B-1.25 Besluit B&W Evaluatie en voortzetting pilot Nu Niet Zwanger d.d. 17-9-24

7. Discussie en aanbevelingen Belangrijkste bevindingen De resultaten uit dit evaluatierapport laten zien dat er een flink netwerk is opgebouwd in de gemeentes Ede, Wageningen en Barneveld. Er zijn op dit moment 23 aandachtsfunctionarissen actief die werkzaam zijn in één van de drie gemeentes, waarvan twaalf in het voorjaar van 2024 opgeleid in Ede en Barneveld. Tot 1 augustus hebben 194 professionals werkzaam in de VGGM regio de basis elearning gevolgd en afgerond. De twaalf aandachtsfunctionarissen hebben allemaal een eerste voortgangsgesprek gehad. Hieruit bleek dat er nog grote verschillen waren in de toepassing van de methodiek. Zes van de twaalf aandachtsfunctionarissen hebben na de training al wel het thema kinderwens verkend met één of meer cliënten. De andere helft was er om verschillende redenen nog niet aan toegekomen. Reacties vanuit collega’s waren wisselend. Terughoudendheid werd vooral verklaard door drukte/prioriteiten 19

en door handelingsverlegenheid. Er werden drie type cliënten geïdentificeerd waarvan men het lastig vond om het thema kinderwens mee te bespreken: cliënten vanuit de gereformeerde gezindte, islamitische cliënten en cliënten met een licht verstandelijke beperking. Bovenal stonden de aandachtsfunctionarissen achter het programma en waren zij er van overtuigd dat de methodiek van toegevoegde waarde is voor hun werkzaamheden. De eerste opschaling vond plaats in september 2023, vijf maanden na de start. Sindsdien zijn er 16 opschalingen geweest. Een deel van deze opschalingen was om financiële redenen. Het Nu Niet Zwanger team heeft in die gevallen de kosten voor voorbehoedsmiddelen gedekt. Ontwikkelpunten en aanbevelingen Ontwikkelpunten en ruimte voor verbetering kan worden wordt gezien op twee domeinen. Het eerste is in het directe cliëntencontact, het tweede is borging in de organisatie. Uit de resultaten wordt duidelijk dat er verschillende groepen cliënten zijn waarover aandachtsfunctionarissen aangeven dat zijzelf of hun collega’s het moeilijk vinden om het thema kinderwens bespreekbaar te maken. Dit zijn de gereformeerde gezindte, Islamitische cliënten en mensen met een licht verstandelijke beperking. Aandacht blijft nodig voor het wegnemen van deze handelingsverlegenheid. De komende tijd zal de rol van het geloof verder meegenomen worden in de teams die bezocht worden.

Ook is aansluiting bij het geloof een passend thema voor intervisie bijeenkomsten of eventueel een aparte inspiratiesessie. We hopen de komende tijd explicieter de brug te slaan tussen de NNZ methodiek en het geloof. Ook borging in de organisatie behoeft nog aandacht. Hier is vanuit Nu Niet Zwanger nog niet veel op ingezet, ten dele in verband met het tijdelijke karakter. Het werd niet passend gevonden om werkafspraken te formaliseren gedurende de pilot. In het najaar kan, afhankelijk van besluitvorming, met de aandachtsfunctionarissen en hun teamleiders besproken worden hoe het programma ingebed kan worden in de werkprocessen van de betrokken organisaties. De verdiepende training voor aandachtsfunctionarissen, welke een halve dag duurt en vanaf november 2024 wordt aangeboden, is erop gericht aandachtsfunctionarissen meer handvatten te bieden voor het uitvoeren van hun rol als AF binnen hun organisatie. Voortgang na de pilot Met de Barneveldse aandachtsfunctionarissen is tijdens het voortgangsgesprek besproken wat het zou betekenen als het programma na de pilot zou stoppen. Hierop werd gezegd dat het een gemis zou zijn, dat men de kennis nu opgedaan heeft en zal blijven inzetten, maar ook dat er dan geen tijd en ruimte meer is om collega’s te ondersteunen en het programma in de organisatie te blijven borgen.

De kennis en kunde kan dan niet meer onderhouden worden door middel van intervisie en ook valt het budget voor voorbehoedsmiddelen vanuit het programma en het medisch netwerk weg. Ontwikkelingen in de context waarin Nu Niet Zwanger wordt geïmplementeerd Nu Niet Zwanger wordt in een dynamische wereld uitgerold. Dit is vooral als helpend ervaren. Op verschillende plekken waren professionals vanuit andere regio’s al bekend met het programma. Ook helpt het dat het programma al sinds 2019 in Arnhem en omgeving beschikbaar en sinds 2023 in de gehele provincie Utrecht wordt uitgerold. Zo hebben de Utrechtse collega’s aandachtsfunctionarissen opgeleid die (deels) in deze regio werkzaam zijn en afspraken gemaakt met o.a. het Meander ziekenhuis in Amersfoort en met het UMC Utrecht. De Kansrijke Start coalities worden steeds sterker en daarbinnen krijgt Nu Niet Zwanger steeds meer een plek. Het belang van het bespreken van kinderwens wordt ook vanuit andere hoeken steeds meer benadrukt. 20

In het najaar van 2023 zijn afspraken gemaakt over de inbedding van de NNZ methodiek in de preventieve interventie VoorZorg. Zo is er een apart werkblad en gebruiksadvies ‘bespreken kinderwens’ opgenomen in de methodiek en handleiding van VoorZorg. Ook binnen de opleiding tot VoorZorgverpleegkundige is het bespreken van het thema kinderwens volgens de NNZ-methodiek in het curriculum opgenomen. De aandachtsfunctionaris die ook VoorZorg verpleegkundige is, gaf aan dat bij tien van de elf VoorZorg cliënten die zij begeleidt, de betreffende zwangerschap waarbij zij ondersteunt tot het kindje ongeveer 2 jaar is, ongepland was geweest. Alleen bij de elfde client was het een bewuste keuze geweest, waarbij aandacht was voor de ondersteuning die het jonge gezin nodig zou hebben. In haar begeleiding bespreekt ze met alle cliënten verdere kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Vrijwel al haar cliënten gebruiken op dit moment voorbehoedsmiddelen omdat zij (voorlopig) niet nog een kindje willen. Ook breder binnen de JGZ krijgt Nu Niet Zwanger steeds meer plek. Het landelijke Nu Niet Zwanger team is met het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) in gesprek over het opnemen van de kinderwens vraag in verschillende JGZ-richtlijnen die worden herzien. Dit betreft onder meer de richtlijn opvoedondersteuning, excessief huilen en ouder en kind-relatie.

Ook is het landelijk programmateam NNZ in gesprek over het opnemen van de Nu Niet Zwanger methodiek binnen Stevig Ouderschap. Onderzoek cliënttevredenheid buiten de regio Aangegeven is dat het onderzoeken van cliënttevredenheid niet paste binnen de scope van deze evaluatie. Dit is een aantal jaar geleden wel onderzocht in Midden-Brabant. Het onderzoek liet zien dat cliënten heel tevreden waren over de begeleiding vanuit Nu Niet Zwanger. Zij vonden het fijn dat kinderwens bespreekbaar werd gemaakt en voelden zich gehoord en gesteund. Voor veel cliënten was hulpverlening op basis van respect en vertrouwen en het maken van een eigen, vrijwillige keuze een nieuwe ervaring. Naast het voorkómen van een onbedoelde zwangerschap, kregen cliënten door de begeleiding vanuit Nu Niet Zwanger meer zelfvertrouwen en leerden zij om zelf de regie te pakken (Jeeninga, W. & Cloin, J.C.M., 2021). Vooruitblik Het formaliseren van werkafspraken met organisaties in het sociaal domein is tijdens de pilotfase geen prioriteit geweest. Dit najaar zal met de organisaties die een aandachtsfunctionaris hebben aangesteld worden besproken hoe Nu Niet Zwanger kan worden opgenomen in de werkprocessen. Met welke organisaties dit gesprek gevoerd zal worden hangt af van besluitvorming over voortzetting in de gemeente Barneveld.

Het convenant van de regio Arnhem, getekend door 55 partijen, loopt aan het einde van 2024 af. Bij de herijking wordt overgegaan op één convenant voor de gehele VGGM regio. De besluitvorming ten aanzien van voortzetting in de gemeente Barneveld past hier qua tijdslijn goed bij. Aan het einde van 2024 zal duidelijk zijn welke partijen worden uitgenodigd om zich aan te sluiten en het vernieuwde convenant (nogmaals) te tekenen. Tot slot staan er ontwikkelingen in het medisch domein op stapel. Op dit moment wordt gewerkt aan een overeenkomst met Zorgdomein. Dit is een digitaal zorgplatform dat in de eerstelijnszorg veel gebruikt wordt om patiënten door te verwijzen. Doel is om zorgverleners een makkelijke en eenduidige manier van verwijzen naar NNZ te bieden. Zo blijven we bouwen aan een stevig netwerk, korte lijnen, aan deskundigheidsbevordering en het normalisering van kinderwensverkenning. Zodat cliënten ondanks hun problemen en zorgen (weer) regie kunnen nemen op (het moment van) hun kinderwens en niet worden overvallen door een onbedoelde en soms ontwrichtende zwangerschap. 21

8. Referenties Andersson Elffers Felix (2020). De waarde in de praktijk. Onderzoek naar het programma Nu Niet Zwanger De Graaf, H., van den Borne, M., Nikkelen, S., Twisk, D., & Meijer, S. (2017). Seks onder je 25e. Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2017. Delft: Rutgers & Soa Aids Nederland. De Graaf, H., Oldenhof, A., Kraan, Y., Beek, T., Kuipers, L., % Vermey, K. (2024). Seks onder je 25e. Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2023. Delft, The Netherlands: Rutgers and Soa Aids Nederland. Jeeninga, W. & Cloin, J.C.M. (2021). Nu Niet Zwanger in Midden Brabant. Bereik en ervaringen van hulpverleners en cliënten. Onderzoeksrapport. Tilburg: Tranzo, Tilburg University Picavet, C. (2012). Zwangerschap en anticonceptie in Nederland. Tijdschrift voor Seksuologie, 36(2), 121-128. VNG & Society Impact (2021). Nu Niet Zwanger. Onderzoek naar de maatschappelijke effecten en kosten van ongewenste zwangerschap. https://vng.nl/sites/default/files/2021-02/mkba_nnz.pdf geraadpleegd op 22 juli 2024

22

9. Bijlages: Bijlage 1: Taken aandachtsfunctionaris NNZ (versie augustus 2023), GGD GHOR Nederland Bijlage 2: Tabel 1: overzicht aandachtsfunctionarissen werkzaam in gemeentes Ede, Wageningen en Barneveld Bijlage 3: Tabel 2: overzicht aantallen deelnemers e-learning Nu Niet Zwanger de basis (1 april 2023 – 1 augustus 2024) Bijlage 4: Tabel 3: overzicht contacten met organisaties actief in Ede, Wageningen en Barneveld

23

Taken aandachtsfunctionaris NNZ, versie aug 2023

TAKEN AANDACHTSFUNCTIONARIS NNZ Rol aandachtsfunctionaris Nu Niet Zwanger Om Nu Niet Zwanger (NNZ) goed te implementeren en te borgen in de werkwijze van de betrokken organisaties is de functie van aandachtsfunctionaris (AF) van cruciaal belang.

De NNZ AF is ambassadeur van het programma in de eigen organisatie, houdt het onderwerp op de agenda, enthousiasmeert en ondersteunt collega’s bij het bespreekbaar maken van kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Daarnaast is de AF het aanspreekpunt voor de collega’s uit de eigen organisaties als ook voor de inhoudelijk coördinator in de regio. Tevens onderzoekt de AF samen met leidinggevende of staf/beleidsmedewerker hoe NNZ in de bestaande reguliere werkwijze (meer) aandacht kan krijgen en geborgd kan worden. Dit alles is niet alleen de verantwoordelijkheid van de AF, ook van het management van de organisatie.

Met iedere organisatie zijn afspraken gemaakt over het aanstellen van AF’s. Zij krijgen binnen de organisatie de ruimte om hun AF-taken uit te voeren en voeren deze uit in samenwerking met een stafbeleidsmedewerker of leidinggevende. Wat doet de aandachtsfunctionaris? •

Is ambassadeur binnen eigen organisatie voor het programma NNZ en zorgt dat het onderwerp binnen de instelling op de agenda komt en blijft; heeft hiertoe ook periodiek contact met management van organisatie. De AF zorgt er bijvoorbeeld voor dat tijdens casus-, thema- en team overleggen dit onderwerp regelmatig besproken wordt.

•

Organiseert (bij)scholing voor collega’s, eventueel in samenwerking met de inhoudelijk coördinator.

•

Ondersteunen en motiveren van collega’s bij het voeren van gesprekken met cliënten over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. En volgt of het bespreken van kinderwens door collega’s wordt besproken en er actie is ondernomen. Professionals in de organisatie voeren zelf gesprekken over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie met hun cliënten. Wanneer de professional hulp nodig is kan de professional de AF vragen om advies, uitnodigen samen het

1

gesprek te voeren of mee te gaan op huisbezoek. Wanneer dat niet toereikend is, kan via de AF contact worden opgenomen met de inhoudelijk coördinator voor advies. De inhoudelijk coördinator en de AF bekijken samen wat er nodig is in de casus. Soms moet er opgeschaald worden. •

Wanneer kan je opschalen: o

Indien de casus te complex wordt of in strijd is met andere (behandel)doelen. De inhoudelijk coördinator kan de casus overnemen of samen met jou als professional optrekken (coaching on the job).

o

Indien inzet vanuit het medisch netwerk nodig is; bijvoorbeeld als je cliënt geen eigen huisarts heeft of niet naar de eigen huisarts wil. In dat geval kan doorverwezen worden naar een arts of verloskundige die aangesloten is bij het programma.

o

Indien er financiën nodig zijn. Je cliënt betaalt in principe voor de eigen anticonceptie en de plaatsing. Hiervoor wordt ook de verzekering en/of bewind voering of budgetbeheer van je cliënt geraadpleegd. In het geval dit niet toereikend is, kan er aanspraak gemaakt worden op het budget voor anticonceptie.

o

Voor follow-up: Alle cliënten die omwille van bovenstaande redenen worden opgeschaald, komen in de database van Nu Niet Zwanger voor follow up. Cliënten kunnen ook alleen voor follow up aangemeld worden als het wenselijk is dat zij proactief benaderd worden voor verloopdatum van hun anticonceptie om opnieuw met hen te kijken wat zij willen en desgewenst nieuwe anticonceptie te organiseren.

•

Is aanspreekpersoon voor casuïstiek en ziet toe op registratie en rapportage passend bij de organisatie. Denk hierbij aan ruimte voor het rapporten van de uitkomst van de kinderwensgesprekken of welke anticonceptie wordt gebruikt.

•

Geeft terugkoppeling aan NNZ inhoudelijk coördinator over voortgang binnen organisatie.

•

Verplicht deelnemen aan intervisiebijeenkomsten. Vier keer per jaar wordt er een intervisiebijeenkomst georganiseerd waaraan alle AF uit de regio deelnemen. In deze bijeenkomsten wordt aandacht besteed aan hoe de NNZ-methodiek wordt gebruikt, het implementeren van de NNZ-werkwijze in de organisatie en casuïstiek waarbij aandacht is voor het eigen professioneel handelen. Van de AF wordt verwacht dat zij vier keer per jaar deelnemen aan de intervisiebijeenkomsten.

2

Tabel 1: Aandachtsfunctionarissen in de gemeentes Ede, Wageningen en Barneveld peildatum 1 aug 2024 Naam organisatie

Functie

1

Icare

2

Icare

Ambulant begeleider / videohometrainer teamcoördinator

3

Opella

4

Compleet mensenwerk

Gezinscoach en aanjager cultuurrijke zorg Ede Ambulant begeleider

5

‘t Startpunt (gemeente)

jeugdconsulent

6

Gemeente/gesprekvoerders Gespreksvoerder jeugd Jeugd CJG Ambulant gezinsondersteuner en coach on the job voor pedagogisch medewerkers kinderdagverblijven en peuterspeelzalen Stimenz Maatschappelijk werker

7

8 9 10 11 12

13

Datum training Februari 2024 Februari 2024 Februari 2024 Februari 2024 Februari 2024 Maart 2024 Maart 2024

Maart 2024 Elan Maart Generalist sociaal werk 2024 Elan Thuis- en gezinscoach, Maart schoolmaatschappelijk werker 2024 Icare Thuisbegeleider Maart 2024 JGZ GGD GM Voorzorg- en jeugdverpleegkundige Maart 2024 Getraind door regio Arnhem voor de start in Ede, Wageningen, Barneveld Siza Gezinscoach Februari 2023

14

Siza

Regiebehandelaar/Gedragskundige, Mei 2022 GZ-psycholoog

15

Siriz

Maatschappelijk werker

18

Februari 2023 Getraind door andere NNZ regio’s, werkzaam in Ede, Wageningen, Barneveld ROOZ Ambulant begeleider Februari 2024 ROOZ Ambulant (gezins)behandelaar Februari 2024 Nidos Coördinator Dec 2023

19

Nidos

16 17

Jongerenwerker (kamertraining)

Dec 2023

Gemeente* Ede Ede Ede Foodvalley Wageningen Barneveld Barneveld

Barneveld Barneveld Barneveld Barneveld Barneveld

Groot werkgebied, o.a. Ede en Wageningen Groot werkgebied, o.a. Ede en Wageningen Ede

Regio Foodvalley Regio Foodvalley De Glind, Barneveld De Glind, Barneveld

20

Nidos

Jongerenwerker (kamertraining)

21

Nidos

Jongerenwerker (verblijf)

22

Zorg Opmaat

23

Lievegoed – De Hoge Born

Specialistisch Ambulant Hulpverlener Persoonlijk begeleider / Ambulant individueel begeleider/Sociaal maatschappelijk begeleider GGZ

Aangemeld voor toekomstige AF trainingen 5x ’s Heeren Loo 2 begeleiders LVB-team, 2 begeleiders ambulant team, 1 gedragsdeskundig medewerker Siza Ambulant begeleider

Passie voor Jeugd en Gezin

Overig Gemeente Ede

gezinscoach

Op 26 september a.s. zullen 10-16 medewerkers van Toegangsteam Jeugd een ééndaagse NNZ training volgen. Qua inhoud dezelfde training – minus het onderdeel de rol van een AF. Deze training wordt gegeven door het landelijk team van NNZ.

Februari 2024 Februari 2024 n.b.

De Glind, Barneveld De Glind, Barneveld Ede

n.b.

Wageningen

September Ede 2024 September Groot 2024 werkgebied, o.a. Ede en Wageningen Getraind Foodvalley in 2018, gaat training opnieuw volgen na doorstart NNZ binnen de organisatie September Ede 2024

*Elke organisatie heeft i.v.m. inkoop vanuit gemeentes unieke werkgebieden. In de kolom ‘gemeente’ is uitgegaan van het werkgebied van de betreffende aandachtsfunctionaris. Dit betreft vaak één of twee gemeentes, soms een groter gebied

Tabel 2: overzicht deelnemers basis e-learning Nu Niet Zwanger Totaal aantal deelnemers tussen 1 april 2023 en 1 augustus 2024 aantal deelnemers e-learning e-learning afgerond buiten regio VGGM werkzaam totaal Waarvan: Werkzaam in regio Ede Werkzaam in regio Arnhem Werkgebied regio Arnhem of Ede

252 197 3 194 44 41 109 (35x privé emailadres; 74x grote organisatie)

Tabel 3: overzicht contacten organisaties werkzaam in Ede, Wageningen en Barneveld Organisatie met aandachtsfunctionaris* JGZ / Voorzorg Gemeente Barneveld: gespreksvoerders jeugd Icare (3x AF) Compleet Mensenwerk Gemeente Wageningen: jeugdconsulenten ELAN (2x AF) Opella gezinsondersteuning CJG Barneveld

Organisaties waar goed contact mee is Ziekenhuis Gelderse Vallei (gynaecologie) Via MAIA en praktijken individueel: alle verloskundigen in de drie gemeentes HAGV Huisartsen Eemland (afd. Barneveld) Gemeente Wageningen: front office ‘t Startpunt ’s Heeren Loo – 5x AF training sept ‘24 Apotheek Weideman (Ede)

Stimenz Siza

Organisatie wel contact (gehad), (vooralsnog) geen AF CJG Ede KOC diensten

Solidez MEEsamen**

Organisaties waar contact nog mee moet worden gelegd ProPersona (kennismaking staat gepland) Malkander (kennismaking staat gepland)

RST kraamzorg

POP Poli ziekenhuis Gelderse Vallei Medisch maatschappelijk werk Ziekenhuis Gelderse Vallei Impegno

Kraamzus

Welzijn Barneveld

Kraamzorg Naviva Ziekenhuis Gelderse Vallei Urologie Gemeente Wageningen: inburgering Entrea Lindenhout** Leger des Heils – ivm prioritering willen zij NNZ in 2025 oppakken

GGZ Centraal Youké (mailcontact loopt) COA Iriszorg (wel AF in regio Arnhem) RIBW (wel AF in regio Arnhem)

*dit overzicht is exclusief organisaties die wel een aandachtsfunctionaris hebben maar welke door andere GGD regio’s zijn getraind en waar vanuit VGGM geen of weinig contact mee is (zie ook Tabel 1) ** contact is weggeëbd, al dan niet door personele wisselingen. Behoeft weer aandacht