B-3.10 Memo B&W over veiligheidsbeleid gemeente Barneveld d.d. 12-6-23.pdf

Bankphishing Oost-Nederland 2020-2022 120 100 80 60 40 20 mrt apr jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

0

2020

2021

2022

Het aantal registraties van het type bankhelpdeskfraude blijft onverminderd hoog. In enkele gevallen is dit type delict een vervolg van een ander delict, namelijk de vriend-in-noodfraude. Daardoor klinkt het verhaal dat er iets mis is met hun bankrekening, als gevolg van die eerste fraude, heel aannemelijk voor de meeste slachtoffers.

Bankhelpdeskfraude Oost-Nederland 2020-2022

mrt mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

2020

2021

2022

3

Disclaimer: Deze grafieken betreffen registraties die middels een trefwoordenreeks – Landelijke Cybercrime Query (LCQ) - uit BVH zijn opgehaald en in BlueIntel zijn veredeld. Het betreft een query die zich, meer specifiek, richt op cybercrime in enge zin. Omdat de superset niet meer dan 1 jaar terug kan weergeven, is voor deze analyse gebruik gemaakt van deze data.

Jaarbeeld 2022

Pagina 9 van 16

23 februari 2023 Thema Cyber

Betaalverzoekfraude4 is het afgelopen jaar daarentegen behoorlijk gedaald. Hierbij spelen voorlichtingscampagnes5 van Marktplaats en technische maatregelen een belangrijke rol in de preventie van dit type delict. In oktober en november was er een lichte stijging zichtbaar. Mogelijk dat dit aantal rond de feestdagen weer verder zal stijgen omdat er dan weer veel online (tweedehands) cadeaus besteld worden. Deze stijging komt overeen met de stijgingen in 2020 en 2021 rond dezelfde periode.

Betaalverzoekfraude Oost-Nederland 2020-2022 250 200 150 100 50

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

0

2020

2021

2022

4

Disclaimer: Deze grafiek betreft registraties die middels een trefwoordenreeks – Landelijke Cybercrime Query (LCQ) - uit BVH zijn opgehaald en in BlueIntel zijn veredeld. Het betreft een query die zich, meer specifiek, richt op cybercrime in enge zin. Omdat de superset niet meer dan 1 jaar terug kan weergeven, is voor deze analyse gebruik gemaakt van deze data. 5 https://nos.nl/artikel/2462294-veel-minder-fraude-met-betaalverzoeken-via-marktplaats-namaatregelen

Jaarbeeld 2022

Pagina 10 van 16

23 februari 2023 Thema Cyber

4.1

Cybercrime

4.1.1 Cybercrime versus gedigitaliseerde criminaliteit Onder cybercrime (ook wel cybercrime in enge zin genoemd) wordt verstaan: die strafbare feiten die worden gepleegd via een ICT middel én die zijn gericht op een ICT middel (hacken, ransomware, ddos aanvallen, malware en dergelijke). Onder gedigitaliseerde criminaliteit wordt verstaan: andere strafbare feiten die worden gepleegd met een ICT middel maar die niet zijn gericht op een ander ICT middel. Onderstaande delicten zijn cybercrime strafbare feiten. Het aantal slachtoffers van cybercrime strafbare feiten in de eenheid Oost-Nederland lijkt in eerste instantie laag. Echter, een groot deel van de slachtoffers valt in de categorie Fraude bankgegevens/internetbankieren. Deze categorie heeft op dit moment nog geen onderverdeling tussen gedigitaliseerde criminaliteit (bijvoorbeeld bankpas ophalen) en cybercrime (inloggen op bank omgeving met behulp van frauduleus verkregen gegevens). Tevens zijn er ook aangiftes waarbij type delicten in elkaar overlopen. Hierbij komt het voor dat een vriend-in-nood-fraude (=gedigitaliseerde criminaliteit) plaatsvindt en het slachtoffer daarna door een bankmedewerker gebeld wordt en de daders vervolgens meekijkt via een Remote Access Tool op de bankomgeving van het slachtoffer en daar handelingen verricht (=cybercrime). Het totaal aantal slachtoffers van cybercrime is dan ook lastig te bepalen.

De grafiek6 hieronder laat het grote aandeel van de registraties van bankgegevens/internetbankieren zien binnen het aantal cybercrime registraties in BVH.

fraude

6

Disclaimer: Deze grafieken betreffen registraties die middels een trefwoordenreeks – Landelijke Cybercrime Query (LCQ) - uit BVH zijn opgehaald en in BlueIntel zijn veredeld. Het betreft een query die zich, meer specifiek, richt op cybercrime in enge zin.

Jaarbeeld 2022

Pagina 11 van 16

23 februari 2023 Thema Cyber

Hieronder is de data weergegeven waarbij fraude bankgegevens/internetbankieren uitgefilterd is om het aantal van de overige cybercrime registraties beter zichtbaar te maken. Hierdoor is duidelijk dat met name ransomware en hacken vaak voorkomt.

Jaarbeeld 2022

Pagina 12 van 16

23 februari 2023 Thema Cyber

4.2

Coronamaatregelen

De coronamaatregelen van afgelopen jaren lieten vaak een stijging zien in het aantal geregistreerde delicten rondom bijvoorbeeld de lockdowns. Afgelopen jaar zijn de maatregelen deels en later volledig opgeheven. De verwachting was dan ook dat het aantal registraties af zou nemen. Echter, uit analyse van de data in Blueintel blijkt dat de hoeveelheid registraties voor corona lager lag dan het gemiddelde van 20227.

Cybercrime Oost-Nederland 2020-2022

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

1000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0

2020

2021

2022

Data uit Blueintel van zowel cybercrime als gedigitaliseerde criminaliteit in 2020, 2021 en 2022

7

Disclaimer: Deze grafiek betreft registraties die middels een trefwoordenreeks – Landelijke Cybercrime Query (LCQ) - uit BVH zijn opgehaald en in BlueIntel zijn veredeld. Het betreft een query die zich, meer specifiek, richt op cybercrime in enge zin.

Jaarbeeld 2022

Pagina 13 van 16

23 februari 2023 Thema Cyber

4.3

Slachtofferschap

In totaal zijn er 14.564 slachtoffers geregistreerd. Dit zijn echter niet altijd echt slachtoffers van delicten. In deze registraties zitten ook meldingen van personen die niet in de oplichting zijn getrapt maar toch bij de politie de informatie willen melden. Deze meldingen zijn voor analyse naar clusters van delicten zeer waardevol. Helaas is er nog geen mogelijkheid om het aantal pogingen correct uit de datasets te genereren.

Uit analyse van de slachtoffers wordt duidelijk dat het slachtofferschap van een cybercrime/gedigitaliseerd delict an sich niet leeftijdsgebonden is. Wel is duidelijk dat verschillende typen delicten verschillende groepen slachtoffers hebben. Zo komt sexting/sextortion ((afdreigen met) verzenden naaktbeelden) veel meer voor bij tieners en jongeren en is bankhelpdeskfraude een meer voorkomend delict bij senioren. De registratie van leeftijden tussen 0 en 5 is mogelijk een incorrecte weergave van een geboortedatum in de systemen. De schade die de slachtoffers hebben geleden loopt erg uiteen maar het totaalbedrag komt ruim boven 25 miljoen euro uit. Dit schadebedrag is alleen gebaseerd op de gegevens uit Blueintel (schade bedragen van internetaangiftes missen in die dataset) en het werkelijk schadebedrag is dan ook hoger.

Jaarbeeld 2022

Pagina 14 van 16

23 februari 2023 Thema Cyber

4.4

Terugblik maatschappelijke ontwikkelingen

4.4.1 Log4J Log4J, dat staat voor Logging for Java, is een open source logging tool en is geschreven in Java, één van de populairste programmeertalen ter wereld. De kwetsbaarheid in Log4Shell, zoals Log4J ook wordt aangeduid, is een zero day, wat inhoudt dat het lek tot voor kort onbekend was. In de eenheid Oost-Nederland zijn 2 incidenten gemeld met betrekking tot deze kwetsbaarheid.

4.4.2 Oekraïne De oorlog in de Oekraïne had tot gevolg dat zowel aan de pro-Russische kant als aan de pro-Oekraïense kant hackers o.a. aanvallen pleegden op nieuws- en overheidswebsites van meerdere landen. Hierbij werd soms gebruik gemaakt van de digitale infrastructuur van Nederlandse servers. In de eenheid OostNederland is geen registratie geweest van een delict met betrekking tot de oorlog.

4.4.3 Phishing Verschillende varianten van phishing per mail of sms waren afgelopen jaar in omloop. Ook in de eenheid Oost-Nederland kwamen veel aangiftes binnen van deze vorm van oplichting. Hierbij werden mailtjes verstuurd uit naam van allerlei organisaties zoals KvK, Woningnet, Politie of uitzendbureaus. Daarbij werd een phishing link gebruikt of werden slachtoffers opgebeld door deze zogenaamde organisaties. Hierbij kon men soms toegang krijgen tot bankgegevens of informatie die bruikbaar is voor andere oplichters.

Jaarbeeld 2022

Pagina 15 van 16

23 februari 2023 Thema Cyber

5

Toekomstige ontwikkelingen

5.1

Oorlog in Oekraïne

Op dit moment ligt de nadruk op het fysieke domein, maar ook in het digitale domein spelen statelijke actoren, digitale activisten, ransomware-groeperingen en individuele actoren een rol. Het NCSC plaatst regelmatig updates met onder andere handelingskaders op basis van de ontwikkelingen in de situatie Oekraïne - Rusland. Momenteel lijkt het beeld stabiel maar het dreigingsbeeld kan abrupt veranderen, hierbij is de grootste kans op nevenschade door ketenafhankelijkheden. Recent is er een opleving van DDOS aanvallen op Nederlandse en ook buitenlandse ziekenhuizen en zorginstellingen. De meeste organisaties zijn technisch bestand tegen deze aanvallen maar helaas zijn er toch nog een aantal waaronder het UMCG in Groningen die toch getroffen worden en schade ondervinden (patiënten konden online bepaalde functionaliteiten niet meer benaderen). Ook de organisatie die ziekenhuizen helpt bij cyberdelicten is zelf getroffen door een DDOS aanval (het betreft het bedrijf ZCert) maar lijkt er nog geen schade van te ondervinden. De hulpverlening aan ziekenhuizen kon gewoon doorgaan.

5.2

Inhaken op de actualiteit

De verwachting is dat het aantal aangiftes met betrekking tot fraude rondom maatschappelijke ontwikkelen toe zal nemen. Hierbij kan gedacht worden aan fictieve websites waarbij men de van de energietoeslag kan terugvragen of fraude met betrekking tot de verkoop van kachels en haardhout.

5.3

Internetaangiftes

Met de toename van de mogelijkheden tot internet aangifte van steeds meer delicten is de verwachting dat bijvoorbeeld ransomware aanvallen meer gemeld gaan worden.

5.4

Bankhelpdeskfraude

De verwachting is dat het aantal registraties van bankhelpdeskfraude mogelijk gelijk blijft maar zeker niet zal afnemen. De trend dat oplichters zich voordoen als bijvoorbeeld bank- of overheidsmedewerker en vervolgens de computer van (veelal oudere) slachtoffers overnemen via Anydesk gaat onverminderd door. Na het overnemen van de computer dient het slachtoffer in te loggen op de internetbankieren omgeving. De oplichters initiëren vervolgens één of meerdere transacties. Wanneer het installeren van een remote access tool zoals Anydesk of Teamviewer niet lukt, wordt met enige regelmaat door de oplichters de bankpas opgehaald aan de deur. Daarnaast is er een andere variant waarbij het slachtoffer eerst slachtoffer wordt van vriend-in-nood-fraude en daarna gebeld wordt door een bankmedewerker met de mededeling dat er frauduleuze handelingen worden gedaan met de bankrekening. Deze variant komt weinig voor maar de verwachting is dat het opvolgen van 1 delict met een ander delict wel steeds vaker gaat voorkomen. Hierbij wordt vaak cybercrime opgevolgd door gedigitaliseerde criminaliteit of andersom.

Jaarbeeld 2022

Pagina 16 van 16