Technische vragen fractie VVD over Cameratoezicht

Barendrecht, 3 december 2025,

Vragen met betrekking tot cameratoezicht

Geachte college, geachte burgemeester, Inleiding Cameratoezicht en bescherming van de privacy zijn in principe tegenstrijdige grootheden. Er zijn nochtans rechtens te beschermen belangen, zoals de handhaving van de openbare orde, waarbij de structurele of incidentele inzet van camera’s in het openbare domein onder strikte voorwaarden is toegestaan. (zie de bijlage voor een niet uitputtende toelichting). Dit laat onverlet dat veel inwoners zelf onrechtmatig inbreuk maken op de privacy van anderen door bijvoorbeeld deurbelcamera’s (ook) op de straat te hebben gericht en dat de politie volgens inmiddels vaste rechtspraak strafvorderlijk bevoegd gebruik kan maken van aldus onrechtmatig verkregen beelden1. Op de agenda van de commissie AZ&F van 8 december jl was het onderwerp privacybeleid adviserend opgenomen. Het document gaat uitgebreid in op het ‘verwerken’ van direct aan personen te koppelen gegevens. Echter cameratoezicht en camerabewaking komen hierin niet voor. Dit was anders in bijvoorbeeld in het document ‘Privacybeleid’ 2019/2020 en het daaraan gekoppelde ‘Privacyreglement’.2 De VVD hecht grote waarde aan rechtshandhaving -mede omvattende handhaving van de openbare orde -en evenredig veel waarde aan bescherming van de privacy van burgers. De VVD meent om die reden dat het laatste aspect dan ook evenredige aandacht behoeft.

Vaste cameraopstelling in Barendrecht zijn vooral in drukke gebieden (station en beide winkelcentra). Hoe gerechtvaardigd dit moge lijken, tegelijkertijd resulteert dat in grote aantallen inbreuken op de privacy van passanten. De wijze waarop gemeenten cameratoezicht in relatie tot de AVG en Wpg inrichten is niet altijd helder. Veel gemeenten hebben anderzijds inmiddels wel een duidelijk ‘Beleidskader cameratoezicht’; bijvoorbeeld de gemeenten Eindhoven, Ridderkerk, Zwijndrecht en Dordrecht. Dit is niet alleen van belang ten aanzien van de controlerende rol van raadsleden, maar evenzeer is het relevante (actieve) informatievoorziening aan burgers die in een concreet geval hun rechten en plichten willen weten. De VVD heeft hierover de volgende vragen:

1

Samengevat zolang politie/O.M. zelf daarbij geen sturend en/of uitvoerende rol hebben vervuld. 2 nul hits versus elf hits.

1

Vragen: 1. Hoe is de verlengde en toename van cameratoezicht onderbouwd? Welke rapportages liggen hieraan ten grondslag? 2. Waarom is de inzet van andere middelen, zoals een intensievere inzet van BOA’s gebleken tekortgeschoten? 3. Wat is de formatieve en feitelijke sterkte van de BOA’s en hoe flexibel kunnen deze worden ingezet op piekmomenten? 4. Waarom schiet het optreden van BOA’s, al dan niet in combinatie met de wijkagenten, tekort? 5. Een “Beleidskader Cameratoezicht” is zonder meer verhelderend. Niet alleen ten behoeve van de controlerende taak van raadsleden, maar ook ten behoeve van de publieke verantwoording. Bent u voornemens een dergelijk beleidskader op te stellen en te openbaren? a. Zo ja, wanneer staat dat op de planning? b. Zo nee, waarom niet? 6. Nu een andere / derde partij is gekozen als uitkijkcentrale, hoe luiden de (contractuele) afspraken tussen enerzijds die centrale en de gemeente en anderzijds tussen die centrale en de politie? 7. En welke waarborgen zijn ingebouwd, bijvoorbeeld die genoemd in artikel 151c, lid 10 Gw? 8. Verondersteld mag worden dat tussen de politie en de uitkijkcentrale een verwerkersovereenkomst is gesloten. Op welke wijze zijn de privacyrechten van burgers hierin geborgd? (artikel 24a Wpg en verder). 9.

Op welke wijze worden burgers door de politie actief geïnformeerd omtrent hun – in dit geval - Wpg-privacyrechten in relatie tot het gebruik van zowel regulier, als incidenteel cameratoezicht? 10. Ondanks de in aanwijzingsbesluiten vermelde periode is de aanwijzing slechts van kracht zolang de reden(en) daartoe voortbestaan. Aanwijzingsbesluiten lijken in sommige gevallen evenwel jaarlijks min of meer een automatisme te worden genomen. Bijvoorbeeld in relatie tot het stationsgebied. Wat is hiervan in de jaren 2022 t/m heden de onderbouwing geweest, gebaseerd op daadwerkelijke en ernstige aantasting van de openbare orde? 11. Wordt de noodzaak van langer durend cameratoezicht tussentijds op actualiteit geëvalueerd? Zo ja, na welke tijdsduur en gaat u de raad over het resultaat informeren? 12. Op basis waarvan wordt de periode van de plaatsingsduur in het aanwijzingsbesluit initieel bepaald? 13. Ook nabij het winkelcentrum en het Havenhoofd gaan 2 camera’s geplaatst worden, terwijl de werkzaamheden aan het plein nog niet zijn afgerond en voor zover bekend en er gedurende de laatste periode ook niet sprake is geweest van ernstige – redengevende- incidenten. Kennelijk is ook een eerder aanwijzingsbesluit niet verlengd. Waarom dan nu het te nemen aanwijzingsbesluit voor het plaatsen van twee camera’s? 14.

I Wat is hiervoor de redengevende grondslag en is of zijn hiervoor DPIA(’s) uitgevoerd?

2

15. Bent u bereid de grondslagen en afwegingen voor plaatsing van cameratoezicht - en met name ook het laten voortduren daarvan- periodiek met de raad te delen? 16. In welke gevallen is gedurende de periode 2022 tot heden besloten om het cameratoezicht te beëindigen, alvorens de einddatum vermeld in het aanwijzingsbesluit is bereikt? 17. Bij welk loket kunnen inwoners een klacht indienen of een bezwaar maken met betrekking tot cameratoezicht indienen? 18. Zijn er gedurende deze bestuursperiode klachten of bezwaarschriften met betrekking tot cameratoezicht in de openbare ruimte ingediend? 19. Gemeentelijke eigendommen worden met camera’s bewaakt (camerabewaking). Hierop is enkel de AVG van toepassing. Is hiervoor een afzonderlijk Privacy protocol opgesteld en geopenbaard? Hoe worden inwoners hierover actief geïnformeerd en hoe is bijvoorbeeld voorzien in bewaartermijnen en andere privacyrechten, zoals het inzage- en correctierecht? Raadslid C. Schaap

3

Bijlage Omwille van de duidelijkheid wordt in deze bijlage ingegaan om relevante onderdelen van het juridisch kader van cameratoezicht. Buiten beschouwing blijft publiek-privaat cameratoezicht; een samenwerking tussen de overheid en een private partij. Bijvoorbeeld op bedrijventerreinen. Dit kent twee doelen: enerzijds het beschermen van private eigendommen, anderzijds het handhaven van de openbare orde. Op publiek-privaat cameratoezicht is het wettelijk kader van zowel publiek als privaat cameratoezicht van toepassing.’ De bevoegdheid van de politie tot het incidenteel inzetten van camera’s voor korte duur op basis van het taakstellende artikel 3 van Politiewet blijft buiten beschouwing gelaten. Het gebruik van bodycams dient ter bescherming van de functionaris (BOA / politie). Hiervoor geldt de AVG. Het recht op privacy is verankerd in artikel 10 van de Grondwet. Dit is niet een absoluut recht, maar kan door de wet worden beperkt.3 Het verbod op onrechtmatig inbreuk maken op de privacy is tevens verdragsrechtelijke beschermd in 8 van het Europees Verdrag van de Rechten voor de Mens (EVRM). Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft de werkingssfeer van dit artikel geleidelijk aan steeds verder uitgebreid.

Specifiek gericht tot de aangesloten Staten en hun onderdelen is verder artikel 17 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (het zgn. BUPO-verdrag, New York, 16-12-1966) van toepassing. De wijze waarop Europees en - tegelijkertijd - nationaalrechtelijk privacy wordt beschermd tegen onrechtmatige inbreuken is vastgelegd in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG / GDPR General Data Protection Regulation). De Verordening legt strikte regels op voor het verzamelen, opslaan, bewaren en verwerken van persoonsgegevens. Organisaties moeten de privacy vanaf het begin van de verwerking waarborgen en blijven beschermen gedurende het gehele proces. Enkele algemeen leidende principes zijn onder meer: noodzaak (gerechtvaardigd belang), subsidiariteit en proportionaliteit. Cameratoezicht is daarmee een zogenaamd ultimum remedium (uiterst middel). Andere wijzen van optreden zijn niet geslaagd of niet mogelijk gebleken (noodzaak / subsidiariteit). Cameratoezicht mag tevens niet onnodig intensief en langdurig worden toegepast (proportionaliteit). Met andere woorden: een verkiezingsprogramma of Collegeakkoord4 kan en mag nimmer zelfstandig een reden zijn voor (een “forse” uitbreiding van) van cameratoerzicht zijn. Op basis van artikel 120 van de Grondwet is het de rechter verboden om te beoordelen of wetten (en verdragen) in strijd zijn met de Grondwet.

4 Paragraaf 2 ‘Barendrecht Werelddorp 2022-2026. 3

4

Het plaatsen (en bekostigen) van camera’s is op grond van artikel 151c Gemeentewet een bevoegdheid van de burgemeester. Met artikel 2:77 van de APV heeft de gemeenteraad, is die bevoegdheid van de burgemeester ‘geactiveerd’. Voor een te nemen besluit tot plaatsing van cameratoezicht bedient de burgemeester zich van de politie (artikel 151c, lid 4 Gw). Het blijft echter te allen tijde de eigen bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de burgemeester. Op basis van artikel 151c Gw heeft de burgemeester, naast de bevoegdheid tot het plaatsen van vaste camera’s (regulier cameratoezicht), op basis van een gebiedsaanwijzing, ook de bevoegdheid tot het voor een bepaalde periode inzetten van mobiele camera’s (incidenteel cameratoezicht). De verwerking van camerabeelden verkregen met regulier of incidenteel cameratoezicht is in gevolge artikel 151c Gw een verantwoordelijkheid van de politie (de zogenaamde operationele regie) en valt daarmee onder de Wet Politiegegevens (Wpg). Vanwege privacy-redenen stelt artikel 151c Gemeentewet enkele nadere eisen aan de camerabeelden die bij cameratoezicht (kunnen) worden gemaakt. Zo moet in het driehoeksoverleg5 worden vastgelegd binnen welke periode het in het belang van de handhaving van de openbare orde is om daadwerkelijk van de camera’s gebruik te maken en de gemaakte beelden in elk geval rechtstreeks te bekijken (lid 3).

Deze periode kan zonder meer korter zijn dan de periode die is genoemd in het aanwijzingsbesluit van de burgemeester. De politie beheert en bekijkt de camerabeelden, of laat deze bekijken (uitkijkcentrale). De beelden mogen nioet langer dan noodzakelijk worden bewaard met een maximum van voer weken, tenzij. De burgemeester is namelijk verplicht camera’s in de openbare ruimte te verwijderen en een aanwijzingsbesluit in te trekken zodra het cameratoezicht niet langer noodzakelijk c.q. niet langer gerechtvaardigd of evenredig is voor de handhaving van de openbare orde. De camerabeelden mogen niet door / namens de officier van justitie worden gebruikt voor de opsporing van strafbare feiten, aangezien de camera’s worden geplaatst ter handhaving van de openbare orde. Artikel 151c Gw maakt hierop echter een uitzondering nu de camerabeelden soms bruikbare informatie bevatten voor een opsporingsonderzoek. De camerabeelden mogen in zo een geval worden gebruikt indien er een concrete aanleiding bestaat om te vermoeden dat de beelden noodzakelijk zijn voor de opsporing (bewijsvoering) van een strafbaar feit. Op grond van de Wpg moet de politie betrokkenen informeren over de verwerking van de camerabeelden. Daarbij moet de politie bijvoorbeeld informatie geven over het doel van de verwerking en over de privacyrechten van betrokkenen. Zoals het recht op inzage en bewaartermijnen. 5

Burgemeester, politie en openbaar ministerie.

5

Op grond van de Gemeentewet moet de aanwezigheid van camera’s duidelijk zijn voor iedereen die het betreffende gebied betreedt. Levert de gegevensverwerking waarschijnlijk een groot privacyrisico op voor de mensen die worden gefilmd, dan moet er verplicht een data protection impact assessment (DPIA) worden uitgevoerd. Zo een DPIA is sowieso, ook al levert dat naar waarschijnlijkheid geen groot privacyrisico op in geval van grootschalig en/of systematisch cameratoezicht om diefstal tegen te gaan of mensen te beschermen. Dit is bijvoorbeeld zo als structureel of langere tijd cameratoezicht wordt ingezet voor dit doel.

Fractie VVD Cees Schaap. Cees.schaap@ziggo.nl T. 0643062493

6