B-3.16 Memo B&W inzake voortgangsrapportage en jaarplan programma duurzaamheid d.d. 10-1-23

Raadsmemo Voortgangsrapportage en jaarplan Programma Duurzaamheid

Datum:

Onderwerp:

Ter attentie van:

Afzender:

15 december 2022

Voortgangsrapportage en jaarplan Programma Duurzaamheid De Raad College van Burgemeester en Wethouders

Portefeuillehouder

J. De Heer - Verheij

Mail behandelaar

a.vandergun@barneveld.nl Telefoonnummer

06105559753

Samenvatting Met de voortgangsrapportage en jaarplan van het Programma Duurzaamheid geven we inzicht in hoe het afgelopen jaar is verlopen, benoemen we aandachtspunten voor de toekomst en gaan we in op het jaarplan voor 2023. Doel De gemeenteraad informeren over de voortgang van het programma duurzaamheid. Inhoud memo De gemeente Barneveld werkt al jaren hard aan een duurzame omgeving. Sinds begin 2022 doet de gemeente dat op programmatische wijze via zes verschillende duurzaamheidsthema’s, namelijk: 1. Energie 2. Duurzame mobiliteit 3. Klimaatadaptatie 4. Biodiversiteit en Groen 5. Circulaire Economie 6. Duurzame Voedselsysteem Door programmatisch te werken aan de thema’s, leggen we makkelijker verbindingen, zijn we meer flexibel en kunnen we gaan bijsturen wanneer nodig op basis van monitoring. Om dat te kunnen doen, organiseren we ons als programmateam onder de stuurgroep Duurzaamheid. We maken elk jaar een voortgangsrapportage met daarin een kort overzicht hoe het programma er voor staat wat betreft de ambitie, doelstellingen, activiteiten en budget. Op basis van dat inzicht kunnen we snel reageren en bijsturen op activiteiten. Vervolg 15 februari 2023 organiseren we een ‘Duurzame Ontmoeting’ voor de gemeenteraad, waarbij verschillende duurzaamheidsonderwerp op de

agenda staan. De voortgang van het Programma Duurzaamheid is daar een van. Tijdens die avond is er de mogelijkheid om de voortgangsrapportage te bespreken. Halverwege 2023 komt een volgende voortgangsrapportage richting de gemeenteraad.

 

 

Programma Duurzaamheid Voortgangsrapportage en jaarplan 2023 PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

1

 

 

Inhoudsopgave Inleiding - Pagina 3

Programma ontwikkelingen Hoofdstuk 1 - Pagina 4

Factsheet en monitoring Hoofdstuk 2 - Pagina 8

Terugblik op 2022 Hoofdstuk 3 - Pagina 18

Jaarplan 2023

Hoofdstuk 4 – Pagina 21

Aandachtspunten voor de toekomst

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

2

 

Inleiding In deze voortgangsrapportage van het programma Duurzaamheid blikken we, als programmateam, terug op de activiteiten en resultaten van het afgelopen jaar. Ook geven we een doorkijk naar 2023 in de vorm van een jaarplan, waarbij we voor alle zes de duurzaamheidsthema’s de belangrijkste activiteiten weergeven. De voortgangsrapportage is een beknopte rapportage. We zijn ons er van bewust dat we niet alles wat de gemeente doet op het gebied van duurzaamheid hierin weergeven. Wel hopen we overzicht te bieden en inzicht te geven in wat er zoal speelt en gaat spelen. Het programmaplan Duurzaamheid is in het voorjaar van 2022 vastgesteld door het college en in april ter kennisgeving gedeeld met de gemeenteraad. In het plan werken we met zes duurzaamheidsthema’s, namelijk Energie, Duurzame Mobiliteit, Klimaatadaptatie, Biodiversiteit, Circulaire Economie en Duurzaam Voedselsysteem. Voor al deze thema’s zijn richtinggevende doelen opgenomen in het programmaplan. Doel van het programma Duurzaamheid is om te verbinden, te versterken en te prioriteren tussen de verschillende thema’s. Dat doen we onder andere door te werken aan programma activiteiten, die bijdragen aan meerdere doelen. Afspraak is om elk half jaar een voortgangsrapportage op te leveren met daarin een kort overzicht van hoe het programma er voor staat wat betreft de ambitie, doelstellingen en activiteiten.

Op basis van dat inzicht kunnen we snel reageren en bijsturen op activiteiten. Elk jaar maken we het jaarplan met activiteiten voor het volgende jaar, op basis van de voortgang. Een belangrijk middel om inzicht te creëren in onze (kwantitatieve) resultaten, is een duurzaamheidsmonitor. Hiervoor hebben we in 2022 een belangrijke basis gelegd, waarvan we de eerste resultaten in deze rapportage delen. In het afgelopen jaar is er veel gebeurd. Zo is er een nieuw college en coalitie­ akkoord gekomen. Ook zijn er maatschappelijk gezien grote ontwikkelingen. Denk bijvoorbeeld aan de hoge energieprijzen, ontwikkelingen in het landelijk gebied en tekort aan materialen en personeel. Op basis van het coalitieakkoord en gekoppeld aan de maatschappelijke ontwikkelingen in Barneveld, werkt het college aan de bestuurlijke opgaven voor de komende periode. Een duurzaam Barneveld is een van die opgaven.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

Leeswijzer

In het volgende hoofdstuk volgt een toelichting op de ontwikkeling van de monitor voor het programma en laten we een factsheet zien met weetjes over duurzaamheid in Barneveld. Hoofdstuk 3 blikt terug op het afgelopen jaar wat betreft de activiteiten uit het jaarplan 2022 en gaat in op de sturing en prioritering van het programma. Vervolgens kijken we in hoofdstuk 3 vooruit in het jaarplan 2023 met focusactiviteiten voor de thema’s en het programma. We sluiten af met een aantal aandachtspunten voor de toekomst in hoofdstuk 5.

3

 

Hoofdstuk 1

Factsheet en monitoring programma duurzaamheid 1.1.

Aanleiding

Het programma duurzaamheid beslaat zes verschillende thema’s en werkt aan de overkoepelende ambitie van een ‘Gezonde en toekomstbestendige leefomgeving’. Het gaat om complexe doelstellingen, waarbij we het belangrijk vinden om te weten hoe we er voor staan. Doen we de juiste dingen? Liggen we op koers, of moeten we bijsturen? Een van de programma activiteiten van 2022 was het opzetten van monitoring van het programma. Doel van die monitoring is om te meten of we doen wat we moeten doen om onze doelstellingen te halen. Op die manier krijgen we inzicht in de voortgang en een basis vanuit waar we kunnen prioriteren en bijsturen. We werken op dit moment aan de ontwikkeling van de monitor op basis waarvan we toekomstgericht kunnen gaan sturen. Tegelijkertijd is de focus tot nu toe geweest om de basis op orde te krijgen en de juiste data in huis te hebben. De monitor is nog niet af en vraagt doorontwikkeling. Daarover hieronder meer informatie. Ook presenteren we een factsheet met interessante informatie vanuit de verschillende duurzaamheidsthema’s.

VOORTGANGSRAPPORTAGE PROGRAMMA DUURZAAMHEID

GEMEENTE BARNEVELD

1.2.

Doorontwikkeling dasboarding en monitor

In samenwerking met de ambtelijk trekkers van de 6 thema’s wordt de belangrijkste informatiebehoefte besproken op grond waarvan wordt gekeken naar juiste KPI’s en beschikbare data. De data komt zowel uit interne als externe (openbaar en nietopenbaar) bronnen en wordt verzameld in onze dataBarn (database). Dit maakt de data duidelijker, makkelijker raadpleegbaar/vindbaar en beter beschermd. Per thema wordt een storymap gemaakt waarin zoveel mogelijk informatie omtrent het thema gebundeld wordt. De soort informatie varieert onder andere vanwege het feit dat sommige thema’s een aanzienlijk langere loopduur (bijv. Energie) hebben dan anderen (bijv. circulaire economie). Informatie varieert van grafieken en tabellen tot een presentatie van foto’s over burgerinitiatieven. Gelijktijdig wordt er gewerkt aan een overkoepelende monitor in de vorm van een Interactief dashboard. Deze focust voornamelijk op de voortgang van de belangrijkste KPI’s (kritische prestatie indicatoren) binnen elk thema, ten opzichte van de te behalen doelen in 2030 en 2050. De monitor zal in 1 oogopslag een overzicht van de huidige status geven en zal regelmatig geüpdatet worden. Het is de bedoeling dat deze in 2023 verder vorm krijgt.

4

 

Een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving in Barneveld ENERGIE

DUURZAME MOBILITEIT

KLIMAATADAPTATIE

Energie en CO2-neutraal in 2050

Klimaatneutrale mobiliteit in 2050

Klimaatadaptief en klimaatbestendig in 2050

In 2022 telt de gemeente 652

elektrische personenauto’s (BEV). Dit is een stijging van 52%

Van de 133 reeds verstrekte subsidies zijn 14 ingezet voor de aanleg van groene daken (variërend tussen de 10 m2 en 120 m2 groendakoppervlakte). De overige 119 worden ingezet voor het afkoppelen van verhard oppervlakte, waterberging (regentonnen) en vergroening.

t.o.v. vorig jaar.

Al 13 schoolpleinen zijn vergroend en op 13 scholen is het project Groene Schoolpleinen in voorbereiding.

In 2020 is 38% reductie van CO2-uitstoot t.o.v. 1990 bereikt. We zijn daarmee nog 17% verwijderd van het doel in 2030 (55% reductie t.o.v. 1990).

Tussenstand: • 55 bomen • 322 heesters • 4181 vaste planten • 8 klimplanten • 138 meter haag • 250 m2 bosplantsoen • 2 moestuinen

De afgelopen vijf jaar is er meer dan

700 keer telefonisch contact geweest tussen inwoners en het

Energieloket. Ook is er per mail of contactformulier meer dan 530 keer een vraag gesteld.

989 inwoners, waarvan

Anno oktober 2022 zijn er via SDE-subsidies grootschalig ongeveer 150.000 zonnepanelen geïnstalleerd en ongeveer 190.000 aangevraagd maar nog niet gerealiseerd.

13 nieuwe in 2022, maken gebruik van ANWB Automaatje. Er zijn reeds 3353 ritten door 73 chauffeurs verzorgd.

In 2020 was 7,3% van de gebruikte energie afkomstig uit

hernieuwbare bronnen PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

Het stedelijk hitte eiland effect (het aantal graden dat het binnen verstedelijkt gebied warmer is dan in het omliggende landelijk gebied) is het grootst in de kern Barneveld (1,6-1,8 °C). Daarna volgen Harselaar (1,2-1,4 °C) en Voorthuizen (1-1,2 °C).

5

 

Een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving in Barneveld BIODIVERSITEIT EN GROEN

CIRCULAIRE ECONOMIE

Behouden en versterken van de biodiversiteit

Een 100 procent circulaire economie in 2050

Sinds 2019 zijn er in Barneveld centrum

Volgend jaar volgt aanleg in Voorthuizen.

D.m.v. voorlichtingen en initiatieven wordt er hard gewerkt aan de transitie naar een voedselsysteem dat bestaat uit 40% dierlijke en 60% plantaardige bronnen. Momenteel ligt de verdeling nog omgekeerd, namelijk 60% dierlijk en 40% plantaardig.

In 2021 hebben 25 deelnemers van het akkerrandenproject Bloeiende Akkerranden ruim 7,8ha ingezaaid. Dit versterkt de biodiversiteit.

• 228 kievitsnesten • 12 scholeksternesten • 2 gruttonesten • 2 turreluurnesten

Duurzaam en gezond en toekomstbestendig voedselsysteem

In 2022 zijn er 20 pakketten wasbare luiers uitgedeeld aan gezinnen in de gemeente Barneveld. 50% van de gezinnen is zo enthousiast dat ze ermee doorgaan.

37 Geveltuintjes aangelegd en er staan nog 16 op de planning voor december 2022.

De werkgroep Weidevogels heeft in 2022 de volgende nesten opgespoord:

DUURZAAM VOEDSELSYSTEEM

Sinds september 2022 hebben we een circulaire & multi-inzetbare expo-stand laten ontwerpen die voor

alle participatieprojecten van de gemeente gebruikt kan worden. Te aanschouwen in kamer 2.35. vo ed se lbo s

Vanuit project Dorpen in het groen zijn er in 2021 in de wijk Terbroek (samenvoeging Zwartebroek en Terschuur) 18.000 struiken en 400 bomen uitgedeeld. December 2022 staat de uitdeeldag in Kootwijkerbroek op de planning.

Gemiddeld produceerde 1 inwoner 487,6kg huishoudelijk afval in 2021. Dat is een daling van 5,7% t.o.v. 2020 en ligt onder het landelijke gemiddelde.

TE KOOP streekproducten

Er zijn in 2022 35 huishoudens met een wekelijks abonnement op

Eerlijk uit de Streek

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

6

 

Een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving in Barneveld CO2 FOOTPRINT VAN DE GEMEENTELIIJKE ORGANISATIE – CO2 PRESTATIELADDER

TOTALE EMISSIE (CO2)

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

6.239

5.703

5.329

2.224

2.184

4.781

3.949

REDUCTIE %

9%

15%

64%

65%

24%

37%

De jaren 2018 en 2019 zijn afwijkend door de tijdelijke inkoop van groene stroom. Vanaf 2022 streeft de gemeente naar inkoop van lokaal opgewekte groene stroom (EnergieWEB). Cijfers zijn ten opzichte van 2015.

Voorthuizen Bloeme ndal

selb os voed se v

TE KOOP

Barneveld

streekp roducte

n

50

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

7

 

Hoofdstuk 2

Terugblik op 2022 Vanuit het programma duurzaamheid stellen we jaarlijks een jaarplan op met daarin focus activiteiten. Hier zijn we in 2022 voor het eerst mee gestart. Het gaat om de belangrijkste activiteiten, zoals vooraf bedacht, die bijdragen aan de programmadoelen en ambitie. Het jaarplan voor 2022 is terug te vinden in hoofdstuk 5 van het Programmaplan Duurzaamheid. In dit hoofdstuk blikken we terug op de focusactiviteiten op programmaniveau en per thema in 2022 en geven kort inzicht in hoe die verlopen zijn.

Sfeerimpressie van de Groene Markt in de Veluwehal

2.1.1. Programma activiteiten Programma activiteiten zijn overkoepelend, dragen bij aan meerdere doelen en zijn op programmaniveau opgepakt. In 2022 ging dat om de volgende: Inspiratiesessies Afgerond. Gedurende 2022 hebben we meerdere inspiratiesessies georganiseerd |of bijgewoond voor verschillende doelgroepen. Zo is 24 mei een netwerkevenement voor inwoners en ondernemers georganiseerd, ‘de Duurzame Ontmoeting’. Op 9 juni organiseerden we een ‘Duurzame lunch’ met medewerkers en diezelfde avond is de raad meegenomen in de verschillende duurzaamheidsthema’s. Eind 2022 wordt een interne sessie georganiseerd over energie -en geldbesparing in het eigen huis. 24 september vond de ‘De Groene Markt’ voor bewoners in de Veluwehal plaats. Ook hebben we gefaciliteerd bij een duurzaamheidsevent in Garderen op 15 juni, waren we aanwezig bij de Nacht van de Nacht in Barneveld en volgt de kerstmarkt in Kootwijk op 17 december. Monitoring programma In uitvoering. We zijn in 2022 gestart met een onderzoek door studenten van de Vrije Universiteit Amsterdam. Uit dat onderzoek bleek dat het ontwikkelen van kpi’s per duurzaamheidsthema sterk verschilt. Zo is er voor Energie veel data

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

beschikbaar, maar is het bij Circulaire Economie en een Duurzaam Voedselsysteem nog erg complex, vanwege het ontbreken van concrete doelen en beschikbare data. Vanaf september is het datateam van de gemeente gestart met het ontwikkelen van een factsheet voor het programma en storymaps voor de verschillende thema’s. Inzet is met name geweest om de juiste data te verzamelen, door in gesprek te gaan met collega’s uit de organisatie en externe partijen. Dit wordt komend jaar verder uitgebouwd tot een monitor. Afwegingskader integrale duurzaamheidskeuzes in projecten In uitvoering. Na de zomer zijn we gestart met het ontwikkelen van een tool om de duurzaamheids­ ambities te vertalen naar concrete maatregelen en om per project aan de start een keuze te maken in ambitie. Het al bestaande puntensysteem Natuurinclusief Bouwen Barneveld zal hier waar mogelijk in geïntegreerd worden. Deze tool zal begin 2023 afgerond worden en wordt vervolgens toegepast in een pilotproject.

Beeld van hoe ambities weer­ gegeven kunnen worden in de tool van het afwegingskader

8

 

ENERGIE

Doel is om het na evaluatie te delen met de gemeenteraad. We merken dat er breder in de organisatie behoefte is aan de doorvertaling van duurzaamheids­ ambities naar de uitvoering. Zo kwam dit bijvoorbeeld ook terug bij het Beheerplan Wegen. Dit heeft er toe geleid dat we meerdere gesprekken voeren over hoe we onze doelen breder kunnen borgen. De tool is hier een start van. Opstellen communicatiestrategie duurzaamheid Afgerond. Team communicatie werkt met een communicatiekalender met daarin alle duurzaamheidsthema’s geïntegreerd. Daarnaast hebben ze een uitgebreide communicatiestrategie opgesteld, waaraan alle uitingen getoetst worden. Deze is essentieel om de inspanningen op dit vlak te kanaliseren en prioriteren. Een belangrijk aspect bij al deze thema’s is gedragsverandering. Duurzame gedragsverandering ontstaat alleen door maatschappelijk draagvlak en brede participatie te creëren. Dit vraagt om effectieve communicatie en vroegtijdige educatie. De strategie vertaalt zich dan ook in al onze communicatie-uitingen. Zo geeft onder andere de website Duurzaambarneveld.nl informatie over alle duurzaamheidsthema’s en is die minder gefocust op één specifiek thema. Datzelfde geldt voor evenementen voor bewoners. De verduurzamingsvraagstukken waar we als gemeente voor staan kunnen we tenslotte niet alleen oplossen.

Daarvoor hebben we de medewerking van alle inwoners en bedrijven nodig. Inwoners en bedrijven motiveren om hun woning/pand in de breedte te verduur­ zamen draagt bij aan het terugdringen van de totale hoeveelheid CO2-uitstoot.

2.1.2. Energie In 2050 zijn we energie – en CO2 neutraal In 2022 heeft de focus gelegen op de verdere uitwerking van de Warmtevisie met veel aandacht voor energiebesparing en het ontzorgen van bewoners. Daarnaast hebben we te maken met continue ontwikkelingen waarop we moeten inspringen, zoals de stijgende energieprijzen en urgentie van de aanpak Energiearmoede, de toegekende PAW (Programma Aardgasvrije Wijken) subsidie voor De Glind en de mogelijke impact van de beperkte netcapaciteit op onze projecten. Focusactiviteiten 2022 Opstellen Energievisie en uitvoeringsprogramma In uitvoering. Er is geen Energievisie opgesteld. In september 2022 is een startnotitie opgeleverd voor het CO2 reductieplan. Doel van dit plan is om niet alleen te kijken naar de opwek en besparing van energie, maar juist aan te sluiten bij het landelijk klimaatbeleid, waarbij het gaat om het terugdringen van de uitstoot van broeikas­ gassen. Het CO2 reductieplan heeft als doel om dit beleid te vertalen naar een gemeentelijk kader. In het plan zal staan hoe en in welke sector de beoogde 55 procent CO2 reductie behaald kan worden. Uitvoeren Duurzame Meerjaren Onderhoudsplanning (DMJOP) eigen vastgoed In uitvoering. Team vastgoed heeft afgelopen jaar een DMJOP opgesteld, een meerjaren onderhoudsplanning waar duurzaamheid integraal in is afgewogen. Dit is opgesteld voor 16 gemeentelijke panden.

Met het DMJOP dragen we bij aan de energiedoelen, de reductie van CO2 uitstoot en geven we als gemeente het goede voorbeeld. Vanuit het programma Duurzaamheid kijken we mee en zoeken we naar kansen en budget om ook voor de overige panden de komende jaren een DMJOP op te stellen en uit te voeren. Aanpak energiearmoede In uitvoering. In samenwerking met het Sociaal Domein is in mei 2022 de aanpak energiearmoede gedeeld met college en raad. Deze aanpak bestaat enerzijds uit financiële ondersteuning (uitvoering hiervan ligt bij Sociaal Domein) en anderszijds uit het adviseren en ondersteunen van bewoners bij het nemen van ‘snelle’ energie­maatregelen door de inzet van zogenaamde energiecoaches. In de aanpak Energie­armoede werken we als gemeente samen met sociale partners uit de gemeente, die helpen bij het bereiken van de doelgroep.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

9

 

ENERGIE

Zonneveld Stroe Zonneveld in Stroe bestaat uit bijna 2 hectare aan panelen dat in productie is. Het was de wens om begroeiing (klimop) langs het hek te realiseren, echter vanwege sensoren kan dit niet, er komt nu begroeiing voor het hek, met heesters. Daarnaast was een bankje voor fietsers ingetekend. Dit bleek onveilig in verband met de verkeerssituatie. Dit bankje komt nu aan de overkant op een terrein van pro-rail, dat enthousiast gereageerd heeft. Ook was de wens om in te zetten op lokaal eigenaarschap. Dit loopt nog vast vanwege het risico voor particulieren. De Rabobank krijgt bij verlies als eerste geld terug en dat kan ten koste van de investering gaan van particulieren. Er wordt nu gekeken naar de het realiseren van een omgevingsfonds. Uit deze casus blijkt dat de praktijk toch wat weerbarstiger is dan mooie plannen, maar het laat ook zien dat veel van die plannen alsnog (wel op een andere manier dan bedacht) vormkrijgen.

UITGELICHT

Verduurzamingscampagne Doorlopend. Vanuit het Energieloket organiseren we constante informatievoorziening naar inwoners waarin we hen informeren over verduurzamingsmogelijkheden voor hun huis. Sinds 2022 schakelen we het Regionaal Energieloket in bij de online informatievoorziening en klantvraagafhandeling. Daarnaast is de inzet van de Energieambassadeurs een belangrijke factor. Zij bezoeken inwoners om de situatie van de woning in beeld te brengen met behulp van warmtescanfoto’s en in gesprek te gaan over de kansen voor verduurzaming. In 2022 hebben we ons ook gericht op de opvolging van de warmtebeeld foto’s uit 2021, door die bewoners een uitgebreid energieadvies en inkoopactie aan te bieden.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

EnergieWEB De gemeente Barneveld werkt samen met gemeenten Ede en Wageningen aan ‘EnergieWEB’. Het geld dat de gemeenten normaal gesproken kwijt waren aan de aankoop van de GVO’s, garanties van oorsprong van duurzame energie, stoppen de gemeentes in een fonds, met de naam ‘EnergieWEB’. Dat geld investeren we vervolgens in de ontwikkeling van lokale duurzame energieprojecten die gericht zijn op deelname van inwoners en lokale bedrijven. De energie die door deze projecten wordt opgewekt, gebruiken de drie gemeenten zelf voor hun eigen energievoorziening. We zien op dit moment dat er in de gemeente Barneveld rond 3 projecten gesprekken lopen over het deelnemen aan EnergieWEB.

UITGELICHT

Er zijn inmiddels 13 energiecoaches opgeleid en na een oproep aan alle ontvangers van de energietoeslag hebben zich meer dan 300 huishoudens gemeld voor een gesprek met een energiecoach en het ontvangen een energiebox. De komende maanden worden de 300 bezoeken afgelegd. Vanuit de Rijksoverheid hebben we middelen ontvangen voor de uitvoering.

10

 

DUURZAME MOBILITEIT

2.1.3. Duurzame Mobiliteit We werken aan het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen met 55 procent in 2030 en klimaatneutrale mobiliteit in 2050 (bijna alle vervoersmiddelen emissievrij) – Regionaal Mobiliteitsprogramma Foodvalley In 2022 met name gewerkt aan het opstellen van het Duurzame Mobiliteitsplan waarin de acties zijn benoemd waarmee we aan de doelstelling werken. Daarnaast zien we ontwikkelingen op het gebied van Duurzame Mobiliteit als het gaat om de impact van nieuwe manieren van vervoeren op de openbare ruimte. Denk bijvoorbeeld aan de laadinfrastructuur die steeds meer vorm krijgt, maar ook aan de ruimtevraag van eventuele laadpleinen en snelladers. Dit heeft ook te maken met netwerkcongestie, dat levert uitdagingen en nieuwe mogelijkheden op (een voorbeeld van een nieuwe mogelijkheid is de elektrische auto als batterij voor de woning). Ook zien we dat er landelijk gewaarschuwd wordt voor mobiliteitsarmoede. Hier worden op dit moment plannen voor ontworpen op Rijksniveau. De gemeente zal deels aan de lat staan voor de uitvoering er van.

Afronden Duurzame mobiliteitsplan met uitvoeringsprogramma 2022-2026 Dit plan is in november 2022 vastgesteld door het college en is ter kennisname aangeboden aan de gemeenteraad. Het is onderdeel van het Gemeentelijke Verkeers- en vervoersplan (GVVP). In 2022 hebben de meeste activiteiten plaats­ gevonden rondom de Elektrisch vervoer en fietsvoorzieningen. Het faciliteren van bedrijven is achter gebleven vanwege gebrek aan interesse. Via de regio Foodvalley werken we aan een verkenning voor een hub, waarmee we de overgang van vervuilend naar schoon vervoer willen faciliteren. We zijn in gesprek met onder andere Welzijn Barneveld, BedrijfsKring en Vervoerders over het verschonen van de Basismobiliteit, zoals bijvoorbeeld Automaatje. Dit komt niet van de grond vanwege het ontbreken van voldoende vrijwillige chauffeurs en geschikte beschikbare (schone) voertuigen. Vervolg hierop volgt in 2023.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

Meer fietsparkeerplekken In heel Barneveld realiseren we meerdere fiets­ parkeer­plekken, onder andere om te stimuleren dat mensen op de fiets naar de dorpskernen toekomen. We zien dat met name 45+’ers vaker en verder fietsen.

UITGELICHT

Focusactiviteit 2022

11

 

KLIMAATADAPTATIE

In 2050 zijn we klimaatadaptief en klimaatbestendig – Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie 2018 In 2022 heeft de focus gelegen op het uitvoeren van openstaande acties van het Plan van Aanpak Klimaatadaptatie. We zien wereldwijd de problematiek van klimaatverandering toenemen. Ook afgelopen zomer hebben we te maken gehad met een zeer hete periode. Het is belangrijk om binnen dit thema aandacht te besteden aan de toenemende hitte en droogte en mogelijke extra activiteiten of projecten daaromtrent, denk bijvoorbeeld aan het opstellen van een lokaal Hitteplan.

Focusactiviteiten 2022 Afronden evaluatie Plan van Aanpak Klimaatadaptatie Begin 2022 is de evaluatie van het Plan van Aanpak Klimaatadaptatie afgerond, gepresenteerd aan het college en gedeeld met college en raad. In 2022 zijn een aantal nog openstaande acties uit het Plan van aanpak verder uitgevoerd, zoals het project Groene Schoolpleinen en de actualisering van de subsidieregeling Klimaatmaatregelen. Belangrijke aanbeveling uit de evaluatie is het borgen van het thema Klimaatadaptatie in een beleidskader, dit wordt in 2023 opgepakt in de vorm van een Klimaatadaptatieplan.

Project Groene Schoolpleinen Het project Groene schoolpleinen ondersteunt de scholen in de gemeente bij het vergroenen van het schoolplein met bomen en beplanting. Samen met leerkrachten, leerlingen, conciërges en ouders zijn inmiddels (stand november 2022) 13 schoolpleinen in meer of mindere mate vergroend. Daarnaast zijn twee moestuinen aangelegd en zijn 110 bouw­pakketten voor nestkastjes aan de scholen geleverd. In juni is nog een regenwormen­ actie gehouden. Voor de laatste plantactie in het najaar zijn de plannen in voorbereiding om nog 13 schoolpleinen te vergroenen.

UITGELICHT

2.1.4. Klimaatadaptatie

Uitvoeren lokale acties werkplan Regionaal Adaptatieplan (RAP) Vallei en Veluwe Barneveld heeft deelgenomen aan de bijeenkomsten van het Waternetwerk Veluwe over een duurzaam grondwatersysteem. Er is meegewerkt aan de ontwikkeling van een model om inzicht te krijgen in locaties in het buitengebied, een gebied dat hogteverschillen bevat, waterstromen ontstaan bij een extreme bui. Barneveld heeft zich aangesloten bij de Nationale Tuin- en Klimaatroute. Ten slotte is het netwerkevenement Klimaattop 2022 bezocht.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

12

KLIMAATADAPTATIE

BIODIVERSITEIT

2.1.5. Biodiversiteit

Subsidieregeling Klimaatmaatregelen In het voorjaar 2022 zijn we gestart met een nieuwe subsidieregeling, de oude subsidie­ regeling ‘regenwater vasthouden’ is nu vervangen door de subsidieregeling ‘klimaat­ maatregelen’. De nieuwe subsidie is breder opgezet, vereenvoudigd en aantrekkelijker gemaakt voor inwoners, bedrijven, instellingen en scholen. Met deze subsidie helpen we de inwoners om meer bewustzijn te creëren en de percelen klimaatbestendig te maken. En dit lukt al goed! Er wordt flink gebruik gemaakt van de nieuwe subsidie, hier zijn we erg blij mee. Maar we zijn er nog niet, alle kleine beetjes helpen. Alleen samen kunnen we een bijdrage leveren aan het veranderende klimaat en zo Barneveld klimaatadaptief maken!

We behouden en ontwikkelen de biodiversiteit in Barneveld de komende vijf jaar – Biodiversiteitsplan 2021 In 2022 hebben we ons kunnen richten op het uitvoeren van de acties voortkomend uit het Biodiversiteitsplan. We zien dat in de praktijk Biodiversiteit en de groene plannen ten aanzien van bomenbeheer en landschap op elkaar aan sluiten. Het is daarom logisch om deze ook in het programma Duurzaamheid samen te pakken. Daarom willen we dit thema vanaf 2023 ‘Biodiversiteit en Groen’ noemen. Een belangrijke ontwikkeling die al langer gaande is, is dat de processen en procedures rondom natuur en biodiversiteit gaan veranderen met de komst van de Omgevingswet. Dit zal van ons als gemeente een andere rol en taakverdeling vragen in afstemming met omgevingsdienst en provincie. We verwachten dat dit in 2023 duidelijker zal worden.

UITGELICHT

 

HELP JE MEE? Subsidie klimaatmaatregelen

  duurzaam.barneveld.nl

Focusactiviteiten 2022 Uitvoeren uitvoeringsvoorstel 2022 In 2022 zijn een aantal beleidsdocumenten (zoals het Vastgoedbeleidsplan en de Beleidsregels Bestemmingsplannen) aangepast zodat biodiversiteit daarin is opgenomen. Een aantal andere ambities hangen samen met de uitwerking van de Omgevingsvisie en zullen in samenhang daarmee worden opgepakt. Daarnaast is het weidevogelproject voortgezet en wordt aangesloten bij de ontwikkelingen rond de landbouwtransitie en het landelijk gebied. In het najaar zijn in een nieuwe ronde geveltuintjes aangelegd in Barneveld Centrum met mogelijk aanvullend gevelgroen. Helaas is het niet gelukt om via onderwijs­ instellingen de voorgestelde stageprojecten uit te voeren. Voor particuliere faunavoorzieningen (nestkastjes) bleek weinig interesse, deze actie zal worden beëindigd. Op de website Duurzaam Barneveld is biodiversiteit geïntegreerd als thema en worden bezoekers geïnformeerd. Voor het uitvoeren van de gewenste monitoring wordt eind 2022 gestart met het opstellen van een monitoringsplan. Opstellen uitvoeringsvoorstel voor 2023 Het uitvoeringsvoorstel 2023 is ambtelijk opgesteld, rekening houdend met het coalitieakkoord en de ervaringen opgedaan in 2022. Deze wordt begin 2023 ter kennisname gedeeld met de gemeenteraad.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

13

 

BIODIVERSITEIT

CIRCULAIRE ECONOMIE

2.1.6. Circulaire Economie We hebben een 100 procent circulaire economie in 2050 – Startnotitie Circulaire Economie 2020 In 2022 hebben we ons gericht op het ontwikkelen van een Actieagenda Circulaire Economie om in te spelen op het feit dat het thema steeds urgenter wordt. Dit doen we ook om goed voorbereid te zijn wanneer de Rijksoverheid de doelstelling verder concretiseert en middelen beschikbaar stelt om die doelen te gaan halen. Wat betreft Rijksontwikkelingen weten we dat er een Circulaire Economie beleidsagenda komt met een uitvoeringsprogramma, waarbij verwacht wordt dat de overheid een voorbeeld­­rol vervult, bijvoorbeeld op het gebied van circulair materiaalgebruik. Op dit laatste ontbreekt het in de gemeente vaak nog aan budget en benodigde kennis. We zorgen dat we met de Actieagenda de basis leggen voor benodigde aanpassingen in onze standaard manier van werken.

UITGELICHT Plaatsing bijenhotels In september zijn er drie bijenhotels geplaatst in Voorthuizen. Hiermee bieden we ruimte aan wilde bijen om te nestelen. Dat is hard nodig, want veel wilde bijensoorten worden bedreigd. De hotels zijn geplaatst in de buurt van plekken die zijn ingezaaid met kruiden­ mengsels. Een extra fijne plek voor de bijen dus!

UITGELICHT

Focusactiviteiten 2022

Weidevogelproject De gemeente Barneveld ondersteunt de weide­vogel­ werkgroep, bestaand uit vrijwilligers. Zij werken aan nestbescherming, door bijvoorbeeld paaltjes om nesten heen te slaan, zodat boeren daar om heen werken. Het kievitsei dat is gevonden in maart, is een mooi succes.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

Opstellen Actieagenda Circulaire Economie Deze actieagenda is eind 2022 afgerond. Deze wordt vervolgens ter kennisgeving gedeeld met de gemeenteraad. Voor de agenda is input opgehaald uit de organisatie en wordt samengewerkt met teams Vastgoed, Beheer Openbare Ruimte, Inkoop, Civiel, en het programmateam Duurzaamheid. De acties die voortkomen uit de agenda gaan landen binnen de verschillende teams in de organisatie, juist omdat circulariteit een thema is dat niet bij een team of persoon kan liggen. Informeren organisatie over Circulaire Economie en biobased bouwen Dit is een doorlopende actie, onder andere via interne Teamspagina. In oktober 2022 is een bezoek aan de Floriade georganiseerd voor collega’s en collegeleden, rondom biobased en modulair bouwen. Hieruit blijkt dat er veel mogelijk is op het gebied van biobased bouwen en verbouwen, maar ook nog veel onbekend. Concrete actie die wordt opgepakt is het informeren van inwoners over biobased en natuurinclusief isoleren. Ook is een duurzame circulaire stand ontwikkeld voor gemeentelijke evenementen die door de gehele organisatie ingezet kan worden.

14

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

Floriade 2022: voorbeeld van biobased bouwen

UITGELICHT Wasbare luier actie De gemeente Barneveld is een actie gestart waarbij ze twintig gezinnen een startpakket met wasbare luiers geven. Van oorsprong was deze actie bedoeld voor tien gezinnen, maar er was veel animo, waardoor het aantal is verdubbeld. De deelnemers mogen na twee maanden proefdraaien, bepalen of ze de wasbare luiers overnemen of niet.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

15

 

DURRZAAM VOEDSELSYSTEEM

We hebben een duurzaam en gezond voedselsysteem – Strategische Agenda Foodvalley De focus in 2022 heeft gelegen op deelname aan het regionale programma van de Foodvalley. Dit thema heeft geen prioriteit gekregen, zo is het ontwikkelen van een Lokale Voedselagenda niet door gegaan. De urgentie van de huidige ontwikkelingen in het landelijk gebied hebben prioriteit. We zien hier veel kansen vanuit dit thema en sluiten daarom nauw aan bij het op te stellen Programma landelijk gebied.

Focusactiviteiten 2022 Heel 2022: Uitvoering geven aan uitvoeringsprogramma Voedsel – en eiwittransitie van de Regio Foodvalley Uitgevoerd. In het kader van dit programma werken we samen met de regio en de andere gemeenten aan diverse thema’s, met name de Eiwittransitie, voedsel uit de regio en het tegengaan van voedselverspilling. Heel 2022: Penvoerder van het POP3- project Eerlijk eten uit de streek Uitgevoerd. Binnen dit project ontwikkelen we een logistiek systeem om regionaal geteelde producten bij de consument te krijgen.

Eerlijk Eten uit de Streek Stichting Eerlijk Eten uit de Streek is gestart in het najaar van 2020. Het doel van Eerlijk Eten uit de Streek is een eerlijk regionaal voedselsysteem in de regio Food Valley tot stand brengen met lokale producten, lokaal eten en eten uit de buurt. In dit voedsel­systeem verbinden agrarische producenten en consumenten zich aan elkaar en voelen ze een gedeelde verantwoordelijkheid voor het lokale voedselen ecosysteem.

UITGELICHT

2.1.7. Duurzaam Voedselsysteem

Q2-Q3: Ontwikkelen Lokale Voedselagenda Niet uitgevoerd. Het plan was om tot een nadere uitwerking van alle activiteiten met betrekking tot voedsel in de gemeente te komen in een Lokale Voedselagenda. Op dit moment ligt de focus van de gemeente allereerst op het ontwikkelen van een programma voor het landelijk gebied. Hierbij zijn we vanuit dit thema nauw betrokken. Het in regionaal verband aandacht geven aan voedsel en eiwit is vooralsnog de koers.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

16

 

2.2.

Geleerde lessen rondom sturing en prioritering

Het afgelopen jaar was het eerste jaar waarin we programmatisch hebben gewerkt aan de zes duurzaamheidsthema’s. We hebben daarmee overzicht en verbinding gecreëerd in en tussen alle thema’s en acties rondom duurzaamheid. Ook heeft het ons nieuwe inzichten opgeleverd voor de sturing en prioritering van het programma. Sturing programma en thema’s Zo is gebleken dat verduidelijking van de rol en rolverdeling van de verschillende wethouders nodig is, met name ten opzichte van de duurzaamheidsthema’s en de relatie tot het programma. De coördinerend wethouder duurzaamheid is verantwoordelijk voor de proceskant van het programma en voor het bewaken van de programmadoelen. Het gaat hier om de informatievoorziening naar de gemeenteraad over het programma, zoals de voortgangsrapportage en monitoring. Besluitvorming over het programma gaat via de coördinerend wethouder naar het college van B&W. Daarnaast heeft elk thema een inhoudelijk verantwoordelijk wethouder. Op dit moment heeft elke wethouder een duurzaamheidsthema in zijn of haar portefeuille. Besluitvorming over de thema’s loopt via de reguliere lijn. De huidige verdeling is als volgt: • • • • • • •

Programma Duurzaamheid – wethouder Jolanda de Heer Energie – wethouder Jolanda de Heer Duurzame Mobiliteit – wethouder Mijntje Pluimers Klimaatadaptatie – wethouder Bennie Wijnne Biodiversiteit en Groen – wethouder Mijntje Pluimers Circulaire Economie – wethouder Jolanda de Heer Duurzaam Voedselsysteem – wethouder Bennie Wijnne

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

Prioritering Een andere belangrijke volgende stap die we het komend jaar zetten is het aanbrengen van meer prioritering, zodat we onze (beperkte) capaciteit en middelen inzetten op dat wat het meest nodig is. De actualiteit dwingt ons daar ook toe, denk aan urgente opgaven zoals energiearmoede, droogte, hitte en de transitie van het landelijk gebied. We willen daarom geprioriteerd werken. Dat betekent niet dat we duurzaamheids­ thema’s schrappen, maar wel dat we tussen en binnen de thema’s een volgorde aanbrengen op basis van wat het meest belangrijk en urgent is. Het is niet realistisch om puur gefocust te zijn op onze inhoudelijke duurzaamheids­ doelen, zonder rekening te houden met de situatie van bewoners, organisaties en bedrijven. De huidige maatschappelijke ontwikkelingen laten toenemende energie-, voedsel-, en materialenprijzen zien, waardoor het dagelijks leven steeds duurder wordt. Om onze duurzaamheidsdoelen te halen, hebben we iedereen nodig. Dat redden we niet alleen als gemeente, want het gaat juist ook om huizen, gebouwen, tuinen, voertuigen en gedrag van onze inwoners, organisaties en bedrijven. Daarom kiezen we er voor om voor 2023 wanneer logisch te prioriteren op activiteiten rondom het doel ‘We helpen iedereen mee te doen met verduurzaming’. Dus: wat is er voor nodig, zodat iedereen mee kan doen aan het behalen van onze doelen? Dit wordt de focus voor 2023.

Dat betekent concreet een andere volgorde van prioritering van activiteiten. Activiteiten die bijdragen aan het doel ‘We helpen iedereen mee te doen met verduurzaming’ staan boven aan de prioriteitenlijst. Zodra er extra werkzaam­ heden bijkomen, betekent dit dat activiteiten die onderaan de prioriteitenlijst staan, afvallen. Budgetten Afgelopen jaar is ook de financiële structuur van het programma verder verduidelijkt. De programmaleider heeft vanaf 2023 de beschikking over een werkbudget van 70.000 euro om uitvoering te geven aan de programma overkoepelende activiteiten. Het uitvoeren van thematische activiteiten wordt betaald uit structureel exploitatiebudget.

GEMEENTE BARNEVELD

17

 

Legenda Energie

Hoofdstuk 3

Duurzame Mobiliteit Klimaatadaptatie

Jaarplan 2023

Biodiversiteit en Groen Circulaire Economie

De vorige hoofstukken hebben laten zien wat we willen bereiken en waar we aan werken. Nu gaan we in op hoe we dat concreet voor ons zien. Dat doen we door een aantal focusactiviteiten en besluitvormingsstukken voor 2023 te omschrijven. Focusactiviteiten zijn de belangrijkste activiteiten die bijdragen aan de programmadoelen en ambitie. We gaan hieronder in op de activiteiten per thema en leggen de link met de procesdoelen. We sluiten af met overkoepelende activiteiten die bijdragen aan de procesdoelen. Alle activiteiten vormen een dynamisch geheel. Het is elke keer weer belangrijk om af te wegen wat het beste bijdraagt aan de gestelde doelen. Jaarlijks evalueren we daarom onze activiteiten, monitoren die en we maken een jaarplan voor het volgende jaar.

Duurzaam Voedselsysteem

1

Goede voorbeeld

2

Duurzaam denken en doen

3

Iedereen meedoen

4

Met partners

5

Gebiedsgericht

6

Duidelijk verhaal

Thema Energie

We zien op dit thema veel landelijke ontwikkelingen. De prioriteit voor 2023 ligt op de uitvoering van de warmtevisie en daarmee met name op de aanpak van energiearmoede en de slechtst geïsoleerde woningen in Barneveld. Overige activiteiten zijn ter ondersteuning daaraan, bijvoorbeeld de realisatie van duurzame energie, het omgaan met beperkte netwerkcapaciteit.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

3

4

Doorlopend: Aanpak Energie- en geldbesparing Deze aanpak volgt uit de Warmtevisie en is gericht op het verduurzamen van de woningvoorraad. De prioriteit ligt op woningen van huishoudens die moeite hebben de energierekening te betalen en daarnaast op de woningen met energielabel D of lager. Dit pakken we onder andere op met sociale partners uit de gemeente, die kunnen helpen bij het bereiken van de doelgroep. Via het Energieloket organiseren we de constante informatievoorziening naar inwoners, behandelen we klantvragen en gaan Energieambassadeurs op pad.

3

4

5

Q1-Q2: Energiehub Harselaar Naar aanleiding van de resultaten van een haalbaarheidsonderzoek voor een Energiehub op Harselaar, volgt in 2023 participatie met de ondernemers in het gebied, waarbij we in gesprek gaan over de mogelijkheden en hoe de Energiehub vorm kan krijgen. De inzet is dat alle ondernemers die dat willen en kunnen, de mogelijkheid krijgen mee te doen. Een lokale Energiehub is een innovatieve manier van omgaan met beperkte netwerkcapaciteit, door minder afhankelijk te zijn van het (regionale) energienetwerk. De gemeente speelt een faciliterende rol.

4 Q2: Regionale Energie Strategie 2.0 en grootschalige opwek projecten Voor 1 juli 2023 sturen alle energieregio’s in Nederland, waar de Food Valley er een van is, hun RES 2.0 op naar het NPRES. Dit document wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. Verbonden aan de RES is het realiseren van duurzame opwek projecten, zoals grootschalige zonne-energie en de uitvoering van de Structuurvisie Wind, binnen de geldende beperkingen, zoals netwerkcapaciteit, de Wespendief en geluidsnormen.

18

 

4

6

Q1-Q2: Opstellen en vaststellen CO2 reductieplan Het CO2 reductieplan wordt opgesteld in samenwerking met maatschappelijke partners en zal in de eerste helft van 2023 ter besluitvorming worden gedeeld met de gemeenteraad. De doelstelling van de pijler Energie is om energie – en CO2 neutraal te zijn in 2050. Het gaat om het tegengaan van klimaatverandering door de uitstoot van CO2 te verlagen. Met het CO2 reductieplan kijken we gemeentebreed naar de uitstoot van broeikasgassen en de impact van huidig beleid en maatregelen daarop. Het CO2 reductieplan heeft impact op meerdere programmapijlers en zal onderdeel uitmaken van het programma Duurzaamheid, met name bij het concretiseren van doelstellingen, waarop we vervolgens weer kunnen monitoren.

1

4

Q1-Q4: Plan verduurzaming maatschappelijk vastgoed We willen iedereen helpen mee te doen met verduurzaming. Dat gaat om bewoners, organisaties en bedrijven. We zien dat ook het maatschappelijk vastgoed tegen de hoge energieprijzen aan loopt. Daarom gaan we het komend jaar aan de slag met het faciliteren van het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed. Daarover verschijnt een notitie met daarin de mogelijkheden en aanpak.

Thema Duurzame Mobiliteit

1

3

4

Heel 2023: Uitvoeren Duurzame mobiliteitsplan met uitvoeringsprogramma 2022-2026 In regioverband verkenning logistieke hubs. Ook samen met regiogemeentes aan de slag met deelmobiliteit. Stadsdistributie, in centrum onderzoeken hoe de combinatie autoluw en stadsdistributie het beste plaats kan vinden; met elektrisch vervoer. Inzet op faciliteren van verschonen dienstreizen voor zowel bedrijven en eigen organisatie. Onderzoek hoe vervoer Automaatje van Welzijn Barneveld schoner kan, bijvoorbeeld door de inzet van elektrisch vervoer. Lobby in regionaal- en provinciaal verband richting concessiehouders, provincie en Rijk om huidige OV voorziening minstens te behouden.

Thema Klimaatadapatie

Het tegengaan van wateroverlast in de openbare ruimte is langere tijd de focus geweest vanuit klimaatadaptatie. We zien opgaven rondom toenemende hitte en droogte en de effecten hiervan op de gezondheid van inwoners hier een steeds belangrijkere rol spelen. Daarmee wordt de verbinding tussen het fysieke en sociale domein ook op dit thema steeds belangrijker. De focus voor 2023 ligt daarom op het ontwikkelen van een Klimaatadaptatieplan dat aandacht besteed aan alle opgaven. Bij de concrete acties die voortkomen uit het plan hebben we aandacht voor de doelstelling om iedereen te helpen mee te doen met verduurzaming.

Q1-Q3: Opstellen Klimaatadaptatieplan Het plan volgt op het Plan van Aanpak Klimaatadaptatie en krijgt in ieder geval een beleidsmatige invulling met gidsprincipes voor het bepalen van concrete klimaatadaptieve maatregelen. Daarmee zit er ook een koppeling met het Afwegingskader Duurzaamheid. We zoeken in samenwerking met Sociaal Domein naar de verbinding, met name op het vlak van hitte en een mogelijk lokaal Hitteplan als onderdeel van het Klimaatadaptatieplan. De exacte invulling van het plan wordt gedurende het proces met de werkgroepleden en mogelijk een externe adviseur bepaald. Doel is om het plan na de zomer ter kennisname te delen met de gemeenteraad.

1

3

Heel 2023: Uitvoeren reconstructie Churchillstraat Samen met groot onderhoud en verkeers­ maatregelen wordt de Churchillstraat klimaatadaptiever ingericht door een waterbergend pakket onder de wegverharding en grotere groene bermen met bomen. Bewoners worden actief benaderd om geheel ontzorgd op eigen terrein af te koppelen, waarmee we hen helpen om aan te sluiten. De kans op wateroverlast wordt kleiner, het grondwater wordt aangevuld en de bomen zorgen (op termijn) voor verkoeling.

1

4

5

Heel 2023: Bomenplan BarneveldCentrum voorbereiden en uitvoeren Het Bomenplan wordt in overleg met stakeholders (Plaatselijk Belang, bewoners, winkeliers) verder voorbereid. Specifieke aandacht behoeft de aanwezigheid van kabels en leidingen in de ondergrond. Meer dan 20 bomen verspreid in het centrum gaan op termijn zorgen voor koelere plekken.

De activiteiten voor 2023 voor dit thema komen voort uit het Gemeentelijke Verkeers- en Vervoersplan. Geredeneerd vanuit ‘Iedereen kan meedoen met verduurzaming’ zoeken we naar een prioritering in acties, waarbij acties gericht op toegankelijkheid van Openbaar Vervoer behouden en de (schone) bereikbaarheid van de kernen boven aan staan. Landelijke problematiek rondom Openbaar Vervoer, met personeelstekort en prijsstijgingen, extra urgentie om de huidige dienst­ verlening te behouden. PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

4

6

GEMEENTE BARNEVELD

Heel 2023: Bijdragen aan de uitvoering van het Regionaal Adaptatieplan(RAP) Vallei en Veluwe Voor 2023 staan diverse acties op het programma waar Barneveld een bijdrage of invulling aan zal geven. Het betreft onder meer het opstellen van richtlijnen voor klimaatadaptief bouwen, Hitteplannen en het Park van de Toekomst.

Thema Biodiversiteit en Groen De focus voor 2023 ligt op de uitvoering van het Biodiversiteitsplan en op het (door) ontwikkelen van beleid. We helpen iedereen mee te doen met verduurzaming door o.a. in te zetten op verbeterde biodiversiteit en meer groen bij inwoners. Het thema Biodiversiteit en Groen speelt ook een belangrijke rol in het op te stellen programma Landelijk Gebied, hier zoeken we nauwe aansluiting bij om zo onze doelstellingen ook daar te borgen.

3

4

6

Heel 2023: Uitvoeren Biodiversiteitsplan Begin 2023 wordt het uitvoeringsvoorstel van dat jaar ter kennisgeving gedeeld met de gemeenteraad. Gedacht kan worden aan het voortzetten van de aanleg van geveltuintjes, het ondersteunen van initiatieven voor (gevel) groen en het organiseren van een bomen­ uitdeelactie voor inwoners. In het buitengebied zetten we het weidevogelproject voort en verbreden we het akkerrandenproject met andere biodiversiteitsvoorzieningen. We faciliteren dorpsplannen als het gaat om acties rondom biodiversiteit. Daarnaast wordt aangesloten op het programma Landelijk Gebied en het traject rondom de Omgevingsvisie.

19

 

2 Q2-Q4: Opstellen Bomenbeleidsplan Vanuit team Beheer Openbare Ruimte wordt een externe projectleider ingehuurd die onder andere het Bomenbeleidsplan zal opstellen. Dit plan bevat beleid voor duurzaam beheer van bomen in Barneveld. Dit plan gaat niet over het beheer van al het groen van de gemeente. Het plan van aanpak en de inhoud moet nog verder worden uitgewerkt.

2

1

2

3

Heel 2023: Uitvoeren Actieagenda Circulaire Economie In het eerste kwartaal van 2023 wordt de Actieagenda voorgelegd ter kennisgeving aan de gemeenteraad. De Agenda bevat concrete acties, waaronder twee pilot projecten voor de eigen organisatie, waarin we oefenen met circulair ontwerp, inkopen en materiaalkeuze. Vaste overleggen met BIK en het kernteam CE zijn hier onderdeel van, net als doorlopende communicatie via Duurzaam Barneveld en het integreren van circulaire thema’s op duurzaamheidsevents.

Q1-Q2: Opstellen Landschapsplan Begin 2023 zal een plan van aanpak voor het Landschapsplan ter kennisgeving gedeeld worden met de gemeenteraad. Dit plan richt zich op het verzamelen en updaten van al het gemeentelijk landschapsbeleid en integreert dit tot een Landschapsplan. Doel is dat dit plan een bouwsteen vormt voor de Omgevingsvisie.

Thema Circulaire Economie

Op het thema Circulaire Economie is onze inzet het komende jaar om de basis op orde te houden. Met de Actieagenda Circulaire Economie sluiten we aan bij concrete projecten en processen en zoeken we naar een efficiënte inzet van de beschikbare capaciteit, terwijl we tegelijkertijd inzetten op het behalen van benodigd resultaat. Ook zien we dat het belangrijk is om de organisatie blijvend te informeren en mee te nemen in de mogelijkheden rondom circulariteit.

4 Heel 2023: Project VAB circulair slopen Het project Vrijkomende agrarische bebouwing circulair slopen gaat weer opgestart worden. Looptijd: Vanaf eind 2022 t/m 2024. Doel van het project is om de (materiaal)ketens te sluiten en dit in de praktijk toe te passen (pilotproject). Dit doen we in opdracht van de Foodvalley samen met diverse ondernemers.

4 Heel 2023: Deelname aan Living Lab Food Valley Het nieuwe programma van Living Lab Food Valley wordt binnenkort bekend. De meerwaarde voor de gemeente is de samenwerking en kennisdeling met de andere gemeenten in de Food Valley waarin Living Lab een verbindende rol speelt. Om het Living Lab goed te benutten, is het verstandig om als gemeente hulpvragen in te dienen.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

Thema Duurzaam Voedselsysteem

Op het thema Duurzaam Voedselsysteem is onze gemeentelijke inzet om de basis op orde te houden. Dit doen we door onze deelname aan het regionale programma van de Food Valley. Met name voor de eiwittransitie en het tegengaan van voedsel­­verspilling zijn we alert op kansen om gemeentelijke pilot/projecten te laten landen in de regio. We zien veel ontwikkelingen en uitdagingen in het buitengebied. We zoeken ook het komend jaar vanuit het thema Duurzaam Voedsel­ systeem de aansluiting bij het gemeentelijke programma Landelijk gebied.

3

Overkoepelende programma activiteiten Naast de thematische activiteiten zijn er activiteiten die overkoepelend zijn en op programmaniveau opgepakt kunnen worden. Hier is ruimte om in 2023 een extra activiteit, naast onderstaande, op te pakken.

1 Q1-Q4: Inspiratiesessies We inspireren als programmateam de organisatie met goede voorbeelden en enthousiasmeren op deze manier. Gedurende het jaar willen we minstens twee inspiratie­ sessies organiseren.

Heel 2023: Penvoerder van het POP3-project Eerlijk eten uit de streek Gemeente is penvoerder van de subsidie. In dit project zetten we in op het verbeteren van de logistiek en marketing van streekproducten. Het project loopt tot en met eind 2023. In Q2 vindt een pilot plaats rondom het samenstellen en distribueren van een Gelderse Box, waarin de streekproducenten hun producten kunnen toevoegen, en waarvoor de logistiek vervolgens voor hen geregeld wordt. Na uitvoering volgt de evaluatie en eventuele voortzetting.

4 Heel 2023: Uitvoering geven aan uitvoeringsprogramma Voedsel – en eiwittransitie van de Regio Foodvalley In het kader van dit programma blijven we samen met de regio en de andere gemeenten aan diverse thema’s, zoals het stimuleren van de korte keten (voedsel uit de streek), het voorkomen van voedselverspilling, het stimuleren van de teelt en het inzetten of het eten van alternatieve eiwitten en het creëren van een duurzame voedselomgeving, waarin mensen worden gestimuleerd om duurzaam en gezond voedsel te kopen. Het komend jaar zet de regio in op de aansluiting bij de ontwikkelingen in de landbouwsector en de rol van gezonde voeding, circulariteit en de eiwittransitie daarin.

Q1-Q2: Uitbouwen en live gaan met monitoring programma De inzet is om (waar mogelijk) per pijler een set van KPI’s te ontwikkelen, zodat het programma gebruikt gaat worden om inzicht te hebben in het bereiken van de doelen en om vervolgens bij te sturen. Vulling van de monitoring komt onder andere vanuit de CO2 prestatieladder en inzichten van het Energieloket.

2

5

Q3-Q4: Pilot project met Afwegings­ kader integrale duurzaamheidskeuzes Begin 2023 zal de eerste versie van het Afwegingskader integrale duurzaamheids­ keuzes af zijn. Hiermee vertalen we onze duurzaamheidsdoelen naar concrete richtlijnen of maatregelen en de tool ondersteunt bij het maken van de afweging daartussen in projecten. In 2023 starten we met een pilotproject om de tool te testen.

20

 

Hoofdstuk 4

Aandachtspunten voor de toekomst Het afgelopen jaar was het eerste jaar dat we programmatisch aan de verschillende duurzaamheidsthema’s hebben gewerkt. Daaruit zijn een aantal aandachtspunten naar voren gekomen die blijvend de aandacht verdienen: •

•

•

•

Prioritering van acties. We willen komend jaar meer inzetten op het prioriteren van acties. Dat vraagt wat van de organisatie, aangezien dit betekent dat wanneer er beperkte capaciteit is of er een extra activiteit nodig is, er iets zal moeten afvallen. Dit vraagt afstemming binnen en tussen thema’s, aangezien dit elkaar beïnvloedt. Portfoliomanagement is ook voor de uitvoering van het programma duurzaam­ heid en de individuele inhoudelijke lijnen noodzakelijk. Er moet voldoende capaciteit vrijgemaakt en ingezet worden om de voorgestelde acties daadwerkelijk uit te kunnen voeren. Wanneer een pijler inhoudelijk niet de voortgang boekt die nodig is, is duidelijk mandaat voor de programmaleider en voor de thematrekkers noodzakelijk, om zo ook in gesprek te gaan met teamleiders over de inzet van medewerkers. Borgen duurzaamheid organisatie breed. Het programma duurzaamheid is een belangrijke stap in het creëren van overzicht in dat wat we doen. Tegelijkertijd zien we ook dat er nog veel te winnen is. Dat moeten we met de hele organisatie doen. Het is belangrijk dat alle medewerkers zich bewust zijn van onze doelstellingen, het programmateam weten te vinden als hulplijn en vervolgens duurzaamheid een plek weten te geven in hun eigen werk. Aansluiting bij programma Landelijk Gebied. Het programma Landelijk Gebied wordt op dit moment opgebouwd.

We zien dat er veel overlap is tussen beide programma’s, met name omdat de duurzaamheidsthema’s in meer of mindere mate een belangrijk onderdeel zijn van de vraagstukken in het landelijk gebied. We zorgen voor continue afstemming en samenwerking met het programma Landelijk Gebied, om onnodig overlap te voorkomen en slimme verbindingen en kansen op te zoeken.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2023

GEMEENTE BARNEVELD

21

Een gezond en toekomstbestendig Barneveld

Concept versie ter bespreking in de Stuurgroep Duurzaamheid – Versie 31 januari 2022 PROGRAMMAPLAN DUURZAAMHEID

GEMEENTE BARNEVELD

1

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 - Pagina 4

Inleiding Hoofdstuk 2 - Pagina 5

Context en aanleiding Hoofdstuk 3 - Pagina 6

Visie en ambitie Hoofdstuk 4 - Pagina 8

Programmadoelen Hoofdstuk 5 - Pagina 13

Wat we gaan doen in 2022 Hoofdstuk 6 - Pagina 16

Programmasturing: hoe we aan de slag gaan Hoofdstuk 7 - Pagina 20

Bijlage A: relevante afspraken en beleidsstukken voor het programma Duurzaamheid

PROGRAMMAPLAN DUURZAAMHEID

GEMEENTE BARNEVELD

2

PROGRAMMAPLAN DUURZAAMHEID

GEMEENTE BARNEVELD

3

Leeswijzer Dit programmaplan schetst het duurzaamheidsverhaal van de gemeente Barneveld. Het bevat onze ambitie met strategische lange termijndoelen en concrete acties voor het komend jaar.

Hoofdstuk 1

Inleiding De gemeente Barneveld werkt al jaren hard aan een duurzame omgeving. Opgaven lopen uit een van een energieneutrale en klimaatbestendige gemeente, tot een circulaire en biobased economie, een duurzaam en gezond voedselsysteem en het versterken van de biodiversiteit. En de wens om binnen deze opgaven het gezondheidsdenken centraal te stellen. Maar: wat bindt dit alles aan elkaar, wat is de overkoepelende ambitie? En wat is een logische manier om op korte termijn verbindingen te leggen tussen thema’s en hier samen aan te werken? Dat is precies wat we in dit plan in beeld brengen. De aard van de opgave is complex en groots, maar in de kern gaat het om het werken aan een gezonde en toekomstbestendige gemeente. Het gaat daarbij om de fysieke leefomgeving, en de mensen, de natuur, het gebied. Het bereiken van onze duurzaamheidsambities zorgt voor een positieve impact op het welzijn en de gezondheid van mensen, behoudt en versterkt de natuur, beschermt onze dorpen tegen het veranderende klimaat, en helpt ons economisch systeem zich aan te passen aan een situatie waarin grondstoffen en materialen op raken. Doel van het programma duurzaamheid is om te verbinden, te versterken en te prioriteren tussen de verschillende thema’s.

We halen onze ambitie door te werken aan het realiseren van thematische doelen (wat we willen doen om de ambitie te halen op de verschillende thema’s) en aan procesdoelen (hoe we dat gaan doen) gericht op het verbinden tussen en versnellen van de duurzaamheidsthema’s.

PROGRAMMAPLAN DUURZAAMHEID

In hoofdstuk 1 gaan we kort in op de context en aanleiding van het programma: waarom en waartoe is het er? Vervolgens gaan we in hoofdstuk 2 in op wat de verschillende duurzaamheidsopgaven in de gemeente inhouden en wat ze bindt, afsluitend met de pijlerindeling van het programma. Hier gaat hoofdstuk 3 dieper op in, door per pijler weer te geven wat de al gestelde doelen zijn en door toe te lichten wat de programmadoelen voor de komende jaren zijn. In hoofdstuk 4 laten we zien welke focusactiviteiten er in 2022 plaatsvinden. Dit zijn activiteiten die bijdragen aan verschillende (thematische en programma) doelstellingen. Hoe we dat alles gaan realiseren geven we weer in hoofdstuk 5, waar we in gaan op de programmasturing en werkwijze. De bijlage gaat in op bestaand beleid en afspraken.

Dynamisch en flexibel programma Dit programma heeft een looptijd tot 2026. Door dit programma jaarlijks te monitoren en te evalueren, blijft het zowel binnen als na deze periode actueel en kan tijdig bijgestuurd worden op alle (onvoorziene) ontwikkelingen of nieuwe inzichten. Dit plan is daarmee een dynamisch document dat jaarlijks wordt aangevuld met focusactiviteiten voor het volgende jaar, op basis van de evaluatie van het voorgaande jaar.

Onze ambitie staat vast: een gezond en toekomstbestendig Barneveld voor generaties nu en later. Hoe we daar komen, kan in de loop van de jaren veranderen, want de ontwikkelingen gaan snel. Met het programma sluiten we aan bij wat er buiten gebeurt en nodig is.

GEMEENTE BARNEVELD

4

Hoofdstuk 2

Context en aanleiding 2.2. Relatie en koppeling met strategische opgaven van de gemeente

2.1. Waarom een programma duurzaamheid Het thema ‘duurzaamheid’ overstijgt afdelingen, is complex en bevat het risico dat het allesomvattend en daarmee ongrijpbaar is. Om de juiste verbindingen te leggen, te kunnen prioriteren en om effectief samen te werken, bestaat het programma duurzaamheid. In 2018 is besloten dat het thema zo groot is, dat een programmatische aanpak past. Destijds is begonnen met het aanbrengen van focus, door het programma te richten op het thema Energie. De focus op het thema Energie heeft zijn vruchten afgeworpen. Dit zien we terug in De Warmtevisie, De Zonneladder, De Structuurvisie Wind, de RES 1.0 en bijvoorbeeld de inzet van het energieloket. We zijn nu een aantal jaar verder het is tijd om te verbreden en alle duurzaamheidsopgaven waar we aan werken te vatten onder de paraplu van het programma duurzaamheid. Het gaat dan om de volgende thema’s waar we ook aan werken: • • • • •