B-3.15 Memo B&W Consultatie Omgevingsvisie Barneveld 2040 d.d. 18-2-25

Raadsmemo Omgevingsvisie Barneveld 2040

Datum: Onderwerp: Ter attentie van: Afzender:

20 februari 2025

Consultatie Ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040 De Raad College van Burgemeester en Wethouders

Portefeuillehouder

B. Wijnne

Mail behandelaar

W.deboer2@barneveld.nl Telefoonnummer

0612466699

Samenvatting Deze raadsmemo sluit aan op de eerder met u gedeelde Raadsmemo’s van 15 oktober 2024 en 14 januari 2025 over de voortgang van de Omgevingsvisie Barneveld 2040. Het opstellen van de Omgevingsvisie Barneveld 2040 is nu vrijwel afgerond. De informatie en reacties die we de afgelopen maanden in onderzoek en participatie hebben ontvangen, hebben we beoordeeld en voor zover mogelijk en nodig verwerkt. Er lopen nog een aantal afrondende acties rond participatie en enkele onderzoeken worden nog in de komende weken nog afgerond. Maar wij zijn van mening dat de Ontwerp-Visie in dit stadium al wel voldoende is uitgekristalliseerd om u daarover te consulteren. Deze consultatie vinden we een belangrijke tussenstap om de volgende fase in te kunnen zetten. In die fase willen we het ontwerp vaststellen en ter inzage leggen om onze inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden in de gelegenheid te stellen om te reageren en zo nodig zienswijzen in te dienen. In die fase vindt ook de advisering plaats door de Commissie mer naar aanleiding van de omgevingseffectrapportage (OER). De planning is erop gericht om de visie op 16 juli 2025 door uw raad vast te laten stellen. Doel De voorbereidingen van de ontwerp-omgevingsvisie naderen de voltooiing. De nog resterende acties worden in de komende weken afgerond. Alvorens we de ontwerp-omgevingsvisie in de zienswijzeprocedure brengen is het

gewenst en u daarover te consulteren. We willen u vragen om op de ontwerp visie te reflecteren, vooral hoe de vijf hoofdopgaven van het Voorkeurscenario en de gebiedsgerichte vertaling daarvan zijn uitgewerkt. Staat onze ontwerp-omgevingsvisie hiermee goed in de steigers om op verder te bouwen? Zijn er nog zaken die u ons voor het vervolg wil meegeven? Ook brengen we u met deze raadsmemo op de hoogte van het verdere verloop van het proces tot en met vaststelling de omgevingsvisie. Inhoud memo Aanleiding De omgevingsvisie is een belangrijk instrument van de Omgevingswet. Het omvat een integraal beeld op hoofdlijnen voor de toekomst van onze gemeente. De omgevingsvisie wordt voorbereid door het college en vastgesteld door de gemeenteraad. Op 17 januari 2024 hebben we in de commissie Bestuur een aantal ontwikkelingsrichtingen van de visie met u gedeeld. Toen was de ontwerp-omgevingsvisie echter nog niet beschikbaar. We hebben met u afgesproken u in een later stadium over de ontwerpvisie te consulteren. Dat kan nu. Van voorkeurscenario naar ontwerp-omgevingsvisie Qua ambities en uitwerkingen volgt de ontwerp-omgevingsvisie het vastgestelde voorkeurscenario. Maar het geeft op een aantal onderdelen ook nadere nuanceringen en keuzes; op het niveau van specifieke thema’s, maar ook gebiedsgericht.

Daarbij spelen ook de dilemma’s die aan de orde geweest in de raadscommissie van 3 juni 2024. Bij onze voorbereiding hebben we onderzocht waar ambities en uitgangspunten conflicteren of waar verbindingen nodig of mogelijk zijn en hebben we gezocht naar balans tussen ambitie en mogelijkheden. De uitwerking daarvan is neergelegd in deze concept-ontwerpvisie. Participatie Tussen november 2024 en februari 2025 is de derde participatieronde georganiseerd. Daarin zijn het Voorkeurscenario en de mogelijke uitwerkingen per deelgebied en kern gepresenteerd aan bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden. De sfeer op de avonden was goed en constructief, maar soms ook kritisch. Daarbij speelde het verwachtingspatroon van de aanwezigen over het detailniveau van de visie een rol. Maar op de avonden bleek ook hoe sterk de relatie is tussen inwoners en het eigen dorp. Mede daarom is er aanvullende aandacht geweest in een aantal van onze kernen (Kootwijk, Kootwijkerbroek en Zwartebroek/Terschuur). Het concept-participatieverslag komt zeer binnenkort beschikbaar. Ook is overleg gevoerd met ketenpartners zoals de provincie, het waterschap, Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer, buurgemeenten en onze maatschappelijke partners. Van enkelen ontvingen we ook schriftelijke reacties.

Voorstel consultatie in de commissie Bestuur Al deze input en onze afwegingen daarbij hebben geleid tot het concept van de Ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040, zie we u hierbij ter consultatie toezenden. Naast uw reflectie op het gehele concept zijn er ook enkele punten waar we ook specifiek uw reactie op willen vragen. Daarbij gaat het erom of u onze overwegingen kunt volgen en de kanttekeningen waarin we aangeven waar

de verschillende ambities kunnen schuren. Deze punten lichten we hierna toe. GEBIEDSGERICHTE BENADERING Overweging In de omgevingsvisie delen we de gemeente Barneveld op in vijf deelgebieden. De grenzen tussen die gebieden zijn niet met een schaartje te knippen. Er kan wat overlap genomen worden. Deze indeling helpt bij de bepaling van de ontwikkelingsrichting per gebied. Kern van de benadering is namelijk dat elk gebied een primaire functie en koers (profiel) heeft, waarmee bij de inpassing van andere functies rekening mee moet worden gehouden. Het gaat daarbij om het gebied, niet om de kernen. Deelgebied

Profiel

Veluwe

Natuur en waardevol landschap

Oostelijk buitengebied

Bedrijvenlandschap (agrarisch-niet-agrarisch)

Recreatiegebied Voorthuizen

Recreatie en multifunctionele landbouw

Verstedelijkt gebied

Verstedelijking (wonen en werken)

Westelijk Buitengebied

Gemengd (landbouw en waardevolle landschappen)

Kanttekening De gebiedsgerichte benadering is structurerend voor de activiteiten (functioneel programma) die in dat gebied worden ontwikkeld. Het legt dus ook randvoorwaarden en zo nodig beperkingen op aan andere activiteiten. GEZOND EN TOEKOMSTBESTENDIG Overweging Gezondheid wordt altijd meegenomen in de afwegingen ook met oog op langetermijneffecten (ook economisch/financieel). In de Ontwerpvisie stellen we voor om extra te investeren in wijken met relatieve gezondheidsachterstanden. Uitgebreid gaan we in de visie ook in op de noodzaak dat de voorzieningen (onderwijs, sport, zorg, cultuur, welzijn, recreatie) meegroeien met de woningbouwontwikkeling. Het gaat daarbij ook over de aanwezigheid van voldoende groen in de leefomgeving. We ontwikkelen hiervoor een maatlat Gezond en Toekomstbestendig. Kanttekening Belangrijk is om zorgvuldig te kiezen waar investeringen in voorzieningen plaatsvinden, of deze nu voortkomen uit de woningbouwontwikkeling of de bestaande behoeften van de lokale bevolking. Uitgaande van de nu aanwezige voorzieningen is er soms nog restcapaciteit beschikbaar, maar in een aantal gevallen blijkt er ook nu al een noodzaak tot uitbreiding. Voor een aantal kleinere kernen levert het uitgangspunt bij de toegewezen groei de noodzaak op om extra voorzieningen te realiseren.

PRETTIG LEVEN IN VITALE DORPEN Overweging De gemeente Barneveld groeit in de periode 2021 tot 2040. We kiezen voor gerichte groei, met als ambitie het realiseren van 8.000 woningen. Deze groei

voldoet aan de woningbehoefte. Hiervan zijn er reeds circa 5.000 in verschillende stadia van ontwikkeling. We zoeken eerst naar inbreiding, maar met deze aantallen is ook uitbreiding aan de dorpsranden onvermijdelijk. Onderzoek naar de mogelijke plekken en richting van deze uitbreiding loopt nog. Focus ligt op het creëren van hoogwaardige leefomgevingen met voldoende differentiatie in woningtypen (inclusief hogere bouw waar dat passend is), levensloopbestendige woningen en woningen voor de diverse doelgroepen. Dit doen we in een 70/30 verhouding tussen de grote kernen en kleine kernen. Ten opzichte van eerdere ontwikkelingen betekent dit relatief iets meer groei in de kleinere kernen. We streven ernaar om alle kernen te laten groeien, wat ook de voorzieningen ten goede zal komen. De indicatieve verdeling van de woningen over de kernen is opgenomen in de volgende tabel Kern Garderen

300

Reeds in ontwikkeling cq belegd 100

Kootwijk

20

-

20

Stroe

500

150

350

Kootwijkerbroek

800

300

500

Terschuur/Zwartebroek

600

240

360

De Glind

110

30

80

Voorthuizen

1.600

1.000

600

Barneveld

4.000

3.300

700

Ca. 8.000

Ca. 5.000

Ca. 3.000

Totaal

Ambitie

Nog te realiseren 200

Kanttekening De woningaantallen zijn ambities, maar wel gebaseerd op doelstellingen en mogelijkheden om de kernen ook in de toekomst vitaal te houden. Een groot deel is inmiddels al in uitvoering of in voorbereiding. Tijdens de participatie is vooral vanuit de kleinere kernen met een hogere toedeling uitdrukkelijk aandacht gevraagd voor de effecten op de dorpssamenleving. Met een grote uitbreiding vragen we veel van het absorptievermogen van die kleine kernen. Er leven in meerdere of mindere mate zorgen of het dorp dat aan kan en de mogelijke effecten voor de sociale cohesie. RUIMTE VOOR ONDERNEMERSCHAP Overweging De omgevingsvisie zet in op een groei van arbeidsplaatsen die gelijke tred houdt met de bevolkingsgroei. Niet meer, maar zeker ook niet minder. Gezien de beperkte beschikbare ruimte voor bedrijven ligt daarbij het primaat bij ondernemingen die minder oppervlakte per arbeidsplaats innemen en meer arbeidsintensieve bedrijvigheid kunnen bieden (innovatieve maakindustrie). Voor de recreatieve gebieden in het oostelijk deel van onze gemeente richten we ons vooral op een kwaliteitsverbetering van de bestaande recreatie, voor een betere balans tussen toerisme/recreatie en natuur. Dus geen intensivering, maar vooral zoeken naar een betere spreiding van de recreatiedruk over het seizoen.

Kanttekening Ook deze ambitie legt dus beperkingen op aan andere functies, plannen en activiteiten die hieraan schuren. WAARDEVOL LANDELIJK GEBIED Overweging De bescherming van de natuurwaarden van de Veluwe staan hoog in het vaandel. In de buitengebieden ligt de nadruk op het blijven bieden van ruimte voor het boerenbedrijf. Bij functieverandering benutten we het opgestelde toetsingskader en functieveranderingsbeleid. In dit kader speelt ook de ambitie om de bekenstructuur zoveel als mogelijk te herstellen, waarvoor we meer de verbinding gaan zoeken met het waterschap. Kanttekening Met de Veluwe in onze voortuin ligt er druk op onder andere het agrarische gebruik en de invloed daarvan op de natuurlijke omgeving. We willen binnen de ambities samen blijven zoeken naar mogelijkheden voor een vitale en toekomstbestendige agrarische sector. BEREIKBAAR NU EN IN DE TOEKOMST Overweging We leggen een directe relatie tussen groei en bereikbaarheid en tussen bereikbaarheid en toekomstbestendigheid. De beschikbare verkeersruimte op onze infrastructuur is een belangrijk onderdeel van de afweging waar woningbouw of uitbreiding van bedrijvigheid kan plaatsvinden. Ook het bouwen in de nabijheid van openbaar vervoer (o.a. stationslocaties) en extra aandacht voor wandelen en fietsen zijn aspecten van die keuze.

Kanttekening De auto blijft in de gemeente Barneveld wel een belangrijke modaliteit. Een aantal ontbrekende schakels komt in de omgevingsvisie (o.a. Oostelijke Rondweg) om doorstroming te verbeteren. Maar niet alles kan. Het is belangrijk om de beschikbare middelen goed te verdelen onder de verschillende prioriteiten van de leefomgeving. VERVOLG Vaststellingsproces We zullen na de consultatie de nog noodzakelijke wijzigingen, aanvullingen en tekstuele aanpassingen doorvoeren. Vervolgens zullen we de OntwerpOmgevingsvisie Barneveld 2040 afronden en samen met de omgevingseffectrapportage (OER) vaststellen. We leggen de ontwerpvisie ter inzage voor inspraak. Inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden kunnen – als ze dat nodig vinden - formeel hun zienswijzen indienen. In deze periode zal ook de Commissie mer om een advies worden gevraagd. Dit zijn essentiële onderdelen van het proces die de kans bieden voor publieke en deskundige input voordat de definitieve visie wordt opgesteld en door u wordt vastgesteld. Na de tervisielegging zullen we de definitieve Omgevingsvisie Barneveld 2040 uitwerken. Hierbij worden de ingediende zienswijzen en het advies van de Commissie mer zorgvuldig bekeken en waar mogelijk en nodig verwerkt in

het einddocument. De vaststelling van de omgevingsvisie is aan uw raad. De planning is erop gericht dat u de Omgevingsvisie Barneveld 2040 uiterlijk 16 juli 2025 de omgevingsvisie kunt vaststellen. Doorverwerking van de omgevingsvisie Onderdeel van de omgevingsvisie is de doorwerking in beleidsprogramma’s en het omgevingsplan en de rolverdeling daarbij tussen uw raad en ons college. We geven in de visie een eerste overzicht en prioritering van relevante programma’s en gaan in op deze rolverdeling. De Omgevingswet geeft de aanzet daarvoor. De raad stelt kaders en stelt verordeningen vast (dus: vaststellen omgevingsvisie en omgevingsplan). College werkt uit en voert uit (dus beleidsprogramma’s en omgevingsvergunning). Deze rolverdeling moeten we ook in de praktijk toepassen (zie ook bijlage). Voor haalbaarheid van de ambities in de omgevingsvisie is een uitvoeringsprogramma gewenst. Daar gaan we de komende maanden mee aan de slag. Tenslotte In de tabel hebben we de belangrijkste mijlpalen en planning aangegeven. De genoemde datums zijn indicatief Actie College

Planning 20 februari

Commissie Bestuur College

4 maart 5 -13 maart 18 maart

20 maart – 2 mei 5 mei – 3 juni 10 juni

Commissie Bestuur Gemeenteraad

28 juni 16 juli

Omschrijving Aanbieden concept-ontwerp-omgevingsvisie ter consultatie aan de gemeenteraad Consultatie concept-ontwerpomgevingsvisie Aanpassingen ontwerp aan de hand van consultatie en af te ronden acties Vaststellen Ontwerp-Omgevingsvisie, Omgevingseffectrapportage (OER) en Participatieverslag Publicatie en tervisielegging Verwerken zienswijzen en reacties. Aanpassen Omgevingsvisie Omgevingsvisie Barneveld 2040 ter vaststelling toezenden aan de gemeenteraad Informatieve behandeling Omgevingsvisie Barneveld 2040 Vaststellen Omgevingsvisie Barneveld 2040

Onze ambitie is dat u met de Omgevingsvisie Barneveld 2040 een haalbaar ambitiekader kunt neerleggen voor een evenwichtige en duurzame toekomstige ontwikkeling van de gemeente Barneveld.

BIJLAGE

Samenspel raad - college

Omgevingsvisie Barneveld 2040 Barneveld verder vooruit werktitel

o c

e c n

t p

Gemeente Barneveld Raadhuisplen 2, 3771 ER Barneveld www.barneveld.nl sab adviseurs in ruimtelijke ontwikkeling Frombergdwarsstraat 54, 6814 DZ Arnhem info@sab.nl - www.sab.nl

Disclaimer tekst Bij het samenstellen is de grootst mogelijke zorgvuldigheid nagestreefd. Toch kan de informatie in deze uitgave niet juist of onvolledig zijn. De gemeente Barneveld is hiervoor niet aansprakelijk. Als u van mening bent dat er beeldmateriaal is gebruikt waarover u het beeldrecht heeft, neem dan contact op met de gemeente Barneveld via onze website of bovengenoemde adres. Copyright Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen, in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt worden in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de gemeente Barneveld.

Barneveld 2040, ver weg en toch dichtbij Voorwoord Bennie Wijnne, wethouder gemeente Barneveld [nog toe te voegen]

Bennie Wijnne, wethouder gemeente Barneveld

Samenvatting De Omgevingsvisie Barneveld 2040 is de toekomstvisie voor de gemeente Barneveld op het gebied van wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie, ruimtelijke kwaliteit en gezondheid. De visie is ontstaan uit een proces van participatie en samenwerking met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden.

T P E

De gemeente Barneveld staat voor grote uitdagingen, zoals de groei met 8.000 woningen en 20.000 inwoners tot 2040. De visie richt zich op vijf hoofdopgaven: gezond en toekomstbestendige, prettig leven in vitale dorpen, ruimte voor ondernemerschap, een waardevol landelijk gebied en goede bereikbaarheid.

C N

De gemeente is ingedeeld in vijf gebieden, elk met een eigen karakter en identiteit, om de ambities gebiedsgericht te vertalen. Als strategisch document vormt de omgevingsvisie de basis voor verdere uitwerking in omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan.

O C

De visie is een uitnodiging voor doorgaande samenwerking en participatie, en blijft een dynamisch document dat periodiek wordt getoetst en aangepast aan nieuwe ontwikkelingen. Het doel is samen te werken aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige fysieke leefomgeving in de gemeente Barneveld. Het Barnevelds DNA De identiteit, cultuur en kernwaarden van de gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente het is en wil zijn in 2040. De gemeente bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen. Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, sociale verbanden, de kerk, verenigingen of familie- en vriendschapsbanden. Het ons-kent-ons-gevoel en de zelfredzaamheid zijn gewaardeerde eigenschappen. Dit is zeker in de kleinere kernen het geval. De gemeente Barneveld is relatief jong en kent grote huishoudens. De inwoners zijn echte doeners met een hoog arbeidsethos, wat blijkt uit de hoge arbeidsparticipatie en de lage werkloosheid.

6

De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland en aan de rand van de Randstad. Het ligt in de steeds meer verstedelijkende as van de A1 met ook grote nabijgelegen plaatsen als Amersfoort en Apeldoorn/Deventer. Deze ligging betekent dat Barneveld deel uitmaakt van een dynamisch gebied met grote ruimtelijke opgaven. Barneveld werkt samen in de Regio Foodvalley en in de regio’s Arnhem Nijmegen en Utrecht-Amersfoort om de groei en ontwikkeling op een goede wijze te laten plaatsvinden.

T P E

Rol van de gemeente De rol van de gemeente verandert mee met de samenleving. De uitdagingen voor de toekomst zijn gezamenlijke opgaven. Inwoners en ondernemers nemen steeds vaker het initiatief voor hun leefomgeving. De gemeente werkt samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om de ambities en opgaven te realiseren in de fysieke leefomgeving. De gemeente neemt verschillende rollen aan, afhankelijk van de mate van betrokkenheid en financiële verplichtingen.

C N

O C

Een visie in vijf hoofdopgaven De omgevingsvisie schetst een aantrekkelijk toekomstbeeld voor de gemeente Barneveld. In 2040 is de gemeente een plek waar iedereen gezond, gelukkig en vitaal kan leven. De wijken en kernen zijn divers en geschikt voor alle leeftijden, met een sterke en zelfredzame gemeenschap. Er zijn 8.000 nieuwe woningen bijgekomen en de wijken zijn groen en klimaatbestendig ingericht. De energietransitie is grotendeels voltooid, en de gemeente is duurzaam. Barneveld en Voorthuizen zijn goed bereikbaar, en het gebruik van de auto is afgenomen ten gunste van fietsen en openbaar vervoer. Dit is ambitie. De realiteit gebiedt ook dat niet alle opgaven binnen deze omgevingsvisie kunnen worden opgelost. Niet alles kan tegelijkertijd en overal worden gerealiseerd. Er zijn ruimtelijke, financiële en juridische randvoorwaarden die de haalbaarheid zullen beïnvloeden. De belangrijkste ambities en ontwikkelingen voor de vijf hoofdopgaven zijn als volgt.

7

Gezond en toekomstbestendig Barneveld Gezondheid en de fysieke leefomgeving zijn onlosmakelijk verbonden. De gemeente streeft naar een klimaatneutrale gemeente in 2050 en richt zich op een gezonde leefomgeving door aandacht te besteden aan natuur, biodiversiteit, en klimaatadaptatie. Er wordt ingezet op een gezonde leefstijl, cultuurparticipatie en sociale cohesie. De gemeente wil gezondheidsverschillen tussen wijken verkleinen en een inclusieve en toegankelijke leefomgeving creëren.

Bereikbaarheid nu en in de toekomst De gemeente richt zich op veilige en gemakkelijke verplaatsingen binnen, vanuit, naar, en door Barneveld. Er wordt in prioriteit ingezet op de volgorde lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit. De auto blijft belangrijk. Er worden maatregelen genomen om doorstromingsproblemen te verminderen en de leefbaarheid te verbeteren. De aanleg van de oostelijke rondweg en westelijke randweg Barneveld zijn belangrijke projecten.

Prettig leven in vitale dorpen De gemeente streeft naar 8.000 extra woningen tegen 2040, verdeeld over alle kernen. Er wordt ingezet op een divers woningaanbod en levensloopbestendige wijken. Basisvoorzieningen zoals scholen, sportfaciliteiten en eerstelijnszorg moeten en kunnen meegroeien met de woningbouw en groei van de bevolking. De openbare ruimte wordt toekomstbestendig en inclusief ingericht, met aandacht voor groen, wateropvang, en ontmoeting.

Een visie op vijf deelgebieden en tien kernen De opgaven vertalen zich door naar de deelgebieden van de gemeente. Er zijn vijf deelgebieden, elk met hun eigen karakter en ontwikkelingsrichting: de Veluwe, het oostelijk buitengebied, het recreatiegebied Voorthuizen, het verstedelijkt gebied, en het westelijk buitengebied. Het profiel van elk gebied is maatgevend voor de keuzes die de gemeente daarvoor maakt.

T P E

C N

O C

Ruimte voor ondernemerschap Barneveld wil een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven blijven en meer werkgelegenheid scheppen. De gemeente richt zich op arbeidsintensieve bedrijven en innovatie, met speciale aandacht voor de maakindustrie en agrifood sector. Er wordt ruimte geboden aan kleine en startende bedrijven in of nabij de kernen, terwijl grotere bedrijven zich op bedrijventerrein Harselaar kunnen vestigen. Professioneel parkmanagement wordt gestimuleerd om bedrijventerreinen aantrekkelijk te maken.

T P E

C N

O C

De Veluwe De Veluwe is een hooggelegen natuurgebied met bossen, heidevelden en stuifzandgebieden. Het gebied is belangrijk voor recreatie en natuurbehoud. De gemeente streeft naar behoud en versterking van de natuurwaarden en waar mogelijk inzetten op natuurherstel. In het recreatieve beleid is een speerpunt om wordt recreatie vooral in goede banen te leiden om overbelasting te voorkomen. Garderen Sterke toeristische sector, vergrijzing.

Waardevol landelijk gebied De gemeente zet in op toekomstbestendige landbouw, natuurherstel, en een robuust watersysteem. Bij transitie van agrarische bedrijven wordt het vastgestelde functieveranderingsbeleid toegepast. Er wordt gestreefd naar een 10% groen-blauwe dooradering in het agrarische gebied en natuurinclusieve landbouw. De gemeente werkt naar vermogen meer om Het Groene Valleilint te versterken als ecologische verbinding tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug.

Woningbouwopgave: Ongeveer 300 woningen tot 2040, ongeveer de helft binnen de bestaande kern, de rest aan de randen van het dorp. Deze uitbreiding van het aantal woningen biedt een kans om het woningaanbod te diversifiëren en betaalbare woningen te bouwen voor jongeren en jonge gezinnen, wat vergrijzing kan tegengaan.

8

9

Het versterken van de toeristische sector door het verbeteren van de kwaliteit van vakantieparken en het spreiden van toeristen om overbelasting te voorkomen.

T P E

Kootwijk Historisch karakter, behoefte aan woningen voor starters en jonge gezinnen. Mogelijkheden om beperkt extra woningen te bouwen: 10 tot 20 woningen. Samen met bewoners worden geschikte locaties onderzocht, rekening houdend met natuur- en landschapswaarden, met mogelijkheden voor bouwen op eigen erf. Inzet op betaalbare woningen voor starters en jonge gezinnen, om de bevolkingssamenstelling evenwichtiger te maken

Stroe Goede bereikbaarheid, kansen voor groei en diversiteit in woningaanbod. Een groei van ongeveer 500 woningen tot 2040, inclusief de lopende ontwikkeling van het Wulperveld en andere inbreidingslocaties. Resterende ontwikkeling via inbreiding en uitbreiding in de dorpsranden. Focus op meer diversiteit in woningaanbod, met aandacht voor jongeren en ouderen. Het behouden en uitbreiden van voorzieningen, zoals onderwijs, sport en eerstelijnszorg, om de groeiende bevolking te ondersteunen.

T P E

Initiatieven voor verduurzaming van de leefomgeving, zoals regenwaterinfiltratie en het verduurzamen van woningen

Recreatiegebied Voorthuizen Het recreatiegebied Voorthuizen is een belangrijk recreatiegebied met veel vakantieparken en campings. De gemeente wil de recreatieve sector verduurzamen en klimaatbestendig maken. Er wordt gestreefd naar een goede balans tussen recreatie en natuurbehoud en verbetering van bereikbaarheid en veiligheid.

Oostelijk buitengebied Dit gebied kenmerkt zich door agrarische bedrijvigheid en kleinschalige landschappen. De gemeente wil het agrarisch ondernemerschap ondersteunen en tegelijkertijd de landschappelijke en natuurlijke waarden versterken. Er is aandacht voor klimaatadaptatie en het robuuster maken van het bekenstelsel.

Verstedelijkt gebied Dit gebied omvat de kernen Barneveld en Voorthuizen, die zich kenmerken door een mix van wonen, werken en voorzieningen. De gemeente streeft naar een gezonde en toekomstbestendige groei, met aandacht voor groen, infrastructuur en voorzieningen.

Kootwijkerbroek Ondernemende kern, behoefte aan diverse woningvoorraad. Een aanzienlijke groei van ongeveer 800 woningen tot 2040, De lopende ontwikkelingen in Oostbroek en het Puurveen leveren al 300 woningen op, resterende 500 woningen worden gepland. Focus op een gevarieerd woningaanbod, met aandacht voor starters, mensen met een kleinere portemonnee en levensloopbestendige woningen. Het ontwikkelen van een lokaal bedrijventerrein om lokale bedrijven te ondersteunen en te laten groeien.

Barneveld Centrale kern met veel voorzieningen, grote woningbouwopgave. Een grote woningbouwopgave van ongeveer 4000 woningen tot 2040, Geplande ontwikkeling van onder andere de Burgt en Bloemendal, met inbreidingskansen en nieuwe woningen in de dorpsrandzones Speciale focus op stationslocaties. Speerpunten in het woonbeleid: levensloopbestendige woningen, starters, gezinnen, arbeidsmigranten en aandachtsgroepen. Het versterken en uitbreiden van het voorzieningenniveau om de groeiende bevolking te ondersteunen.

C N

O C

10

C N

O C

11

Voorthuizen Levendig dorp met toeristische aantrekkingskracht, behoefte aan vergroening. Een opgave van ongeveer 1400 nieuwe woningen tot 2040, met grote ontwikkelingen aan de zuidzijde en kansen voor woningbouw in de bestaande kern en de noordwestelijke dorpsrandzone. Beleid gericht op een woonmilieu waar wonen en landschap samengaan, met robuuste beekzone.

T P E

Het versterken van het voorzieningenaanbod, met aandacht voor zowel de eigen inwoners als toeristen

C N

Harselaar Regionaal bedrijventerrein, kansen voor duurzame en klimaatbestendige inrichting.

O C

Uitbreiding met 40 hectare

Westelijk buitengebied Dit gebied is kleinschalig en afwisselend, met een focus op grondgebonden landbouw en natuur. De gemeente wil de toeristische en recreatieve sector versterken en tegelijkertijd de natuurlijke en landschappelijke waarden behouden. Ook richt het beleid zich op ondersteuning van multifunctionele en extensieve landbouw. De Glind Uniek dorp met jeugdhulpfuncties, behoefte aan meer reguliere woningen. Een groeiopgave van ongeveer 110 woningen tot 2040, Bouw van een ecodorp voorziet in 30 woningen, resterende 80 woningen worden gepland. Primair gericht op voorzien in eigen behoefte, met aandacht voor starters en beperkte groei van gezinshuizen. Verduurzaming van het vastgoed en het creëren van een duidelijke ruimtelijke structuur met de uitbreiding van de kern.

12

Terschuur en Zwartebroek Sterke sociale samenhang, kansen voor woningbouw en versterking van beekzones. Een opgave van ongeveer 600 woningen. Ontwikkeling van De Eendracht en Dwarsakker bevat al 240 woningen (peildatum 2021). En we verwachten dat er ca. 100 woningen op inbereidingslocaties gerealiseerd kunnen worden. Voor ongeveer 260 woningen moet nog een locatie gevonden worden. Ontwikkeling voor landschap en klimaat in groene recreatieve verbindingen en versterking van de beken.

T P E

Voor vrijwel alle kernen geldt dat de groei ook een positieve ontwikkeling op kan leveren voor het voorzieningenaanbod. Er is behoefte aan behoud en uitbouw van bestaande voorzieningen zoals sport, onderwijs, kinderopvang, cultuur en eerstelijnszorg. Daarbij is de beleidslijn naar zoveel mogelijk multifunctioneel gebruik en waar het kan ook medegebruik van voorzieningen tussen naburige kernen als randvoorwaarden van capaciteit, bereikbaarheid en toegankelijkheid dat mogelijk maken.

C N

O C

Van visie naar uitvoering De omgevingsvisie vormt de basis voor verdere uitwerking in beleids- en gebiedsprogramma’s en het Omgevingsplan. Het is een dynamisch document dat regelmatig wordt geactualiseerd op basis van nieuwe ontwikkelingen. Samenhang in instrumenten De omgevingsvisie is zelfbindend voor de gemeente en geeft richting aan zowel de gemeente als de samenleving. De visie wordt uitgewerkt in programma’s op thema- of gebiedsniveau en krijgt een juridische basis in het Omgevingsplan. De instrumenten zijn sterk met elkaar verbonden en worden actief gemonitord en zo nodig aangescherpt. De omgevingsvisie wordt regelmatig geactualiseerd, met een cyclustijd van maximaal vier jaar. Dit zorgt ervoor dat de visie actueel blijft en aansluit bij nieuwe ontwikkelingen. Drie belangrijke ontwikkelingen die worden gevolgd zijn defensieactiviteiten bij Stroe, het stikstofdossier, de ontwikkeling van woningbouw en de problematiek van de netcongestie.

13

Inhoudsopgave Voorwoord Leeswijzer en handleiding

Doorwerking De omgevingsvisie geeft richting aan de doorwerking in beleids- en gebiedsprogramma’s en de uitvoering van initiatieven. Beleidsprogramma’s worden zoveel mogelijk gekoppeld aan de vijf hoofdopgaven uit de omgevingsvisie.

T P E

De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast en bepaalt de kaders en ambities voor de fysieke leefomgeving. Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor de uitvoering en realisatie van deze ambities en stelt de programma’s op.

C N

De omgevingsvisie als afwegingskader De omgevingsvisie vormt de basis voor een integraal afwegingskader voor de wenselijkheid en prioritering van activiteiten, maatregelen en initiatieven. Activiteiten worden afgewogen tegen de doelstellingen en ambities van de visie, waarbij de fysieke leefomgeving ten dienste staat van maatschappelijke behoeften.

O C

Voor initiatieven die niet passen binnen het omgevingsplan kan een vooronderzoek worden aangevraagd. De gemeente toetst het plan op wenselijkheid en haalbaarheid. Aan de omgevingstafel nemen alle relevante ketenpartners deel om integrale en gedragen oplossingen te vinden. Monitoring De gemeente hanteert een systematiek om periodiek te beoordelen of de ontwikkelingsrichting nog juist is en de doelen binnen bereik zijn. Dit gebeurt door middel van de Leefomgevingsfoto en de Omgevingseffectrapportage (OER), waarbij een beeld wordt gegeven van de leefomgeving en de trends die die als gevolg van de beleidsuitvoering optreden.

14

XX XX

1. Inleiding

XX

2. Dit is Barneveld

XX

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Het Barneveldse DNA Barneveld in de regio De basislagen van onze gemeente Onze hoofdambitie voor 2040 Omgevingsprincipes Rol van de gemeente

3. Visie op de opgaven 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

n a a g

p te

n e sa s

Gezond en toekomstbestendig Barneveld Prettig leven in vitale dorpen Ruimte voor ondernemerschap Waardevol landelijk gebied Bereikbaar nu en in de toekomst

XX XX

XX XX XX

XX XX XX XX XX XX

No

4. Visie op de gebieden

XX

5. Van visie naar uitvoering

XX

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

5.1 5.2 5.3

Introductie De Veluwe Het oostelijk buitengebied Recreatiegebied Voorthuizen De verstedelijkte as Het westelijk buitengebied

Beleidscyclus Relatie met andere kerninstrumenten Uitvoeringsprogramma

XX XX XX XX XX XX

XX XX XX

1. Inleiding De gemeente Barneveld presenteert de Omgevingsvisie Barneveld 2040. Dit document geeft een gezamenlijk beeld voor de toekomst van de gemeente Barneveld. Het beschrijft de gewenste ontwikkeling voor de fysieke leefomgeving in onze gemeente op het gebied van gezondheid, wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit. Volgens de ambitie is de gemeente Barneveld in 2040 een gezonde en toekomstbestendige gemeente, waar inwoners, ondernemers en bezoekers zich thuis voelen. Om dit te bereiken, maken we strategische keuzes en stellen we ons beleid vast voor de fysieke leefomgeving.

T P E

C N

1.1. De omgevingsvisie en de plek in de beleidscyclus We zijn het proces gestart met het opstellen van de Hoofdlijnennotitie, waarin we de eerste keuzes voor de toekomst van de gemeente Barneveld richting 2040 hebben geschetst.

De omgevingsvisie geeft antwoord op de volgende vragen: - Welke ambities hebben we voor het toekomstige Barneveld? - Hoe willen we dat de gemeente Barneveld eruitziet in 2040? - Welke uitdagingen en ontwikkelingen kent de gemeente Barneveld? - Welke keuzes maken we vandaag om het toekomstige Barneveld vorm te geven?

O C

Lange termijn De omgevingsvisie is in de eerste plaats een strategisch document dat de langetermijnkeuzes beschrijft voor de fysieke leefomgeving. Het is de start voor uitwerking en de basis voor andere instrumenten van de Omgevingswet, zoals het omgevingsplan van de gemeente en omgevingsprogramma’s. De visie dient als kapstok voor een integrale uitwerking van gebieds- en beleidsprogramma’s en voor het omgevingsplan, dat de regels vastlegt voor de fysieke leefomgeving in de gemeente. Dat omgevingsplan

De visie houdt rekening met trends, ruimte voor langetermijnontwikkelingen en kaders voor toekomstige keuzes. Veel ambities zijn niet nieuw en bouwen voort op eerder beleid. De duurzaamheidsambities richten zich op 2030 en 2050, in lijn met provinciaal en landelijk beleid. De omgevingsvisie brengt de ambities samen en werkt toe naar verdere integratie van beleid.

16

vervangt de bestemmingsplannen en een groot deel van de gemeentelijke verordeningen. Die documenten maken deel uit van de beleidscyclus van de Omgevingswet waarin beleidsontwikkeling, uitvoering, monitoring en evaluatie continu op elkaar aansluiten. De omgevingsvisie is daar dus een essentieel onderdeel van. Inspiratie De omgevingsvisie is ook een inspiratiedocument voor de ontwikkeling van de gemeente Barneveld in de periode tot 2040. Door bewust de sociale en fysieke aspecten bijeen te brengen, krijgt de omgevingsvisie nog meer impact. Uitnodiging tot initiatieven Bovendien houdt de omgevingsvisie een uitnodiging in aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om eigen wensen en initiatieven te ontwikkelen en te vervullen. De omgevingsvisie dient daarbij als beoordelingskader voor de wenselijkheid van projecten en initiatieven. De gemeente biedt ontwikkel– en gebruiksruimte aan de inwoners en ondernemers.

wordt daarom periodiek getoetst aan nieuwe ontwikkelingen en uitgewerkt in programma’s, plannen en projecten. Regelmatig vindt een toetsing plaats op actualiteit. Hieruit kunnen aanpassingen volgen. 1.2. Totstandkoming De Omgevingsvisie Barneveld 2040 is het resultaat van een proces dat in 2021 begon met de vaststelling van de Vertrekpuntennotitie door onze gemeenteraad. Deze notitie bevat het proces op weg naar een integrale omgevingsvisie. Het bestond uit vier fasen, waarin we in gesprek gingen met onze inwoners, ondernemers, stakeholders en partners.

T P E

C N

In de eerste fase stelde de gemeenteraad de Hoofdlijnennotitie Barneveld 2040 vast om voorlopige keuzes te maken voor de toekomst van de gemeente Barneveld richting 2040.

O C

Op basis van harde opgaven, maatschappelijke ontwikkelingen, trends en de uitkomsten van de eerste participatieronde leverde de volgende fase twee toekomstscenario’s op. Deze scenario’s – Vooruit met Barneveld en Verder met Barneveld – schetsen de hoeken van het speelveld binnen realistische kaders en vormen de basis voor het gesprek met de samenleving en stakeholders. Daarnaast vormen ze het uitgangspunt om de milieueffecten en de uitvoeringseffecten te onderzoeken per scenario.

Periodieke toetsing De omgevingsvisie is een dynamisch document. Uiteraard wordt de visie formeel vastgesteld, maar in de toekomst blijft er voldoende ruimte voor verdere bestuurlijke en publieke discussie. De wereld om ons heen en onze leefomgeving veranderen voortdurend. De omgevingsvisie

17

Met de resultaten van onder meer de tweede participatieronde en de omgevingseffectrapportage over de toekomstscenario’s werkten we in de derde fase toe naar een voorkeursscenario. Dit beschrijft de kijkrichting van de gemeente per opgave: wat willen we, wat zijn onze ambities? De doelstellingen en ambities voor de toekomst van de fysieke leefomgeving zijn vastgelegd in het voorkeursscenario.

Met bijeenkomsten, werksessies, enquêtes en andere middelen zijn zoveel mogelijk mensen betrokken bij deze omgevingsvisie. We waren aanwezig bij evenementen, organiseerden omgevingsvisie-avonden en bijeenkomsten met ketenpartners en maatschappelijke organisaties, ontvingen vele reacties en belegden sessies met betrokken raadsleden, het college en ambtelijke werkteams. Op die manier hebben veel mensen meegedacht.

T P E

De uitwerking van het voorkeursscenario tot het ontwerpOmgevingsvisie Barneveld 2040 vond plaats in de vierde en laatste fase. Dit ontwerp bevat ook de gebiedsgerichte uitwerking. Hiervoor is een derde participatieronde geweest, gesprekken met inwoners, bedrijven en belangenbehartigers.

De mate van betrokkenheid varieert van enthousiaste kreten op een post-it tot uitgebreide adviezen en alles ertussenin. De inbreng van inwoners, ondernemers, ketenpartners en maatschappelijke organisaties is als advies meegenomen naast de inbreng van het gemeentebestuur en de ambtelijke organisatie, en meegewogen in de uiteindelijke inhoud van de omgevingsvisie. (Zie Bijlage XX voor het verslag van de participatieronden.)

C N

O C

1.3. Participatie Omdat de omgevingsvisie de koers bepaalt, was het belangrijk de visie samen met de belanghebbenden op te stellen. De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie Barneveld 2040 vast, maar de koers heeft de komende jaren invloed op iedereen. Inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden zijn betrokken bij hun omgeving en veel uitdagingen waar de maatschappij voor staat, zijn te complex om als gemeente zelfstandig over te beslissen. Bovendien vraagt ook de uitvoering om een goede samenwerking en relatie met inwoners, ondernemers en ketenpartners.

1.4. De uitdagingen en opgaven van de gemeente Barneveld De gemeente staat in deze periode voor grote uitdagingen, waarvoor het bestuur de volgende doelen heeft gesteld: - Een passende ontwikkeling van gemeente Barneveld, waar het fijn is om te wonen, werken, reizen en samenleven. - Een duurzame gemeente Barneveld met een gezonde en fijne omgeving om in te leven, nu en in de toekomst - Een waardevol landelijk gebied, met

18

perspectief voor de landbouw en herstel van natuur en landschap. - Een open en bereikbaar gemeente Barneveld, een bestuur en organisatie die goed luistert naar de inwoners, samenwerkt, uitgaat van de eigen kracht van inwoners en hen ondersteunt waar nodig. - Iedereen doet mee: waar iedereen belangrijk is en gelijke kansen krijgt. Deze doelen komen samen in drie strategische, overkoepelende en samenhangende visies of beleidsplannen: de omgevingsvisie, het beleidsplan sociaal domein en een visie op dienstverlening. Deze kunnen dienen tot integrale beleidsprogramma’s, waarin de doelstelling van de

In de omgevingsvisie van de gemeente Barneveld kijken we in de richting van 2040, en soms nog iets verder. Deze doelstellingen hebben grote invloed op de doelen en ambities voor de fysieke leefomgeving. Voor de omgevingsvisie zijn ze vertaald naar vijf hoofdopgaven: -

Gezond en toekomstbestendig Prettig leven in vitale dorpen Ruimte voor ondernemerschap Waardevol landelijk gebied Bereikbaarheid nu en in de toekomst

T P E

Deze opgaven zijn de basis voor de uitwerking van de omgevingsvisie en geven richting aan de keuzes die we vandaag maken om het toekomstige Barneveld vorm te geven. We laten zien waar we als gemeente Barneveld voor staan en welke doelen en ambities we voor onze fysieke leefomgeving hebben. We geven aan welke aspecten en delen van onze fysieke leefomgeving we koesteren, waarderen en daarom willen behouden en verbeteren. Tegelijkertijd geven we weer hoe we omgaan met de opgaven. Dit vertaalt zich concreet in onder meer een groei tot 2040 met 8.000 woningen, met vele hectares bedrijventerrein en met ruim 20.000 inwoners. Dit betekent een toename van bijna een derde, tot ruim 80.000 inwoners, die allemaal een gezonde en veilige omgeving verwachten in de gemeente, waarin ze prettig kunnen wonen, werken en recreëren.

C N

O C

19

1.5. Gebiedsgerichte uitwerking De gemeente Barneveld bestaat uit negen kernen, elk met een eigen karakter en identiteit en omringd door waardevol landschap en natuur. Omdat de ontwikkeling alle kernen raakt, is het een uitdaging deze eigenheid zoveel mogelijk te respecteren en te behouden.

Barneveld en Voorthuizen en het bedrijventerrein De Harselaar - Westelijk buitengebied met de kernen Terschuur, Zwartebroek en De Glind De gebiedsgerichte uitwerking zorgt ervoor dat de ambities en opgaven zijn afgestemd op de kenmerken en behoeften van elk gebied. Dit helpt om de visie concreet en uitvoerbaar te maken, en om ervoor te zorgen dat de ontwikkelingen aansluiten bij de lokale context en waarden. We kunnen niet altijd voor iedere plek aangeven wat er moet gebeuren. Vaak is daarvoor nader uitwerking nodig. Maar we laten wel zien wat we willen bereiken en welke kaders er kunnen gelden.

Een belangrijk deel van de Veluwe ligt op het grondgebied van de gemeente. Hier bevinden zich grote natuurwaarden die moeten worden beschermd en waar mogelijk hersteld. Een ambitieuze opgave in de dynamiek van een landelijk gebied, waar boeren om ruimte en behoud van hun bedrijven vragen, in een stikstofcrisis die steeds zwaarder lijkt te drukken en in een Gelderse Vallei, met grote uitdagingen op het gebied van natuur, klimaat, energie en toekomstbestendige landbouw.

T P E

C N

O C

In de omgevingsvisie vertalen we de ambities daarom zoveel mogelijk gebiedsgericht. De gemeente Barneveld is daarvoor ingedeeld in vijf gebieden, elk met een eigen identiteit en opgaven en uitdagingen. Deze gebieden en hun kernen dragen een eigen karakter dat maatgevend is voor de ontwikkelrichting. De vijf gebieden zijn:

1.6. Vervolg en uitnodiging De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie Barneveld 2040 vast. De omgevingsvisie is bindend voor het gemeentebestuur. Voor de inwoners en ondernemers in de gemeente Barneveld heeft de omgevingsvisie geen directe consequenties. Maar ze laat wel zien waar we naartoe willen, de ontwikkelingen die plaatsvinden, de rol die wij als gemeente nemen en wat we verwachten van andere partijen. De omgevingsvisie biedt een beleidskader voor hoe en waar wat zou kunnen. Daarbij is de houding van de gemeente zo veel mogelijk ja, mits: denken in kansen en mogelijkheden. Op deze manier beschermen we de kwaliteit van onze gemeente, en geven we tegelijkertijd ruimte aan initiatieven om onze nieuwe doelen te bereiken. Participatie rond de omgevingsvisie gaat niet alleen over uitwisselen van ideeën. We willen samen werk maken van de opgaven en ambities. We werken aan een uitvoeringsprogramma waarin we aangeven welke projecten we met welke partijen aangaan en wat we van de samenleving verwachten.

T P E

C N

O C

- Veluwe met de kernen Garderen en Kootwijk - Oostelijk buitengebied met de kernen Stroe en Kootwijkerbroek - Recreatiegebied Voorthuizen - Verstedelijkt gebied met de kernen

20

21

2. Dit is Barneveld 2.1 Het Barnevelds DNA

In dit hoofdstuk beschrijven we onze gemeente in hoofdlijnen. We richten ons op de fysieke omgeving van de gemeente en de bredere context en op de mensen die hier wonen, werken en recreëren. De leefomgeving heeft een grote invloed op de inwoners, maar het zijn vooral de inwoners die bepalend zijn voor die leefomgeving. De inwoners van de gemeente Barneveld zijn niet alleen de gebruikers van de leefomgeving, maar ook actieve deelnemers in het vormgeven ervan. Onze rol als gemeente is daarin verschillend. Soms ondersteunend, soms sturend, soms zelf ontwikkelend. Door samen te werken en verantwoordelijkheid te nemen, gaan we de uitdagingen van de toekomst aan, om onze gemeente laten groeien en bloeien.

De identiteit, cultuur en kernwaarden van gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente we zijn en ook willen zijn richting 2040 en welke ontwikkelingen we op de weg daar naartoe willen doormaken. De gemeente Barneveld bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen. Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, de verschillende sociale verbanden, de kerk die ze bezoeken, de vereniging waar ze lid van zijn of via familie- en vriendschapsbanden. Het ons-kent-onsgevoel en de zelfredzaamheid die daarbij hoort is een gewaardeerde eigenschap. Het bijzondere karakter komt ook terug in de bevolkingsopbouw: de gemeente Barneveld is relatief jong en kent verhoudingsgewijs grote huishoudens.

T P E

C N

O C

In het Voorkeursscenario schetsten we samen met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden een toekomstbeeld waarin de inwoner van onze gemeente centraal staat. Dit scenario benadrukt de kracht van samenwerking en de rol van de gemeenschap in de vervulling van onze ambities. Het laat zien hoe we samen kunnen werken aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige leefomgeving, waarin iedereen zich thuis voelt en kan bijdragen aan de kwaliteit van leven.

De inwoners van de gemeente zijn echte doeners. Er is sprake van een hoog arbeidsethos, wat goed terug is te zien in de hoge arbeidsparticipatie en de lage werkloosheidsgraad ten opzichte van het gemiddelde in Nederland. Veel inwoners zijn actief in een familiebedrijf, gemengd bedrijf of zijn zzp’er. Ook buiten het werk om gebeurt er veel: we kennen een sterk verenigingsleven, doen veel vrijwilligerswerk en zijn gewend zelf de handen uit de mouwen te steken.

22

het oude en kleinschalige landschap met bijvoorbeeld het Paradijs aan de westkant van onze gemeente, maar ook de bruisende recreatieplas Zeumeren als een zomerse hotspot.

De inwoners en ondernemers van de gemeente Barneveld zijn nauw verbonden met de omgeving. De natuurlijke schoonheid van de Veluwe en de Gelderse Vallei, de agrarische tradities en de hechte gemeenschappen vormen de basis van ons dagelijks leven. Deze omgeving biedt niet alleen een plek om te wonen, werken en recreëren, maar ook een bron van inspiratie en trots.

T P E

We hebben veel verschillende soorten landschappen in onze gemeente, met ieder eigen kenmerkende plant- en diersoorten en een eigen dynamiek. De aantrekkingskracht van het gebied leidde dan ook tot een stevig toeristisch karakter van onze gemeente. De natuurlijke omgeving is van grote invloed op onze identiteit.

C N

Onze identiteit is sterk gefundeerd op de agrarische sector, de landelijkheid is in de hele gemeente goed voelbaar met een groot buitengebied met veel agrarische bedrijven. Door buitenstaanders en door inwoners zelf wordt de gemeente sterk geïdentificeerd met de pluimveesector. Maar, behalve pluimvee kennen we ook een sterke kalverhouderij en de nodige gemengde bedrijven, waarbij er vaak sprake is van familiebedrijven. De keten om de agrarische sector heen is groot en goed vertegenwoordigd in de gemeente Barneveld.

O C

De gemeente Barneveld bestaat uit negen unieke dorpskernen met ieder een eigen karakter, cultuur en identiteit. In de gebiedsgerichte uitwerking van deze omgevingsvisie staan we stil bij de unieke kernkwaliteiten, uitdagingen en opgave van iedere dorpskern, en van de verschillende delen van ons landelijk gebied.

De gemeente Barneveld ligt precies op de overgang van de hooggelegen Veluwe naar de lagergelegen Gelderse Vallei. Onze gemeente maakt dan ook deel uit van twee grotere en verschillende gebieden: de Veluwe en de Gelderse Vallei. De leefomgeving van gemeente Barneveld is hiermee prachtig en uitermate divers met grootschalige en uitgestrekte natuurgebieden zoals het Kootwijkerzand,

23

2.2 Barneveld in een breder perspectief

Voor een evenwichtige en verantwoorde omgang met de demografische en economische ontwikkelingen werken we op het gebied van wonen, werken, infrastructuur en andere voorzieningen samen met de gemeenten in de vallei en in de regio’s Arnhem-Nijmegen en UtrechtAmersfoort.

De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland en inmiddels aan de rand van de Randstad. We liggen in een verder verstedelijkende as langs de rijksweg A1 met verder verstedelijkte gebieden van Amersfoort, Foodvalley, Stedendriehoek en Twente. Deze ligging betekent dat we deel uitmaken van een hoog dynamisch gebied waar grote ruimtelijke opgaven gelden in de fysieke leefomgeving.

Het buitengebied met de grote agrarische sector heeft van oudsher een sterke relatie met de Gelderse Vallei. Deze regio wordt niet voor niets ‘Foodvalley’ genoemd en daarin werken we intensief samen aan de voedselvoorziening van vandaag en morgen. Om dit voor elkaar te krijgen werken gemeenten, onderwijsinstellingen, kennisinstellingen en bedrijfsleven intensief samen in de regio. De gemeente

T P E

Voor wonen, werken en mobiliteit is de relatie met Amersfoort van groot belang. Veel inwoners werken in Amersfoort, gaan er naar school of brengen hun vrije tijd door in deze stad. De A1 en het spoor verbindt Amersfoort met onze gemeente.

C N

O C

24

Barneveld is hier toonaangevend op diverse onderdelen. Binnen de Foodvalley voert de gemeente een eigen profiel: een toonaangevende pluimveesector, met het bijbehorend Poultry Expertise Center en het Praktijkcentrum Emissiereductie Veehouderij (PEV), een samenwerkingsverband van bedrijven, overheid en kennisinstellingen. In regionaal verband formuleren we gezamenlijk een maatschappelijk antwoord op de vraag naar een toekomstbestendige landbouw, in balans met de leefomgeving, waaronder natuurherstel en stikstofreductie. Dit om de kwaliteit van de natuur te verbeteren en tegelijkertijd om toekomstperspectief te bieden aan de agrarische sector in de regio. Hierbij is het belangrijk oog te hebben voor de sociaaleconomische impact van verandering voor de mensen die het betreft.

T P E

C N

O C

Tegelijk zijn we als gemeente ook deel van het grootste natuurgebied van Nederland, de Veluwe. Voor toerisme, recreatie en natuur vormt de Veluwe een belangrijke aantrekkingskracht. De Veluwe is de reden dat we veel vakantieparken hebben in de gemeente, nabij Voorthuizen en Kootwijk. De Veluwe is niet alleen ons natuurlijk kapitaal, maar een gebied met nationale uitstraling. Voor de Veluwe werkt de gemeente daarom in diverse samenwerkingsverbanden aan versterking van de natuur en ook aan de Veluwe als topbestemming voor de toerist.

25

2.3 lagenbenadering als hulpmiddel bij de ontwikkelopgaven

Laag 3: Gebruiks- of functielaag Laat zien hoe het gemeentelijke gebied wordt bezet, gebruikt en benut. De wijze waarop gebieden ruimtelijk en functioneel in gebruik zijn, met de bijbehorende dynamiek. Denk daarbij aan water, natuur, recreatie, openbare ruimte, culturele functies, gebouwde omgeving met de bijbehorende dynamiek, waarden en identiteit. De veranderingen in deze laag gaan sneller en voltrekken zich meestal binnen één generatie

De opbouw van het landschap van de gemeente beoordelen we in deze omgevingsvisie in vier verschillende lagen: ondergrond, netwerken, gebruik en sociale activiteit. Elke laag geeft voor de gemeente Barneveld een eigen beeld van oorsprong, dynamiek en waarden. Deze lagen zijn zichtbaar gemaakt op kaarten en geven zo een gedetailleerd beeld van de gemeente.

T P E

Laag 4: Sociale laag Duidt de inwoners, ondernemers en overige gebruikers aan in hun onderlinge relaties, met de opgaven in de leefomgeving van de gemeente Barneveld waar we als samenleving voor staan. Bijvoorbeeld omzien naar elkaar, welzijn en ervaren gezondheid. Maar ook de gezondheidsverschillen in de gemeente, investering in de benodigde maatschappelijke voorzieningen, en de kwaliteit van de leefomgeving in dorpen en buitengebied. Dit is laag met de hoogste veranderingssnelheid.

Laag 1: Ondergrond De laag van het natuurlijk systeem, het landschap in al zijn vormen en kwaliteiten, de samenhang tussen hoogteligging, bodem en watersysteem (inclusief de bestaande natuurwaarden). De laag heeft een lange ontstaansgeschiedenis maar is ook kwetsbaar.

C N

O C

Laag 2: Netwerklaag De structuren die zich als een netwerk uitspreiden over en in de ondergrond van de gemeente. Bijvoorbeeld de infrastructuur en de groenblauwe bekenstructuur of andere ondergrondse en bovengrondse netwerken zoals het elektriciteitsnetwerk. De ontwikkelingen in deze laag hebben vaak een levensduur tot 80 jaar

De samenhang tussen deze lagen vormt de basis van de koers voor onze fysieke leefomgeving. Zo zoeken we de gewenste en noodzakelijke samenhang tussen ruimtelijk en functioneel gebruik, gericht op de kwaliteit van de leefomgeving en sociaal-maatschappelijk van het leven daarin.

in deze omgevingsvisie gebruiken. De lagenbenadering is ook een instrument in het afwegingskader dat we gebruiken in de keuzes voor ruimtelijke ontwikkelingen. De werkwijze helpt gemeente en samenleving keuzes te maken in de ruimtelijke ontwikkelopgaven en deze keuzes op waarde te kunnen schatten.

Deze werkwijze is onder meer de basis geweest voor de indeling van de gemeente Barneveld in de verschillende deelgebieden en karakteristieken die we

Deze kaarten met de lagen en de bijbehorende beschrijving zijn opgenomen in Bijlage.

T P E

C N

O C

Vanaf de onderste laag naar boven geeft deze lagenstructuur een verticale doorsnede van de waarden en mogelijkheden van het gebied. Door de verschillende lagen te analyseren en te combineren ontstaat inzicht in de ontwikkelkansen voor het gebied en voor specifieke locaties. Deze analyse geeft zicht op kansen en knelpunten en biedt de mogelijkheid om kansen af te wegen en keuzes te maken.

26

27

2.4 Rol van de gemeente in de fysieke leefomgeving De samenleving verandert, en daarmee ook de rol van de overheid. Bovendien staan we voor opgaven in de leefomgeving die allang niet meer het unieke domein van de overheid betreffen. De uitdagingen voor de toekomst zijn gezamenlijke opgaven. We verwachten van inwoners en ondernemers dat zij op hun deel van het fysieke domein meer zaken zelf doen en ook steeds vaker het initiatief in handen nemen voor hun leefomgeving. Dit is in de geest van de Omgevingswet, die meer verantwoordelijkheid legt bij inwoners, ondernemers en organisaties. Dit vraagt ook een andere rol van de overheid. Bij veel ambities en opgaven in de fysieke leefomgeving werkt de gemeente samen met inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en andere partijen. In deze omgevingsvisie geven we voor de verschillende ontwikkelingen ook een indicatie van de rol die we voor de gemeente zien in de vervulling van ambities en opgaven in de fysieke leefomgeving.

T P E

C N

O C

T P E

C N

O C

We onderscheiden daarbij een zestal rollen die de gemeente kan aannemen, wanneer zij uitvoering geeft aan beleid voor de fysieke leefomgeving. In algemene zin geldt: hoe groter de betrokkenheid van de gemeente, hoe meer ook de deelname in financiële of organisatorische zin kan zijn.

28

29

3. Visie op de opgaven In dit hoofdstuk worden de hoofdopgaven van de omgevingsvisie uitgewerkt. We schetsen daarin een ambitieus toekomstbeeld aan de hand van vijf hoofdopgaven, ambities die we graag willen realiseren. Een droombeeld voor de toekomst.

Gemeente Barneveld in 2040 In 2040 is de gemeente Barneveld een plek waar iedereen gezond, gelukkig en vitaal kan leven. De wijken zijn divers en geschikt voor alle leeftijden. Jong en oud wonen samen in harmonie en helpen elkaar. De gemeenschap is sterk en zelfredzaam, met inwoners die elkaar kennen en ondersteunen. Iedereen heeft voldoende bestaanszekerheid en de verschillen in gezondheid tussen wijken zijn kleiner geworden.

T P E

Dat is gebaseerd op het Voorkeursscenario, maar wel bekeken door de bril van de lagenbenadering uit het vorige hoofdstuk en de resultaten van de participatieronden. Dat leidt tot het besef dat niet alles tegelijkertijd op dezelfde plek kan. Ook de uitvoerbaarheid van ambities in financieel of juridische zin is hierbij van belang. Soms schuren de belangen en is het nodig een keuze te maken. Ook het onderzoek naar de omgevingseffecten (de OERomgevingseffectrapportage) is aanleiding geweest voor nuancering van de ambities. Het is echter ook duidelijk dat niet alle opgaven kunnen worden opgelost binnen het bestek van deze omgevingsvisie. Vaak is nader onderzoek noodzakelijk. Met deze kanttekeningen geven we in dit hoofdstuk de ambitieuze visie op de gemeente Barneveld 2040.

C N

Elke kern in Barneveld is op eigen wijze vitaal. Dit betekent dat er voor elke kern voldoende voorzieningen zijn, in de kern zelf of op aanvaardbare afstand . Er is veel nieuwbouw geweest, waardoor in totaal 8.000 woningen zijn bijgekomen, zowel in de kernen als in het buitengebied.

O C

De wijken zijn groen en klimaatbestendig ingericht, met aandacht voor natuur en duurzaamheid. In de grotere kernen is er hoogbouw tot zes verdiepingen en op een enkele geschikte plek nog hoger, wat zorgt voor efficiënter gebruik van de ruimte. De energietransitie is grotendeels voltooid, zodat Barneveld een duurzame gemeente is.

Sommige ambities vertalen zich naar randvoorwaarden die we onszelf, en ook onze partners opleggen bij de ontwikkeling van onze gemeente. Daarin ligt er een belangrijke lijn naar het Omgevingsplan en de normen en beleidsregels die we daarin verwerken. Andere ambities kunnen niet verder gaan dan onze inzet voor overleg met andere overheden en organisaties om ze samen te realiseren.

fietsen en openbaar vervoer steeds populairder zijn geworden. Ook is autobezit verminderd door de beschikbaarheid van deelmobiliteit. De bedrijventerreinen in de gemeente Barneveld zijn uitgebreid en modern en innovatief, met veel werkgelegenheid in sectoren zoals de maakindustrie en agrofood. De winkelcentra zijn levendig en bieden lekker veel mogelijkheid elkaar te ontmoeten, waardoor ook bezoekers graag naar Barneveld komen.

T P E

C N

Binnen de beschermde of herstelde landschappen en rond de dorpskernen is een aantrekkelijk gebied ontstaan voor mens, plant en dier. De Veluwe en het buitengebied bieden ruimte voor toerisme en recreatie, met respect voor de kwetsbare natuur, het waardevolle landschap en het agrarische gebruik. De agrarische sector is duurzaam en toekomstbestendig, en in balans met de omgeving. We hebben een groen-blauwe dooradering van 10% gerealiseerd in het agrarische gebied.

O C

Dit hebben we gerealiseerd door ons in te zetten op de vijf hoofdopgaven die we In de Omgevingsvisie Barneveld 2040 hebben geformuleerd.

De kernen Barneveld en Voorthuizen zijn goed bereikbaar dankzij een robuuste structuur van rondwegen en radialen. De oostelijke rondweg rond Barneveld is ingepast in het landschap en maakt verdere groei mogelijk na 2040. Het gebruik van de auto is afgenomen, terwijl

30

31

3.1 Gezond en toekomstbestendig Barneveld De opgave Gezond en toekomstbestendig Barneveld sluit aan op een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet. Gezondheid en de fysieke leefomgeving zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. We benaderen gezondheid vanuit het begrip positieve gezondheid: niet in termen van ziekte, maar als het vermogen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Gezondheid gaat over fysieke gezondheid, mentale gezondheid, kwaliteit van leven, zingeving, dagelijks functioneren en meedoen. Net als in de rest van Nederland neemt in de gemeente Barneveld de vergrijzing toe. Dit betekent dat er specifieke uitdagingen zijn. Het aantal mensen in een kwetsbare situatie neemt toe en we zien gezondheidsverschillen tussen wijken en buurten. Daarnaast wonen mensen langer thuis tot op hogere leeftijd. Bij de inrichting van de omgeving vraagt dit om aanpassing, zodat ook deze groeiende groep goed kan blijven meedoen.

T P E

C N

O C

Van de Veluwe tot het Paradijs, gemeente Barneveld heeft veel natuurlijke waarden. Deze zijn belangrijk voor de natuur, en ook voor onze inwoners en de vele mensen die onze gemeente bezoeken: een gezonde natuur houdt ons fysiek en mentaal gezond. Onze natuurlijke waarden hebben aandacht nodig voor verbetering van de biodiversiteit en voor een gezonde leefomgeving voor mens en dier, nu en in de toekomst. De natuur verdient een belangrijke plek tussen onze ambities voor meer woningen, meer bedrijven en ruimte voor de landbouw. Daarbij speelt het veranderende klimaat een grote rol. Geluid en luchtkwaliteit hebben invloed op de natuur en onze gezondheid, en het onderwerp heeft dus aandacht nodig.