02 De Eendracht Toelichting Bijlage 1 Beeldkwaliteitsplan De Eendracht
Tekst van het document
BEELDKWALITEITSPLAN
De Eendracht juni
2023 / revisie augustus 2025
COLOFON Stedenbouwkundig plan; Afdeling: Leefomgeving Team: Beleid Leefomgeving
Namens de projectgroep Terschuur Noord, Rosanne de Groot, projectleider. Barneveld, juni 2023, revisie augustus 2025
INHOUD VOORWOORD 1. 2. 3. 4. 5. 6.
INLEIDING EN CONTEXT STEDENBOUWKUNDIG PLAN / PREVIEW EN STRUCTUUR BEELDKWALITEIT OPENBARE RUIMTE BEELDKWALITEIT BEBOUWING DEELGEBIEDEN SPECIALS
witte stippellijn geeft het projectgebied weer
Oude schuur met wolfseind
Erfbeplanting, boomstructuren en houtwallen
Terschuurse boerderij
4
VOORWOORD EEN DORPSE SFEER, BOERDERIJ EN SCHUUR Ten noorden van Terschuur en de Hoevenlakense beek wordt een nieuwe woonwijk gerealiseerd. Uiteraard voorziet de nieuwe uitbreiding in de behoefte aan nieuwe woningen, aan de huidige eisen ten aanzien van verkeer en waterberging en duurzaamheid. Maar wat de wijk bijzonder maakt is de versterking van de identiteit. De Eendracht staat voor uniformiteit en eensgezindheid, voor samenwerking en harmonie en dat is wat we beogen voor alle toekomstige bewoners. In de dorpsvisie van 2016 hebben de bewoners zich uitgesproken over een dorpse sfeer, versterken van groen en ruimte en vooral een leefbaar en vitale gezonde buurt. “Een groene omgeving maakt je hoofd leeg en nodigt uit om te bewegen, te ontmoeten en te communiceren”. De Eendracht is in harmonie met haar omgeving. De historische opbouw van het landschap, van beekdal en veenontginning tot elzenbossen en haakse slagen zien we terug in de wijk; lange lijnen en een heldere structuur bepalen de identiteit. De verharding in de openbare ruimte vormt een basis van smaakvol grijze materialen, van gedurfd tot simpel waardoor de nadruk ligt op het groene karakter en de diversiteit aan beplantingen in de bestaande elzenstrook, de wadi’s, de raingarden en de groene erfafscheidingen die de wijk doorkruisen versterkt. Ter Schuur betekent: bij de Schuur en vandaar niet verwonderlijk dat
5
de bebouwing geïnspireerd is op de boerderijen met de karakteristieke kappen met wolfseind en de bijbehorende schuren. De materialen zijn zo gekozen dat deze opgaan in het landschap. De Eendrachtstraat verwijst naar de voormalige melkfabriek “De Eendracht”, gelegen achter huis “Terschuur”. De Terschuurse melkfabriek is lange tijd de belangrijkste in de gemeente geweest en heeft voor veel werkvoorziening gezorgd. Projectgroep Terschuur Noord
Het Tolhuis aan de Hoevelakenseweg
Omstreeks 1850
Huize Terschuur
Omstreeks 1870
Voerman & Paard
Omstreeks 1960
Stopplaats Terschuur
Omstreeks 2021
6
1.
INLEIDING EN CONTEXT
DE SLAGEN VAN TERSCHUUR Terschuur neemt samen met de omgeving van Zwartebroek, binnen de Barneveldse landschappen, een bijzondere plek in. Het gebied tussen- en rond de beide dorpen karakteriseert zich als voormalige veenontginning (Het Zwarte Broek), bekend als slagen- of strokenlandschap. Zwart verwijst naar het veen, broek naar nat - onbegaanbaar - (moeras)land. Dit gebied kenmerkte zich door uitgetrekte moerassen, vennen en heidevelden. De eerste bewoning en bewerking startte hier vanaf de hogergelegen dekzandruggen. De eerste uitdaging daarbij was het temmen van het wassende water. Men deed dit door het aanleggen van lange smalle percelen, de slagen. Deze percelen werden ontwaterd door een netwerk van sloten en waren vaak omringd door bomen en houtwallen. Het kostbare (hak)hout (uit houtwal en broekbosjes) werd gebruikt en/of verkocht als brandstof. De boeren hadden wat vee en verkochten takkenbossen en riet voor dakbedekking. De vervening, een bewerking die zich al vanaf de middeleeuwen grootschalig ontwikkelde vanuit het noordwest gelegen Nijkerkerveen, bepaalde ook hier lange tijd de dagelijkse gang van zaken. De geplande en gestructureerde werkwijze werd vaak vanuit hogerhand uitgezet en in gelijke stukken verdeeld onder ontginners.
Het rechtlijnig ontwateren van het moerasland, waardoor het veen gestoken kon worden, veroorzaakte het karakteristieke slagenlandschap, zoals we dat vandaag de dag hier zien. De ontginning van het Zwartebroek is vermoedelijk geïnitieerd door plaatselijke grondeigenaren. De rechtlijnigheid en strakheid van de ontginning in het Zwartebroek geeft aan dat hier sprake is geweest van uitgestrekt licht hellend land (NO - ZW) bestaande uit een gelijk pakket veen op het onderliggende zandpakket. Wanneer sprake zou zijn geweest van hoge zandruggen tussen het veen, zou de verkaveling bochtiger hebben gelopen.
7
Wat opvalt aan de ontginningsrichting tussen Zwartebroek en Terschuur, is dat het afwijkt ten opzichte van de ontginning bij het buurtschap Appel (Appelerbroek). Men vermoedt dat bij het dorp Zwartebroek de Bellamensbeek is gegraven om de ontginning vanuit Zwartebroek te kunnen starten. De Hoevelakense beek bij Terschuur - aan de zuidzijde van het projectgebied – is een natuurlijke valleibeek en daarmee een verveningsbegrenzing die de ontginningsrichting vanuit Terschuur bepaalde. Door de slechte kwaliteit van de grond, hadden de eerste bewoners en ontginners hier een zwaar en arm bestaan. Al eeuwen vormt de Hoevelakenseweg door Terschuur een belangrijke oostwest (Hessen)verbinding door ons land; Het Tolhuis, de stopplaats, Huize Terschuur en de vroegere stoomzuivelfabriek, herinneren aan deze belangrijke functie door de jaren heen. In de jaren zestig is deze oost-west verbinding door de A1 extra zwaar aangezet. Als kern heeft Terschuur zich vanaf de jaren 60 - vanuit de oorspronkelijke opzet aan de Hoevelakenseweg - langzaam doorontwikkeld tot aan de Hoevelakense Beek. De grondkwaliteit en het wegennetwerk zijn sterk verbeterd, de omgeving kenmerkt zich door agrarisch grondgebruik. De beek heeft door de tijd heen een steeds meer rechtgetrokken karakter gekregen.
Tot op de dag van vandaag kunnen de noordelijk gelegen percelen (waaronder het projectgebied voor de nieuwe wijk) in natte jaargetijden deels onder water komen te staan. Het oorspronkelijke lijnenpatroon aan de noordkant van de beek is nog te onderscheiden, maar is sinds 1850 wel een stuk minder kleinschalig geworden. Veel oude houtwallen, hagen en bomen (de oude erfgrenzen) zijn verdwenen. Daarmee is het groenbeeld anno 2023 wat minder divers en afwisselend geworden.
Landschapskarakteristiek:
Landschapskarakteristiek:
Hakhoutsingel langs kavelsloot Direct geworteld achter loods, met daarvoor een ruige strook met opslag
Kosgelegde 'slag' Ontwerptool voor 'losse waterbosjes'
De noord-zuid gelegen bomenstrook (voornamelijk elzen) wordt zoveel mogelijk binnen het nieuwe plan opgenomen, inclusief de bestaande sloot. Het ligt paralel aan de Eendrachtstraat en is een aantal jaren geleden landschapseigen als “volle strook” aangevuld op de al bestaande boomstructuur.
Aan de noordgrens van het projectgebied is een karakteristiek restant te vinden: een elzeneilandje, oftewel een slagje. Deze landschappelijke karakteristiek proberen we op vergelijkbare wijze terug te brengen binnen de nieuwe wijk.
Jonge elzen in de N-Z bomenstrook >>
Een deel van het elzeneiland >>
8
1.
INLEIDING EN CONTEXT
BESTAANDE KARAKTERISTIEKEN VORMEN DE BOUWSTENEN VOOR HET ONTWERP Voor het nieuwe stedenbouwkundige plan vormt het karakteristieke landschap de onderlegger. Dit functionele werklandschap combineerde vroeger al de waterlijnen met de groene erfafscheidingen; uit logica geboren met een natuurlijk afschot. Een prima basis voor het huidige klimaatadaptieve denken.
Het nieuwe plan kan goed in deze richtinggevende elementen worden opgehangen, waarbij we aan de randen en in 1 van de N-Z stroken het huidige maaiveldpeil inpassen. Op deze wijze ontstaat een interessante afwisseling tussen bestaande situatie en een nieuwe daar binnenin.
De oude slagen met daartussen de lange afwateringssloten zijn parallel aan de Eendrachtstraat nog deels te herleiden, de Hoevelakense Beek vormt een duidelijke zuidelijke begrenzing. Wat verder opvalt is het noordelijk gelegen “elzeneiland”, een losliggend slagje net buiten ons plangebied.
In aanvulling op de nog zichtbare groenstructuren planten we de nieuwe wijk in hoofdstructuur gebiedseigen aan, maar daarnaast dienen we ook te denken aan de klimaatverandering; hittestress, water vasthouden, biodiversiteit en toekomstbestendigheid, zijn begrippen die daar onlosmakelijk mee verbonden zijn.
Hieronder: De Hoevelakense beek stroomopwaarts en -afwaarts, met aan de Terschuurse zijde beekbegeleidende - gebiedseigen - boomstructuur.
9
Bellemansbeek (handgegraven)
ontginningslijn (ontwatering, oeverversterking, erfscheiding, geriefhout) strook / slag (varierend in haakse of schuine tussenslag)
Hoevelakense Beek (valleibeek)
Originele ontginningskenmerken zijn ten noorden van Terschuur nog steeds wel te herkennen, maar de fijnmazigheid tussen stroken en slagen en daarbij het functionele onderscheid tussen water, houtwallen, solitaire (tiend) bomen, heesters, hagen en onderbegroeiing is verzwakt. De landschappelijke bouwstenen vanuit de referentie vertalen we naar een ambitie voor Terschuur.
TERSCHUUR ANNO 2023
HOUTWALLEN + BOSPERCEELTJES
TE HERSTELLEN LANDSCHAPPELIJKE KAPSTOK
MOERAS- EN ZOOMVEGETATIE RABATTEN POELEN / VENNETJES / RIETGATEN (NATTE) GRASLANDEN
INZET LANDSCHAP
DIVERS PATCHWORK
VERVEEND LAND
LOGICA IN SYSTEEM IS BASIS VOOR NU BOUWSTENEN OUDE KARAKTERISTIEKEN WATERSPONS / VASTHOUDEN BEEKSYSTEEM EN SLAGENSYSTEEM
DEKZANDRUG
KLIMAATADAPTIEF EN DIVERS
GRADIENTRIJK
TRADITIONEEL NAAR NIEUW: WATER-CASCADE
10
EE RA
b en en
ND
gro
T TS CH
w
RA
lau
AT
SE
IJN
SL
D PA
G IN
NN GI NT EO
K OE
BR
ER
/T
D OU
AD EP
IE CT
RK
IJN
SL
KE
DU RO
NS
LANDSCHAPPELIJKE BENADERING
G IN
N IN TG ON
T IN
R HE
INLEIDING EN CONTEXT
KA
1.
NF
ND
AA ST
BE
E
MSTIG
N
OE
GR
NI
N
M
E JE
CO
AG
RP
DO
TOEKO
ND
A SR
U
BO
SL
T
E TG
CH
E TR
N
KE
K RO
R AA
M OR
EN
EN
T WS
E WEN
S: BEE
K VER
STERK
EN
INTERACTIE TUSSEN VERSTERKT BEEKDAL EN SLAGENPRINCIPE + (BESTAAND) WONEN AAN DE BEEK (LOOP)VERBINDING TUSSEN KERN TERSCHUUR EN NIEUWE WIJK, INVESTEER IN MEER HERINTRODUCTIE OUDE ONTGINNINGSLIJN, TER VERFIJNING VAN RUIMTELIJKE HOOFDOPZET EN GROENE KADERS HAAKSE TUSSENSLAGEN INZETTEN IN STEDENBOUWKUNDIG PLAN, DIVERS VAN TYPE EN FUNCTIE BREDER BEKEKEN VAN OOST NAAR WEST, DUS EEN DOORKIJK IN MEERDERE FASES NAAR DE TOEKOMST EN TOEKOMSTKANSEN VOOR DE BEEK RELATIE MET BEEK HEEFT MEERDERE VERSCHIJNINGSVORMEN, ZOWEL NAT ALS DROOG (WADISTRUCTUUR EN GROENE NOORD-ZUID LIJNEN TOT AAN BEEK) KANS OP CASCADE WATERSYSTEEM VAN BESTAANDE BEEK / BESTAANDE SLOOTSTRUCTUUR EN BOVENLIGGEND NIEUW INFILTRATIESYSTEEM AANTREKKELIJKE ROUTING RONDOM, DOORHEEN EN TUSSENDOOR, AAN DE WESTRAND HET KERKEPAD
11
Het nieuwe plan wordt opgezet volgens de nieuwste richtlijnen als het gaat om biodiversiteit, inclusiviteit, duurzaamheid en een adaptief-robuuste denkwijze. Dit begint met het in kaart brengen van de huidige situatie en gesteldheid van aanwezige groenblauwe structuren. Vervolgens is de uitdaging het integraal combineren van alle kansen en mogelijkheden.
De Hoevelakense Beek kan door de strakke noordkant opnieuw vormgegeven worden tot een klimaatadaptieve wijkstructuur van waaruit de noordelijke ontginningslijnen en slagen het nieuwe woongebied structureren en kleur + sfeer geven. Het resultaat is een prettig groene, leefbare, innovatieve en bespeelbare woonwijk.
De rechtlijnigheid biedt kansen voor een bebouwingsstructuur die natuurlijke ventilatie en luchtdoorstroming bevordert. Verderop in hoofdstuk 3 (groenblauwe structuren) is dit principe schematisch verbeeld.
Mocht er sprake zijn van verdere toekomstige uitbreiding van deze wijk, dan dient de beek, als hoofddrager in het Valleisysteem, een integraal ontwerponderdeel te zijn. Het slagenprincipe laat zich in dit gekozen ontwerpprincipe makkelijk uitbreiden, tot een blijvend herkenbaar en herleidbaar landschapssysteem.
12
Binnen het ontwerp van de openbare ruime wordt zoveel mogelijk ingezet op het minimaliseren van gesloten verhardingen. Het streven is maximale waterpasseerbaarheid wanneer sprake is van verharding en halfverharding. Het op te vangen en te infiltreren water wordt gesitueerd aan de oorspronkelijke ontginningslijnen, met daar haaks tussen de dwarsslagjes. Dit principe kan voor alle programmaonderdelen worden ingezet; van woonvelden, speelvelden, wadizones, tot aan de centrale hondenuitrenplek (HUP). De wijk kenmerkt zich straks door “zichtbare afwatering en infiltratie” en zal gezien de ondergrond en storende lagen (restveen en dekzandruggen vanuit stroomdal afzetting beek) een relatief groot oppervlak aan wadi’s in zich opnemen.
13
Het plan krijgt een maximale diverse (zoom-mantel) vergroening, waarbij wordt uitgegaan van gebiedseigen en karakterversterkend beplantingssortiment, in aaneengesloten lijnen opgehangen aan de landschappelijke onderlegger. Met gelaagdheid en opbouw van de beplantingsstructuren wordt in hoogte en context rekening gehouden met de opstelling van zonnecellen. Naast diversiteit is er in uitstraling aandacht voor jaarrond seizoensbeleving en de mogelijkheid beplanting toe te passen in wadisystemen. In afwijking van gebiedseigenheid kijken we ook naar meer diversiteit en hittebestendigheid in het sortiment zodat een vitale toekomststructuur wordt neergezet.
14
2.
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
STRUCTUUR IN RELATIE TOT ONTWERPHANDVATTEN De Eendracht wordt ontwikkeld aan de noordzijde van de Hoevelakense beek. Aan de zuidrand en parallel aan de Eendrachtstraat staan al diverse woningen. Ten zuiden van de beek is de plaatselijke voetbalclub gevestigd (aan de Sandersstraat). De wijk kenmerkt zich naast de landschappelijke kwaliteiten en aanknopingspunten, in een aantal deelgebieden, waarbij extra aandacht uitgaat naar de zogenaamde “Specials”. Deze deelgebieden en Specials (schoolzone, bakhuisjes (Tiny House) en de appartementen aan de beek) worden in de vervolgstappen -conform dit beeldkwaliteitsplan- verder doorontworpen.
15
Een aantal lange schuren ten noord-oosten van de bestaande bomenstrook moeten nog gesaneerd worden tot opnieuw te ontwikkelen gronden / kavels. Pas als alle schuren (asbest) gesaneerd zijn, wordt inzichtelijk in hoeverre de bomenstrook behouden kan blijven en op welke wijze deze strook zijn definitieve vorm en inrichting gaat krijgen. Dit stedenbouwkundig plan gaat uit van volledige inpassing van de strook en tussenliggende sloot, dus behoud op huidig maaiveldpeil. Bomen die moeten verdwijnen door de sanering en de wijkrouting, vervangen we door andere gebeidseigen soorten, zodat in de nieuwe wijk een nog diverser strook-assortiment ontstaat. We sorteren nu al wel voor op een groenvisie voor deze strook en reserveren alvast wat opties voor doorsteekjes in de vorm van een halfverhard wandelpad.
Hiernaast de oriëntatie van het plangebied ten opzichte van het noorden.
16
93 m²
4.80
4.80
0
.0
R8 0
.0
R6
1.237,50 m²
kiss 'n ride strook
2m achter voorgevel?
4.00
miva
53 PP
damwand voorde grasklinker ntb
0
.0
R6
5.40
5.10
5.10
5.10
5.40
162 m² 162 m² 5.40
.0
R6
0
5.50
23 PP
5.50
doorstroom water
R6 .0
R6 .00
0
.0
R6
pa rk eig ere 2x en te n op rre in
4.80
bestaand raster
4.80
6.30
24.00
4.50
6.00
containeropstelplaats
inrit 4.80
inrit
6.30
5.70
inrit
3.50
122 m²
115 m²
115 m² 115 m² 122 m²
4.00
3.50
inrit
4.00
5.00
inrit inrit
6.30 6.30
5.70
5.00 6.00 3.50
4.80 4.80
110 m² 3.50 6.30
5.70
inrit
123 m²
R5
123 m²
21.50 R6
inrit inrit
6.30
inrit
5.00
4.15 5.50
R6 .00
146 m² 8.00
5.00
.00
R4
14.52
3.50 3.50
31 A
be ve staan rba d nd hek me ha t sc nd ho have uw ing n in an g
5.00
0
5.70
4.80 10.00
10.00
.0
R6 0
4.00
177 m²
4.00 21.00
5.50 .0 0
6.10 5.80
6.10 5.80
inrit
6.00 3.90
14.00
6.30
10.20
31
inrit 6.30 6.30
inrit inrit
101 m²
101 m²
6.30
9.80
3.50
76 m² 73 m² 76 m²
76 m² 73 m² 76 m²
3.50
3.50
6.10
6.10
3.50 9.80
6.30
101 m² 1.20
6.40
6.40
8.00
6.30
6.30
inrit inrit
177 m² 101 m² 5.70 6.10
6.10
inrit 8.00
8.00 6.30
10.20
3.50
5.10 6.10
6.10
3.50
3.90
3.50
5.10
8.00
6.30
80 m² 76 m² 76 m² 80 m² 6.40
80 m² 76 m² 76 m² 80 m² 6.40
4.00
R5 .00
5.10 5.10 5.40
119 m²
119 m²
inrit
6.30
bufferstrook
631 m²
A
29
0
R4 .2 R1
.0
5.50 5.70
29.89
10.00
33
be st 3 wo aan 5 be ning de ho ud te en
168 m²
5.10
18
432 m²
418 m²
305 m²
293 m²
293 m²
306 m²
5.00
10.00
183 m² inrit 6.30 6.30
152 m² .00
101 m²
0
4.00
4.00
inrit
inrit
129 m²
129 m²
5.70
cop inrit 12.50
15.00
5.10
R6.00
5.10
5.50
83 m²
inrit
110 m²
110 m²
207 m²
183 m²
2m achter voorgevel? 4.80
6.00
R5
110 m²
117 m²
124 m²
117 m²
124 m²
117 m²
117 m² 5.10
8.00
5.70
5.00
19.78 22.50
6.30 8.00
128 m²
m²
29 1.066 m²
185
4.00
176
157 m²
23.00 5.00
N om ieuw .K AN e slo DA ot T?
bo
aanpassing buiten plangrens?
4.80
pa eig rkere 2x en te n op rre in
781 m² 4.80
0
571 m²
558 m²
558 m²
16
558 m²
6.00
Overgang bestaande grondwal nog in overleg
5.10
779 m²
5.10
117 m²
5.10
10.00
34.91
350 m²
333 m²
533 m²
5.00
117 m²
19
5.10
146 m²
10.00
10.00
10.00
10.00
839 m²
S
19
5.10
5.10
00
0.
117 m²
5.40
R1
3.00
381 m²
bestaand raster
HUP
00
R8.
117 m²
0
.0
R5
T
trafo
m lka st
str gla aa sv l 20 ez e
5.50
5.50
117 m²
4.50
4.50
HUP
containeropstelplaats
0
.0
R6
214 m²
m²
113 m²
110 m²
50
2.4
23.00
R5.00
0
.0
.0
SCHOOLZONE
R2
trafo
6.50
117 m²
0
.0
R5
153 m²
24.00
waterberging uit te werken op eigen terrein
251 m²
235 m²
235 m²
235 m²
25.00
13
25.00
14
6.00
5.00
3.75
R5.00
HUP
11
235 m²
251 m²
7.20
7.20
15
6.00
T 4.15
4.50 5.70
6.50
143 m²
112 m²
106 m²
23.00
4.50
4.50 5.10
5.00
0 .0 R6
165 m²
S
3.75
4.50 5.70
5.10
5.00
18 PP
117 m²
4.50 21.00
21.00
G
8
165 m²
4.50
106 m²
213 m²
4.80
12
106 m² 106 m²
4.80
213 m²
4.80
10
145 m² 107 m²
107 m²
9
107 m²
197 m²
107 m²
204 m² 107 m²
9
107 m² 107 m² 204 m²
0
.0
R6
0 .0 R2
117 m²
4.50 5.40
213 m²
12106 m²
22.00
22.00
4.80
597 m²
4.80
R5 .0 0
213 m²
SCHOOLZONE
kiss 'n ride strook
6
5.10
417 m²
damwand
5.00
5.00
0
.0
R6
5.10
5.10
+4.80
schouwpad
87 m²
1 87 m² 19.35
R6 0
.0
toevoegen stapstenen
0
.0
R5
53 PP
5.10
0 .0 R5
5.40
0
miva
93 m² 87 m² 87 m²
87 m² 87 m²
87 m² 87 m² 93 m²
inrit
bijz. inritconstr.?
294 m²
279 m²
3
279 m²
279 m²
4
336 m²
294 m²
3
5.10
294 m²
4.80
.0
m²
de
an
m² sta
be
bestaande sloot en bomen uitgeven?
23.00
152 m²
talud van bestaande slootinsteek naar nieuw schouwpad peil
4.00
135 m²
11.90
Eendrachtstraat .00
R3
3.50 1.80
bestaande perceelgren s
Sandersstraa t
Nie ove uw tr r b otto est ir aa para nd e b llel rug
0
93 m²
2
635 m²
28.50
5
4.80
R4
² 1m
149
CH EC
Km et
/01
27
g be loba sta le an loca de bo tie om
an ha de sl nd ha oot ve n
sta
Be
.0
19 15
34
R3
18
2.169 m²
19.35
inrit
4.80
ondergrondse containers???
+4.20 (bestaand mv)
7 3
16 56 m²
218 m²
0
R2
19 brug
0 .0 R6
119 m²
.0
0
R5
bomen verw.
S 5
0
bijz. inritconstr.?
5.70
36 PP
+5.25
S
informeel halfverh ardingspad binnen schouw watersch ap
.0
0
11
S .0 R6
12
S R6
352 m² 153 m² 397 m² 269 m²
13 14 15
74 m²
12 10 9
9
G
5.00
5.00
T
trafo
7
16 appartementen
+4.20 (bestaand mv)
5.000 m²
Inrichting waterbergingsgebied nader te bepalen
24
S
8
6
1 3 4 3
geschoren haag
+5.25
+4.80
0
de
an
sta
Be
ot
slo
.
en
ats
rpla
) ve
AU W
(BL
be Nieu sta an w tro d fie tto tsp ir pa ad ralle ge situ l aan ee rd
concept stedenbouwkundig ontwerp
6
1
N
Terschuur Noord DE EENDRACHT 6/0
weg
A0 | 1:500 15 juli 2025 |
aanpassing zuidzijde na uitspraak RvS Blankenhoefse
17
boom verw.
.0
2 5
7
R6
geschoren haag geschoren haag
100 m²
.0 R6 0
.0
6.00
146 m²
135 m²
146 m²
151 m²
13 juni 2023 - wig uit plan gehaald ivm grondruil Van Korlaar
5.50
18
3. OPENBARE RUIMTE LINK MET HET BESTAANDE LANDSCHAP De nieuwe woonwijk wordt opgebouwd door een lijnvormige landschapseigen hoofdstructuur (gebaseerd op het slagenprincipe). De bestaande noord-zuid georiënteerde elzenstrook en een aantal belangrijke sloten worden binnen deze opzet fraai ingepast. Aan de noordwestrand bevindt zich nog een klein elzeneiland, een soort slagje. Deze wordt opgenomen als rand van de wijk en gekoppeld aan een nieuwe poel. De ligging en context van deze ontwikkeling resulteert in een sterk natdroog karakter, een belangrijke ontwerpbasis. Het bergen en infiltreren van hemelwater wordt slim gecombineerd tot een robuust groenblauw systeem, dat zich kenmerkt door wadi’s, met daarin opgenomen de groenstructuur en uitdagende speelzones.
Door in hoofdstructuur van buiten naar binnen te denken is een bijzondere opzet ontstaan, die vanuit de wijk het omliggende landschap makkelijk bereikbaar en beleefbaar maakt. Door behoud van bestaand maaiveld binnen de elzenstrook en ruimte voor de omranding van de wijk, blijft de link naar de huidige situatie herkenbaar in de nieuwe ontwikkeling. Bijzonder is de aanleg van het Kerkepad langs de westzijde van het gebied (denkbeeldig in lijn met het pad vanuit Dwarsakker, vanuit Zwartebroek) en daarop aanlsuitend een brug over de Hoevelakense beek richting de sportvelden van Terschuur.
hieronder in een notendop de landschappelijke ontwerphandvatten die we in De Eendracht terug willen zien: sloot, zaksloot, zakberm en ruig groenblauw netwerk
19
bomenstructuur grotendeels gebiedseigen toepasssen wadi’s bio- en gradiënt divers inrichten
potentiële zones voor: overhoekjes, ruigtezone en een rustgebiedje schouwpaden zoveel mogelijk in gras en open zand zandbaden vogels
20
3. OPENBARE RUIMTE MAATREGELEN VANUIT ECOLOGISCH ONDERZOEK Binnen het projectgebied heeft - na een quickscan flora en fauna soortgericht ecologisch onderzoek* plaatsgevonden, om te beoordelen of de realisatie van de nieuwe wijk redelijkerwijs uitvoerbaar is binnen de kaders van de wet natuurbescherming. Het onderzoek wijst uit dat binnen de invloedssfeer van de werkzaamheden beschermde functies van huismus (nestlocaties), gewone dwergvleermuis (verblijfplaatsen) en steenuil (essentieel foerageergebied) aanwezig is. In het plangebied zijn geen beschermde functies van steenmarter, bunzing, hermelijn, wezel, sperwer, ransuil, kerkuil, gierzwaluw en grote modderkruiper aangetroffen. Het aanvragen van een ontheffing of het nemen van maatregelen voor deze soorten is niet nodig.
De uitkomst van het onderzoek schrijft maatregelen voor. Naast compenserende voorzieningen buiten het plangebied, betekent dit binnen de grenzen van de wijk dat we permanente alternatieve voorzieningen gaan treffen voor huismussen en de gewone dwergvleermuis. De nieuwe bebouwing dient hierin te voorzien. Deze voorzieningen bestaan uit inbouwstenen (verblijf vleermuis) in de kopse spouwmuur van nieuwbouwwoningen, met een invliegopening geïntegreerd in de gevel. Voor huismussen worden ook permanente alternatieve nest- en rustlocaties ingebouwd. De bestaande noord-zuid bomen, de wijkranden, de schouwpaden en een aanvullend R003-1280438VSX-V02-kzo-NL gebiedseigen sortiment, gaan er in combinatie met biodivers ingerichte wadi's voor zorgen dat deze dieren zich verspreid door de wijk opnieuw kunnen vestigen en (deels) kunnen foerageren. Het foerageergebied van de steenuil wordt het sprake omringende landschap woonblokken in te bouwen. Er is in formeel van een wettelijk verplichtegeoptimaliseerd. compensatie van acht Kenmerk
vleermuisverblijfplaatsen (twee maal vier) en een bovenwettelijke compensatie van twee vleermuisverblijfplaatsen. Figuur 4.3 geeft een voorbeeld hoe de inbouwsteen er uit ziet. De inbouwsteen wordt omgeven door de spouwmuur in de nieuwbouwwoningen, waardoor een extra thermisch, bufferend vermogen ontstaat. In de gevel wordt een opening gemaakt waardoor de invliegopening toegankelijk blijft.
maatregelen in de vorm van permanente alternatieve verblijfs- en rustplekken (inbouw), gebiedseigen sortiment, in te passen bestaande structuren, rust- en resthoeken
21
huismus
gewone dwergvleermuis
kerkuil
inbouwkast en vliegopening voor doelsoorten Figuur 4.3 Voorbeeld van de inbouwsteen die wordt geïntegreerd in de rustgebiedje gevels Met het zodanig inbouwen van dit aantal en type vleermuisverblijfplaatsen wordt voldaan aan de
22
3. OPENBARE RUIMTE GROEN - BLAUWE STRUCTUUR (SYSTEEM) Het robuust groenblauwe systeem binnen de wijk gaat bestaan uit een netwerk van waterretentie voor inundatie van de beek, wadi’s, zaksloten en ten zuiden van de schoolzone een raingarden. Uitgangspunt daarbij is dat hemelwater zichtbaar wordt afgevoerd naar de daarvoor aangewezen infiltratielocaties. Uitzondering is de schoolzone, waarbij deels gebruik wordt gemaakt van ondergrondse waterberging. Wadi’s zijn vormgegeven laagtes van 50 cm diepte, waarin 30 cm water kan worden geborgen. Door de doorlatende ondergrond wordt het water geïnfiltreerd in de bodem. De wadi's worden voorzien van drainage en regelputten. Doordat systemen deels aan elkaar gekoppeld zijn, is er sprake van compartimenten; het water wordt zo lang mogelijk (binnen de wijkstructuur) vastgehouden. Bij zeer grote en langdurige wateraanvoer loopt het syteem gecontroleerd over naar de ingepaste bestaande sloten in- en rond de wijk, voordat het uiteindelijk in de Hoevelakense beek terechtkomt.
Inundatie beek
23
een zaksloot natuurlijk verruigd en daaronder een speelaanleiding (stapstenen) op een wadibodem
Door de wadizones zoveel mogelijk te combineren met groenstructuren, ontstaat een vitaal en koelend (afwisseling tussen zon-schaduw en verdamping door bomen) groenblauw wijksysteem. De wadi’s zijn vrij toegankelijk en vormen een groene route door de de wijk. In de huidige situatie kan de Hoevelakense beek bij hevige en langdurige regenval, vooral in de winterperiode, overstromen op de omliggende weilanden. Met modelberekeningen (GIS) uitgevoerd met de klimaatscenario’s voor 2050 en het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) is een volume van 2.479 m³ inundatie bij een T=100 situatie berekend. Het plangebied is aan de zuidwestzijde dusdanig ingericht zodat het genoemde volume binnen het plangebied geborgen kan worden. Zo wordt het maaiveld daar niet opgehoogd. Het gebied blijft onbebouwd en biedt ruimte voor groen, spelen/wandelen en waterretentie voor inundatie vanuit de beek. Zie voor meer info het waterhuishouding- en rioleringsplan.
zaksloot en/of plasberm infiltreert en stuurt hemelwater
los vormgegeven laagtes en geultjes dragen ook bij aan waterinfiltratie
spontane opslag in waterlijnen en laagtes stimuleren we
De rechtlijnige opzet van het plan, versterkt door de wadisystemen, de bestaande bomenstrook en de haakse tussenslagjes (veld of wadi), maken dat er een natuurlijke koelende ventilatie tussen de verschillende bouwblokken ontstaat. De figuur links illustreert deze werking op abstracte wijze. In Nederland waait overwegend zuidwesten wind, dus veelal vanuit het beekdal van de Hoevelakense beek. Dit gegeven brengt gunstige condities tot in de wijk, zeker als de hoofdstructuurdrager - de beek - in de toekomst, richting het westen, verder wordt versterkt. Denk hierbij aan het laten meanderen van de waterlijn en het verder vergroenen door middel van beekbegeleidende beplanting. Dit is een belangrijk instrument om hitte-eilanden binnen een stedenbouwkundige structuur zoveel mogelijk te voorkomen. De relatielijnen naar het bestaande lagergelegen landschap (Kerkepad, noordrand, zuidelijke beekrand en de oostelijke wijkingang) versterken deze ventilatiewerking.
Welke middelen zetten we ZICHTBAAR in? - cascadeverloop van hoger nieuw maaiveld naar bestaand watersysteem - bestaande sloot handhaven, aan de randen en in de noord-zuid bomenstrook - zaksloot (een ondiepe geul die zich met water kan vullen) - zakberm (een aflopende berm met een laagte waar water kan inzijgen) - poel / veengat / rietgat / drinkplaats (herkenbare streek-karakteristieken) - raingarden (innovatieve combi tussen fraaie beplanting en waterinfiltratie) - gradiënt in hoogteverloop (biedt biodiversiteit in wadibodem en groensortiment) - waterretentie, gekoppeld aan de appartementen, passend bij het zuidelijke beekdal
est
dw
zui
Door de rechtlijnige opzet en gestructureerde openheid, ontstaat een natuurlijke ventilatie door de wijk
24
3. OPENBARE RUIMTE GROEN - BLAUWE STRUCTUUR (TECHNIEK) De techniek van de groen-blauwe structuur kenmerkt zich door de eenvoudige aanpak gecombineerd met het wijkgroen (vormgegeven als zaksloot of plasberm, bijvoorbeeld). De vraag daarbij is hoe we het hemelwater van de verhardingen op de juiste bergingsplek gaan krijgen. Dit doen we door het afschot in de verhardingen sturend te begeleiden door middel van verschillende typen opsluitbanden, soms verhoogd, soms verlaagd. Op een aantal locaties werken we met (mol)goten, roostergoten, laagtes, of funderen we een (weg)berm deels met ingezaaid grasbetonsteen.
water via grasberm - onder verval - naar een wadizone leiden. Dit kan ook via een voorde of goot
25
het plaatselijk verlagen van trottoir of trottoirband, werkt ook sturend
Een opvallende verschijning binnen deze technische elementen is de Raingarden ten zuiden van de schoolzone. Dit is een constructief, met verhoogde randen opgebouwd bakelement, waarbinnen bloeiende vaste planten en heesters op een granulaatpakket groeien. Binnen dit principe wordt in- en onder het granulaat hemelwater opgevangen en gebufferd. De omranding van de raingarden kan als zit- of balanceerrand worden vormgegeven, ook kan er een speelse "plankenroute" in worden aangebracht. In de vervolgstappen wordt dit element nader vormgegeven.
water - constructief - begeleiden naar een wadi-zone, door wadiband, verloopband, of figuratieve goot
Raingarden met bloeiende planten en vormgegeven omranding
1.0
2.5
1.0
3.0 mtr minimaal
7.5 mtr wadi-bodem beschikbaar
schouwpad aan een laagte
rietgat
oevervegetatie langs een natte lijn
van sloot naar zaksloot of zakgoot
aangelegde poel als referentie voor de noordrand, het omringende schouwpad is toegankelijk
26
3. OPENBARE RUIMTE GROEN - BLAUWE STRUCTUUR (BEELD) Een groot deel van de openbare ruimte wordt ingezet voor zichtbaar water vasthouden, vertragen en infiltreren. De grotere lange wadi’s worden voor wat betreft bodemoppervlak maximaal ingezet, het taludverloop is steil, conform de gemeentelijke standaard vormgegeven. Om deze structuren door middel van groeninrichting wat diverser in aanblik en eco-waarde te krijgen, verhogen we de nat-droog gradiënten binnen het wadiprofiel. Door het plaatselijk verdiepen van de bodems en het inpassen van de zogenaamde “natte lijn”, een ondiep zakslootje, vergroten we de diversiteit in beplantingsstructuren binnen de wadisystemen. We willen water maximaal vasthouden in de laagtes, maar daarbij ook verschillende groentypologiën ontwikkelen. Denk hierbij aan plantsoorten en kruidenmengsels die gewend zijn aan wisselende waterstanden.
B13
A. referentie lagergelegen bomenveld
De schetsen aan de linkerzijde illustreren deze gedachte, waarbij de lange noord-zuid wadi in de volgende groentypologiën is te verdelen: een structuur van wilgen en bomen tussen rijbaan en de "natte lijn", moerasbeplanting aan de oevers van de natte lijn, de restbreedte van de wadibodem in kruidenrijk gras en verspreid door de wadi heen solitaire "wadibomen". De bestaande straks lagergelegen (A) noord-zuid bomenstrook (oostelijk van de lange wadi) gaat in dit verhaal op eigen wijze meedoen. Aan de rechterzijde een abstracte weergave van de koppeling via informele wandelpaadjes (B) onder de bestaande bomen door, richting woonvelden. Op enkele plekken vindt een passage (C) over de bestaande sloot plaats.
B15
B. referentie van een informeel halfverhard wandelpad
C. referentie passage over een sloot
27
B14
Regenpijp met bladvang rijbaan
P-vak
voetpad
perceel
min. 0.30
min. 3.00
Krat minimaal 0,30m van de erfgrens
Krat minimaal 3m uit gevel
Principevoorstel werking infiltratievoorziening op eigen terrein. Overstort via brievenbus constructie: - ''Brievenbus'' plaatsing op perceel - Brievenbus overstorten op openbaar terrein 28
3. OPENBARE RUIMTE HEMELWATER PARTICULIER Niet alleen in de woonwijk wordt het regenwater geborgen en gedoseerd afgevoerd. Dit principe wordt ook op perceel niveau toegepast. Op ieder grondgebonden perceel worden in de tuin infiltratiekratten aangelegd voor de berging en infiltratie van regenwater. Het dak van de woning en eventuele bijgebouwen als garage worden op de voorziening aangesloten. Alle regenpijpen worden voorzien van een bladvanger. De Infiltratiekratten hebben een inhoud van minimaal 1 m³ en aanbevolen wordt deze op 3 meter van de woninggevel te plaatsen. Verder moet het infiltratiekrat op minimaal 30 cm van de zijkant van de perceelsgrens liggen, worden omhuld met minimaal 30 cm drainzand. en voorzien van 2 grondboringen onder de infiltratiekratten (rond 200 mm diepte 1,5 meter). Deze boorgaten worden gevuld met drainagezand. De overloop van de infiltratiekratten vindt op de perceelgrens via een overstort aan de voorzijde van de woning plaats. Naast een ondergronds infiltratiekrat in de tuin plaatst de ontwikkelaar in de achtertuin een regenton op ieder grondgebonden perceel. De regenton komt in de achtertuin en heeft een capaciteit van 250 liter. De regenpijp voert het regenwater af naar de regenton. De overloop van de regenton wordt ondergronds aangesloten op de infiltratiekratten. De regenton en infiltratiekratten worden door de ontwikkelaar aangelegd.
De perceeleigenaar wordt eigenaar voor beide voorzieningen en zijn verantwoordelijk voor het goed blijven functioneren.
29
30
3. OPENBARE RUIMTE BESTAANDE GROENSTRUCTUREN, TE VERWIJDEREN EN NIEUWE BOMEN De bestaande in te passen bomen worden verder aangevuld met divers en veelal gebiedseigen sortiment. Ten behoeve van de aanleg van de nieuwe wijk moeten er ook bomen verdwijnen, maar deze worden in het nieuwe (hogergelegen) maaiveld weer aangevuld met nieuwe bomen.
Binnen het nieuwe bomenbestand wordt rekening gehouden met zonnedaken, toch streven we naar pleksgewijze toepassing van grote (toekomst) bomen. Ruimte hiervoor vinden we in de lange centrale wadizones en groepsgewijs langs het kerkepad, aan de westrand van de wijk.
Binnen de noord-zuid elzenstrook gaan we een aantal jonge elzen verplanten en een plek geven elders binnen de wijk. De oudste bomen krijgen hierdoor wat meer lucht en ruimte, de sloot tussen de bomen wordt plaatselijk iets meer vrijgemaakt. De praktische haalbaarheid van het behoud van de oude elzen direct achter de schuren, is nog afhankelijk van de (asbest)sanering ter plaatse. Het vermoeden voor nu is dat we een aantal bomen moeten terugzagen (hakhoutbeheer), waarbij de wortelpakketen in stand kunnen worden gehouden. Ze zullen dan weer opnieuw uitgroeien tot volwassen elzen.
Ons wijkontwerp houdt rekening met de in te passen groenstructuren, maar toch kunnen er knelpunten ontstaan in bijvoorbeeld de ondergrondse kabels en leidingen of nieuwe riooltrajecten. Bestaande bomen die niet kunnen worden ingepast worden door nieuwe soorten vervangen.
De vrijgekomen ruimte vullen we aan met diverse soorten nieuwe bomen en combineren we met kleine speelaanleidingen, wandelpaadjes en zitplekjes onder de bomen. Op deze wijze maken we de huidige bomenstrook biodiverser, duurzamer en vitaler. Een mooi onderdeel van een groen wandelrondje door de wijk.
31
De Meuhoek nabij Halle, een beschermd cultuurlandschap (coulissen), bestaande uit knotelzen, knotwilgen en eiken. Typische kensoorten die ook in het slagenlandschap bij Terschuur horen.
32
3. OPENBARE RUIMTE NIEUWE BOMEN (INDICATIEF)
zomereik - Qeurcus robur
es - Fraxinus americana
berk - Betula pendula
okkernoot - Juglans regia
appel cv. - Malus domestica
esdoorn - Acer campestre
zwarte els - Alnus glutinosa
schietwilg - Salix alba
moeraseik - Quercus palustris
peer cv. - Pyrus communis
zachte berk - Betula pub.
valse Chr. doorn - Gleditsia triac.
33
34
3. OPENBARE RUIMTE BOSPLANTSOEN Op een aantal locaties passen we heesterbeplanting toe in de vorm van groepen bosplantsoen. In combinatie met boomgroepen en een onderlaag van ruig gras, of lagere (moeras)beplanting vormt deze gebiedseigen mix een zoomvegetatie. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen bosplantsoen dat tijdelijke overstroming verdraagt (kensoorten vochtig; zoals wilgstruweel), traditioneel (droog) en meer cultuurlijk + bes- bloemdragend (zoals hulst, boerenjasmijn, mispel, boerensering, krentenboompje en vlinderstruik).
35
kruipwilg
geoorde wilg
grauwe wilg
Salix repens
Salix aurita
Salix cinerea
hazelaar
meidoorn
sleedoorn
sporkehout
lijsterbes
Gelderse roos
Corylus avellana
Crataegus monogyna
Prunus spinosa
Frangula alnus
Sorbus aucuparia
Viburnum opulus
3. OPENBARE RUIMTE HAGEN EN KLIMPLANTEN
veldesdoorn / Spaanse aak
beukenhaag
haagbeuk
meidoorn
taxus
Ligustrum ovalifolium
Acer campestre
Fagus sylvatica
Carpinus betulus
Crataegus monogyna
Taxus baccata
wilde wingerd
bosrank
bruidssluier
kamperfoelie
doornloze braam
blauwe regen
Parthenocissus quinquefolia
Clematis montana (cult.)
Fallopia aubertii
Lonicera Henryi
R. fruticosa "Chest. Thornless"
Wisteria sinensis
HEDERA ALS HOOFDSOORT, REST IN COMBI-MIX
ligusterhaag
36
3. OPENBARE RUIMTE KRUIDACHTIGE- EN BLOEMRIJKE MENGSELS Binnen de woonwijk passen we zoveel mogelijk "bloemrijk grasland en ruigte" toe. Deze mengsels zijn divers van samenstelling en zorgen voor een sterke gebiedseigen vestiging. Per locatie zal het mengsel geselecteerd gaan worden, er is namelijk verschil tussen bijvoorbeeld ontwikkeling in wadistroken, onder de bestaande bomenstrook, of aan de westrand bij het kerkepad en het bestaande weiland. Mengsels kunnen bestaan uit tweejarigen, die voor een kleurrijke opstart bijgemengd kunnen worden met bijvoorbeeld klaprozen, korenbloem en bolderik. Dit soort structuren verlangt een extensief beheer, waarbij in de bermen aan de rijweg of trottoir een strookje "kort terug gemaaid" gaat worden. Een goed werkend kruid- en bloemrijk systeem levert waardplanten voor diverse soorten insecten op.
mengsel A6 (Cruydt Hoeck) als referentie voor een akkerrandmengsel aan de westrand van de wijk (kerkepad)
37
Hierboven een indicatie van de belangrijkste mengsels opgehangen aan de landschappelijke hoofdopzet. Voor alle meer standaard - of bermgerelateerde graszones binnen de wijk geldt dat ze verruigend beheerd gaan worden. Uitzondering hierop zijn de formele speelvelden, deze worden regelmatig gemaaid.
mengsel G2 (Cruydt Hoeck) als referentie voor een wadi-mengsel, voor een kleurrijke opstart wordt 20% akkerkruid bijgemengd
mengsel B6 (Cruydt Hoeck) als referentie voor een N-Z bomenstrookmengsel, waarbij in vochtige zones Fluitekruid ontwikkelt
38
3. OPENBARE RUIMTE ERFAFSCHEIDINGEN PRIVE & HAGEN OPENBAAR Erfafscheidingen zijn maximaal vergroend door middel van lage en hoge hagen of begroeiing met klimplanten. De voorzijden van erven krijgen lage hagen van max 80 cm hoog, op enkele achtergrenzen hagen van max 200 cm hoog. Rond enkele parkeerhoven, de HUP, de schoolzone en de westelijke landschapsrand (kerkepad) staan hagen op openbare grond.
Daarnaast gelden op sommige locaties (zuidzijde bij sportvelden en noordzijde bij schoolzone) geluidsabsorberende normen in de vorm van zwaardere gesloten schermen (10 kg/m2). Deze locaties zijn op de linkerkaart aangegeven.
Zij- en achterkanten worden uitgevoerd in dubbelstaafmat stalen hekwerk kleur standaard zwart -, 2.0 mtr hoog. Onderscheid wordt gemaakt tussen een variant met- en een variant zonder poort (als toegang op een achterpad).
dubbelstaafmat principe
39
soms met poort aan achtergrens
eindbeeld is jaarrond groen
Hierin zijn 2 onderverdelingen vastgesteld: 2.0 (woningen zuidzijde) en 2.5 mtr (zijde school) hoog. Voor iedere variant schrijven we jaarrond groene begroeing voor in de vorm van diverse klimplanten (hoofdsoort Hedera). Deze basisklimmer kan worden aangevuld met aanvullende (bloeiende) klimplantsoorten (zie onderdeel klimplanten).
lage haag aan voorzijde van erven, hoog achter
principe geluidsremmende constructie (10 kg/m2)
40
3. OPENBARE RUIMTE VERKEERSSTRUCTUUR Het gebied is ingericht met woonstraten die onderdeel uitmaken van 30 km zone's, De wijk wordt aan twee zijden op de Eendrachtstraat ontsloten. Voor langzaam verkeer (fietsers en voetgangers) worden daarnaast richting Terschuur, vrijliggende fiets- en voetpaden tussen school en Eendrachtstraat en aan de zuidzijde van het plangebied gerealiseerd. De groenblauwe zones zijn te bereiken/ doorkruizen door wandelpaden De Eendracht kenmerkt zich door een simpel doch rechtvaardig verhardingspallet. Binnen deze wijk wordt gebruik gemaakt van elementverhardingen, waarbij aansluiting wordt gezocht bij de agrarische sfeer en logica; een vloer in grijstinten, robuust en stevig. Samengesteld in verschillende formaten (keiformaat en dikformaat) en verbanden + verschil in (suggestieve) molgoot en mix, is er onderscheid tussen rijbanen, parkeerplaatsen, trottoir en pad, zonder te opzichtig en gezocht in
de basisgedachte is een simpele ingetogen grijze vloer
41
kleuraccentuering te zijn. Deze ontwikkeling vraagt een klimaatadaptieve benadering, waarin een bijzondere rol is weggelegd voor waterpasserende verharding. Om hittestress te voorkomen is het zaak slim te combineren tussen dubbel oppervlaktegebruik (water zoveel mogelijk direct onder de verharding infiltreren en/of bergen) en rekening te houden met zon- en schaduwzones. Dit betekent dat wij zoveel mogelijk zoeken naar waterpasserende of halfverharde oplossingen, zonder daarbij het functionele en comfortabele uit het oog te verliezen. De functionele bestrating zal bestaan uit een combinatie tussen gebakken klinker (trottoir) en betonelementen (rijbaan en parkeren). Parkeervakken in hofjes worden waterpasserend uitgevoerd, waarbij gebruikt wordt gemaakt van grasbetonsteen, ingestrooid met fijn split. Informele wandelpaden en doorsteekjes worden uitgevoerd in halfverharding.
grijstint in halfverharding
grasbeton + ingestrooid grijs split
42
3. OPENBARE RUIMTE VERHARDINGEN
rijbaan: BSS KF gemeleerde grijze deklaag, keperverband
trottoirs: BSS DF grijze deklaag halfsteensverband, haaks op de band
43
fietspaden: rood asfalt, conform standaard Barneveld
langsparkeervakken verhoogde trottoirs: BSS KF donkergrijze deklaag
parkeervakken in hofjes: grasbetonsteen grijs, met split afgevuld nuance grijs
geleideband: trottoir en parkeren hoog standaard grijs, beton
wandelpaadjes en doorsteekjes: halfverharding grijs mix Achterhoeks Padvast
opsluitband: onder klik en afstroom water standaard grijs, beton
keerlussen en bermfundering: grasbetonsteen, ingezaaid met graszaad
een aantrekkelijk speellandschap en ingetogen “natuurlijke ogende” speelvoorzieningen worden vervlochten in de wijkstructuur
44
3. OPENBARE RUIMTE SPEELLANDSCHAP Spelen in de Eendracht kan op drie locaties en binnen een informele setting. Alle wadi’s zijn toegankelijk en zijn door het wijknetwerk (trottoir en paadjes) verbonden met elkaar. Met name de bestaande bomenstrook en de diverse landschappelijke randen van de wijk lenen zich uitstekend voor het ontdekken van- en het struinen door de wijkruimte. De speelroute door de noord-zuid bomenstrook dient in de volgende ontwerpstappen verder uitgewerkt te worden, in dit beeldkwaliteitplan is naast de locaties de sfeer en ambitie weergegeven. De gedachte is dat naast de aangewezen wandelstructuur ook een informeel netwerk ontstaat, zogenaamde smokkel- of olifantenpaadjes.
robuust spelen en speelaanleidingen zullen afgewisseld worden door formele toestellen
waterspelen gekoppeld aan de bestaande noord-zuid bomenstrook
45
speelvelden liggen in de buurt van of deels in de wadi’s
de wijkstructuur leent zich goed voor een informele routing, met daarin opgehangen de 3 speelzones
kerkepad
3 2
bomenstrook
1
doorsteekjes naar het kerkepad grasveld omkaderd met gebiedseigen (knot)bomen en hagen voetbaldoelen kunnen een plek krijgen
schommelen, balanceren en klimmen klimbomen, zoals onderstaande Catalpa's
46
3. OPENBARE RUIMTE SPEELLANDSCHAP Formeel worden er binnen De Eendracht 3 locaties aangewezen met ieder hun eigen speelkarakter en inrichting. Locatie 1: “Speeleiland” is een speelplek midden in een wadi, bereikbaar via een kleine brug. De locatie grenst aan de noord - zuid bomenstrook. Locatie 2: "Veldzicht" is een speelplek grenzend aan een wadistructuur en wordt voorzien van speeltoestellen en speelaanleidingen. Locatie 3: "Beekveld" is een speelplek in het lager liggende grasveld aan de Hoevenlakense beek met ruimte voor avontuurlijk spelen. route en verblijfsplekjes
Fabrikant Nijha BV heeft de speellijn "Kloek" ontwikkeld, die qua stijl en gedachte "natuurlijk ontdekken en ruig" perfect aansluit bij de wijkvisie die we voor ogen hebben // Copyright NIJHA BV
47
zitbank TAMAR (gemeentelijke standaard) zitelement hout, zwerfkei, picknickbank HUP
de HUP krijgt een bak met deksel ondergrondse containers omranding raingarden ruimte laadpalen
HUP
TAMAR als standaard zitbank, RAL 7021
TAMAR programma; ook als losse draaibare stoel, RAL 7021
informeel zitten op boomstam of picknickbank
48
3. OPENBARE RUIMTE MEUBILAIR Gemeente Barneveld heeft standaard straatmeubilair in haar assortiment. Ontwikkeling "De Eendracht" sluit hier op aan, met op enkele locaties een meer natuurlijk ogende uitzondering (liggende boomstam of een houten picknickbank). De standaard zitbank is type "TAMAR" van fabrikant Delta. Deze banklijn heeft verschillende uitvoeringen binnen een breed programma. Al het gecoate meubilair sluit aan bij de wijkkleur en stijl "grijs". Voor wat betreft RAL codering schrijven we RAL 7021 voor. Voor wat betreft afvalinvalzameling en HUP-voorzieningen maken we gebruik van de Bammens Capitole, bij de appartementen wordt een ondergronds systeem, conform gemeentelijke standaard, toegepast. Verder is er in het plan ruimte gereseerdveerd voor laadpalen.
zitten op zwerfkei of houtwerk
49
Bammens Capitole RAL 7021
bij de appartementen wordt een ondergronds systeem toegepast
ondergrondse containers omzoomen met haagstructuur
50
3. OPENBARE RUIMTE VERLICHTING De toe te passen verlichtingsarmaturen voldoen aan het nieuwste gemeentelijke lichtbeleid. Ze zijn voorzien van LED-techniek en zijn online - per element - aan te sturen. De woonstraten worden voorzien van lichtpunten op een masthoogte van 6.0 meter ingesteld, voorzien van een enkele uitlegger. Uitzondering hierop FUNCTIONEEL is de centrale mast op het parkeerhof, in deelgebied Hofslag, deze krijgt een FUNCTIONEEL dubbele uitlegger.
Langs de fietspaden gaan we een nieuwe - lokale - innovatie en ontwikkeling toepassen, namelijk de "RISE" van ORYZA. De duurzame armaturen van ORYZA zijn vervaardigd van biobased materiaal en 100% circulair. Het materiaal dat gebruikt wordt is afkomstig van het rijstvlies van de oryza plant. De Rise komt op een paaltop te staan op 4.0 mtr hoogte.
Mast en armatuur worden op gelijke wijze en uitvoering binnen de gehele woonwijk doorgevoerd, met uitzondering van de lichtmasten langs de fietspaden.
Mast en armatuur krijgen conform de wijkstijl een grijstint mee, optioneel kunnen we de masten ook in gegalvaniseerde uitvoering selecteren. Deze keuze is nog mede afhankelijk van het type brug dat we aan de zuidrand (over de beek) gaan toepassen, hierin zoeken we als totaal de eenheid op.
De wijkarmatuur is de "PIANO" van fabrikant Schreder, eenFUNCTIONEEL zogenaamde kofferarmatuur. Met een beetje fantasie lijkt deze behuizing op een "gestoken turf", een mooie knipoog naar het verleden van Terschuur / Het Zwarte Broek.
De "RISE" is naast de standaard rijstkleur sinds kort ook verkrijgbaar in een grijze variant, mede afhankelijk van deze kleurtest wordt de wijkstijl kleurcodering (grijstint) op een later moment definitief vastgesteld.
Ontwerper : Michel Tortel Ontwerper : Michel Tortel
De PIANO range, ontworpen door Michel Tortel, heeft een geraffineerd ontwerp en een hoogwaardige afwerking om De PIANO range, ontworpen door Michel Tortel, heeft een stedelijke omgevingen, zowel overdag als ‘s nachts te geraffineerd ontwerp en een hoogwaardige afwerking om verbeteren. Het vormt een aanvulling op elk landschap stedelijke omgevingen, zowel overdag als ‘s nachts te waar esthetiek en prestaties belangrijk zijn. Gebruik verbeteren. Het vormt een aanvulling op elk landschap makend van de allernieuwste LED-technologie en controle waar esthetiek en prestaties belangrijk zijn. Gebruik oplossingen, biedt de PIANO het juiste licht in de stedelijke makend van de allernieuwste LED-technologie n controle omgeving, overal en altijd. oplossingen, biedt de PIANO het juiste licht in de stedelijke Ontwerper : Michel Tortel Deze rangeoveral bestaat 2 verschillende formaten, evenals omgeving, en uit altijd. een horizontale als verticale bevestiging, zodat straten, Deze range bestaat uit 2 verschillende formaten, evenals passages en boulevards verlicht kunnen worden met een horizontale als verticale bevestiging, zodat straten, hetzelfde armatuurontwerp. Deze winnende combinatie passages en boulevards verlicht kunnen worden met van prestaties, ontwerp en flexibiliteit maakt het perfect hetzelfde armatuurontwerp.
Deze winnende combinatie geschikt voor het verlichten van straten, van prestaties, ontwerp en flexibiliteit maakt het perfect voetgangersgebieden, arken en fietspaden. geschikt voor ontworpen het verlichten van straten, De PIANO range, door Michel Tortel, heeft een Kortom, de PIANO en range biedt steden een connectedvoetgangersgebieden, parken en fietspaden. geraffineerd ontwerp een hoogwaardige afwerking om ready oplossing om zowel de verlichtingsniveaus te verbeteren, stedelijke omgevingen, overdag als een ‘s achts te Kortom, de PIANO range biedt steden connectedenergiebesparingen te genereren verbeteren. Het vormt aanvullingen ophun elk ecologische landschap ready oplossing omeen de verlichtingsniveaus te verbeteren, voetafdruk waar esthetiek te enverminderen. prestaties belangrijk energiebesparingen te genereren enzijn. hunGebruik ecologische makend van deteallernieuwste voetafdruk verminderen.LED-technologie en controle oplossingen, biedt de PIANO het juiste licht in de stedelijke
De "PIANO" van fabrikant Schreder, hier linksboven in 2 afmetingen "groot en klein"
51
De "RISE" van Oryza, een duurzaam en 100% circulair product
52
3. OPENBARE RUIMTE BIJZONDERE ELEMENTEN Vanaf de laagte richting de Hoevelakense beek wordt een brugverbinding aangelegd. Een voetgangersbrug met een eenvoudige, robuuste vormgeving. Het kunstwerk kenmerkt zich door een opbouw middels een strak dek met slijtlaag, opgespannen door constructief vakwerk in de zijwangen.
Locatie waar de wijkbrug de Hoevelakense beek gaat oversteken, richting sportveldenzone
53
We denken aan een stalen constructie "gegalvaniseerd", met simpele betonnen landhoofden. Dit kan een standaard te leveren brugoplossing zijn. De kleurcode van de constructie - voor zover van toepassing wanneer we uitgaan van gegelavaniseerd - sluit aan bij de huisstijl van de wijk, de slijtlaag van het dek sluit aan bij de halfverharding van het kerkepad / pad door laagte.
Referentie van een brug in een bloemrijke parkzone, aansluitend op een pad
54
3. OPENBARE RUIMTE REINIGING / CONTAINER OPSTELPLAATS (COP) EN ONDERGRONDSE CONTAINER
HONDENUITRENPLEK (HUP)
Barneveld maakt gebruik van zijladers. Iedere bewoner van De Eendracht krijgt rolcontainers, die opgesteld dienen te worden op de trottoirs, naast gemarkeerde tegels.
Aan de wijkentree, in de buurt van de noord-zuid gerichte elzenstrook, wordt een HUP (hondenuitrenplek) gesitueerd. De HUP wordt omsloten door een haag en voorzien van een toegangshek en HUP-afvalbak.
De vuilniswagen pakt de te legen containers aan de rechterzijde op (bijrijderskant). Opstelling van containers mag niet plaatsvinden in bochten, onder- of naast bomen en/of lichtmasten. Ondergrondse containers worden volgens de gemeentelijke standaard toegepast. De afvalinzameling bij de Tiny houses worden in een later stadium bepaald.
55
Principeprofiel hoofdentree
Principeprofiel elzenstrook
56
3. OPENBARE RUIMTE PRINCIPEPROFIELEN De eenduidigheid in het plangebied wordt versterkt door het toepassen van principeprofielen. De hier geschetste profielen visualiseren de basisprincipes. De principes zijn helder en no-nonsense welke aansluiten bij het beoogde karakter van de woonomgeving.
Principeprofiel westrand
57
Principeprofiel aansluiting parkeerterrein school
Principeprofiel kerkepad
58
Principeprofiel appartementen
Principeprofiel beek
59
KARAKTERISTIEK
type schuur
60
4.
BEELDKWALITEIT BEBOUWING
INSPIRATIE De inspiratie voor de beeldkwaliteit voor de bebouwing komt uit de Halleboerderijen en bijbehorende schuren. Denk daarbij aan de langgerekte en rechthoekige vorm, een robuuste massa. -
-
Vrij ver doorlopend dakvlak; waardoor het gebouw ‘contact’ maakt met de omgeving. Rietgedekt, later in de tijd ook pannendaken; de materialen vertegenwoordigen een tijdgeest. Wolfseind in het dakvlak; werd veelal toegepast omdat de boerderijen vrij in het open veld en dus op de wind stonden. Door het dak af te schuinen bij de kopgevel, kon de wind er makkelijker overheen en de kans op stormschade kleiner werd. De schuren werden veelal van hout gebouwd en veel lichter uitgevoerd in materiaal dan de boerderij. De kap in vorm van zadeldak. Soms werd de onderste laag in metselwerk uitgevoerd om verrotting van het hout tegen te gaan.
Vertaald naar De Eendracht betekent dit in grote lijnen dat de vrijstaande en twee onder één kapwoningen de kenmerken van de boerderij krijgen en de rijwoningen in de vorm van schuren worden uitgevoerd.
Langgerekte vorm en een wolfseind - principe
Karakteristiek wolfseind boerderij
Er zijn drie specials in de wijk; de school, de appartementengebouwen en de Tiny House community aan de Eendrachtstraat. Deze worden apart toegelicht.
Karakteristiek schuur
61
62
4.
BEELDKWALITEIT BEBOUWING
TYPOLOGIE EN MATERIALISATIE De materialen en kleuren worden zo gekozen dat ze in harmonie zijn met de omgeving, zijn duurzaam / circulair en mogen niet uitlogend* zijn: -
Bakstenen in gemêleerde lichte aardetinten. Hout in naturel of donkere kleuren. Dakpannen en combi riet. Zorgvuldige verwerking zonnepanelen / zonnecollectoren, installaties en dakopeningen. Lambrisering / stucwerk. Combi onderbouw / opbouw. Luiken en accenten metselwerk. Spanten conform oude regels, of met eigentijdse knipoog. Relatie binnen - buiten: pergola's, overstekken, afdak combi kap.
* In het kader van duurzaam bouwen en vanwege de beoogde (grond)waterkwaliteit mogen geen uitlogende bouwmaterialen (zoals zink, koper, lood en PAK-houdende materialen) worden toegepast.
63
Mellor Primary School / Sarah Wigglesworth Architects
64
4.
BEELDKWALITEIT BEBOUWING
NATUURINCLUSIVITEIT De bebouwing in De Eendracht dient bijzondere details op te nemen voor de natuurinclusiviteit in de vorm van nestgelegenheden in bijvoorbeeld gevel, boeiboord, pannendak en loze schoorsteen. Door natuurinclusief te bouwen en te ontwerpen is het mogelijk gezonde en aantrekkelijke woonomgeving te creëren, die voor alle gebruikers een prettige leefomgeving is. Investeren in groene kwaliteit levert immers veel meer op dan alleen maar een mooi plaatje. Goed stedelijk groen zorgt voor verkoeling in de zomerhitte, zuivert de lucht en biedt volop ruimte aan mede-bewoners, zoals huismus, gierzwaluw, merel of gewone dwergvleermuis.
65
De Entree (blok 18)
Het Elzeneiland (blok 19)
De entree van de wijk is vanaf de Eendrachtstraat. Hier staat een robuust gebouw in de vorm van een luxe hoeve uitgevoerd in baksteen en aanliggende rijwoningen in hout. Het gebouw begeleidt de entreeweg en is een kenmerkende verschijning aan de Eendrachtstraat. Het geeft identiteit en karakter aan de gehele wijk. Detaillering en uitstraling zijn uitermate belangrijk op deze zichtlocatie.
Dit veld bestaat uit een drietal vrijstaande woningen aan de Eendrachtstraat, waarvan 1 bestaande woning, met daarachter twee rijen met rijwoningen gelegen aan een wadi. De vrijstaande woningen zijn boerderij woningen met de kenmerkende kap. De rijwoningen zijn de schuren op het erf. Deze woningen grenzen met de achterzijde aan de wadi. De erfafscheiding dient hier mee ontworpen te worden en deels ‘laag’ te zijn zodat er contact met de openbare ruimte kan zijn.
66
5. DEELGEBIEDEN WIJ HOO L
G
HET
SLA
VEL D
WIL GEN M
ENE ILA ND
MO
REE
HAR
ENT
DE
DE
ELZ
ZOO
SJE
NIE
HUI S
67
BAK
De rijwoningen, blok 12 grenzen aan de achterzijde aan het parkeerhof, het speelveld en de wadi en ook hier worden de erfafscheidingen groen uitgevoerd zodat contact met het achtergebied aanwezig is. De woningen zijn geïnspireerd op de schuurarchitectuur. De woningen worden aan de voorzijden door middel van een pergola of scherm van elkaar gescheiden wat uitnodigend is om groen te laten begroeien.
DSC
HOF
IN
Het veld ligt tussen de ontsluiting van de school en de entree van de wijk in en is zeer divers qua woningtypen. Aan de oostzijde tegen de elzenstrook aan staan drie twee- onder- éénkapwoningen. Deze worden ontsloten via een eigen straatje voor de woning. De woningen kijken vrij uit naar de robuuste bestaande elzenstrook. Aan de achterzijde grenzen de woningen aan de wadi, optimaal in het groen verweven dus. Dit krijgt uiteraard uiting in de architectuur van de woning. Erker, veranda of serre aan de voorzijde en de erfafscheiding aan de achterzijde van de woning wordt meeontworpen. De tweekappers zijn als één volume vormgegeven met een solide kap met wolfseind. De materialisering is gemêleerd aardekleur baksteen eventueel met accenten in hout.
LAN
HET
KTU
Het Veld (blok 11 - 12 - 1)
BEE
SAMENHANG
Het Hofslag (blok 2 - 3 - 5 - 6 - 9 -10)
De Wilgenzoom (blok 13 - 14 - 15)
Een groot veld gelegen aan de westzijde van het plangebied. De meest westelijke rand is ook de grens van het plangebied en deze woningen hebben overwegend vrij uitzicht over het open veld. Dit zijn tweekappers, blok 3 en een vrijstaande woning, blok 4 uitgevoerd in robuuste volumes met een wolfseind in de kap. Past perfect bij het open veld en de heersende windrichting zuidwest. Kleine boerderijen aan de rand van het dorp.
De Wilgenzoom neemt een bijzondere plaats in, het is een langgerekt veld, tussen twee groenzones. Aan de ene zijde de bestaande elzenstrook en aan de andere zijde de nieuwe wadi, die een belangrijk element vormt in de waterhuishouding van het plan. Deze bijzondere ligging vraagt om tweezijdige woningtypes. De 3 blokken liggen als 3 vrije schuren in het veld. Blok 13 en 14 zijn rug aan rug woningen met aan twee zijden voorzijden. De bergingen zijn geïntegreerd in het bouwvolume.
Aan de noordwest zijde ligt blok 2. Dit zijn geschakelde seniorenwoningen die wel individueel herkenbaar zijn in de volumeopbouw. Een combinatie van materialen kan dit benadrukken. Bijvoorbeeld een gemetselde onderbouw en hout beklede opbouw.
Blok 15 is aan de kop van het veld gelegen en georienteerd op een groenstrook en het fietspad aan de zuidzijde. Tussen de woonvolumes liggen centrale parkeerhofjes. De paden aan de voorzijden van de woningen zijn dus autovrij.
De rijwoningen blok 5 - 9 en 10 zijn weer geïnspireerd op de schuurarchitectuur. Lichter in uiterlijk qua robuustheid. De blokken hoeven niet hetzelfde te zijn, maar zijn zeker familie van elkaar. De hoekwoningen krijgen extra details in volume en gevel.
68
WIJ LAN L
G
HET
SLA
IN
HOO
KTU
HOF
DSC
HET
BEE
De Harmonie (blok 16)
VEL D
Dit veld is een veld van vrije kavels. De kavels liggen als het ware in de tweede lijn van de Eendrachtstraat en aan de andere zijde afgeschermd van de wijk door de elzenstrook. In de zuidoostelijke hoek van het gebied is een kleinschalig appartementengebouw gesitueerd. Afgezien daarvan bestaat het gehele veld uit vrije kavels.
WIL GEN M
ENE ILA ND
MO
SJE
NIE
HUI
REE
HAR
ENT
DE
DE
ELZ
ZOO
BAK S
69
2.169 m²
1 19.35
2m achter voorgevel?
0
0
.0
R6
inrit
1.237,50 m²
kiss 'n ride strook
S
miva
3.75
R5.00
53 PP
0
.0
R5
R5.00
153 m²
damwand voorde grasklinker ntb
0
.0
R2
0
.0
R6
T .0 0
.0 0
R5
R5 4.50
T
trafo
5.40
5.40
0
5.10
5.10
5.50
00
R8.
6.00
containeropstelplaats
5.10
5.10
19
19
S
00
R1 0.
5.10
5.10
5.10
5.10
5.40
5.40
146 m²
6.00
ken ?
rwer
erfto egan g ve
3.50
4.00
inrit inrit
6.30 6.30
inrit
5.40
3.50
4.80
3.50
4.80
6.00 6.30
5.40
5.00
0
21.40
inrit inrit
6.30
inrit
schouwpad
5.00
inrit 4.00
5.50
4.00
6.00
R5 6.10
4.15 6.10
5.80
5.80 37.03
0 .0
R6
5.50
23 PP
0
5.50
doorstroom water
R6 .0
5.10
16
R6
0
.0
R6
.00
4.80
4.80
4.80
pa eig rkere 2x en te n op rre in
pa rk eig ere 2x en te n op rre in
wooncategorie sociale koop laag
TINY HOUSES
A
bestaand raster
5.40
6.30
5.80
5.80 6.00
3.50 3.50 1.50
A
29
31
31
33
be st 3 wo aan 5 be ning de ho ud te en
168 m²
5.10
18
Overgang bestaande grondwal nog in overleg
17
5.50
6.30 10.00
10.00
inrit inrit 6.30 6.30
inrit inrit
21.00 5.40
6.10
3.50
5.10
inrit
3.50
5.10
6.10
6.30
5.10 5.10
6.40
6.10
6.40 6.10 10.00
29
5.00
.00
R4
b e ve staan rba d nd hek me ha t sc nd ho have uw ing n in an g
5.00
0
R4
.2 R1
aanpassing buiten plangrens?
3.50
inrit 0
.0
R6.00
R6
.0
381 m²
bestaand raster
HUP
R6
5.00
10.00
4.00 6.30
2m achter voorgevel? R5 .00
5.40 6.10
6.10
8.00
4.00
4.00
inrit
inrit
cop inrit 10.00
inrit 6.30
inrit
5.50 5.70
inrit
5.10
5.00 8.00
5.10
1.20
8.00
5.10
5.70
6.40
6.40
inrit inrit 8.00
24.00
4.50
HUP
containeropstelplaats
SCHOOLZONE
6.50
4.00
R5 .00
23.00 5.00
8.00
6.00
23.00
4.80
5.00
inrit 8.00
R6.00
inrit 8.00
19.09
15.17
4.00
3.50
N om ieuw .K AN e slo DA ot T?
bo
0
24.00
6.00
de
.0
11
25.00
25.00
13
32.00
waterberging uit te werken op eigen terrein
R6 .0 0
S
7.20
7.20
14
15
6.00
5.50
5.40
5.00
5.00
6.50
6.30
4.00 5.10
0 .0 R6
0
.0
R6
0 .0 R2
6.30
5.40 5.40
5.10
inrit
inrit
0 21.00
4.80
12
4.80
9
21.00
9
5.80
/
5.00
kiss 'n ride strook
22.00
22.00
4.80
10
4.80
12
SCHOOLZONE
0
597 m²
4.80
R5 .0
5.40
5.80
17.08
an
sta
Re st ve stukj rko e pe gem na an eente pa rtic gron ulie d r? be
sta
Be
de
an
ot
slo
.
en
ats
rpla
) ve
UW
(BL A
inrit
oir pa para d g lle esi l aa tue n erd
be Nieu sta an w tro d fie tt ts