B-3.12 Brief aan Mobilisation for the Envoronment inzake houtstook d.d. 30-3-21.pdf

Raadhuisplein 2 Postbus 63 3770 AB Barneveld Telefoon 14 0342 Fax (0342) 495 376 E-mail info@barneveld.nl Internet www.barneveld.nl

MOB De heer Drs. J.G. Vollenbroek Waldeck Pyrmontsingel 18 6521 BC NIJMEGEN

Geachte heer Vollenbroek, Datum: Ons kenmerk: Uw brief van: 4 maart 2021 Afdeling: Ruimtelijke Ontwikkeling Behandeld door: Peter Hermens Doorkiesnummer: (0342) 495 365 email: p.hermens@barneveld.nl Onderwerp: Houtrookoverlast

In uw brief van 4 maart jl. vraagt uw organisatie de gemeente Barneveld maatregelen te treffen tegen houtrookoverlast. Houtstook door particulieren is een belangrijke bron van fijnstof en een aantal schadelijke stoffen die daarbij vrijkomen. Het is bekend dat houtrook tot belangrijke gezondheidsklachten kan leiden bij degenen die aan de houtrook worden blootgesteld. De gemeente Barneveld vindt schone lucht en gezondheid een belangrijk onderwerp. Daarom dat de gemeente zich heeft aangesloten bij het Schone lucht akkoord. Onderdeel van het Schone lucht akkoord is het tegengaan van houtrookoverlast en gezondheidsschade door houtrook. In het kader van het Schone lucht akkoord worden mogelijkheden onderzocht om de overlast tegen te gaan. De gemeente zal deze mogelijkheden zeker gaan toepassen. U toont enige ongeduld over het gegeven dat een jaar na het afsluiten van het Schone lucht akkoord er nog geen concrete maatregelen in zicht zijn. Het probleem laat zich echter niet eenvoudig oplossen en vergt enig onderzoek. Wat het akkoord wel heeft opgeleverd is een (geactualiseerde) toolkit houtstook waarmee de gemeente haar inwoners kan voorlichten over hoe goed te stoken en onder welke omstandigheden beter niet kan worden gestookt. De gemeente Barneveld zet deze toolkit in. We geven voorlichting over houtstoken, hoe je goed stookt en wanneer je beter niet kan stoken.

Uiteraard verwijzen we daarbij ook naar de stookwijzer. Naar ons oordeel kan een belangrijk deel van de overlast worden voorkomen als men zich houdt aan de aanbevelingen en gebruik maakt van een moderne kachel die voldoet aan de ecodesign richtlijn. Veel kachels die nu worden verkocht voldoen reeds aan de eisen van die richtlijn die vanaf 2022 gaan gelden. U stelt een aantal maatregelen voor, te weten Barneveld tot een houtrookvrije gemeente te verklaren en regulering van het gebruik van houtkachels in de APV. Barneveld als houtrookvrije gemeente Het stoken van hout in houtkachels is wijdverbreid: in 2018 schatte de NHK het aandeel huishoudens dat beschikt over een houtkachel op 13,4%. Het instellen van een volledig stookverbod voor de gehele gemeente heeft dan ook grote gevolgen. Daarom dat de gemeenten nu inzet op voorlichting over goed stoken. Daar komt bij dat er geen juridische mogelijkheden zijn om in een wijk of een gemeente het stoken van hout in houtkachels te verbieden. De Wet ruimtelijke ordening biedt daar, zo blijkt uit jurisprudentie, geen grond voor. Mogelijk dat de toekomstige Omgevingswet meer mogelijkheden biedt. Het vereist nog wel een politiek debat in de gemeente over de wenselijkheid van een dergelijk verbod.

In het kader van het schone lucht akkoord wordt onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden houtrookvrije woonwijken in te stellen. Wij wachten de resultaten van dat onderzoek af. Regulering van het gebruik in de APV U stelt voor in de APV een regeling op te nemen die de gebruiksduur van een houtkachel beperkt tot maximaal 4 uur per dag en enkel tussen 08:00 uur en 22:00 uur. U stelt dat een dergelijke regeling zal leiden tot een forse afname van de rookoverlast. Ook stelt u voor om een stookverbod te laten gelden als de stookwijzer code rood geeft.

Blad 2

De APV van de gemeente Barneveld bevat een aantal bepalingen over het stoken van vuur in de buitenlucht, bijvoorbeeld in vuurkorven. De APV bevat geen regels over het stoken van hout in houtkachels. Dat komt omdat het Bouwbesluit regels stelt aan de installatie van de houtkachel of haard. Er zijn gemeenten die bepalingen over het stoken van hout in een houtkachel of haard hebben opgenomen in de APV. Barneveld heeft dat niet gedaan. Wel geldt de algemene bepaling in de APV dat een bewoner geen herhaaldelijke en ernstige hinder voor de omwonenden mag veroorzaken. Het probleem dat zich voordoet is dat deze bepalingen moeilijk handhaafbaar zijn, omdat het begrip ernstige hinder niet helder is ingevuld. In het kader van het Schone lucht akkoord wordt onderzocht of dit begrip objectief kan worden ingevuld. Uw voorstel om in de APV een bepaling op te nemen die het stoken van een houtkachel of haard beperkt tot 4 uur per dag achten wij vooralsnog niet handhaafbaar Wel vinden wij uw voorstel om bij code rood een stookverbod te laten gelden een interessante suggestie. Deze bepaling is beter handhaafbaar dan het algemene begrip “ernstige hinder”. Wij nemen deze suggestie mee in onze invulling van het Schone lucht akkoord.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders,

W. Wieringa secretaris .

J.J. Luteijn burgemeester

Gemeente Barneveld t.a.v. Gemeenteraad en College van B&W Postbus 63 3770 AB Barneveld

Nijmegen, 4 maart 2021

Geachte heer, mevrouw, Gemeenten hebben een wettelijke taak op het gebied van volksgezondheid. De gemeenteraad kan invulling geven aan deze taak door duidelijk regels te stellen. Een voorbeeld hiervan is het verbod op roken in of rond openbare gebieden in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). In deze brief pleiten wij ervoor dat uw gemeente deze regelgevende bevoegdheid inzet om de gezondheidseffecten van particuliere houtstook te beperken. Wij lichten in dit schrijven toe waarom dit noodzakelijk is en doen een voorstel voor verbetering. Negatieve gezondheidseffecten van houtstook door particulieren Volgens het Longfonds is houtrook ongezond voor iedereen.1 Houtrook bestaat namelijk uit een gevaarlijke mix van chemische stoffen. Naast CO2 en water bevat houtrook voornamelijk fijnstof (PM10 en PM2,5), anorganische gassen zoals koolstofmonoxide en stikstofoxiden, vluchtige organische stoffen, polycyclische aromatische koolwaterstoffen en organische zuren.2 Deze stoffen kunnen leiden tot ernstige gezondheidsklachten en in het ergste geval tot vroegtijdig overlijden. Een eerste, voorlopige inschatting is dat het stoken van hout leidt tot 900 à 2700 voortijdige sterfgevallen in Nederland.3 De voorbeelden van negatieve gezondheidseffecten door houtrook zijn talrijk.

Het Longfonds geeft aan dat zo’n 750.000 mensen met een longziekte in Nederland regelmatig benauwd zijn door houtstook.4 Daarnaast wordt de kans op het ontwikkelen van kanker 12 keer groter geschat bij houtrook dan bij een vergelijkbare hoeveelheid tabaksrook.5 Ook veroorzaakt houtstook gezondheidsproblemen bij kinderen en zuigelingen, zoals infecties aan de luchtwegen, ernstige aanvallen van astma en oorontsteking.6 Op zeer korte termijn kunnen eveneens gezondheidsklachten ontstaan. Een studie met vrijwil1 https://www.longfonds.nl/nieuws/houtrook-is-ongezond.

2 Gevolgen van houtstook voor het binnenmilieu: een verkenning van de literatuur, RIVM (2018), blz. 15. 3 De keerzijde van houtstook in open haarden en kachels, Lars Hein professor Ecosystem Services and Environmen-

tal Change WUR (2018), blz. 41. 4 https://www.longfonds.nl/nieuws/houtrook-is-ongezond. 5 Wood smoke vs. cigarette smoke, Families for Clean Air. 6 Health effects of secondhand smoke, Centers for Disease Control and Prevention. MOB, Waldeck Pyrmontsingel 18, 6521 BC Nijmegen email: info@mobilisation.nl; website: www.mobilisation.nl

ligers die in experimenten enkele uren zijn blootgesteld aan houtrook, toont aan dat dit direct kan leiden tot gezondheidsschade.7 Kortstondige blootstelling kan zelfs cardiovasculaire aandoeningen uitlokken.8 Huidige problemen omtrent regelgeving en handhaving Dat particuliere houtstook schadelijk is voor de volksgezondheid is dus een voldongen feit. Daaruit volgt dat er een grote gezondheidswinst te behalen is met effectieve maatregelen omtrent particuliere houtstook. 9 Dit wordt des te meer onderstreept door de nieuwe emissiecijfers van het RIVM/Emissieregistratie en het CBS. Door de toevoeging van condenseerbaar fijnstof in de berekeningen stijgt het aandeel PM2.5 uit houtstook van ongeveer 10 naar 23 procent in de landelijke uitstoot.10 Deze nieuwe cijfers tonen aan dat de uitstoot uit houtkachels in huizen veel groter is dan tot nu toe gedacht.11 Momenteel is echter onvoldoende sprake van effectieve regels om deze uitstoot aan banden te leggen. Ter illustratie: de fijnstof uitstoot van het verkeer en industrie is tussen 1990 en 2019 gedaald, terwijl het aandeel van de uitstoot door consumenten (voornamelijk houtstookemissies) ruim tweemaal zo groot is geworden.

Als verklaring voor dit verschil wordt onder andere het ontbreken van beleid ten aanzien van houtstook aangedragen, terwijl milieuwetgeving wel tot een daling heeft kunnen leiden voor wat betreft het verkeer en industrie.12 Ook blijkt uit de praktijk dat handhaving door gemeenten problematisch is. Vanwege het ontbreken van concrete wettelijke normen omtrent particuliere houtstook, zijn gehinderden wat betreft hun bescherming aangewezen op een restbepaling uit het Bouwbesluit. Art. 7.22 van het Bouwbesluit 2012 bepaalt dat het verboden is in een bouwwerk of op een open erf handelingen te verrichten waardoor op voor de omgeving hinderlijke of schadelijke wijze rook, roet, walm of stof wordt verspreid. De gemeente kan op basis van dit artikel handhavend optreden tegen rookoverlast. Echter wijst de praktijk en rechtspraak uit dat in de afwezigheid van een helder toetsingskader art. 7.22 Bouwbesluit onvoldoende houvast biedt met betrekking tot de vraag wanneer sprake is van overmatige hinder.13 Dit heeft tot gevolg dat verzoeken om handhavend op te treden tegen emissies van houtkachels vrijwel altijd worden afgewezen, ook in gevallen waarin overmatige hinder niet is uit te sluiten. 14 Dit leidt tot de ongewenste situatie dat overlast ongestoord voort kan duren met alle negatieve gevolgen van dien.

Schone Lucht Akkoord Dat aanvullende regelgeving en beleid nodig is, wordt ook erkend in het Schone Lucht Akkoord (SLA) dat op 13 januari 2020 is gesloten tussen Rijk, provincies en gemeenten. Als gemeente heeft u zich ook aangesloten bij dit akkoord. Middels het SLA wordt beoogd om de overlast en gezondheidsschade door houtrook te beperken. Echter kan ruim een jaar na het bestaan van het akkoord geconcludeerd worden dat we nog mijlenver verwijderd zijn van dit doel.15 In plaats van een afname neemt het aantal houtka-

7 Overlast door houtrook: onderzoek naar het meten van fijn stof als hulpmiddel bij het beoordelen van klachten over

houtstook, GGD Groningen in samenwerking met GGD Drenthe en Fryslan (2015). 8 The harmful effects of wood smoke and the growth of recreational wood burning, Environment & Health Inc. (2018), blz. 26. 9 Eindrapport Luchtkwaliteit, IBO (2019), blz. 11. 10 Condenseerbaar fijnstof uit houtkachels (2021), http://www.emissieregistratie.nl/erpubliek/erpub/condensable.aspx. 11 De uitstoot van fijnstof uit houtkachels in huizen is veel groter dan gedacht, Trouw, 16 februari 2021; Houtkachels grootste bron van fijnstofuitstoot, Zorgkrant, 20 februari 2021. 12 Condenseerbaar fijnstof uit houtkachels (2021), http://www.emissieregistratie.nl/erpubliek/erpub/condensable.aspx. 13 Zie bijvoorbeeld de volgende uitspraken: ECLI:NL:RVS:2020:3005 (16 december 2020); ECLI:NL:RVS:2018:2917 (5 september 2019); ECLI:NL:RVS:2018:3295 (10 oktober 2018); ECLI:NL:RVS:2016:2226 (17 augustus 2016). 14 Gezondheids- en hindereffecten door houtkachels van particulieren, STAB Kennisdocument (2019), blz. 33. 15 Bij aanpak luchtvervuiling blijven houtkachels en open haarden vooralsnog buiten schot, Volkskrant, 4 februari 2021. 2

chels en open haarden in Nederland vermoedelijk zelfs toe.16 De vrijblijvende voornemens uit het SLA bieden niet het effectieve kader om de gezondheidseffecten te minimaliseren. Het is tijd voor de inzet van sterkere instrumenten. Houtrookvrije gemeente Als gemeente hoeft u niet te wachten op landelijke regelgeving, maar kunt u zelf overgaan tot actie. De meest effectieve manier om gezondheidsschade te voorkomen is om particuliere houtstook geheel aan banden te leggen. Daarom pleiten wij primair voor een houtrookvrije gemeente, waarin de inwoners niet langer worden blootgesteld aan de schadelijke gevolgen van houtstook. Het SLA voorziet al in het experimenteren met houtrookvrije wijken en een voortzetting hiervan bij positieve uitkomsten. Wij stellen voor de houtrookvrije zones niet te beperken tot een wijk, maar door te trekken naar het woongebied van de gehele gemeente. Dit zou gerealiseerd kunnen worden middels aanwijzingen en regels in het bestemmingsplan of straks in het omgevingsplan. In dit kader kan een voorbeeld worden genomen aan de wijze waarop gebieden onder meer via het bestemmingsplan stapsgewijs gasloos worden. Deze trajecten bieden tevens een uitgelezen kans om aansluiting bij te vinden. Regulering van het gebruik in de APV Wij benadrukken nogmaals dat de meeste gezondheidswinst te behalen valt door particuliere houtstook te beëindigen.

Zolang hiervan echter nog geen sprake is, moet er ten minste sprake zijn van een inperking op het gebruik van houtkachels en open haarden. Op basis van art. 149 Gemeentewet beschikt de gemeenteraad over een autonome bevoegdheid regels te stellen inzake de huishouding van de gemeente. Dit betekent dat u onder meer het gebruik van houtkachels en open haarden nader kunt reguleren.17 Wij verzoeken u deze bevoegdheid in te zetten uit het oogpunt van de gezondheid van uw inwoners. Wij stellen de volgende twee regels voor: a. Het beperken van de gebruiksduur van houtkachels en open haarden naar maximaal 4 uur per dag en enkel tussen 08.00 uur tot 22.00 uur. Toelichting Naleving van deze regel zal zorgen voor een forse afname van rookoverlast. Daarnaast zal de handhaving ook baat hebben bij deze regel. In plaats van dat gewerkt moet worden met een ingewikkelde en subjectieve term als ‘hinder’ of ‘schade’, kan nu simpelweg worden nagegaan of de gebruiksduur wordt overschreden en/of er enkel gedurende het tijdsblok gestookt wordt. Ook versterkt dit gehinderden in hun positie om een overtreding te onderbouwen: zij hoeven zich niet meer te wenden tot dure experts voor metingen van fijnstof of geur, maar kunnen al een begin van bewijs leveren door eigen registraties van het stookgedrag. Voor de inhoud van de regel kan verdere steun gevonden worden in de stookwijzer.

Deze wijzer adviseert ‘zeker niet langer dan 4 uur per dag’ te stoken.18 Ons voorstel is dit advies om te zetten in een dwingend gebruiksvoorschrift. Daarnaast zou houtstook enkel in de periode van 08.00 uur tot 22.00 uur toegestaan moeten zijn omdat met name gedurende de nacht vaak geen goede verdunning naar de atmosfeer plaats vindt. Een instabiele atmosfeer, zoals overdag vaak het geval is, bevat veel turbulentie waardoor rook zich snel verspreidt. De turbulentie wordt hier veroorzaakt door opwarming van de aarde onder invloed van flinke zon-instraling. De warmte stijgt op en veroorzaakt een soort kookbelleneffect: convectie. Een zonnige zomerdag is een typisch voorbeeld hiervan. Een stabiele atmosfeer ontstaat 's nachts met weinig wind en een flinke uitstraling (bij weinig bewolking). Hierdoor koelt het onderste laagje van de atmosfeer af; er ontstaat een (grond) inversie, die turbulentie onderdrukt met als gevolg weinig of nauwelijks verdunning.

16 Schadelijke houtkachel nog niet op z’n retour ondanks Schone Lucht Akkoord, Trouw, 13 januari 2021; Eindrap-

port Luchtkwaliteit, IBO (2019), blz. 16. 17 https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/thema/lucht/regels-houtstook-vanuit-woningen. 18 https://www.stookwijzer.nu. 3

b. Een verbod op houtstook indien code rood van de stookwijzer is afgegeven voor het betreffende postcodegebied. Toelichting De stookwijzer geeft op postcodegebied een stookadvies afgestemd op actuele en lokale waarnemingen en condities. De stookwijzer kan drie verschillende codes afgeven: groen, oranje en rood. Indien er sprake is van code rood luidt het advies om niet te stoken. Deze code wordt bijvoorbeeld afgegeven in een situatie waarin er te weinig wind staat waardoor de rook blijft hangen en omwonenden veel last ervaren. Op de webpagina van de stookwijzer kunnen gebruikers hun adres invullen en krijgen ze direct te zien welke code voor hun locatie geldend is.19 Ons voorstel is om in het geval van code rood het vrijblijvende advies om niet te stoken om te zetten in een verbod. Met een dergelijke maatregel wordt voorkomen dat onder de meest schadelijke omstandigheden wordt gestookt. Daarnaast maakt dit verbod ook het handhavend optreden van de gemeente gemakkelijker. Tijdens een geldende code rood is elke vorm van houtstook verboden en kan ambtshalve of bij een klacht direct worden ingegrepen. Tot slot Middels deze brief hebben wij een onderbouwd voorstel gedaan ter verbetering van de regelgeving omtrent particuliere houtstook in uw gemeente. Gezien de wetenschappelijke consensus omtrent de schade van houtstook is een effectief en bestuurlijk kader noodzakelijk.

Wij komen graag nadere toelichting geven omtrent dit voorstel en zien uw reactie tegemoet. Hoogachtend,

Drs. Johan G. Vollenbroek Voorzitter van MOB

19 https://www.stookwijzer.nu.

4