B-1.4 Raadsinformatiebrief opvang en asiel d.d. 12-3-24

Raadsinformatiebrief voortgang en ontwikkelingen opvang en asiel

Datum:

Onderwerp:

Ter attentie van:

Afzender:

12 maart 2024

Voortgang en ontwikkelingen opvang en asiel De gemeenteraad College van Burgemeester en Wethouders

Portefeuillehouder

J. van der Tak

Mail behandelaar

marlous.vandriel@barneveld.nl

Telefoon: 06-15170619

Samenvatting Via deze raadsinformatiebrief brengen we u op de hoogte van de laatste ontwikkelingen op het gebied van asiel en opvang in de gemeente Barneveld. We zullen u met enige regelmaat op deze wijze blijven informeren. In deze raadsinformatiebrief wordt ingegaan op de volgende onderwerpen: 1) Oekraïneopvang, 2) Voortgang realisatie asielzoekerscentrum Barneveld, 3) Provinciale Regietafel en spreidingswet. Doel Tussentijds informeren over ontwikkelingen i.r.t. opvang en asiel in de gemeente Barneveld. 1. Oekraïneopvang Sinds maart 2022 worden er vanwege het uitbreken van de oorlog in Oekraïne in de Veiligheid- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) Oekraïense ontheemden opgevangen. Op dit moment zijn er in onze gemeente 5 gemeentelijke opvanglocaties (GOO) voor vluchtelingen uit Oekraïne. Daarin worden op dit moment 325 vluchtelingen opgevangen. Daarnaast verblijven er ongeveer 100 Oekraïense ontheemden particulier in onze gemeente (POO). De voortdurende oorlog in Oekraïne zorgt voor een aanhoudende instroom van mensen naar Nederland, waardoor op dit moment landelijk bijna alle GOO-plekken bezet zijn. Verhoogde taakstelling GOO-plekken Landelijk is per 1 februari 2024 opgehoogd naar de realisatie van in totaal 97.000 GOO-plekken. De landelijke bezettingsgraad in de GOO is eind februari 2024 99,8%.

Gezien de hoge bezettingsgraad is de verwachting dat het landelijke aantal GOO-plekken weer verhoogd zal worden. De taakstelling binnen de regio voor de gemeente Barneveld is hiermee per februari 2024 ook omhoog gegaan van 286 naar 309 GOO plekken; met 325 plekken voldoen wij hier ruim aan. Eigen bijdrage gemeentelijke opvanglocaties Het heffen van een eigen bijdrage voor bewoning in een noodopvanglocatie is momenteel juridisch niet mogelijk voor gemeenten. Dat komt door het gebrek aan zo’n optie in de Regeling opvang ontheemden Oekraïne (RooO). Daarom betalen werkende Oekraïners nu geen bijdrage in de GOO. Ze hoeven door

dit landelijke beleid op dit moment dus geen bijdrage te betalen voor opvang. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld werkende asielzoekers, inwoners in de bijstand of inwoners die op of rond het bestaansminimum leven. Wij hebben er eerder al aandacht voor gevraagd bij overlegtafels en bij landelijke (bestuurlijke en politieke) contacten om op korte termijn te komen met een vorm van eigen bijdrage in de GOO. Het Rijk wil vanaf de volgende wijziging van de RooO een bijdrage in de kosten van de opvang voor gas, water, licht en voeding mogelijk maken. Het gaat dan om een bedrag van 105 euro per persoon voor gas, water en licht (maximaal 2x per gezin) en een bedrag van 242,48 euro per persoon voor voeding (maximaal 2x per gezin) per maand. De wijziging vindt naar verwachting voor de zomer van 2024 plaats. Een voorstel hiervoor wordt op dit moment uitgewerkt door het Rijk. Dan is er nog het aspect van het verblijfsrecht. Dat is de periode vanaf 5 maart 2025, als de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) afloopt. Binnen het traject rondom het verblijfsrecht wordt verkend hoe verstrekkingen van het leefgeld kunnen worden uitgevoerd en hoe daarbinnen ook een vorm van eigen bijdrage of huur geregeld kan worden vanaf 5 maart 2025 en verder.

Derdelanders Derdelanders zijn personen uit andere landen die in Oekraïne een tijdelijke verblijfsvergunning hadden voor werk of studie op het moment van het uitbreken van de oorlog. De bescherming van deze derdelanders stopt per 5 maart 2024. Op dit moment verblijft er nog 1 ontheemde die als derdelander wordt aangemerkt in een GOO in onze gemeente. Vluchtelingenwerk en de gemeente hebben deze persoon geïnformeerd over het stoppen van de tijdelijke bescherming voor derdelanders, de gevolgen daarvan en de keuzemogelijkheden. Sport & Cultuur participatiefonds Oekraïne Voor inwoners in de gemeente Barneveld zijn er minimaregelingen. Zodat mensen die moeten rondkomen van een laag inkomen kunnen meedoen met sport en cultuur. Daarnaast is er voor inwoners een twee jaar durende pilot met het Jeugdfonds Sport & Cultuur en het Volwassenfonds. Deze pilot is voor inwoners met een bijstandsuitkering en mensen met een laag inkomen uit werk of een andere uitkering. De Oekraïense vluchtelingen kunnen op dit moment geen gebruik maken van het minimabeleid. Dat komt omdat zij niet onder de doelgroep van de Participatiewet vallen. Terwijl meedoen in de samenleving ook voor hen belangrijk is. Omdat de Oekraïense vluchtelingen hier voorlopig zullen verblijven, is het wenselijk dat ze zoveel mogelijk kunnen participeren in de samenleving.

Stichting Connect zet daarom voor Oekraïense vluchtelingen een tijdelijke regeling op, gelijkend aan het Jeugdfond Sport & Cultuur/volwassenenfonds. Met dit Sport & Cultuur participatiefonds Oekraïne voor de Oekraïense vluchtelingen maakt de gemeente Barneveld deelname aan sport- en/of culturele activiteiten van de Oekraïense vluchtelingen die leven van de leefgeld regeling of rond moeten komen met een laag inkomen mogelijk tot en met het eerste kwartaal van 2025 (in eerste instantie tot de looptijd van de RTB). De kosten die gemoeid zijn met dit fonds, worden gedekt uit het normbedrag dat wij van het Rijk ontvangen voor de realisatie van gemeentelijke opvangplekken. Tijdelijke wet Oekraine en RCVS Door de plotselinge en zeer hoge instroom van vluchtelingen uit Oekraïne en de al grote druk bij het COA heeft het kabinet op 1 april 2022 het staatsnoodrecht geactiveerd. Onder het staatsnoodrecht kregen burgemeesters de wettelijke taak om zorg te dragen voor de opvang en verzorging van vluchtelingen uit Oekraïne. De toepassing van het staatsnoodrecht is altijd tijdelijk en mag niet langer duren dan noodzakelijk. Nu duidelijk is dat het conflict in Oekraïne naar verwachting langere tijd gaat duren en gemeenten nog enige tijd in de opvang en zorg blijven voorzien, creëert het kabinet een reguliere wettelijke basis voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne.

Hierdoor kan het staatsnoodrecht weer buiten werking worden gesteld. De verwachting was dat de ‘Tijdelijke wet Oekraine’ op 1 januari 2024 in werking zou treden. Dit is echter niet realistisch gebleken; deze wet moet nog behandeld worden door de Tweede Kamer op dit moment. De belangrijkste inhoudelijke wijzigingen ten opzichte van het staatsnoodrecht zijn: • •

Dat de verantwoordelijkheid voor opvang en zorg voor vluchtelingen uit Oekraine met de komst van de tijdelijke wet verschuift van de burgemeester naar het college van burgemeester en wethouders. De coördinatie en spreiding van Oekraïense ontheemden werd tot op heden uitgevoerd door de Veiligheidsregio’s. De gemeenten binnen de VGGM hebben gezamenlijk de wens om een Regionaal Coördinatiecentrum Vluchtelingen Spreiding (RCVS) te hebben. Zij willen graag dat het verdelen van de vluchtelingen gecoördineerd en op 1 plek plaatsvindt. Vooruitlopend op de Tijdelijke Wet Oekraine heeft de burgemeester van Rheden de bereidheid uitgesproken om de

taken in het kader van de RCVS uit te voeren. Rheden faciliteert hiermee namens alle vijftien gemeenten uit Gelderland-Midden, de coördinatie en spreiding van Oekraïense vluchtelingen binnen onze regio. De afspraken over de uitvoerende taken van de coördinerende gemeente zijn vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst. De taken die Rheden in het kader van deze samenwerkingsovereenkomst uitvoert worden volledig gefinancierd door het Rijk conform artikel 5 van het Bestuurlijk Afsprakenkader. 2. Asielzoekerscentrum Barneveld Op 5 juli 2023 heeft uw raad ingestemd met de vestiging van een asielzoekerscentrum (azc) aan de Nijkerkerweg 132 voor circa 300 asielzoekers voor een periode van maximaal 10 jaar. Na die periode kunnen de woningen ingezet worden voor reguliere bewoning. De locatie krijgt hiermee de uitstraling van een reguliere woonbuurt in aansluiting op Bloemendal 2a. Op dit moment legt het Centraal orgaan opvang asielzoekers (COA) de laatste hand aan het stedenbouwkundig plan. Ruimtelijke procedure opstarten Nu de laatste hand wordt gelegd aan de ontwerpaspecten is gekeken welke procedure passend is bij de planvorming. Immers, per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Sindsdien hebben we drie mogelijk procedurevormen: 1.

Wijziging omgevingsplan (vergelijkbaar met bestemmingsplan alleen het betreft een nieuwe procedure waarvoor nog geen standaarden of handboek beschikbaar is. Ook zijn hierin nog vele landelijk en lokale technische uitdagingen om het omgevingsplan op een juiste manier gepubliceerd te krijgen); 2. Bopa (buitenplanse omgevingsplanactiviteit, vergelijkbaar met het vroegere projectafwijkingsbesluit; het college is door de raad gemandateerd als laatste adviesrecht op eventuele zienswijzen en het toekomstig gebruik wonen kan niet meegenomen worden); 3. TAM-omgevingsplan (Tijdelijke alternatieve maatregel, nagenoeg hetzelfde als het vroegere bestemmingsplan en geldt als een soort overgangsregeling). In overleg met het COA is ervoor gekozen om het azc mogelijk te maken met een TAM-omgevingsplan. De TAM procedure maakt juridisch gezien onderdeel uit van het (nieuwe) omgevingsplan, maar technisch gezien van het ‘oude’ formaat (namelijk IMRO). Deze planvorm komt het dichtst bij de bekende procedures en komt het meest overeen met wat we met uw raad hebben afgestemd in de raadsvergadering van 5 juli 2023. Met deze procedure blijft het finale oordeel aan u als raad, inclusief het oordeel over ingediende zienswijzen. Daarnaast wordt het toekomstig gebruik (wonen) na tien jaar meegenomen.

Het plan dient voldoende uitgekristalliseerd te zijn om het TAM-omgevingsplan af te kunnen ronden en ter inzage te kunnen leggen. Begin maart 2024 wordt de planning afgestemd met het COA en vervolgens wordt de ruimtelijke procedure op korte termijn opgestart. Moties Tijdens de raadsvergadering op 5 juli 2023 zijn de moties Inzetten op leefruimte in de woningen en Straatverlichting fietspaden aangenomen. Hier heeft u onder andere gevraagd om waar mogelijk in de stedenbouwkundige uitwerking in te zetten op de realisatie van zoveel mogelijk zelfstandige wooneenheden. Dit hebben wij bij het COA onder de aandacht gebracht en dit wordt meegenomen in de laatste uitwerkingen. Het onderzoek naar de straatverlichting wordt komende maanden opgepakt samen met vervolgonderzoeken gericht op onder andere de flora en fauna. Erfpacht met opstalrecht Daarnaast ligt er op dit moment een concept erfpachtvoorstel ter beoordeling bij het COA. Na voltooiing van het tijdelijke gebruik is het de bedoeling dat het COA de woningen inclusief kavel verkoopt. De openbare ruimte blijft in eigendom van de gemeente en de gronden die tijdelijk verhuurd worden (voor de tijdelijke dienstgebouwen van het COA en voor recreatie) komen terug naar de gemeente om te ontwikkelen naar woningbouw.

Zodra er overeenstemming over het voorstel is bereikt wordt dit voorstel tegelijkertijd met de grondexploitatie aan uw raad voorgelegd ter vaststelling. Communicatie en participatie In november 2023 heeft een eerste bijeenkomst plaatsgevonden met inwoners die zich hebben aangemeld voor de klankbordgroep azc. Tijdens de eerste bijeenkomst van de klankbordgroep is onder andere gesproken over de werkwijze van de klankbordgroep, de frequentie waarin de leden bij elkaar komen, de wijze van communicatie, of de samenstelling van de groep evenwichtig is en qua aantal goed

werkbaar enzovoorts. Ook zijn de leden van de klankbordgroep meegenomen in de voortgang van de ruimtelijke ontwikkeling van de azc-locatie. De leden van de klankbordgroep zijn de ogen en oren van de wijk. Zeker als het azc straks operationeel is. Dan zal er met enige regelmaat contact zijn om af te stemmen hoe het gaat en of er bijzonderheden zijn. Ze brengen signalen uit de wijk in namens buurtbewoners. Maar ook in de ruimtelijke procedure en realisatie- en ontwikkelfase van de locatie vóór opening, betrekken wij hen als gemeente waar mogelijk. Een eerstvolgende bijeenkomst is eind maart/begin april 2024. In deze bijeenkomst wordt de klankbordgroep gevraagd om mee te denken over de inrichting van de groen-, en speelplaatsen om vervolgens het stedenbouwkundig plan definitief te maken en de ruimtelijke procedure op te starten. In de communicatie hebben we ook aandacht voor een terugkoppeling naar alle stakeholders, wanneer er belangrijke stappen worden genomen/mijlpalen worden bereikt 3. Provinciale Regietafel Migratie & Integratie De Rijksoverheid heeft gemeenten en provincies belangrijke taken gegeven op het gebied van noodopvang, opvang van asielzoekers en huisvesting van statushouders. In elke provincie is een zogenoemde provinciale regietafel (PRT) ingericht.

Aan de PRT worden afspraken tussen provincie en gemeenten gemaakt over de wijze waarop deze taken worden vormgegeven. De PRT heeft een actieve regisserende rol in de uitvoering van de asielopvang door gemeenten. De provincie Gelderland werkt, vanwege de schaal van de provincie, met zes ‘sub-regio’s’ om de dialoog met de Gelderse gemeenten te voeren over opvang en huisvesting. De gemeente Barneveld is bestuurlijk en ambtelijk vertegenwoordigd in het subregio-overleg van de PRT in de regio Foodvalley. Samen met onze Foodvalley collega’s (Ede, Nijkerk, Scherpenzeel en Wageningen) zetten we ons ervoor in om de opvang- en huisvestingsopgaven voor onze regio zo goed mogelijk in te vullen. Provinciaal plan Gelderland 2024 Op 17 januari 2024 is er door de Provincie Gelderland een provinciaal plan 2024 opgeleverd. Dit plan zit ter informatie in de bijlage bij deze raadsinformatiebrief (toezegging vanuit de raadsinformatiebrief van 24 oktober 2023).1 Op het moment van opleveren van het Provinciaal plan was er nog geen ‘spreidingswet’, maar de provincie Gelderland handelde wel in de geest van de ‘spreidingswet’. In het provinciaal plan zijn de afspraken opgenomen die de partijen aan de PRT met elkaar hebben gemaakt over de verdeling en realisatie van asielopvangplaatsen en over de inzet die zij hierop in de komende periode nog verder gaan plegen.

Ook is beschreven hoe zicht en sturing op de voortgang van de realisatie wordt gehouden, welke voorzieningen als ook welke randvoorwaarden hiervoor nodig zijn. Naast de asielopvang zijn hierin ook de Oekraïneopvang en de huisvesting van statushouders betrokken. Spreidingswet Vanaf 1 februari 2024 is de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (spreidingswet) ingegaan. Met de komst van de spreidingswet zijn de aantallen te realiseren opvangplekken per gemeente berekend. Voor Barneveld komt dit aantal uit op 3822. In de spreidingswet is rekening gehouden met het inwonersaantal van een gemeente. Daarnaast wordt in de aantallen per gemeente ook gekeken naar de ‘sociaaleconomische status.’ Deze extra indicator om de aantallen per gemeente te bepalen is via een motie uit de Tweede Kamer toegevoegd. Dat houdt in: welvaart, opleiding en arbeidsscore van elke gemeente. Dit wordt de SES-WOA-score genoemd. In het participatieproces met omwonenden, ondernemers en maatschappelijke organisaties is altijd aangegeven dat het azc aan de Nijkerkerweg ruimte biedt aan circa 300 vluchtelingen. Dit is ook in de besluitvorming van de gemeenteraad vastgelegd. Dat aantal blijft zo. Er is dus geen sprake van een ophoging van het aantal asielzoekers aan de Nijkerkerweg. Als gemeente nemen we onze verantwoordelijkheid in het asiel- en opvangvraagstuk.

Wij focussen nu op de realisatie van dit azc aan de Nijkerkerweg. Na ingebruikname hiervan zullen we afwegen hoe we als gemeentebestuur met de totale opgave zullen omgaan. Daarnaast blijven we ook onze verantwoordelijkheid nemen door de opvang van Oekraïners (in de gemeentelijke opvanglocaties in De Glind, Barneveld en Voorthuizen) en de huisvesting van statushouders.

1 Het aantal gemeentelijke opvangplekken voor Oekraïense ontheemden in dit document voor de gemeente Barneveld wordt

genoemd op blz. 24 is gebaseerd op verkeerde data en niet correct. Dit moet 325 plekken zijn in plaats van de hier genoemde 297. Wij voldoen hiermee aan de afgesproken taakstelling. 2 In verhouding: De provincie Gelderland stuurde ons het afgelopen jaar de volgende schatting voor Barneveld: voor 2024 opvang van 218 asielzoekers en voor 2025 de opvang van 258 asielzoekers.

Taakstelling huisvesting statushouders De taakstelling voor het huisvesten van statushouders van de tweede helft van 2023 is in het najaar van 94 personen naar 61 personen bijgesteld. Hiermee kwam de totale taakstelling voor 2023 op 134 personen. De oorzaken van de bijstelling zijn onder meer dat er minder nareizigers kwamen dan verwacht, dat er minder asielaanvragen zijn ingewilligd dan verwacht en dat de IND later is gestart met een inhaalslag in de beoordeling van asielaanvragen. De huisvesting van 134 statushouders is in 2023 net niet behaald. Begin januari 2024 zijn de laatste 5 personen gehuisvest van de taakstelling 2023. De nieuwe taakstelling voor de eerste helft van 2024 bedraagt 65 personen. Circa 83% van de gekoppelde statushouders is alleenstaand/alleengaand. Dit komt overeen met het landelijke beeld. We zijn de mogelijkheden aan het onderzoeken voor meer passende woonruimte voor éénpersoonshuishoudens. Tenslotte Tenslotte willen wij opmerken dat het omzien naar elkaar en zorgen voor mensen in nood een wezenlijk onderdeel van onze waarden en normen in de gemeente Barneveld is. Daarbij zijn we ook dankbaar voor de inzet van de mensen die zich hiervoor inspannen in onze Barneveldse samenleving. In het bijzonder willen we de beheerders van de opvanglocaties noemen, die op hun locaties al tussen de 1,5 en 2 jaar Oekraïense ontheemden opvangen.

Tot slot wijzen we u nog op eventuele achtergrondinformatie die te vinden is op: www.barneveld.nl/oekraine, en op: www.barneveld.nl/azc. Bijlagen 1. Provinciaal plan 2024, PRT Migratie & Integratie, Provincie Gelderland

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland 17 januari 2024

Inhoud Samenvatting

3

1. Inleiding

4

2. Aanleiding

5

3. Bestuurlijke samenwerking in Gelderland

6

4. De Gelderse opgave

8

5. Inzet PRT Gelderland in 2024-2025

11

6. Benodigde voorzieningen

13

7. Voorwaarden

15

Bijlagen

18

Bijlage 1

Inrichting en samenstelling PRT en subregionaleoverlegtafels

19

Bijlage 2

Gerealiseerde, geplande en voorgenomen realisatie asielopvangplaatsen per subregio en gemeente 2024-202

20

Bijlage 3

Realisatie taakstelling huisvesting statushouders Gelderse gemeenten 2023-I, 2023-II, 2024-I

22

Bijlage 4

(Geplande) realisatie opvang ontheemden Oekraïne Gelderse gemeente (8 januari 2024)

24

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

2

Samenvatting Vanuit de bestuurlijke afspraken die Rijk, provincies en gemeenten hebben gemaakt in de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen (2020), en vooruit– lopend op de wettelijke taak die gemeenten krijgen om te voorzien in opvangplaatsen voor asielzoekers (‘Spreidingswet’), hebben de gemeenten in Gelderland samen met het COA en de provincie aan de provinciale regietafel Migratie & Integratie (PRT) afspraken gemaakt over de onderlinge verdeling en realisatie van het totaal aantal opvangplaatsen waarin de Gelderse gemeenten zijn gevraagd te voorzien. Ook heeft aan deze tafel bestuurlijke afstemming plaatsgevonden over de opvang van ontheemden uit Oekraïne en de huisvesting van statushouders. Deze opgave en wettelijke taak die aan de gemeenten is opgedragen zijn in samenhang bezien met de asielopgave. Het resultaat van het overleg aan de PRT is dat de gemeenten in Gelderland per 1 januari 2024 samen voorzien in 9.274 opvangplaatsen voor asielzoekers, waarvan 4.815 reguliere opvangplaatsen, 3.149 noodopvangplaatsen en 1.310 opvangplaatsen in de zogenaamde tijdelijke gemeentelijke opvang (TGO). Hiermee is in Gelderland voorzien in de realisatie van de provinciale opvangopgave van 7.590 opvangplaatsen voor asielzoekers voor 1 januari 2024.

In dit provinciaal plan zijn de afspraken opgenomen die de partijen aan de PRT met elkaar hebben gemaakt over de verdeling en realisatie van asielopvangplaatsen en over de inzet die zij hierop in de komende periode nog verder gaan plegen. Ook is beschreven hoe zicht en sturing op de voortgang van de realisatie wordt gehouden, welke voorzieningen als ook welke randvoorwaarden hiervoor benodigd zijn. Naast de asielopgave zijn hierin ook de Oekraïneopvang en de huisvesting van statushouders betrokken. Gelet op de aanhoudende druk op de bestaande opvangcapaciteit, de overbelasting van Ter Apel en de hogere asielopgave per 1 januari 2025 blijft de noodzaak en urgentie om reguliere opvangplaatsen te realiseren voor asielzoekers en de uitstroom van statushouders uit de asielopvang te bevorderen onverminderd hoog. Tegelijkertijd blijft ook het continueren van de opvang van ontheemden uit Oekraïne een opgave. Dit vraagt onder meer om (ruimte voor) innovatieve opvang- en huisvestings– oplossingen en het vereenvoudigen en versnellen van ruimtelijke en andere procedures, duurzame financieringsregelingen en een intensieve(re) (regionale) samenwerking tussen alle overheden, inclusief het Rijk en de betrokken ketenpartners.

De partijen aan de PRT Gelderland willen daarbij komen tot regionale bestuurlijke afspraken, waarin de realisatie van de opvang-, huisvestings- en integratieopgaven in samenhang wordt opgepakt, resulterend in een dekkend en duurzaam opvanglandschap met meerschalige en multifunctionele opvangvoorzieningen en innovatieve huisvestingsoplossingen voor meerdere doelgroepen, en gepaard gaat met invulling van de benodigde voorwaarden en beschikbaarheid van voorzieningen (o.a. onderwijs, zorg, energie) en ingebed wordt in (bestaande) regionale uitvoeringsprogramma’s. Een oproep aan het Rijk daarbij is om hierin samen op te trekken en te voorzien in de benodigde voorwaarden om dit mede mogelijk te maken.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

3

1. Inleiding In dit provinciaal plan van de PRT Gelderland zijn de afspraken opgenomen die de colleges van de Gelderse gemeenten onderling en met het COA en Gedeputeerde Staten aan de PRT en onderliggende subregionale regietafels hebben gemaakt over het realiseren van opvangplaatsen voor asielzoekers in Gelderland in het eerste kwartaal van 2024, met een doorkijk naar de eerste kwartalen van 2025 en 2026. Aanleiding daarvoor vormen de bestuurlijke afspraken die Rijk, provincies en gemeenten hebben gemaakt in de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen 2020 en de op handen zijnde invoering van de Spreidingswet Met dit plan doet de PRT Gelderland een bod aan het Rijk om ook in de komende twee jaar te blijven inspannen op te voorzien in voldoende opvangplaatsen voor asielzoekers in Gelderland en verder uitvoering te geven aan de gezamenlijke ambitie die Rijk, provincie en gemeenten in de Uitvoeringsagenda hebben geformuleerd. Het provinciaal plan geeft weer hoe partijen in Gelderland nu en in de komende jaren willen samenwerken aan het realiseren van de asielopgave, in samenhang met de opgave van de opvang van ontheemden uit Oekraïne en de huisvesting van statushouders, waar de samenwerkende partijen aan de PRT en in onderliggende samenwerkingsverbanden zich in 2024 en 2025 op willen richten en welke voorzieningen en voorwaarden hierbij nodig zijn.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

4

2. Aanleiding In de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen (2020) hebben Rijk, provincies en gemeenten afspraken gemaakt over het versterken van de onderlinge samenwerking om de opvangcapaciteit van asielzoekers flexibeler mee te laten bewegen met veranderingen in de instroom en de overgang van asielopvang naar huisvesting en integratie te verbeteren; dit vanuit het doel om zich gezamenlijk (ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid) in te zetten voor een asielsysteem dat effectief bijdraagt aan integratie en terugkeer. Binnen elke provincie overleggen de gemeenten met elkaar en met de provincie en het COA over de invulling en realisatie van de asielopgave aan de provinciale regietafel Migratie & Integratie (PRT), onder voorzitterschap van de commissaris van de Koning als Rijksorgaan. Aan deze tafel vindt sinds september 2023 ook bestuurlijke afstemming tussen gemeenten plaats over de opvang van ontheemden uit Oekraïne en wordt het realiseren van de huisvesting van statushouders besproken.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

5

3. Bestuurlijke samenwerking in Gelderland In Gelderland wordt gewerkt met een PRT met daaronder 7 subregionale tafels, bestaande uit een bestuurlijk vertegenwoordiger van elke gemeente, een gedeputeerde, een regionaal vertegenwoordiger van het COA en vertegenwoordigers van eventuele andere regionale uitvoeringspartners (o.a. woningcorporaties). Deze subregionale tafels worden voorgezeten door de burgemeester van een gemeente uit de regio, veelal met een of meer reeds bestaande opvanglocaties. De voorzitters van deze subregionale tafels nemen namens de colleges van B&W van de gemeenten in hun subregio deel aan de PRT. Hierdoor blijft de omvang van de PRT beperkt en zijn alle colleges van B&W toch vertegenwoordigd. In de opzet van de governance van de PRT-Gelderland is zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij bestaande geografische en bestuurlijke samenwerkings– verbanden en is sprake van borging van een directe opschaling naar het niveau van de Veiligheidsregio in geval van een crisissituatie. Onder de VR Noord-Oost-Gelderland sorteren drie subregio’s en onder de VR Gelderland-Midden en VR Gelderland-Zuid sorteren elk twee subregio’s, zoals hieronder is weergegeven.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

6

Daarnaast beoogt deze bestuurlijke samenwerkingsstructuur ook meer direct (en daarmee ook meer effectief ) stuur te zetten op het maken van regionale afspraken over de onderlinge verdeling en eventuele ‘uitruil’ van opgaven en taakstellingen als ook op de realisatie en monitoring daarvan. Vanuit de integrale aanpak van de asielopgave, de opvang ontheemden uit Oekraïne en de huisvesting van statushouders en de daarvoor benodigde lokale en regionale voorzieningen zitten daarom aan de subregionale overlegtafels bestuurders vanuit meerdere portefeuilles (o.a. Wonen, Sociaal Domein, Openbare Orde en Veiligheid), veelal ook met een rol aan andere regionale overlegtafels. Hierdoor kunnen vraagstukken en knelpunten bestuurlijk worden belegd bij het juiste gremium en kan de realisatie van de opgave worden geborgd in bestaande lokale en regionale uitvoeringsprogramma’s. Een overzicht van de samenstelling van de PRT-Gelderland en de 7 subregionale tafels is opgenomen in bijlage 1.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

7

4. De Gelderse opgave Asielopgave In de capaciteitsbesluiten die resp. in mei 2023 en november 2023 door het Kabinet zijn gekomen is de landelijke capaciteitsbehoefte per 1 januari 2024 vastgesteld op 77.100 (note: Capaciteitsbesluit COA 2023-I, april 2023) opvangplekken en per 1 januari 2025 op 96.000 (note: Capaciteitsbesluit COA 2023-II, oktober 2023) opvangplaatsen. Voor Gelderland zijn daarin de volgende te realiseren asielopgaven vastgesteld: 7.590 opvangplaatsen voor 1 januari 2024 en 8.992 opvangplaatsen voor 1 januari 2025. De inzet in Gelderland is om, ten behoeve van een stabiel en wendbaar stelsel van asielopvang, de komende jaren een substantieel aantal reguliere opvangplaatsen te realiseren. Dit zijn opvangplaatsen die gegarandeerd zijn voor een periode van minimaal 5 jaar. Aanvullend blijft het voorzien in kortdurende noodopvangplaatsen noodzakelijk om enerzijds te kunnen voldoen aan de urgente opvangbehoefte op de korte termijn en anderzijds over een langere termijn flexibel te kunnen blijven spelen op de behoefte aan opvangplaatsen. Naast reguliere asielzoekerscentra, noodopvang en tijdelijke gemeentelijke opvang (voorheen crisisnoodopvang) zijn in Gelderland nog geen andere opvangvoorzieningen gerealiseerd, zoals een aanmeldcentrum, centrale ontvangstlocatie of een procesbegeleidingslocatie maar vinden gesprekken hierover plaats.

Wel wordt op meerdere plekken in Gelderland voorzien in de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV) en zetten verschillende gemeenten de komende periode in op het realiseren of uitbreiden van deze vorm van opvang. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de realisatie van de aan Gelderland toebedeelde opgave per 1 januari 2024 en de geplande realisatie in het eerste kwartaal van 2024. Hierbij is een onderverdeling gemaakt naar reguliere opvangplaatsen (RO), noodopvangplaatsen (NO) en tijdelijke gemeentelijke opvangplaatsen (TGO). Tevens is het totaal aantal opvangplaatsen voor AMV binnen het totaal aantal gerealiseerde en te realiseren opvangplaatsen apart in beeld gebracht. Realisatie asielopgave Gelderland per 1 januari 2024

Gelderland

Asielopgave 1-1-2024

Realisatie 1-1-2024

Realisatie Q1 2024

Verschil

RO

NO

TGO

AMV

7.590

9.274

10.238

2.648

5.529

3.399

1.310

995

Aan de PRT en de subregionale tafels is daarnaast een doorkijk gemaakt naar de bestaande en nog te realiseren opvangcapaciteit in de periode 2024-2026. In deze meerjarenplanning is rekening gehouden met de verhoogde opvangopgave per 1 januari 2025 (note: TK-Brief, 10 november 2023) voor Gelderland, de beëindiging van tijdelijke gemeentelijke opvangplaatsen en noodopvangplaatsen en de realisatie van nieuwe, voorziene reguliere opvangplaatsen en uitbreiding van het aantal reguliere opvangplaatsen binnen bestaande AZC’s. Deze planning omvat voornamelijk ‘harde’ plannen waarover op lokaal niveau al een besluitvormingsen participatieproces is doorlopen en gedeeltelijk nog bestuurlijke voornemens waarover nog besluitvorming en een participatieproces moet plaatsvinden. De meerjarenplanning en realisatie wordt, inclusief de stand van zaken van de opvang van ontheemden uit Oekraïne en realisatie van de taakstelling huisvesting statushouders met behulp van een dashboard periodiek gevolgd, nader ingevuld en bijgesteld, zowel op provinciaal als op subregionaal niveau. Zo zal de asielopgave na de invoering van de Spreidingswet conform de in de wet vastgestelde verdeelsleutels worden aangepast. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de geplande en voorgenomen realisatie van de asielopgave per subregio en gemeente voor de periode 2024-2026.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

8

Huisvesting statushouders Elk half jaar stelt de Staatssecretaris van J&V het aantal statushouders dat elke gemeente in het komende half jaar moet huisvesten vast. In 2023 is dit aantal voor alle gemeenten in Gelderland samen voor het eerste half jaar (2023-I) vastgesteld op 2.548 (note: Staatscourant, 30 september 2022) en voor het tweede half jaar (2023-II) op 2.116 (note: TK-Brief, 10 november 2023). De taakstelling voor het eerste half jaar van 2024 (2024-I) is voor alle gemeenten in Gelderland samen vastgesteld op 2.251 (note: TK-Brief, 10 november 2023). Waar in 2022 nog veel Gelderse gemeenten de taakstelling voor het huisvesten van statushouders hebben weten te realiseren is ook in Gelderland het beeld dat dit in 2023 moeizamer verloopt. Ook in Gelderland is er sprake van forse achterstanden, onder meer als gevolg van een tekort aan beschikbare woningen in de sociale huursector maar ook door het achterblijven van koppelingen van statushouders aan gemeenten in Gelderland. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de realisatie van de taakstelling huisvesting statushouders (inclusief voorsprong en achterstand) gecumuleerd naar heel Gelderland in de periode 2023-I en 2023-II en de gecumuleerde taakstelling voor alle 51 Gelderse gemeenten voor de periode 2024-I. Realisatie taakstelling huisvesting Statushouders Gelderland per 1 januari 2024

Gelderland

Taakstelling 2023-I

Realisatie 2023-I

Taakstelling 2023-II

Realisatie 2023-II

Taakstelling 2024-I

2.548 (-316)

1.786

2.116 (+519)

1.847

2.251 (+ 788)

In bijlage 3 is een totaaloverzicht opgenomen van de taakstellingen 2023-I, 2023-II en 2024-I en de realisatie voor alle afzonderlijke Gelderse gemeenten. Opvang ontheemden Oekraïne Met het uitbreken van de oorlog in Oekraïne, eind februari 2022, is tevens een grote stroom van vluchtelingen uit Oekraïne op gang gekomen, waarvan ongeveer 90.000 tot 100.000 naar Nederland is gevlucht. De Staatssecretaris van J&V heeft een oproep gedaan aan alle gemeenten in om per 1 februari 2024 in totaal 97.000 (note: TK-Brief, 6 september 2023) opvangplaatsen voor ontheemden uit Oekraïne te realiseren. De opgave voor Gelderland bedraagt het realiseren van 12.284 gemeentelijke opvangplaatsen per 1 februari 2024 (note: Brief Staatssecretaris J&V aan Burgemeesters en Voorzitters van de Veiligheidsregio’s, september 2023), verdeeld over de veiligheidsregio’s Noord- en Oost-Gelderland (5.045), Gelderland-Midden (3.768) en Gelderland-Zuid (3.471). Deze opgave is, conform de landelijke en daarnaast regionaal (Gelderland-Midden) afgesproken verdeelsleutels, verdeeld naar de subregio’s en de inliggende gemeenten in Gelderland. De gemeenten in Gelderland voorzien samen in een groot aantal opvangplaatsen, zowel binnen de gemeentelijke opvang als in de particuliere opvang (gasthuishoudens).

In elk van de drie Veiligheidsregio’s wordt toegewerkt naar het realiseren van het aantal gevraagde opvangplaatsen per 1 februari 2024. De gemeentelijke opvanglocaties zijn, net als de noodopvang en tijdelijke gemeentelijke opvang van asielzoekers, veelal voor een kortdurende periode beschikbaar gesteld. Naast bezettingsgraad wordt daarom vanuit de regionale centra voor vluchtelingenspreiding voortdurend gemonitord op beschikbaarheid, zodat waar mogelijk tijdig kan worden ingezet op verlenging van de ingebruikname van locaties in lijn met de werkingsduur van de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

9

Onderstaande tabel geeft een overzicht van het totaal aantal gerealiseerde gemeentelijke (GOO) en particuliere (POO) opvangplaatsen voor ontheemden uit Oekraïne weer in Gelderland op peildatum 8 januari 2024. Realisatie opgave opvang ontheemden Oekraïne per 8 januari 2024 Opgave 1-2-2024

Realisatie GOO

Verschil

Realisatie POO

VR Noord-en Oost Gld.

5.045

4.436

-609

931

VR Gelderland Midden

3.768

3.343

-425

Niet geregistreerd

VR Gelderland Zuid

3.471

3.304

-167

Niet geregistreerd

Gelderland

12.284

11.083

-1.201

In bijlage 4 is een overzicht opgenomen van de opgave en realisatie opvang ontheemden uit Oekraïne (GOO) van alle Gelderse gemeenten op peildatum 1 januari 2024.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

10

5. Inzet PRT Gelderland in 2024-2025 Het provinciale plan van de PRT Gelderland en de onderliggende subregionale plannen die in bijlage 5 zijn opgenomen geven aan hoe de partijen in Gelderland nu en in de komende periode met elkaar en met het Rijk de asielopgave die aan Gelderland is toebedeeld, in samenhang met de huisvesting van statushouders en de opvang van ontheemden uit Oekraïne, (willen) realiseren, welke integrale aanpak de partijen hierin met elkaar voorstaan en welke voorzieningen en voorwaarden hiervoor nodig zijn. Op onderdelen vraagt dit nog nadere uitwerking. Daarnaast zijn plannen alleen niet voldoende. Deze moeten ook worden uitgevoerd! Een doorvertaling van de subregionale plannen naar een concrete (en ook haalbare) realisatieplanning is nodig, zodat gericht gestuurd kan worden op voortgang, eventuele vertragingen en versnellingsmogelijkheden snel inzichtelijk worden gemaakt en hierover tijdig kan worden geëscaleerd naar het juiste bestuurlijke gremium. De inzet van de PRT Gelderland in 2024 is hier dan ook primair op gericht.

De focus ligt daarbij echter niet alleen op de korte termijn en de noodzaak en urgentie om snel en adequaat te voorzien in opvangplaatsen en tijdelijke, tussentijdse huisvestingsvoorzieningen, maar ook op versterking van de samenwerking, integrale aanpak en uitvoeringskracht om de ambities van de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen blijvend en duurzaam te kunnen realiseren. Enkele ontwikkelingen die hierop worden ingezet vanuit de Landelijke Regietafel Migratie & Integratie (LRT) en in 2024 hun beslag krijgen zijn hierin richtinggevend, zoals de actualisering van de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen (2020) en de versterking van de PRT’s. Met de inrichting van de bestuurlijke samenwerkingsstructuur van de PRT en de onderliggende 7 subregionale tafels is in Gelderland een bestuurlijke aanpak ingezet om de asielopgave, in samenhang met de opvang van ontheemden uit Oekraïne en de huisvesting van statushouders, integraal te benaderen en – vooruitlopend op de op handen zijnde wet- en regelgeving – meer sturing te geven aan de uitvoering van de Uitvoeringsagenda. De PRT en de subregionale tafels functioneren vooralsnog vooral als bestuurlijke ‘aanjaag’- en afstemmingsgremia en beschikken zelf niet over de benodigde uitvoeringskracht.

De daadwerkelijke realisatie van opvangplaatsen en huisvestingsoplossingen vindt plaats binnen de regio’s en gemeenten, als onderdeel van regionale en lokale uitvoeringsprogramma’s. Een sterke verbinding met andere (bestuurlijke) provinciale en (sub)regionale tafels (o.a. Sociaal Domein, Wonen, Onderwijs & Arbeidsmarkt) om knelpunten en vraagstukken op aanpalende terreinen goed te kunnen adresseren is dan ook essentieel. In de voorstellen voor de verdere versterking van de PRT’s, zoals die eind 2023 ook aan de LRT zijn voorgelegd, wordt naast de ondersteuning van de bestuurlijke samenwerking en afstemming dan ook met name ingezet op de versterking van de uitvoeringskracht van de regionale samenwerkingsverbanden en heldere bestuurlijke escalatielijnen in geval van dreigende opvangtekorten en een acute opvangbehoefte. Wij willen hieraan in 2024 en 2025 verder invulling geven door de regionale samenwerkingsverbanden die zich in 2023 hebben gevormd (m.n. rondom de vluchtelingenspreiding zoals in het bestuurlijk afsprakenkader opvang ontheemden Oekraïne opgenomen) verder te versterken met expertise en capaciteit, sturingsinformatie en heldere mandaten.

Zo zal het ontwikkelde PRT-Dashboard - in lijn met de ontwikkeling van een uniform landelijk en provinciaal dashboard - verder worden uitgebouwd en beschikbaar worden gesteld aan de samenwerkingsverbanden om adequaat te kunnen voorzien in actuele informatie t.b.v. het volgen van en sturen op de voortgang en realisatie van de opgaven. Daarnaast zal binnen de bestaande bestuurlijke

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

11

samenwerkingsstructuur in Gelderland een eenduidige bestuurlijke en operationele escalatielijn worden ingericht, zodat direct en adequaat kan worden gehandeld bij acute opvang- en huisvestingsverzoeken. Vanuit de integrale aanpak van de opvang- en huisvestingsopgave zullen de knelpunten en vraagstukken op aanpalende beleidsterreinen, onder meer Sociaal Domein, Wonen, Energie en Onderwijs & Arbeidsmarkt, nadrukkelijker worden geadresseerd aan de verantwoordelijke bestuurlijke gremia en overlegstructuren binnen de eigen subregio, zodat deze meer adequaat en duurzaam kunnen worden opgepakt, bijvoorbeeld in de regionale afstemming van de woonzorgvisies en in de volkshuisvestingsprogramma’s die vanaf 2026 door middel van de beoogde Wet versterking regie volkshuisvesting een verplichtend karakter kennen. Landelijk wordt gewerkt aan een handreiking voor het ‘uitruilen’ van opvang en huisvesting en de mogelijke effecten hiervan op voorzieningen als onderwijs, zorg en sociale zekerheid, een juridisch kader voor de organisatie van tijdelijke gemeentelijke opvang (TGO) en zijn door het COA uitgangspunten opgesteld voor kleinschalige opvanglocaties.

Vanuit initiatieven die al in Gelderland zijn opgestart willen wij hier in 2024 verder op inzetten en komen tot conceptontwikkeling en meerdere pilots van kleinschalige opvang, modellen voor regionale uitruilafspraken en ‘best practices’ (TGO), die vervolgens (breder) in Gelderland als ook daarbuiten kunnen worden toegepast. Op 8 maart 2023 vond de startbijeenkomst plaats van de PRT-Gelderland, in aanwezigheid van de Staatssecretaris van J&V, met bestuurders van alle Gelderse gemeenten, GS en het COA. Tijdens deze bijeenkomst is - vooruitlopend op de invoering van de Spreidingswet - de provinciale asielopgave per 1 januari 2024 gepresenteerd, verdeeld naar indicatieve opgaven voor elke Gelderse gemeente, en breed commitment en draagvlak gegenereerd voor zowel de opgave als de voorgestelde aanpak en werkwijze. Tevens is de nieuwe bestuurlijke samenwerkingsstructuur of ‘governance’ van de PRT-Gelderland toegelicht. In vervolg op deze startbijeenkomst willen wij in de eerste helft van 2024 opnieuw een bijeenkomst organiseren met alle partijen. Naar verwachting zal dan ook een nieuw kabinet zijn geformeerd en zal de nieuwe staatssecretaris van J&V een vooruitblik kunnen geven op de koers die het nieuwe kabinet wil varen ten aanzien van asiel en migratie.

In deze bijeenkomst willen wij aan de hand van succesvolle projecten en kansrijke initiatieven hernieuwd commitment creëren voor het realiseren van de asielopgave, de opvang van ontheemden uit Oekraïne en de huisvesting van statushouders in Gelderland en de integrale aanpak die hierbij wordt gehanteerd.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

12

6. Benodigde voorzieningen Zowel de opvang van asielzoekers als ontheemden uit Oekraïne en ook de (tijdelijke) huisvesting en inburgering van statushouders leggen een beslag op bestaande lokale en regionale voorzieningen. Het gaat hierbij in het bijzonder om onderwijsvoorzieningen binnen het primair en voortgezet onderwijs (in het bijzonder internationale schakelklassen (ISK)), zorgvoorzieningen zowel in de eerste lijn (huisartsen- en tandartsenzorg) als in de tweede lijn (jeugdzorg, geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg). Daarnaast is ook de beschikbaarheid van en aansluiting op nutsvoorzieningen essentieel. Zonder de beschikbaarheid van deze voorzieningen kan niet op verantwoorde wijze invulling worden gegeven aan opvang, huisvesting en integratie en inburgering. Boven op deze benodigde voorzieningen geldt eveneens dat de opvang van asielzoekers en ontheemden en de (tijdelijke) huisvesting van statushouders gepaard gaat met de nodige extra ambtelijke inzet vanuit gemeenten, politie en handhaving en inzet vanuit lokaal of regionaal opererende organisaties in het maatschappelijk middenveld, zoals Vluchtelingenwerk, NIDOS en uitvoerende partnerorganisaties, woningcorporaties, welzijnsorganisaties en ook vrijwilligers. Dit laatste is veelal niet direct zichtbaar, maar is evenmin onontbeerlijk om invulling te kunnen geven aan de genoemde opgaven en taken.

In dit provinciaal plan worden drie soorten voorzieningen uitgelicht die in alle Gelderse subregio’s een prangend knelpunt vormen en ook landelijk vragen om oplossingen. Onderwijs In enkele subregio’s, waaronder De Achterhoek, worden relatief veel opvangplaatsen gerealiseerd voor AMV. Dit leidt, samen met de opvang van minderjarige ontheemden uit Oekraïne en de huisvesting van minderjarige statushouders, tot een extra druk op de bestaande onderwijsvoorzieningen in de regio, zowel in het primair als voortgezet onderwijs (m.n. ISK), als ook in het volwassenen– onderwijs, zeker in combinatie met een groeiend tekort aan (gekwalificeerde) leerkrachten (m.n. NT2), onderwijsondersteunend personeel en leslokalen. De wachtlijsten voor taalonderwijs nemen hierdoor verder toe alsook de omvang van klassen, taalachterstanden en werkdruk in het onderwijs. In verschillende regio’s zijn worden hierover al op regionaal niveau afspraken gemaakt met schoolbesturen, bijvoorbeeld over de uitbreiding van ISK, om hierop tijdig in te kunnen spelen en zorg te dragen voor tijdige bekostiging. Alternatieve vormen van onderwijs en dagbesteding zijn echter nodig vanwege een tekort aan gekwalificeerde leerkrachten, waarbij ook eisen vanuit leerplicht en onderwijsinspectie bijstelling behoeven en alternatieve bekostiging geregeld moet worden. Zorg Ook in Gelderland is sprake van een tekort aan huisartsen.

Veel huisartsen– praktijken zitten overvol. Daar waar het COA op de opvanglocaties in beginsel voorziet in benodigde eerstelijnszorg, ervaren gemeenten en huisartsen– verenigingen in samenhang met de zorg die ontheemden uit Oekraïne vragen een toenemende druk. Het blijkt in veel gemeenten lastig om statushouders en Oekraïners in te schrijven in een huisartsenpraktijk. Er zijn signalen dat dit eveneens geldt voor de tandheelkundige zorg. De constatering is ook dat er sprake is van een cultuurverschil/verschil in verwachtingen tussen statushouders/vluchtelingen ten aanzien van de zorg in Nederland. Daarnaast is sprake van een extra belasting van de tweedelijnszorg, in het bijzonder jeugdzorg, geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg, hetgeen zich manifesteert in lange wachtlijsten. Mede hierdoor is er sprake van overlast op opvanglocaties als gevolg van

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

13

psychische problemen en drankgebruik, hetgeen ook weer leidt tot verhoogde inzet van beveiliging, politie en handhaving. Naast handreikingen hoe hiermee om te gaan is er echter dringend behoefte aan concrete oplossingen en meer capaciteit. In Gelderland zijn er meerdere initiatieven gestart om signalen van overlast en psychosociale problematiek onder vluchtelingen tijdig en preventief op te pakken en zijn samenwerkingsafspraken met GGZ-instellingen gemaakt over de toenemende zorgvraag. Zo is in het Rijk van Nijmegen een veiligheidsoverleg ingericht met politie, COA en gemeenten (waaronder toezicht en handhaving) en is lokaal een experiment gestart voor de opvang van overlastgevende personen met diverse problematiek op een aparte vleugel in één van de opvanglocaties, waarbij een vorm van ambulante woonbegeleiding is ingekocht bij een regionale zorgpartner. Bij opschaling naar de regio en andere regio’s liggen een of meerdere aparte daarvoor ingerichte opvanglocaties meer voor de hand, gelet op de ernstige problematiek van een belangrijk deel van de doelgroep en zal ook naar een meer toereikende en bestendige bekostiging moeten worden gekeken. Nutsvoorzieningen Bij het realiseren van nieuwe opvanglocaties, en andere tijdelijke opvang- en huisvestingsvoorzieningen, zoals flexwoningen, is veelal een aansluiting nodig op het elektriciteitsnet, waterleiding en riolering.

Met name het realiseren van een aansluiting op het elektriciteitsnet blijkt in veel gevallen problematisch, als gevolg van netcongestie. Uit een recent congestiemanagementonderzoek van TenneT (oktober 2023) blijkt dat het bestaande tekort aan transportcapaciteit niet op korte termijn kan worden opgelost. Netbeheerder Liander kan daardoor voorlopig geen extra capaciteit meer toezeggen aan grootverbruikers. Aansluitingen kunnen in samenspraak met de netbeheerder – onder voorwaarden – tot dusver nog wel binnen redelijke termijn worden gerealiseerd als er sprake is van kleinverbruikers, maar voor grotere aansluitingen geldt een lange wachttijd. Dit raakt daarmee ook aan de geplande realisatie of uitbreiding van (nieuwe) opvanglocaties en (flex)woningen. Gemeenten gaan hier in de realisatie van opvanglocaties en flexwoningen binnen de beperkte mogelijkheden die er zijn zo flexibel mogelijk mee om (o.a. inzet flexvermogen), maar zien zich veelal genoodzaakt om terug te vallen op het gebruik van niet-duurzame energiebronnen (dieselgeneratoren). Met een voorziene, nog te realiseren uitbreiding van de netcapaciteit in Gelderland (naar verwachting op z’n vroegst) vanaf 2027/2028 lijkt een structurele oplossing voor dit probleem voorlopig nog ver weg.

Voor de bovenstaande en andere voorzieningen geldt dat er in toenemende mate - in regionaal verband - afspraken moeten worden gemaakt tussen alle betrokken partijen als ook met het Rijk om hierin tot structurele en duurzame oplossingen te komen.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

14

7. Voorwaarden Naast beschikbaarheid van voorzieningen geldt dat ook de benodigde voorwaarden moeten zijn ingevuld waarmee gemeenten, provincie, COA en andere uitvoeringspartners in staat zijn om hun taken en opgaven adequaat uit te voeren. Uiteraard staat voorop dat er dringend behoefte blijft aan geschikte locaties voor het realiseren van reguliere opvangplekken en dat doorstroom en uitstroom naar meer structurele huisvesting kan plaatsvinden door een hoger een meer passend woningaanbod. Gegeven de aanhoudende krapte op de woningmarkt, en in het bijzonder de sociale huursector die ook in Gelderland voelbaar is, de samenloop met opvangen huisvestingsopgaven voor andere doelgroepen (o.a. arbeidsmigranten, spoedzoekers) en de beperkte ruimtelijke mogelijkheden en langdurige procedures om opvanglocaties en (tijdelijke) woonvoorzieningen te realiseren (b.v. in of nabij Natura2000 gebieden), is dit voorwaar geen sinecure. Daarnaast geldt eveneens dat de bijbehorende voorzieningen beschikbaar dienen te zijn. Ook hier is sprake van krapte, zowel binnen de zorg, het onderwijs en andere relevante sectoren als in de beschikbaarheid van nutsvoorzieningen. Met de invoering van de Spreidingswet wordt een juridisch kader gecreëerd voor een meer evenwichtige verdeling van de asielopgave over alle provincies en daarbinnen tussen regio’s en gemeenten.

De effecten hiervan zullen echter niet op korte termijn zichtbaar zijn en ook wordt de opgave niet minder groot. Het vergt dan ook van alle partijen de nodige creativiteit, bestuurlijke wil, flexibiliteit, financiële middelen, capaciteit en doorzettingsvermogen om met elkaar te blijven werken aan zowel de acute opgave als aan meer structurele en integrale oplossingen op de langere termijn om te komen tot een duurzaam opvanglandschap. Onderstaande voorwaarden ziet de PRT Gelderland hierin als essentieel. De oproep aan het Rijk als systeemverantwoordelijke partner is dan ook om hierin te voorzien en ruimte te geven aan partijen om samen – ook buiten bestaande kaders innovatieve oplossingen te vinden, zich als een stabiele partner op te stellen, toekomstbestendige afspraken te maken en kaders en condities te creëren waarmee gemeentes het opvang- en huisvestingslandschap voor nieuwkomers, binnen de mogelijkheden die zij hebben, de komende decennia verder kunnen vormgeven. Vereenvoudiging en maatwerk regelgeving en procedures Bestaande regelgeving en procedures blijken in de praktijk regelmatig knellend en tijdrovend. Zo zijn gemeenten zelf verantwoordelijk voor de organisatie van onderwijs aan vluchtelingen.

Wanneer wachtlijsten voor scholen langer dan 3 maanden worden is het wenselijk dat gemeenten en scholen een alternatief programma aan kunnen bieden aan kinderen met kwalitatief onderwijs of vormen van dagbesteding. Dagbesteding wordt echter niet bekostigd, dus levert ook een financieringsvraagstuk op bij gemeenten. Ook eisen die aan nieuwe opvanglocaties worden gesteld, planologische procedures en aanbestedings– procedures staan vaak een (snelle) realisatie van opvangplaatsen in de weg. Het toepassen van meer maatwerk binnen bestaande regelgeving en ruimte en mogelijkheden om af te wijken van procedures, voorzien van een passende bekostiging vanuit het Rijk, is nodig. Duurzame en eenvoudige financieringsregelingen Het Rijk kent vanuit de verschillende ministeries meerdere financierings– regelingen waarop gemeenten aanspraak kunnen maken voor (een versnelling in) de realisatie van opvangplaatsen en in het bijzonder (tijdelijke) voorzieningen voor de huisvesting van statushouders, zoals de Hotel Accommodatie Regeling (HAR) en de Regeling Huisvesting Grote Gezinnen Vergunninghouders. De financiering vanuit het Rijk is veelal kortdurend en beperkt beschikbaar. Het realiseren van duurzame opvangplekken en het bevorderen van

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

15

mogelijkheden tot doorstroom en uitstroom van statushouders naar tijdelijke en meer permanente (innovatieve) vormen van huisvesting is een proces van jaren en vraagt daarmee ook om stabiele en langjarige financiering vanuit het Rijk. Daarnaast zijn de beschikbare budgetten vaak verkokerd en zijn de mogelijkheden om deze flexibel in te zetten beperkt, terwijl de samenhang van de verschillende opgaven veelal vraagt om een integrale benadering en daarmee ook om integrale bekostiging. Met het ‘ontschotten’ en ‘stapelen’ van de verschillende regelingen en daarbij behorende budgetten kan hieraan (meer) ruimte worden geboden. Kleinschalige opvanglocaties Meerdere gemeenten zijn terughoudend in het mogelijk maken van grootschalige asielvoorzieningen (AZC’s), waarbij er veelal sprake is van een opvangcapaciteit van minimaal 300 opvangplaatsen. Vooral in kleine kernen ontbreekt het hiervoor naast draagvlak binnen de gemeenschap ook aan draagkracht en nabijgelegen voorzieningen. Kleinschalige vormen van opvang, waarbij wordt ‘meegelift’ op voorzieningen van grotere opvanglocaties in naburige gemeenten, kunnen helpen om draagvlak te vergroten en ook bijdrage aan een meer evenwichtige verdeling van opvangplaatsen zoals beoogd in de Spreidingswet. Daarnaast kunnen kleinschalige opvangvoorzieningen, in combinatie met lokale aanwezige voorzieningen (o.a.

dorps- en buurthuizen) een bijdrage leveren aan het vergroten van de leefbaarheid en werkgelegenheid in kleine kernen. Hiermee ontstaat een ‘wederkerigheid’ waarin opvang en huisvesting ook voordelen biedt aan lokale gemeenschappen en ook bijdraagt aan een versnelde inburgering. Koppelingen van statushouders aan de regio Voor een vroegtijdige en succesvolle inburgering is het van belang dat kansrijke asielzoekers opgevangen worden in opvangvoorzieningen in de regio waar zij, nadat zij een verblijfsstatus hebben gekregen, ook kunnen gaan wonen en werken. De mogelijkheden voor asielzoekers om meer dan 24 weken per jaar te werken worden na de recente uitspraak van de Raad van State (note: TK-Brief Uitspraak Raad van State over de 24-weken-eis, 29 november 2023) verruimd, waarmee kansen ontstaan om asielzoekers meer gericht op te vangen in regio’s waar behoefte is aan de kennis en vaardigheden die zij meebrengen of snel kunnen ontwikkelen. Uitstroom van statushouders buiten de sociale huursector kan daarmee ook meer binnen bereik komen, waardoor de sociale huurwoning– voorraad beter benut kan worden. Afspraken hierover tussen gemeenten en het COA die ook kunnen worden nagekomen zijn hierin essentieel.

Het uitblijven van koppelingen van statushouders aan gemeenten is een belangrijke oorzaak dat gemeenten hun taakstelling huisvesting statushouders in 2023 onvoldoende hebben kunnen realiseren. Ook worden regelmatig koppelingen tot stand gebracht die niet aansluiten op de beschikbare woningvoorraad. Door het uitblijven van koppelingen, dat weer het gevolg is van achterstanden bij de IND in de behandeling van asielprocedures, blijven statushouders onnodig lang in de asielopvang en neemt de druk op de bestaande opvangvoorzieningen verder toe. Tussentijdse regionale doorstroomvoorzieningen, waarin statushouders in afwachting van toewijzing van een woning tijdelijk worden ondergebracht, bieden hierin mogelijk een oplossing. Er zijn echter nog veel onzekerheden over de duur van de bekostiging en de verantwoordelijkheden van gemeenten ten aanzien van de organisatie en bekostiging van zorg- en onderwijsvoorzieningen. Ook hierover zijn heldere afspraken nodig tussen Rijk, COA en gemeenten. Meer ruimte voor organisatie asielopvang door gemeenten Invoering van de Spreidingswet geeft een duidelijke taak aan gemeenten om voorzieningen voor asielopvang mogelijk te maken.

Dit biedt niet alleen een dwingend juridisch kader voor gemeenten, maar biedt gemeenten ook mogelijkheden om hier zelf meer regie in te nemen en asielopvang als een structurele opgave – in samenhang met andere opvang- en huisvestingsopgaven - te kunnen inbedden in het eigen gemeentelijke beleid. Invoering van de Spreidingswet dient echter ook gepaard te gaan met structurele middelen voor

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

16

gemeenten om uitvoering aan deze taak te geven. In meerdere gemeenten in Gelderland blijkt bovendien dat de realisatie van nieuwe opvanglocaties door of onder regie van het COA uiterst moeizaam en traag verloopt. Dit heeft een negatieve weerslag op de samenwerking tussen gemeenten en het COA en op de bereidheid van gemeenten om medewerking te verlenen aan het mogelijk maken van opvangvoorzieningen. Een verruiming van mogelijkheden voor en vergoedingen aan gemeenten om zelf (mede) invulling te geven aan de organisatie van asielopvang, zoals nu binnen de tijdelijke gemeentelijke opvang gebeurt, ertoe bijdragen dat meer gemeenten hierin zelf initiatief nemen en nieuwe opvanglocaties sneller kunnen worden gerealiseerd. Oekraïneopvang Naast de bovenstaande voorwaarden die zich in het bijzonder richten op de realisatie van de asielopgave en het bevorderen van doorstroom en uitstroom naar tijdelijke en meer permanente vormen van huisvesting zijn er ook aanvullende voorwaarden nodig om blijvend te kunnen voorzien in de opvang van ontheemden uit Oekraïne.

Door de PRT zijn onlangs de nodige zorgen en knelpunten bij het Rijk onder de aandacht gebracht (note: Brief PRT Gelderland aan Staatssecretaris J&V, 11 december 2023) en is onder meer de oproep gedaan om de regelingen in de op handen zijnde Tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne gelijk te schakelen met overeenkomstige regelingen in de Participatiewet en de Regeling eigen bijdrage Asielopvang (Reba). Daarnaast vraagt de PRT aandacht voor erkenning en bekostiging door het Rijk van het Nijmeegse experiment opvang overlastgevende personen. Hierin realiseren de gemeenten in de subregio samen een voorziening voor ontheemden met psychosociale problematiek en onbegrepen gedrag, voor wie opvang en begeleiding binnen een gemeentelijke opvanglocatie niet meer toereikend is. In de onderliggende subregionale plannen (bijlage 5.1 t/m 5.7) zijn de bovenstaande en andere relevante voorwaarden nader uitgewerkt en op onderdelen voorzien van concrete voorstellen.

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

17

Bijlagen: 1. Inrichting en samenstelling PRT Gelderland en subregionale overlegtafels 2. Gerealiseerde, geplande en voorgenomen realisatie asielopvangplaatsen per subregio en gemeente 2024-2026 3. (Voorlopige) realisatie taakstelling huisvesting statushouders Gelderse gemeenten 2023-I, 2023-II, 2024-I 4. Opgave en realisatie opvang ontheemden Oekraïne Gelderse gemeenten (8 januari 2024)

Provinciaal plan 2024 PRT Migratie & Integratie Gelderland

18

Bijlage 1 Inrichting en samenstelling PRT en subregionaleoverlegtafels Onder de PRT Gelderland ressorteren zeven subregionale overlegtafels. Aan deze subregionale tafels maken de bestuurlijke vertegenwoordigers van de deelnemende gemeenten afspraken over de realisatie van de taakstellingen huisvesting statushouders en opvang asielzoekers (en vanaf de invoering van de Tijdelijke wet OEK ook afspraken over de opvang van ontheemden uit Oekraïne). De voorzitters van deze subregionale tafels nemen deel aan de PRT.

Samenstelling PRT Gelderland - cvdK als Rijksorgaan, voorzitter PRT (wnd. cvdK Henri Lenferink) - voorzitter subregionale overlegtafel Achterhoek (bgm. Joris Bengevoord, Winterswijk) - voorzitter subregionale overlegtafel Arnhem e.o. (bgm. Carol van Eert, Rheden) - voorzitter subregionale overleg tafel Food Valley (bgm. René Verhulst, Ede) - voorzitter subregionale overlegtafel Noord-Veluwe (wnd. bgm. Jeroen Joon, Harderwijk) - voorzitter subregionale overlegtafel Rijk van Nijmegen (bgm. Hubert Bruls, Nijmegen) - voorzitter subregionale overlegtafel Rivierenland (bgm. Gerdo van Grootheest, Culemborg) - voorzitter subregionale overlegtafel Stedendriehoek (bgm. Ton Heerts, Apeldoorn, weth. Rick Verschure, Zutphen) - gedeputeerde Wonen (ged. Dirk Vreugdenhil, provincie Gelderland) - vertegenwoordiger College van Bestuur COA (dhr. Joeri Kapteijns) - ambtelijk vertegenwoordiger rijksoverheid (DG Carsten Herstel) De PRT Gelderland wordt ondersteund door een ambtelijk secretaris vanuit het kabinet van de cvdK en twee ambtelijke ondersteuners, die vanuit de PRT de rol van verbindingsofficier en aanjager hebben naar de subregio’s.