen en diverse isolatiemaatregelen getroffen. Hoewel het bereik van de lening vergrootte bij de omzetting van de duurzaamheidslening naar de TBW- lening in 2019, zien we het gebruik hiervan nog niet veranderen. De verbreding van de regeling had te maken met:  maatregelen: mensen kunnen nu ook lenen voor asbestsanering en woningaanpassing voor langer thuis wonen  doelgroep: meer mensen kunnen de lening aanvragen, zoals bv. ZZP’ers en ouderen

In 2020 hebben we voor de verduurzaming van onze bedrijfsvoering tien elektrische fietsen aangeschaft voor dienstreizen. De grootste stap, die veel CO2 besparing oplevert, is dat de gemeentelijke voertuigen vanaf 1 januari 2021 voor de helft van het aantal kilometers gaan rijden op biobrandstoffen. Dat staat gelijk aan zo’n 150.000 liter biobrandstof en een CO2-besparing van zo’n 20% (430 ton CO2). De gangen en spreekkamers van het gemeentehuis zijn voorzien van LEDverlichting en in diverse gebouwen zijn energiezuinige ketels geplaatst. Verder hebben 14 gebouwen een uitgebreide energiescan gehad en is de gemeente bezig om een opzet te maken voor een totale verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Oplevering van dit plan is in 2021. Dit biedt kaders voor structurele inbedding voor verdere verduurzaming richting CO2-neutraliteit en voor financiële planning van investeringen.

9

Afgelopen jaar is ook de besluitvorming rondom de nieuwe energieaanbesteding voorbereid die gemeenten Wageningen, Ede, en Barneveld (WEB) samen voorbereiden. Hiermee willen de gemeenten lokale duurzame energieopwekking concreet en meer gaan ondersteunen/stimuleren. Begin volgend jaar verwachten wij hierover besluitvorming. Door definitiekwesties binnen de CO2 prestatieladder, kan dat wel resulteren in een veel lager percentage gerealiseerde CO2 reductie op de prestatieladder. Hierover gaan de WEB-gemeenten in gesprek met de beheerder van het instrument, de stichting SKAO. CO2 footprint 2132 ton

Stappen voor verduurzaming

Mobiliteit

10 elektrische fietsen aangeschaft

Mobiliteit

Vanaf 1-1-2021 gebruik van biobrandstof voor helft van de gereden kilometers

Gebouwen

14 uitgebreide energiescans en kaders verdere verduurzaming gebouwen

Gebouwen

Bijna Energie Neutraal (BENG) opgeleverd: - kleedaccommodatie Hockey Club Barneveld - dorpshuis Voorthuizen - dorpshuis Garderen opgeleverd

Zonnepanelen

Op de dorpshuizen Garderen en Voorthuizen en het HVC in totaal 818 zonnepanelen gelegd

10

Overzicht activiteiten 2020 Energie- en Warmtevisie In 2020 verstrijkt de ‘looptijd’ van de eerste Energievisie. In 2021 krijgt deze een vervolg. In februari 2020 stelde de gemeenteraad de Warmtevisie Light vast. Bij de uitvoering van deze visie, kijken we ook vooruit naar de nieuwe warmtevisie eind 2021. Belangrijke input voor beide nieuwe visies komt uit de Dorpentour Energietransitie die in voorbereiding is en in januari 2021 van start gaat. De dorpsgesprekken vormen een consultatie van bewoners en ondernemers over hun wensen, behoeften en bijdragen aan energiebesparing, - opwekking en – opslag.

Structuurvisie wind Het MER wind was in januari 2020 gereed. Dit leidde bij bewoners tot onrust en vragen. Een aanvulling op het MER en een lokale beleidsconfrontatie volgden op het MER Wind. Op basis hiervan besloot de gemeenteraad in oktober 2020 dat alleen de zone Harselaar onder de A1 nog blijft bestaan als onderzoekslocatie voor wind. Hier start eind 2020/begin 2021 de energiedialoog over o.a. wind. Al deze informatie levert input voor de structuurvisie wind, die in 2021 aan de gemeenteraad wordt aangeboden.

Wijk van de Toekomst Naar aanleiding van twee dorpsbijeenkomsten is een onderzoek gestart naar de mogelijkheden van een zonthermisch gevoed warmtenet in De Glind. Dit bestaat uit een stuk technisch onderzoek en een stuk bewonersonderzoek (‘keukentafelgesprekken’). Deze twee sporen zijn de bouwstenen voor te organiseren werksessies in februari 2021. De bouwstenen die de bewoners passen, vormen de bouwstenen voor het uiteindelijke plan dat de initiatiefnemers in het voorjaar 2021 hopen af te ronden. Vertrouwen, flexibiliteit en maatwerk in het proces en techniek zijn kernwoorden waarvan het succes voor een groot deel van afhangt.

Energieloket particulieren De energieloketten zouden in 2020 zich naast individuele vraagbeantwoording, meer gaan richten op collectieve aanpakken. Door Corona is dit slechts gedeeltelijk gelukt. Er zijn een aantal geslaagde bewonersavonden georganiseerd in samenwerking met het Woonplein in Voorthuizen. Ook ondersteunde het loket de Wijk van de Toekomst aanpak in De Glind en gaat het loket de dorpentour ondersteunen. De website van het energieloket ondergaat een transformatie naar een aantrekkelijk(er) breed toegangsportaal voor duurzaamheid op gemeenteniveau.

Regionale Energie Strategie In 2020 was het concept bod gereed: 0,75 TWh met een ambitie voor 1 TWh. Na de zomer is gestart met de nadere uitwerking van dit bod. Reeds vastgesteld lokaal beleid is voor de gemeente Barneveld de basis. De dialoog met en participatie van inwoners is uitgangspunt voor de uitvoering.

Zonneladder Barneveld Het afgelopen jaar zijn in Barneveld negen voorstellen beoordeeld. Inmiddels hebben 3 initiatieven voor zonneweides een omgevingsvergunning en verwachten we dat daar in 2020 een vierde veld bij komt. Doelstelling is 650.000 zonnepanelen in Barneveld in 2030 waarvan 175.000 op land en 475.000 op dak.

Energieloket bedrijven Het energieloket heeft dit jaar minder bedrijfsbezoeken kunnen afleggen door Corona. Ook door een aantal organisatorische zaken, kon het loket in 2020 minder optimaal opereren. Daarnaast is een groot event dat samen met de BIK zou worden georganiseerd, afgelast. In 2021 wil het energieloket zich richten op het vergaren van informatie over het energiegebruik en verduurzamingsmogelijkheden bij en met ondernemers voor het (gebiedsgerichte) gesprek met ondernemers over de energietransitie. De samen met de omgevingsdienst gestarte wortel-stok benadering wordt nog onvoldoende ingezet om bedrijven te stimuleren aan de slag te gaan met energiemaatregelen.

Gemeentelijke organisatie In het kader van de CO2 prestatieladder zijn in de bedrijfsvoering en gebouwen maatregelen getroffen voor verduurzaming. Vanaf 2021 gaat bijvoorbeeld de helft van de autokilometers gereden worden op biobrandstoffen. Dat levert een besparing op van ongeveer 20% op de CO2 uitstoot. De voorbereidingen voor een nieuwe aanbesteding voor het energiegebruik zijn gaande. De insteek hierbij is dat de gemeente lokale duurzame energie initiatieven stimuleert en de baten, die anders de regio zouden verlaten via Garanties van Oorsprong, juist in de regio houden.

11

Activiteiten Energievisie 2021 Warmtevisie Uitvoeren van maatregelen zoals genoemd in de warmtevisie, zoals onderzoek naar het gebruik van restwarmte voor een eventueel (groot of klein) warmtenet en Wijk van de Toekomst. De dialoog over de (on)mogelijkheid van een groter warmtenet wordt mede beïnvloed door de uitkomsten van het eerste geothermie onderzoek begin 2021. De uitkomsten van de dorpentour als ook de andere sporen vormen input voor de nieuwe warmtevisie van 2021.

Structuurvisie wind In 2021 starten de dorpsgesprekken over de mogelijkheden en wensen voor de energietransitie. Op de Harselaar zal windenergie ook onderdeel zijn van dit gesprek. Deze gesprekken leveren mede input voor de structuurvisie wind die dit jaar aan de gemeenteraad wordt aangeboden.

Energieloketten Naast individuele vraagbeantwoording zal het energieloket steeds meer ondersteunend werken bij collectieve aanpakken, zoals het Woonplein, dorpentoer en wijk van de toekomst. In 2021 start mogelijk een tweede Woonplein in Barneveld, in navolging van Voorthuizen. De internetsite zal in 2021 in fasen zo worden ingericht dat deze ook aansluit bij deze werkwijze. De duurzaamheidslening blijft een concreet en belangrijk instrument voor de uitvoering van energiemaatregelen.

Dorpengesprekken en energiemix De dorpsgesprekken worden gevoerd door en in samenwerking met de lokale partijen en initiatiefnemers. De gemeente ondersteunt hierbij. Onze opgave voor 2030 staat hierin centraal. Voor deze dorpsgesprekken nemen we een half jaar de tijd. Dit vormt (mede) de input voor onze nieuw energievisie 2021-2030 over hoe en waar wij als gemeenschap binnen onze gemeente minimaal 12 MW aan windenergie en 650.000 zonnepanelen realiseren.

Communicatie Zowel voor de energieloketten als de energietransitie is goede communicatie essentieel. Met de nieuwe communicatiestrategie in de hand, zet de gemeente hier zowel intern als extern op in. Onder andere met een nieuwe website voor het energieloket en andere digitale instrumenten voor de dialoog met inwoners en ondernemers. Hierbij houden wij in de gaten wat er op dit gebied vanuit het Rijk wordt gefaciliteerd en/of aangeboden.

Wijk van de Toekomst In het voorjaar van 2021 hopen de initiatiefnemers het wijktransitieplan voor De Glind af te kunnen ronden. Afhankelijk van de wensen van de inwoners en de (technische en financiële) mogelijkheden worden er afspraken gemaakt over vervolgstappen in dit proces.

Zonneladder Barneveld N.a.v. de evaluatie van de zonneladder wordt in 2021 een voorstel gedaan voor eventuele continuering en actualisatie, mogelijk ook op het gebied van zonnecollectoren.

Regionale Energie Strategie Het definitieve bod voor de RES wordt nader uitgewerkt en uiterlijk voor de zomer aangeboden aan de gemeenteraad ter besluitvorming. De uitkomsten van dit RES zullen uiterlijk in 2025 ruimtelijk vastgelegd moeten gaan worden in de omgevingsvisie en/of -plan of een vergunning.

Initiatieven van derden De gemeente blijft initiatieven van derden ondersteunen. Wij onderhouden hiervoor contacten met bijvoorbeeld de lokale energiecoöperaties en (potentiële) initiatiefnemers. 12

Gemeentelijke organisatie Er vindt een ‘herkeuring’ plaats van de CO2 prestatieladder. Een mooi moment voor een evaluatie van werkwijze en maatregelen die de gemeentelijke organisatie CO2 kunnen besparen. Afhankelijk van besluitvorming wordt een duurzame aanbesteding van energie inkoop ingezet.