B-1.19 Memo B&W over stand van zaken integraal plan middelengebruik en resultaat Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 d.d. 24-6-24
Tekst van het document
Raadsmemo Stand van zaken integraal plan middelengebruik (WISE) en resultaat Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 Datum: Onderwerp: Ter attentie van: Afzender:
17 juni 2024
Stand van zaken integraal plan middelengebruik (WISE) en resultaat Gezondheidsmonitor Jeugd De Raad College van Burgemeester en Wethouders
Portefeuillehouder
J. de Heer-Verheij
Mail behandelaar
Telefoonnummer
Samenvatting Op 26 april 2023 besloot de gemeenteraad deel te nemen aan de aanpak ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’. De nieuwe Barneveldse naam is WISE. Met deze memo wordt de raad geïnformeerd over de voortgang van deze aanpak. Ook wordt de uitkomst van de Gezondheidsmonitor Jeugd beschreven. Dit wordt gezamenlijk vermeld in dit memo omdat de Gezondheidsmonitor Jeugd de basis is voor de monitoring van WISE. Doel - Informeren over de voortgang van de aanpak WISE - Informeren over de vervolgstappen van de aanpak - Informeren uitkomst Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 Inhoud memo Het gebruik van alcohol onder Barneveldse jongeren is al jarenlang hoog en ook drugs- en lachgasgebruik verdient aandacht. Om dit aan te pakken, besloot de raad op 26 april 2023 om deel te nemen aan de landelijke aanpak ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving’ (OKO) en hiermee te investeren in een structurele en intensievere aanpak voor de preventie van middelengebruik. De aanpak richt zich op het voorkomen van het gebruik van alcohol, drugs en tabak onder jongeren door een leefomgeving te vormen waarin ze gelukkig en gezond kunnen opgroeien. De cyclische aanpak, voortkomend uit de OKO methode, begeleid door het Trimbos Instituut, bestaat uit een aantal vaste stappen die elke twee jaar worden gevolgd om tot een lokale aanpak te komen, te weten: 0. Opstart 1. Monitoring
2. Terugkoppeling en dialoogsessies met maatschappelijke partners 3. Beleidsvorming 4. Uitvoering
Opstart:
Allereerst werd een coalitie gevormd met een brede vertegenwoordiging van lokale partners waaronder zorg, gemeente, onderwijs, sport en kerken. Tijdens een startbijeenkomst is de nieuwe naam onthult. Deze lokale naam is via een participatief traject gekozen: WISE. WISE vervangt eerder gebruikte namen als: OKO, IJslands preventiemodel en integraal plan middelengebruik.
Monitoring:
De aanpak is data gestuurd. De gebruikte data komt uit de reguliere Gezondsheidsmonitor Jeugd van de GGD. Deze monitor is in het najaar van 2023 afgenomen onder leerlingen van klas twee en vier van het voortgezet onderwijs. De reguliere monitor is uitgebreid met vragen specifiek gericht op de factoren horende bij WISE(zie afbeelding 1 en 2 m.b.t. de cyclus en de factoren). Door de WISE aanpak hebben voor het eerst alle middelbare scholen meegedaan met de monitor. De verkregen informatie was de basis voor terugkoppeling en dialoog.
Terugkoppeling en dialoog:
Een dialoogsessie is ingezet om de lokale coalitie te verbinden en de resultaten uit de Gezondheidsmonitor Jeugd te presenteren. Gezamenlijk werden vervolgens drie speerpunten gekozen, waarop beleid en activiteiten worden gericht: 1. 2.
3.
Ouders in staat stellen om goed contact met hun kinderen te maken zodat de kinderen terecht kunnen bij hun ouders. (Domein: gezin) Ouders maken afspraken met andere ouders: ouders hebben verbinding i.p.v. ouders zijn betrokken, ouder ontmoeting stimuleren en bewustwording van de normalisering rondom alcohol gebruik creëren. (Domein: peergroup) Begeleiders van de georganiseerde vrijetijdsbesteding versterken en ondersteunen in pedagogische en didactische vaardigheden (Domein: vrije tijd)
Vervolg: Beleidsvorming en uitvoering:
Het kernteam en partners uit het veld maken een vertaalslag van speerpunten naar concrete doelstellingen om vervolgens toe te werken naar concrete acties. Dit resulteert in een plan van aanpak dat dit najaar ter vaststelling aan het college wordt aangeboden. Afhankelijk van de afstemming met de scholen begint de uitvoering in het najaar van 2024. Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 gemeente Barneveld In Barneveld zijn in totaal 1.763 leerlingen verdeeld over de klassen twee en vier van het voortgezet onderwijs. 1145 (65%) van deze leerlingen heeft de vragenlijst ingevuld. De rapportage beslaat de gebieden: 1. Gezin 2. School 3. Gezondheid en geluk 4. Alcohol 5. Roken, vapen, snus en drugs 6. Beschermende factoren en vertrouwen 7. Psychische klachten en stress
8. Prestatiedruk en eenzaamheid 9. Mediawijsheid 10. Bewegen en Sport 11. Vrije tijd 12. Ronselen De factoren, zoals benoemd in afbeelding 2 zijn in deze categorieën verwerkt en waren een belangrijk onderdeel in de vraagstelling aan de leerlingen. In de afgelopen monitor is o.a. onderzocht hoe gelukkig de jongeren zich voelen. In het algemeen voelden ze zich tijdens de coronaperiode (2021) minder gelukkig dan in 2019. In 2023 zien we een licht herstel, ze voelen zich weer iets gelukkiger dan in 2021. De meest opvallende uitkomsten m.b.t. WISE: • •
•
• •
• • • •
De meeste jongeren (82%) ervaren hun gezondheid als (zeer) goed, maar dit percentage daalt de laatste jaren Ongeveer een kwart (22%) heeft psychische klachten (licht, matig of ernstig) (de meeste kinderen hebben lichte psychische klachten: 16%, een klein deel heeft matig (5%) of ernstige klachten (2%)) 40% voelt zich (zeer) vaak gestrest door één of meer factoren (school of huiswerk, situatie thuis, eigen problemen, wat anderen van diegene vinden, alles wat moet) 25% ervaart soms tot altijd eenzaamheid in de afgelopen 4 weken 18% van de jongeren heeft in de afgelopen 4 weken wel eens 5 of meer glazen alcohol gedronken tijdens één gelegenheid(binge drinken) (16% in de regio) 15 % van de jongeren was in de afgelopen 4 weken wel eens dronken (14% in de regio) Van de leerlingen die alcohol drinken geeft 46% aan dat hun ouders dit accepteren of er niks van zeggen De meest voorkomende locaties waar alcohol wordt gedronken is bij vrienden, thuis of in een keet/jeugdhonk/schuur 7% van de jongeren rookt minimaal wekelijks sigaretten, een hoger percentage (8%) vapet en ruim 1 op de 10 jongeren (12%) rookt en/of vapet minimaal wekelijks. Dit is gelijk aan het regionale beeld, maar wel hoger dan bij de vorige meting in 2021.
Geen van deze jongeren mag nog drinken/roken, ze zijn allemaal jonger dan 18 jaar Opvallende resultaten buiten WISE 29% ervaart regelmatig tot vaak prestatiedruk door zichzelf en/of anderen (33% in de regio) 12% loopt risico op problematisch mediagebruik (gelijk aan de regio) 62% sport wekelijks bij een club, vereniging of sportschool (73% in de regio) 25% is mogelijk wel eens geronseld. (optelling van de antwoorden “ja”(9%) en “ik denk het niet, maar weet het niet zeker”(16%)) In de raadsmemo ‘Veiligheidsbeeld 2024 (1e helft 2024) van 3 juni jl. is aangegeven hoe er aandacht voor het thema ronselen (‘jonge aanwas’) is geweest (voorstelnr. 3546) Team veiligheid en team beleid stemmen de in het veiligheidsbeeld genoemde evaluatie met elkaar af zodat preventieve inzet elkaar versterkt.
Terugkoppeling VO scholen
De VO scholen krijgen hun eigen rapportage van de Gezondheidsmonitor Jeugd samen met hun schoolgezondheidsprofiel. In juni bespraken de scholen intern deze rapportages. De projectleider WISE is hierbij betrokken en legt de verbinding tussen de WISE-aanpak en het beleid op de diverse scholen.
Integrale samenwerking
Het kernteam van WISE is een afspiegeling van de integrale samenwerking. Zo is naast een ambtenaar van team veiligheid ook een jongerenwerker van Stichting Connect actief in het kernteam. Wise heeft ook nadrukkelijk een koppeling met het ketenbeleid. Binnenkort wordt u nadere geïnformeerd over het ketenbeleid.
Bijlagen: Rapportage Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 gemeente Barneveld
Afbeelding 1:
Afbeelding 2: .De Gezondheidsmonitor Jeugd is uitgebreid met vragen, specifiek gericht op de factoren horende bij WISE:
Domeinen en factoren
Toelichting op factoren
Gezin
Tijd doorbrengen met ouders Controle en monitoring door ouders Ondersteuning door ouders Regels stellen
Betreft voornamelijk kwantitatieve tijd Als ouders weten waar je kinderen (buitenshuis) zijn Bij ouders terechtkunnen met persoonlijke problemen en problemen op school Regels over middelengebruik
Peergroup
Afspraken met andere ouders Laat buiten rondhangen Feestjes zonder toezicht
Ouders van jongeren kennen de ouders van vrienden en steunen elkaar in het stellen en bewaken van de regels, o.a. over middelengebruik Na 22.00 uur Bij of met vrienden
School
Positief schoolklimaat Betrokkenheid bij school Pesten
Hangt samen met afname van middelengebruik Goede relatie met docenten. Verbonden voelen met school
Vrije tijd
Georganiseerde vrijetijdsbesteding Inzet rolmodellen
Georganiseerde activiteiten die professioneel worden begeleid en van goede kwaliteit.
Gemeenteprofiel
Gemeente Barneveld
Toelichting
Afname Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 De Gezondheidsmonitor Jeugd is in het najaar van 2023 afgenomen onder jongeren in leerjaar 2 en 4 van het Regulier Voortgezet Onderwijs. De vragenlijst is tijdens een lesuur op school digitaal afgenomen. Op de volgende pagina’s zijn de belangrijkste resultaten van uw gemeente weergegeven en soms afgezet tegen het gemiddelde van regio Gelderland-Midden. Bij de gemeenterapportage hoort een uitgebreid tabellenboek waarin alle resultaten vermeld worden. Hierin staan alle uitkomsten uitgesplitst naar geslacht, leerjaar en onderwijssoort. Daarnaast worden de totaalcijfers weergegeven voor de regio Gelderland-Midden en Nederland. Op de website incijfers.ggdgm.nl vindt u meer resultaten van de Gezondheidsmonitors. Vanwege de betrouwbaarheid van de resultaten en de privacy van de respondenten hanteren wij bij de rapportage een minimum van 30 respondenten die de vraag ingevuld hebben en een minimum van 5 respondenten per specifiek antwoord. Indien de aantallen lager liggen, worden de cijfers niet weergegeven.
Deelnemers Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 Aantal ingevulde vragenlijsten
Gemeente Barneveld
Regio Gelderland-Midden
Jongen
567
3.790
Meisje
572
3.914
Klas 2
630
4.013
Klas 4
532
3.844
Vmbo
574
3.561
Havo/Vwo
559
4.165
Totaal
1.162
7.857
Samengevat De resultaten van de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 geven inzicht in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van jongeren. De belangrijkste resultaten voor uw gemeente vindt u hieronder.
De gezondheid en het welzijn van de jeugd verdient onze aandacht De meeste jongeren (82%) ervaren hun gezondheid als (zeer) goed, maar dit percentage daalt de laatste jaren. Voldoende beweging draagt positief bij aan de gezondheid van jongeren. Driekwart van de jongeren (62%) sport wekelijks bij een club, vereniging of sportschool. 15% geeft aan in een normale week dagelijks minstens een uur te bewegen of te sporten. Ongeveer een kwart (22%) heeft psychische klachten. Ongeveer de helft van de jongeren (56%) heeft vertrouwen in zijn/haar eigen toekomst. De helft van de jongeren voelt zich (zeer) vaak gestrest door één of meerdere factoren. Vooral school/huiswerk, maar ook de combinatie van alles wat ze moeten doen zijn belangrijke bronnen van stress. Een derde van de jongeren (29%) ervaart regelmatig tot vaak druk om te presteren. Ze leggen zichzelf vaak deze druk op, maar ook anderen, zoals ouders, school/docenten en vrienden/vriendinnen doen dit. Ongeveer 1 op de 8 jongeren (12%) loopt een risico op problematisch social mediagebruik. Deze jongeren geven onder andere aan slaap tekort te komen of hun huiswerk af te raffelen door het gebruik van sociale media. Ondanks het verbod op alcohol onder de 18 jaar heeft 31% van de jongeren in de 4 weken voor het onderzoek alcohol gedronken en 15% is dronken of aangeschoten geweest.
7% van de jongeren rookt minimaal wekelijks sigaretten, een hoger percentage (8%) vapet en ruim 1 op de 10 jongeren (12%) rookt en/of vapet minimaal wekelijks. Dit zijn zorgwekkende percentages.
Wat kan een gemeente doen? Het stimuleren van een gezonde leefstijl en aandacht voor positieve gezondheid is essentieel om de gezondheid van de jongeren blijvend te versterken. Het creëren van een gezonde leefomgeving hoort daar natuurlijk bij. Op www.loketgezondleven.nl vindt u erkende interventies die beschikbaar zijn om in te zetten voor een gezonde(re) jeugd in uw gemeente. De Gezonde School helpt scholen om te werken aan een gezonde leefstijl (Gezonde School aanpak). Het sluit aan bij wat de school al doet aan gezondheidsbevordering en versterkt wat goed gaat. Deze aanpak maakt van losse activiteiten één geheel en zorgt dat er structureel en planmatig gewerkt wordt aan een gezondheidsthema. De Gezonde School-adviseur van GGD Gelderland-Midden kan scholen adviseren en begeleiden. Neem contact op met GezondeSchool@vggm.nl voor meer informatie. GGD Gelderland-Midden heeft een menukaart beschikbaar die inzichtelijk maakt hoe de gemeenten zich kunnen inzetten voor een rookvrije generatie (Rookvrije generatie). Iriszorg Preventie is de expert in onze regio voor het voorkomen van middelengebruik en verslaving en biedt advies en handvatten. Het Nederlands Jeugdinstituut helpt scholen, gemeenten en jeugdhulp bij de aanpak, bijvoorbeeld met de preventiematrix (handreiking).
Door samenwerking op verschillende beleidsgebieden (gezondheid, jeugd en onderwijs) wordt de gezondheidswinst groter.
Inhoudsopgave
1. Gezin
6. Beschermende factoren en vertrouwen
11. Vrije tijd
2. School
7. Psychische klachten en stress
12. Ronselen
3. Gezondheid en geluk
8. Prestatiedruk en eenzaamheid
Contact
4. Alcohol
9. Mediawijsheid
5. Roken, vapen, snus en drugs
10. Bewegen en Sport
1. Gezin (1/2) De gezinssituatie waarin een jongere opgroeit heeft invloed op de gezondheid en het welzijn van de jongere. Jongeren die een goede band hebben met hun ouders hebben over het algemeen minder psychosociale problemen. Van eenoudergezinnen en gezinnen die moeite hebben met rondkomen wordt veel veerkracht en improvisatie verwacht. Een jonge mantelzorger is een kind of jongere die thuis woont met iemand die langdurig ziek is, een handicap heeft, verslaafd is of een psychische ziekte heeft. Zij hoeven niet per se zelf te helpen in de verzorging. Zorgen om de ‘zieke’ kan al invloed hebben op diverse aspecten van de gezondheid en het welzijn van de jongere, zoals een minder goede ervaren gezondheid, meer psychische problemen, meer genotmiddelengebruik of spijbelgedrag. Woonsituatie
Gemeente
86%
4% 4%
4%
20%
19%
5% 1%
is jonge mantelzorger
0%
Beide ouders
10%
Co-ouders
20%
30%
40%
50%
Vader of moeder en partner
60%
Eenoudergezin
70%
80%
90%
Bij anderen of op zichzelf
100%
Regio
ervaart thuis enige of grote moeite met rondkomen
Gemeente Gemeente Barneveld
4%
Regio
1. Gezin (2/2)
Steun, opvattingen en betrokkenheid van ouders zijn van belang voor een positieve ontwikkeling van jeugdigen en hebben invloed op het gedrag van de jongere. Er is gevraagd in hoeverre de jongere 's avonds van huis is en naar de relatie die jongeren met hun ouders/verzorgers hebben.
Ouderbetrokkenheid
Kan met ouders/verzorgers praten als jongere ergens mee zit
91%
Ouders/verzorgers brengen veel tijd door met jongere
75%
Was in de afgelopen week 3 of meer dagen na 22 uur niet thuis Ouders/verzorgers weten waar jongere is als hij/zij niet thuis is
100%
89%
80% 60% 40% 20%
31% 16%
25% Ouders verzorgers hebben duidelijke regels
8%
84%
0% Klas 2
Vmbo
Klas 4
Havo/Vwo
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
2. School
Jongeren brengen een groot deel van hun tijd door op school. Op school doen jongeren kennis en vaardigheden op die belangrijk zijn voor hun ontwikkeling. Daarnaast doen ze sociale contacten op en maken ze vrienden.
Wanneer jongeren worden gepest, kan dit negatieve gevolgen hebben voor hun sociaalemotionele gezondheid. In de monitor is gevraagd naar de schoolbeleving, het ziekteverzuim, spijbelen en pesten. 38% van de jongeren in uw gemeente vindt school (hartstikke) leuk. 13% is in de afgelopen drie maanden gepest op school. 14% is vanwege ziekte 3 dagen of meer niet naar school geweest en 18% heeft gespijbeld in de afgelopen 4 schoolweken. 77% voelt zich veilig op school. In de regio Gelderland-Midden vindt 39% school (hartstikke) leuk; 13% is in de afgelopen drie maanden gepest op school; 16% is vanwege ziekte 3 dagen of meer niet naar school geweest en 15% heeft gespijbeld in de afgelopen 4 schoolweken. En 76% voelt zich veilig op school in de regio Gelderland-Midden.
Vindt school (hartstikke) leuk
Was in de afgelopen 4 weken 3+ dagen ziek thuis
100% 100% 80%
80%
60% 40%
45% 33%
38%
60% 36%
20%
40% 20%
0%
11%
15%
12%
0% Klas 2
Vmbo
Klas 4
Klas 2
Havo/Vwo
Vmbo
Heeft in de afgelopen 4 weken gespijbeld 100%
80%
80%
60%
60%
40% 15%
22%
27%
0%
Havo/Vwo
40% 20%
8%
Klas 4
Is in de afgelopen 3 maanden gepest op school
100%
20%
18%
19%
13%
12%
7%
0% Klas 2
Vmbo
Klas 4
Havo/Vwo
Klas 2
Vmbo
Klas 4
Havo/Vwo
3. Gezondheid en geluk
Gezondheid is meer dan de afwezigheid van lichamelijke klachten. Jongeren kunnen zelf het beste aangeven hoe zij hun gezondheid ervaren. Dit is een betrouwbare indicator voor de algehele gezondheidstoestand van jongeren. Uit de resultaten van de monitor blijkt dat de meerderheid van de jongeren de eigen gezondheid als (zeer) goed ervaart. Maar we zien al langer dat de ervaren gezondheid van jongeren in het land afneemt. In 2015 gaf 88% aan hun gezondheid als (zeer) goed te ervaren. Bij de huidige meting is dit gedaald naar 80% in Nederland.
Ervaart een goede gezondheid 100% 83%
87% 78%
80%
Gemeente
82%
81%
Regio
81%
60% 40% 20%
ervaart een goede gezondheid
0% Jongen
Vmbo
In de afgelopen monitors is ook onderzocht hoe gelukkig de jongeren zich voelen. In het algemeen voelden ze zich tijdens de coronaperiode(2021) minder gelukkig dan in 2019. In 2023 zien we een licht herstel, ze voelen zich weer iets gelukkiger dan in 2021.
Meisje
Havo/Vwo
Voelt zich meestal gelukkig 100%
87%
82%
80%
Gemeente
81%
79%
Regio
75%
80%
60% 40%
voelt zich meestal gelukkig
20% 0% Jongen
Vmbo
Meisje
Havo/Vwo
4. Alcohol (1/2)
Alcoholgebruik onder de 18 jaar wordt als ongewenst beschouwd. De hersenen van jongeren zijn nog volop in ontwikkeling en er zijn aanwijzingen dat deze ontwikkeling verstoord kan worden door alcoholgebruik. Daarnaast vertonen drinkende jongeren vaker ongeremd, agressief of asociaal gedrag en hebben zij een verhoogd risico op problematisch drinken op latere leeftijd. Hoewel alcoholgebruik vooral voorkomt in klas 4 zien we ook al alcoholgebruik in klas 2. De verschillen in alcoholgebruik tussen jongens en meisjes zijn kleiner dan die tussen klas en onderwijssoort.
Gemeente
31%
27%
Regio
heeft in de afgelopen 4 weken wel eens alcohol gedronken
In de afgelopen 4 weken
In de afgelopen 4 weken
100%
100%
80%
80%
60%
60%
48%
40% 20%
30% 16%
26%
7%
40%
37% 26%
23%
5%
0%
19%
13%
20%
11%
0% Alcohol gedronken
Binge drinken
Klas 2
Gemeente
18%
Dronken geweest
Alcohol gedronken
Klas 4
16%
Binge drinken
Vmbo
Regio
heeft in de afgelopen 4 weken wel eens 5 of meer glazen alcohol gedronken (binge drinken)
Gemeente
15%
Dronken geweest
Havo/Vwo
14%
Regio
is in de afgelopen 4 weken wel eens dronken geweest
4. Alcohol (2/2)
Wat vinden ouders ervan als de jongere alcohol drinkt?
Als de jongere alcohol drinkt is dat meestal: Thuis
43%
Vriend(inn)en Gemeente Barneveld
46%
41%
70%
Horecagelegenheid
13%
21%
Concert of festival
28%
Kermis, zomerfeest, etc.
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Ze vinden het goed/zeggen er niets van
16%
Schoolactiviteit Sport- of verenigingskantine
10%
Openbare plek buiten
8%
Keet, schuur of jeugdhonk
Ze vinden dat jongere minder alcohol zou moeten drinken/raden het af/verbieden het Ze weten het niet
42%
0%
20% 40% 60% 80% 100%
Hoe komt de jongere aan alcohol? Hoeveel vrienden en vriendinnen drinken ook alcohol als de jongere alcohol drinkt? Zelf kopen
9%
Anderen kopen Gemeente Barneveld
38%
40%
14%
9%
37%
Vrienden
50%
Ouders
0%
10%
20% Geen
30%
40%
Sommige
50% Meeste
60% (Bijna) alle
70%
80%
90%
100%
39%
Andere volwassenen
33%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
5. Roken, vapen, snus en drugs
Roken is veruit de belangrijkste leefstijlfactor waardoor mensen ziek worden of komen te overlijden (RIVM). Als je op jonge leeftijd begint met roken, is de verslaving vaak sterker en is de kans op succesvol stoppen kleiner dan wanneer je op latere leeftijd begint met roken. Daarom is het belangrijk om samen te werken aan een rookvrije generatie. Een vape (e-sigaret) is minstens zo ongezond en verslavend. Deze nieuwe vorm van roken is sterk in opkomst en vapen komt onder jongeren inmiddels vaker voor dan het roken van sigaretten.
Snus is een ander opkomend fenomeen. Het is een soort theezakje dat onder de bovenlip wordt gestopt. Er komt nicotine binnen zonder te roken. Het effect van snus lijkt op dat van het roken van een sigaret.
Roken, vapen, combi en snus naar geslacht
Gemeente
7%
7%
Regio
100% 80% 60%
rookt minimaal wekelijks
40% 20%
Gemeente
8%
8%
Regio
8% 7%
7% 8%
11% 12%
Rookt wekelijks
Vapet wekelijks
Rookt en/of vapet wekelijks
Jongen
Meisje
vapet minimaal wekelijks
Gemeente
12%
12%
Regio
4% 2%
0% Ooit snus gebruikt
Roken, vapen, combi en snus naar onderwijssoort 100% 80%
4% van de jongeren in uw gemeente heeft ooit wiet of hasj gebruikt. Het percentage dat in de laatste 4 weken wiet of hasj gebruikt heeft is 2%. In regio Gelderland-Midden is dit respectievelijk 8% en 4%. 4% heeft ooit andere drugs gebruikt, zoals XTC, paddo’s, cocaïne of lachgas. In regio Gelderland-Midden is dit 2%.
rookt en/of vapet minimaal wekelijks
60% 40% 20%
Gemeente
3%
4%
heeft ooit snus gebruikt
Regio
11%
4%
10% 5%
Rookt wekelijks
Vapet wekelijks
16%
7%
4% 2%
0%
Vmbo
Rookt en/of vapet wekelijks
Havo/Vwo
Ooit snus gebruikt
6. Beschermende factoren en vertrouwen
Hoe jongeren met uitdagingen als stress, ingrijpende gebeurtenissen en groepsdruk omgaan wordt mede bepaald door hun veerkracht en weerbaarheid. Jongens rapporteren over het algemeen vaker dat zij sneller herstellen, makkelijker stressvolle gebeurtenissen doorstaan en beter voor zichzelf kunnen opkomen dan meisjes.
In uw gemeente kan 3% van de jongeren bij niemand terecht bij problemen. Deze groep is extra kwetsbaar. Ondanks de uitdagingen die zij in hun leven tegenkomen heeft 56% van de jongeren (heel) veel vertrouwen in de toekomst.
Veerkracht
Gemeente
68%
66%
Regio
80%
herstelt snel na een moeilijke periode
60%
87% 37%
Gemeente
44%
42%
Regio
0%
20%
Kan omgaan met Goed voor zichzelf stress opkomen
Jongen
vindt het niet moeilijk om stressvolle gebeurtenissen te doorstaan
Gemeente
89%
88%
Regio
Meisje
100% 80%
66%
60%
47%
40%
Gemeente
97%
97%
Regio
8%
0%
31%
Herstelt snel
kan goed voor zichzelf opkomen
26%
Hulpverlener
57%
20%
65%
Volwassene op school
58%
86%
Vertrouwen in de toekomst
Ouders
Vrienden
78%
40%
Kan met een probleem terecht bij
Familie
93%
100%
20% 0% Heeft (heel) veel vertrouwen in de eigen toekomst
40%
60%
80%
100%
kan bij iemand terecht als hij/zij ergens mee zit
Jongen
Meisje
7. Psychische klachten en stress
Psychische klachten worden gemeten met de ‘Mental Health Inventory 5’ (MHI-5). Het geeft een indicatie van de psychische gezondheid, waaronder bijvoorbeeld depressieve klachten. Uit de landelijke gegevens blijkt dat de psychische gezondheid van jongeren grotendeels stabiel is gebleven vergeleken met 2021. Stress is een belangrijke risicofactor voor psychische klachten. Vooral meisjes hebben vaker psychische klachten en ervaren vaker stress dan jongens.
Psychische klachten en stress naar geslacht 100% 57%
50%
12%
Psychische klachten
Gemeente
22%
25%
Jongen
Regio
Thuissituatie
11%
Eigen problemen
14%
Mening anderen
18%
Alles wat je moet doen
20%
20%
38%
24%
43%
0% Psychische klachten
40%
46%
Klas 2
Vaak stress
Klas 4
Regio
voelt zich (zeer) vaak gestrest door één of meer factoren
Psychische klachten en stress naar onderwijssoort
100% 50%
40%
Meisje
100% 50%
Gemeente
23%
21%
37%
43%
0%
24%
0%
Vaak stress
Psychische klachten en stress naar klas
heeft psychische klachten
Bronnen van stress 26%
23%
0%
4% van de jongeren uit regio Gelderland-Midden heeft er in de laatste 12 maanden vaak of heel vaak serieus over gedacht een eind te maken aan zijn/haar leven.
School of huiswerk
32%
Psychische klachten
60%
80%
100%
Vmbo
Vaak stress
Havo/Vwo
8. Prestatiedruk en eenzaamheid
Jongeren ervaren steeds meer druk om te presteren. Deze druk kunnen ze zichzelf opleggen, maar kan ook door anderen opgelegd worden.
Prestatiedruk en eenzaamheid naar geslacht 100%
In uw gemeente ervaart 24% regelmatig/vaak prestatiedruk vanuit zichzelf, 16% vanuit anderen en 29% vanuit zichzelf en/of anderen. Ouders/verzorgers (10%), school/leraren (8%) en vrienden/vriendinnnen (6%) zijn de grootste bronnen van de prestatiedruk door anderen veroorzaakt. Daarnaast voelen steeds meer jongeren zich eenzaam. Jongeren kunnen zich eenzaam voelen, ondanks een groot sociaal netwerk. Gevoelens van eenzaamheid kunnen onder andere voortkomen uit een negatief zelfbeeld, onbegrepen voelen, weinig sociale vaardigheden of een moeizame thuissituatie.
50%
21%
37%
16%
35%
0% Prestatiedruk
Gemeente
29%
33%
Jongen
Regio
ervaart regelmatig tot vaak prestatiedruk door zichzelf en/of anderen
Eenzaamheid
Meisje
Prestatiedruk en eenzaamheid naar klas 100% 50%
25%
34%
26%
25%
0% Prestatiedruk
Gemeente
25%
28%
Klas 2
Eenzaamheid
Klas 4
Regio
ervaart soms tot altijd eenzaamheid in de afgelopen 4 weken
Prestatiedruk en eenzaamheid naar onderwijssoort
100% 50%
25%
34%
26%
25%
0% Prestatiedruk
Vmbo
Eenzaamheid
Havo/Vwo
9. Mediawijsheid
Als jongeren het gebruik van social media niet meer onder controle hebben, kunnen er problemen ontstaan in het dagelijks functioneren. Er is dan sprake van problematisch gebruik van social media. Ook langdurig gamen en hier niet mee kunnen stoppen, kan problematisch worden. Dit kan negatieve effecten hebben op verschillende aspecten van gezondheid, zoals mentaal welbevinden, eenzaamheid en slaap.
Is in de afgelopen 3 maanden online gepest 100% 80% 60% 40% 20%
6%
Sexting is het hebben van een seksueel getint gesprek online. Sexting is voor de meeste jongeren een fijne ervaring maar kan ook nare gevolgen hebben die jongeren niet altijd kunnen overzien. Een voorbeeld hiervan is het ongewild verspreiden van intiem materiaal. Het is daarom belangrijk jongeren te leren hoe ze op veilige wijze online relaties aangaan (Gezonde School.nl).
9%
0% Is in de afgelopen 3 maanden online gepest
Gemeente
12%
12%
Regio
Jongen
Gemeente
Meisje
1%
1%
Regio
Problematisch gebruik van
loopt risico op problematisch sociale mediagebruik
heeft meegemaakt dat iemand tegen de zin een naaktfoto of seksfilmpje heeft verspreid
100% 80% 60%
Gemeente
3%
3%
40%
Regio
20%
7%
16% 4%
0%
loopt risico op problematisch gamegedrag
Social media
Jongen
1%
Gamen
Meisje
10. Bewegen en sport
Voldoende beweging draagt positief bij aan gezondheid van jongeren. Het advies voor jongeren is om elke dag minimaal een uur te bewegen. Niet alleen sporten bij een club, maar ook bewegen buiten clubverband, zoals skaten, kranten bezorgen of naar school fietsen, tellen mee.
Bewegen naar geslacht
Gemeente
15%
16%
Regio
100% 80% 60%
beweegt dagelijks minstens een uur
In uw gemeente loopt of fietst 93% elke dag naar school of stage. In regio Gelderland-Midden is dat 89%.
47%
53%
40% 20%
15%
14%
0% Beweegt dagelijks minstens Beweegt minimaal 5 dagen 1 uur per week 1 uur
Gemeente
62%
73%
Regio
Jongen
Meisje
Sport wekelijks bij een club naar geslacht
sport wekelijks bij een club, vereniging of sportschool
100% 80%
66%
60%
Gemeente
86%
88%
59%
40%
Regio
20% 0% Sport wekelijks bij een club naar geslacht
is wekelijks actief in de vrije tijd (zowel binnen als buiten clubverband)
Jongen
Meisje
11. Vrije tijd
Een goede vrije tijdsbesteding is een beschermende factor waardoor jongeren minder kwetsbaar zijn voor psychische ongezondheid en het ontwikkelen van problematisch middelengebruik.
Constructieve activiteiten brengen jongeren in contact met volwassenen en andere jongeren die hen aanmoedigen en ondersteunen bij het ontwikkelen van hun talenten en vaardigheden. Een goed aanbod van constructieve georganiseerde tijdsbesteding van jongeren vergroot de kansen om in de vrije tijd (buiten schooltijd) deel te kunnen nemen aan bijvoorbeeld culturele of creatieve activiteiten, zoals muziek maken, theater of schilderen/tekenen of aan andere activiteiten, zoals bijvoorbeeld activiteiten van een kerk of moskee.
Actief bij een sportclub of sportschool
Gemeente Barneveld
49%
0%
10%
20%
34%
30%
1 dag per week of minder
40%
50%
2-3 dagen per week
60%
17%
70%
80%
90%
100%
4 dagen of meer per week
Creatieve en culturele activeiten buiten schooltijd
Gemeente Barneveld
76%
0%
10%
20%
30%
1 dag per week of minder
40%
12%
50%
2-3 dagen per week
60%
70%
80%
12%
90%
100%
4 dagen of meer per week
Activiteiten bij andere clubs of verenigingen buiten schooltijd
Gemeente
41%
47%
Regio Gemeente Barneveld
van de jongeren in uw gemeente doet tenminste 4 dagen per week een activiteit bij een club, vereniging of organisatie
81%
0%
10%
20%
1 dag per week of minder
30%
40%
14%
50%
2-3 dagen per week
60%
70%
80%
4 dagen of meer per week
90%
5%
100%
12. Ronselen
Jongeren worden steeds vaker geronseld voor het uitvoeren van (strafbare) klussen. Het begint vaak met kleine opdrachten zoals het bezorgen van een pakketje, het stelen van blikjes drinken of het tijdelijk afstaan van een bankpas. Voor deze klusjes krijgen de geronselde jongeren goed betaald. Ronselpraktijken gebeuren in en rondom school, maar ook in de wijk of via social media. Jongeren die meewerken worden steeds verder de illegaliteit ingetrokken. Jongeren die eruit willen stappen worden onder grote druk gezet. Er wordt bijvoorbeeld gedreigd dat familieleden gevaar lopen als ze niet langer doen wat er van hen wordt gevraagd. Inzetten op preventie en bewustwording van signalen van ronselen zijn belangrijk. Het is van belang om jongeren voor te lichten over de gevolgen van criminaliteit en daarbij te benadrukken dat het ontzettend moeilijk is om hier weer uit te stappen.
Gemeente
25%
21%
is mogelijk wel eens geronseld
Regio
Ronselen naar geslacht
Ronselen naar onderwijssoort 100%
100%
80%
80%
60%
60%
40%
27%
40%
23%
13%
20%
18% 7%
20%
13%
31% 18%
13%
20% 6%
11%
0%
0% Is wel eens geronseld
Heeft het ronselklusje uitgevoerd
Vmbo
Is wel eens geronseld
Kent de persoon door wie hij/zij geronseld is
Heeft het ronselklusje uitgevoerd
Jongen
Havo/Vwo
Kent de persoon door wie hij/zij geronseld is
Meisje
Hoe kent de jongere de 'ronselaar' door wie hij/zij geronseld is 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
45%
43%
37% 20%
11%
Via school
Via familie
7% Via vrienden
Via sportclub
5% Via uitgaan
Is een vriend(in) Via social media
Anders
Contact
Heeft u nog vragen over het onderzoek? Of hoe de cijfers gebruikt kunnen worden in beleid of uitvoeringsprogramma’s? Neem dan contact op met team
onderzoek, informatie en advies via onderzoek@vggm.nl. Wilt u meer weten over welke stappen u kunt zetten om uw gemeente gezonder te maken? Uw adviseur Publieke Gezondheid adviseert u hier graag over en kan u handvatten bieden voor hoe u dit binnen de gemeente kunt oppakken. Neem contact op via adviseurpubliekegezondheid@vggm.nl. In ons dashboard vindt u behalve deze cijfers over de jongeren, meer cijfers over de gezondheid van inwoners in de regio (incijfers.ggdgm.nl).
GGD Gelderland-Midden is onderdeel van de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden GGD Gelderland-Midden Postbus 5364 6802 EJ ARNHEM
T E I
0800 8446 000 ggd@vggm.nl www.ggdgm.nl
Jaar van uitgave: 2024