Document · PDF

Rekenkamer rapport meer-bereiken-Barendrecht

commissie Samenleving 13 mei 2025, gemeente BarendrechtBij agendapunt: Rekenkameronderzoek lokale Inkomensregelingen34.146 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

202 Gemeente Capelle aan den IJssel, Beleidskader: Doen wat werkt, 31. 203 Gemeente Capelle aan den IJssel, Beleidskader: Goed met geld, 6. 204 Ambtelijk wederhoor. 205 Gemeente Capelle aan den IJssel, Beleidskader: Goed met geld, 22; gemeente Capelle aan den IJssel, Beleidskader: Doen wat werkt, 4-5. 206 Gemeente Capelle aan den IJssel, Beleidskader: Doen wat werkt, 4. 207 Gemeente Capelle aan den IJssel, Meerjarenbeleidskader Werk en Inkomen 2021-2024: Zeker in Capelle!, 25-28, 12 juli 2021.

meer bereiken

inwoners ondersteuning bij de aanvraag van inkomensregelingen en beschikt over een maatwerkbudget. gemeente De gemeente Capelle aan den IJssel voert zelf de regelingen kwijtschelding gemeentelijke belastingen, noodhulp en de Rotterdampas uit. De regels rondom de kwijtschelding gemeentelijke belastingen zijn opgenomen in een verordening. 208 De regels over het toepassen van noodhulp zijn opgenomen in beleidsregels. 209 Noodhulp wordt sinds 2021 uitgevoerd door de gemeente zelf, daarvoor werd dit uitgevoerd door de CapelleWerkt. 210 Jaarlijks verantwoordt de unit Frontlijn het gebruik van noodhulp via een verslag aan het college. 211 De afdeling burgerzaken van de gemeente vraagt per goedgekeurde aanvraag de Rotterdampas aan bij de Rotterdampaswinkel. De afspraken met de gemeente Rotterdam liggen vast in een samenwerkingsovereenkomst. 212 Jaarlijks is er overleg tussen de afdeling Burgerzaken van de gemeente met het Rotterdampasbureau over de uitvoering van de Rotterdampas. 213 GR IJsselgemeenten De GR IJsselgemeenten is een gemeenschappelijke regeling (GR) van de gemeenten Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Zuidplas. Deze gemeenschappelijke regeling voert de Participatiewet en de Wet gemeente schuldhulpverlening uit.

De GR IJsselgemeenten voert daarmee de regelingen van de bijzondere bijstand, de individuele inkomenstoeslag en de studietoeslag uit en verstrekt de voucher voor de meubel- en kledingbank. GR IJsselgemeenten voert deze regelingen uit volgens de verordeningen en beleidsregels die de gemeente Capelle aan den IJssel heeft vastgesteld. Elk jaar stelt de gemeente Capelle aan den IJssel een kaderbrief op waarin de gemeente accenten uitlicht waar GR IJsselgemeenten dat jaar extra aandacht aan moet besteden. Verder stelt de gemeente een aantal prestatie-indicatoren op die GR IJsselgemeenten opneemt in haar jaarverslag. 214 Per kwartaal rapporteert GR IJsselgemeenten via bestuursrapportages over de uitvoering van de inkomensregelingen, met cijfers over het aantal verstrekkingen en de kosten. 215 De uitvoering van de voucher voor de meubel- en kledingbank werd tot 2021 uitgevoerd door CapelleWerkt en is sinds juni 2021 belegd bij GR IJsselgemeenten. 216 Over het aantal verstrekkingen van de meubel- en kledingbon rapporteert GR IJsselgemeenten via aparte rapportages per halfjaar. 217 Daarnaast voert GR IJsselgemeenten elke zes weken een beleidsoverleg met de beleidsambtenaren van de gemeenten van de gemeenschappelijke regeling. Indien er andere ontwikkelingen zijn, heeft de gemeente ad-hoc overleg met de GR IJsselgemeenten. 218

208 Verordening kwijtscheldingsregeling gemeentelijke heffingen 2022, CVDR711965, art. 1 (2023), lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR711965. 209 Beleidsregels Noodhulp Capelle 2021, CVDR657412 (2021), lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR657412. 210 CapelleWerkt is in 2021 opgeheven. De regelingen die CapelleWerkt uitvoerde, zoals het noodfonds, zijn bij andere organisaties belegd. College van B&W Capelle aan den IJssel, “Extra collegebrief,” gemeenteraad Capelle aan den IJssel (collegebrief, 132097/225924, 11 mei 2020). 211 Beleidsregels Noodhulp Capelle 2021. 212 Gemeente Capelle aan den IJssel en Gemeente Rotterdam, “Samenwerkingsovereenkomst Rotterdampas,” ontvangen op 3 september 2024; e-mail ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel. 213 Gemeente Capelle aan den IJssel, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 21 oktober 2024. 214 Gemeente Capelle aan den IJssel, “Kaderbrief uitvoering participatiewet GR IJsselgemeenten/SoZa 2023,” GR IJsselgemeenten (kaderbrief, 891440/946615, 18 oktober 2022). 215 GR IJsselgemeenten, “Bestuursrapportage Sociale Zaken 4e kwartaal 2022,” ontvangen op 4 april 2024. 216 Gemeente Capelle aan den IJssel, “Opdrachtbrief GR IJsselgemeenten Meubel en Kledingvoucher,” ontvangen op 15 augustus 2024. 217 In 2021 per kwartaal. GR IJsselgemeenten, “Kwartaalrapportage Meubel- en kledingbon – 1e en 2e kwartaal 2022,” 24 september 2022.

218 Gemeente Capelle aan den IJssel, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 21 oktober 2024.

meer bereiken

Leergeld Hollandsche IJssel Leergeld Hollandsche IJssel is een regionale stichting die is aangesloten bij de landelijke vereniging Leergeld Nederland. 219 Leergeld Hollandsche IJssel voert in opdracht van de gemeente op basis van een overeenkomst de laptop- en fietsregeling uit. 220 De gemeente bekostigt de laptops en fietsen. Daarnaast verstrekt Leergeld nog andere voorzieningen aan kinderen, waaronder de schoolspullenpas, met bekostiging vanuit andere bronnen. Ouders kunnen zelf een aanvraag doen. Bij nieuwe huishoudens is eerst een huisbezoek. De gemeente en Leergeld Hollandsche IJssel hebben ieder halfjaar een gesprek over de uitvoering van de overeenkomst. 221 Leergeld Hollandsche IJssel rapporteert via kwartaal- en jaarrapportages over onder meer het aantal toe- en afgewezen aanvragen en de kosten. 222. Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland Jeugdfonds Sport & Cultuur is een landelijke netwerk dat per provincie of gemeente een provinciaal of lokaal fonds heeft opgezet. 223 Voor Capelle aan den IJssel is dit lokale fonds het Jeugdfonds Sport en Cultuur Zuid-Holland. Het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland voert de sport- en cultuurregelingen voor kinderen uit. Afspraken over de hoogte van de subsidie en de taken die Jeugdfonds uitvoert voor de gemeente zijn vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst.

224 Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland rapporteert via maand- en jaarrapportages over het aantal kinderen dat heeft deelgenomen aan de regelingen en de kosten hiervan. 225 Aanmeldingen bij het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland kunnen onder andere worden gedaan door een intermediair die ook de inkomenscheck doet. In Capelle aan den IJssel zijn onder meer medewerkers van Samen 010 en Stichting Leergeld intermediair. 226 Het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland voert minimaal twee keer per jaar overleg met de gemeente Capelle aan den IJssel over het jaarverslag en als voorbereiding op de bijeenkomst met Capelse intermediairs. Welzijn Capelle De gemeente heeft Welzijn Capelle als de vaste welzijnspartner. 227 In die rol is Welzijn Capelle verantwoordelijk voor welzijnswerk en maatschappelijke ondersteuning in Capelle aan den IJssel. 228 Welzijn Capelle beschikt over een maatwerkbudget dat ingezet kan worden wanneer een probleem niet via andere regelingen kan worden opgelost. De gemeente heeft een dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Welzijn Capelle waarin hun afspraken vastliggen. Deze DVO wordt elke vier jaar stilzwijgend verlengd, maar wel elke twee jaar geëvalueerd.

229 Daarnaast heeft Welzijn Capelle prestatieafspraken waarin staat welke taken Welzijn Capelle dat jaar uitvoert voor de gemeente, wat de doelen zijn en welke resultaten worden beoogd en met welke indicatoren dit kan worden gemeten. Voor de inkomensregelingen is het doel opgesteld dat Welzijn Capelle bijdraagt aan

219 Leergeld Nederland, “Wie we zijn,” geraadpleegd op 21 augustus 2024, www.leergeld.nl/wie-we-zijn. 220 Gemeente Capelle aan den IJssel en Leergeld Hollandsche IJssel, “Overeenkomst goederen voor schoolgaande kinderen 2023-2024,” ontvangen op 26 augustus 2024. 221 Gemeente Capelle aan den IJssel en Leergeld Hollandsche IJssel, “Overeenkomst goederen voor schoolgaande kinderen 2023-2024,” ontvangen op 26 augustus 2024. 222 Leergeld Hollandsche IJssel, “Verantwoordingsrapportage – Gemeentes,” 25 juni 2024. 223 Jeugdfonds Sport & Cultuur, “Voor gemeenten,” geraadpleegd op 21 augustus 2024, www.jeugdfondssportencultuur.nl/voor-wie/voor-gemeenten. 224 Gemeente Capelle aan den IJssel en Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland, “Samenwerkingsovereenkomst,” 9 april 2024. 225 Leergeld Hollandsche IJssel, “Verantwoordingsrapportage – Gemeentes,”; Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland, Jaarrapportage 2021 Gemeente Capelle aan den IJssel, (Capelle aan den IJssel: Team Sportservice Zuid-Holland, 2021). 226 Maatschappelijke organisatie, interview. 227 Maatschappelijke organisatie, interview. 228 Welzijn Capelle, “Wat wij doen,” geraadpleegd op 21 augustus 2024, www.welzijncapelle.nl/over-ons/wat-wij-doen. 229 Gemeente Capelle aan den IJssel en Welzijn Capelle, “Dienstverleningsovereenkomst,” ontvangen op 4 juni 2024.

meer bereiken

het verhogen van het bereik van de regelingen. 230 Welzijn Capelle en de gemeente hebben meerdere keren per jaar overleg over de uitvoering van de afspraken. Per half jaar rapporteert Welzijn Capelle over de resultaten. 231Stichting Babyspullen Stichting Babyspullen voert de regeling babystartpakket uit voor de gemeente. De stichting heeft van de gemeente Capelle aan den IJssel vanaf 2023 via een opdrachtbrief de opdracht gekregen om babystartpakketten te verstrekken aan aanstaande ouders met een laag inkomen. Aanvragen gaan via een hulpverlener van het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). Stichting Babysullen monitort en rapporteert elk jaar over de verstrekte pakketten naar de gemeente, de eerste rapportage over 2023 is in 2024 verstuurd. 232 samenspel De gemeente organiseerde tot en met juni 2022 samenspel, of verbinding, tussen maatschappelijke partners via de zogeheten Armoedecirkel. De Armoedecirkel was een halfjaarlijks overleg waarbij hulpverleners die werken met mensen in armoede met elkaar om tafel gingen. 233 Hierbij waren onder meer Leergeld Hollandsche IJssel, Welzijn Capelle, het CJG, basisscholen en kerken betrokken. 234 GR IJsselgemeenten was niet betrokken bij de Armoedecirkel. Het doel van het overleg was om gezamenlijk actiepunten op te stellen om de aanpak van armoede te verbeteren.

235 Uit de verslagen blijkt dat de organisaties samen bespraken welke ontwikkelingen op armoedegebied zij zagen en welke behoeften zij hadden. 236 Maatschappelijke organisaties geven aan dat nog steeds zij behoefte hebben aan zulke afstemming en dat zij in aanvulling daarop graag gezamenlijke doelen zouden hebben met het oog op armoedebestrijding. 237 Het concept van de Armoedecirkel wordt eind 2024 opnieuw ingevuld onder de naam ‘Meedoencirkel’. 238 Hierbij zullen extra partijen worden betrokken, zoals het voortgezet onderwijs en ondernemers.. Het plan is om twee keer per jaar een bijeenkomst te organiseren waarbij het doel blijft om de aanpak financiële problematiek te verbeteren. 239 Verder hebben betrokken organisaties een-op-een (informele) afspraken en afstemming over de samenwerking. Zo hebben Samen 010, een organisatie die projecten organiseert op de thema’s zorg, armoede en sociaal isolement, en Welzijn Capelle afspraken over hoe zij met elkaar samenwerken en wanneer zij naar elkaar doorverwijzen. 240 Ook de GR IJsselgemeenten onderhoudt apart contact met verschillende uitvoeringsorganisaties. Zo zijn er structurele en incidentele overleggen tussen Welzijn Capelle en GR IJsselgemeenten. Hierin spreken zij over de uitvoering van beleid, de samenwerking, mogelijke verbeteringen voor de hulpverlening en incidenteel over specifieke casussen.

241 Verder onderhoudt GR IJsselgemeenten met

230 Gemeente Capelle aan den IJssel en Welzijn Capelle, “Halfjaarrapportage 2022 en prestatieafspraken 2023 Welzijn Capelle,” 20 december 2022. 231 Ambtelijk wederhoor. 232 Gemeente Capelle aan den IJssel. “Opdrachtbrief aan Stichting Babyspullen 2023,” ontvangen op 26 juli 2024. 233 Maatschappelijke organisatie, interview; maatschappelijke organisaties en ambtenaren gemeente Capelle aan den IJssel, focusgroep. 234 E-mail maatschappelijke organisatie. 235 Gemeente Capelle aan den IJssel, “Invulling meedoencirkel (opvolger Armoedecirkel),” oktober 2024. 236 Het pact van Capelle, “Verslag Armoedecirkel 11 maart 2019,” ontvangen op 4 april 2024; Het pact van Capelle, “Verslag armoedecirkel 15 juni 2020,” ontvangen op 4 april 2024; Het pact van Capelle, “Verslag Armoedecirkel 3 oktober 2022,” ontvangen op 4 april 2024. 237 Maatschappelijke organisaties en ambtenaren gemeente Capelle aan den IJssel, focusgroep. 238 Gemeente Capelle aan den IJssel, Samen voor alle kinderen: vervolgaanpak kinderarmoede, 4 juni 2024, 12; maatschappelijke organisaties en ambtenaren gemeente Capelle aan den IJssel, focusgroep. 239 Gemeente Capelle aan den IJssel, “Invulling meedoencirkel (opvolger Armoedecirkel),” oktober 2024. 240 Maatschappelijke organisatie, interview; Samen 010, “Over Samen 010,” geraadpleegd op 21 augustus 2024, www.samen010.nl/ wie-zijn-wij/oversamen-010.

241 Maatschappelijke organisatie, interview; ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel, interview.

meer bereiken

de andere maatschappelijke organisaties een lijst met contactpersonen zodat de hulpverleners weten bij wie ze terecht kunnen met vragen. 242 In verschillende interviews werd aangegeven dat de maatschappelijke organisaties ook bij elkaar voorlichting geven over wat zij doen en welke regelingen zij aanbieden. 243 Ook de gemeente gebruikt bestaande overleggen ad-hoc om organisaties bij te praten over de aanpak van armoedeproblematiek. Tot slot hebben de uitvoeringsorganisaties ad-hoc contact over casussen. Zo benaderen Welzijn Capelle en Leergeld Hollandsche IJssel de GR IJsselgemeenten incidenteel als zij niet zeker weten of iemand in aanmerking komt voor bijvoorbeeld bijzondere bijstand. 244 gebruik en financiering De gemeente maakt bij het opstellen van de begroting keuzes hoeveel middelen zij inzet voor lokale inkomensregelingen. Hierbij spelen verschillende overwegingen een rol. Enerzijds is het doel dat de inkomensregelingen gezamenlijk een vangnet vormen dat toereikend is voor mensen met een laag inkomen. Anderzijds is het budget van de gemeente beperkt, waardoor zij keuzes moet maken. Zorgen vanwege het zogenoemde “ravijnjaar” in 2026 versterken het belang van zulke financiële overwegingen.

245 Voor de inkomensregelingen wordt daarom heronderzocht welke ondersteuning de gemeente Capelle aan den IJssel biedt, of dit een voldoende vangnet is en of er overlap zit tussen de regelingen. 246 Bij de evaluatie van de regelingen gebruikt de gemeente signalen vanuit haar uitvoeringspartners. Zo kunnen uitvoeringspartners aangeven dat er een voorziening mist, of dat het budget voor een regeling te laag is. 247 De gemeente weegt de adviezen van de uitvoeringspartners af tegen het beschikbare geld. Belangrijke overwegingen voor de gemeente zijn het tegengaan van de armoedeval en het activeren van mensen in armoede. Daarnaast geeft de gemeente ook aan dat zij, wanneer een andere organisatie middelen heeft om een bepaalde vorm van ondersteuning te betalen, het gemeentelijk geld liever voor iets anders inzetten. In tabel 4-3 staan per regeling de begrote en gerealiseerde kosten en het gebruik voor de jaren 2019 tot en met 2023. Bij de bijzondere bijstand is er een extra categorie genaamd ‘ontvangen’. Dit is het bedrag dat aan de gemeente is terugbetaald door inwoners die de bijzondere bijstand als lening hebben ontvangen. Een aantal regelingen hebben grote wijzigingen in de kosten of het gebruik gehad. Hierna worden een aantal opvallende zaken uitgelicht.

De gemeentelijke collectieve zorgverzekering heeft een sterke stijging in kosten voor het jaar 2023, vanwege de ophoging per 1 januari 2023 van de gemeentelijke bijdrage in de zorgpremie voor huishoudens met een inkomen tot 130% wsm van € 20 naar € 28. Hierdoor was te voorzien dat de kosten zouden stijgen ondanks dat het gebruik niet even sterk is toegenomen.

242 Ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel, interview. 243 Maatschappelijke organisatie, interviews; ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel; maatschappelijke organisaties en ambtenaren gemeente Capelle aan den IJssel, focusgroep. 244 Ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel, interview. 245 Ambtenaren gemeente Capelle aan den IJssel, interviews. 246 Ambtenaren gemeente Capelle aan den IJssel, interviews. 247 Maatschappelijke organisatie, interview; ambtenaren gemeente Capelle aan den IJssel, interviews.

meer bereiken

De regelingen Noodhulp en de voucher voor de meubel- en kledingbank werden tot en met 2020 uitgevoerd door CapelleWerkt. Deze zijn sinds 2021 overgedragen aan respectievelijk de gemeente en GR IJsselgemeenten. Bij beide regelingen is in 2021 een sterke daling te zien in de toekenningen. In de jaarrapportage van Noodhulp staat dat dit gedeeltelijk te wijten is aan de coronaperiode met een grotere coulance ten opzichte van huurachterstanden en gedeeltelijk aan betere doorverwijzing naar voorliggende voorzieningen. 248 In aanvulling daarop is het volgens de gemeente aannemelijk dat CapelleWerkt minder strikte voorwaarden hanteerde voor de voucher voor de meubel- en kledingbank en Noodhulp waardoor zij meer aanvragen goedkeurden. 249 Verder valt op dat de kosten per aanvraag voor de meubel- en kledingbank sterk zijn toegenomen in 2021. Dit komt onder andere doordat kleding tot 2021 gratis werd weggegeven aan iedereen met een voucher. Sinds 2021 zijn de kosten voor kleding ook van de voucher afgehaald. 250 Bij Noodhulp zijn daarentegen de kosten in 2020 en 2021 fors lager, vanwege het lagere aantal dreigende woningontruimingen in de coronaperiode. De regelingen voor kinderen van het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland en Leergeld Hollandsche IJssel kennen een forse verandering in het gebruik in 2020 ten opzichte van 2019.

Zo zijn de toekenningen voor laptops in 2020gestegen, omdat er vanwege de coronacrisis en het daaropvolgende thuisonderwijs ook laptops zijn verstrekt voor kinderen onder groep 7. Deze laptops zijn gefinancierd vanuit rijksgeld. 251 In 2020 is het aantal verstrekte fietsen gedaald. De gemeente geeft aan dat dit waarschijnlijk werd veroorzaakt door het thuisonderwijs in de coronaperiode. 252 Bij Jeugdfonds Sport & Cultuur is in 2020 een forse daling in aantal aanmeldingen te zien voor zwemles, sport en cultuur. Dit aantal is verder gedaald in 2021. Volgens het jaarverslag is dit het gevolg van de coronamaatregelen. 253 In 2022 loopt het aantal weer op, maar deze zijn niet meer op het niveau van voor de coronacrisis gekomen. De gemeente heeft hier geen verklaring voor, behalve dat na afloop van de coronaperiode een aanloopperiode nodig was voor kinderen om weer te starten met sport, cultuur en zwemles. 254

248 Gemeente Capelle aan den IJssel, “Jaarverslag uitvoering Noodhulp Capelle 2021,” ontvangen op 9 augustus 2024, 2. 249 E-mail ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel. 250 CapelleWerkt, “Jaarverslag 2021,” ontvangen op 15 augustus 2024, 5. 251 Leergeld Hollandsche IJssel, Jaarverslag 2020 (Capelle aan den IJssel: 2021), 4. 252 Ambtelijk wederhoor. 253 Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland, Jaarrapportage 2021. 254 Gemeente Capelle aan den IJssel, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 21 oktober 2024.

meer bereiken

aandachtspunten lokale inkomensregelingen De respondenten van de enquête in Capelle aan den IJssel geven aan behoefte te hebben aan meer ondersteuning. Zij hebben behoefte aan een hoger inkomen, bijvoorbeeld door een verhoging van de uitkering of toeslagen. Hierbij werd vaak genoemd dat de vaste lasten de afgelopen tijd hoger zijn geworden. Ook werd meerdere malen aangegeven dat reiskosten van minderjarigen uit huishoudens met een laag inkomen vergoed moeten worden. Daarnaast signaleerden respondenten praktische problemen. Een onderwerp dat vaak werd genoemd was dat het te lang duurt voordat aanvragen worden behandeld. Respondenten gaven aan dat mensen hierdoor in extra problemen terecht kunnen komen. Hierbij gaven respondenten aan dat ze het gevoel hebben dat ze van het kastje naar de muur worden gestuurd. Ook vroegen enkele respondenten om betere informatievoorziening over de ondersteuning die de gemeente biedt en meer budget voor kleding en schoolkosten. Daarnaast werden er veel antwoorden gegeven die niet direct betrekking hebben op lokale inkomensregelingen, zoals het verkrijgen van een baan en aandacht voor schulden. Respondenten gaven aan dat zij meer hulp willen bij het vinden van een baan en dat het zou helpen als er een baangarantie wordt gegeven na het volgen van een opleiding.

Verder vroegen respondenten om het voorkomen van (ergere) schulden door extra financiële ondersteuning en (betere) begeleiding.

Noot: In groene tekstvlakken worden resultaten van de mondelinge enquête besproken, die de rekenkamer heeft afgenomen. Zie bijlage 1 voor meer informatie over de methode.

Tabel 4-4 geeft aanvullend op de informatie over gebruik en kosten ook het aantal inwoners en huishoudens dat leeft onder de verschillende inkomensgrenzen. Deze aantallen geven een beeld van de omvang van de armoedeproblematiek. Omdat niet iedereen in (dreigende) armoede recht heeft op iedere regeling, kunnen deze cijfers niet per definitie als streefgetal worden geïnterpreteerd De relevante armoedegrenzen per regeling zijn besproken in hoofdstuk 3. Een grofmazige vergelijking laat zien dat lokale aanvullende regelingen, zoals de meubel- en kledingbon, maar een relatief kleine deel van het totaal aantal inwoners met een laag inkomen bereiken. Zo ontvingen in 2023 73 inwoners een meubel- en kledingbon op 6.600 inwoners met een inkomen tot 120% wsm. De gemeentelijke collectieve zorgverzekering bereikt in absolute zin de grootste groep inwoners (3.419 in 2023). Dit is niet verwonderlijk, omdat mensen hiervoor in aanmerking kunnen komen met een inkomen tot 150% wsm (zo’n 10.900 in 2023). 255 Tot slot kunnen de uitgaven aan lokale inkomensregelingen voor kinderen in perspectief worden geplaatst door deze te vergelijken met de ontvangen Kleinsmagelden. In 2023 ontving de gemeente Capelle aan den IJssel € 492.005 van deze gelden voor armoedebestrijding onder kinderen.

256 De gemeente Capelle aan den IJssel gaf in 2023 € 119.675 uit aan het kindpakket, € 281.921 aan het Jeugdfonds Sport en Cultuur en € 1.200 aan het babystartpakket. Daarmee is ongeveer € 90.000 (18%) van de Kleinsmagelden niet direct aan lokale inkomensregelingen voor kinderen besteed. De bestrijding van kinderarmoede gebeurt volgens de gemeente niet enkel

255 CBS (laag en langdurig laag inkomen; huishoudenskenmerken, regio (indeling 2024), 1 november 2024), opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/86006NED/table?dl=B12B1. 256 Ministerie van BZK, Decentralisatie-uitkering - 2023.

meer bereiken

met lokale inkomensregelingen, maar met een breder geheel aan maatregelen en activiteiten.. 257 tabel 4-3: begrote en gerealiseerde uitgaven (in €) en gebruik per lokale inkomensregeling in Capelle aan den IJssel Regeling

2019

Bijzondere bijstandab

Gemeentelijke collectieve zorgverzekeringa

Individuele inkomenstoeslaga

Studietoeslagac

Kwijtschelding hondenbelasting (tot 2022), afvalstofheffing en rioolheffingd Leergeld (laptop/fiets)e

Jeugdfonds Sport & Cultuurf

Babystartpakketg

2020

2021

2022

begroot

1.557.000

1.503.000

1.367.000

1.389.000

1.363.202

gerealiseerd

1.392.242

1.247.828

1.378.279

1.372.396

1.304.707

gebruik

1.724

1.576

1.683

1.512

1.478

begroot

525.000

496.000

525.000

735.000

gerealiseerd

482.278

525.481

486.897

475.055

680.073

gebruik

3.150

3.317

3.342

3.339

3.419

begroot

280.000

290.000

335.000

354.000

347.000

gerealiseerd

321.357

333.632

347.486

362.051

424.796

gebruik

703

700

727

742

785

begroot

20.000

19.000

23.000

22.000

gerealiseerd

22.403

23.271

22.564

24.604

71.335

gebruik

begroot

679.528

703.154

647.997

504.471

572.715

gerealiseerd

677.553

640.154

686.400

528.225

536.549

gebruik

2508

2367

2217

1687

1868

begroot

86.382

85.600

110.000

114.000

gerealiseerd

65.050

91.380

81.348

86.448

119.675

gebruik laptop

132

217

158

171

235

gebruik fiets

111

130

122

159

begroot

335.000

412.000

gerealiseerd

337.317

298.473

286.543

238.407

281.921

gebruik cultuur

176

146

114

136

127

gebruik sport

704

507

459

490

522

gebruik zwemles

357

284

239

303

276

begroot

1.200

gerealiseerd

gebruik Maatwerkbudgeth

Meubel- en kledingbon

Noodhulpj

Rotterdampas tegen gereduceerd tariefk

2023

1.200 15

begroot

6000 (nov. 2019-dec. 2020)

10.000 (nov. 2022-dec. 2023)

gerealiseerd

653,16 (nov. 2019-dec. 2020)

1.085 (nov. 2022-okt. 2023)

gebruik

begroot

50.000

gerealiseerd

32.575

39.738

20.225

10.512

14.054

gebruik

274

307

begroot

Er is geen begroting voor Noodhulp

16 20.000

gerealiseerd

28.264

14.553

15.869

22.939

22.138

gebruik

begroot

160.000

gerealiseerd

147.510

87.930

85.770

96.930

128.790

gebruik

3.278

1.954

1.906

2.154

2.862

tabel vervolgt op volgende pagina

257 Toevoeging vanuit het ambtelijk wederhoor.

meer bereiken

tabel 4-3 vervolg Noten: a Gemeente Capelle aan den IJssel, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 9 september 2024. b Dit betreft het aantal cliënten; het aantal verstrekkingen is hoger.

c De studietoeslag werd tot en met 2021 geregistreerd als bijzondere bijstand, vanaf 2022 is het een aparte regeling.

d Gemeente Capelle aan den IJssel, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 15 augustus 2024; Capelle aan den IJssel, Programmabegroting 2019; Capelle aan den IJssel, Programmabegroting 2020; Capelle aan den IJssel, Begroting 2021; Capelle aan den IJssel, Begroting 2022; Capelle aan den IJssel, Begroting 2023.

e Gemeente Capelle aan den IJssel, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 25 juni 2024. f Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland, Jaarrapportage 2023; Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland, Jaarrapportage 2022; Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland, Jaarrapportage

2021; Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland, Jaarrapportage 2020; Jeugdfonds Sport en Cultuur, jaarrapportage 2019; ambtelijk wederhoor.

g Stichting Babyspullen, “Rapportage tbv Gemeenten.” h De gemeente Capelle aan den IJssel heeft van maart 2018 tot en met maart 2019 een pilot uitgevoerd. Vanaf november 2022 is er een opdracht verstrekt. Het grootste deel van de

verstrekkingen is op basis van een lening. Gemeente Capelle aan den IJssel en Welzijn Capelle, “Addendum op de dienstverleningsovereenkomst van 2018”; gemeente Capelle aan den IJssel, “Evaluatie pilot flexbudget”; e-mail ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel; gemeente Capelle aan den IJssel en Welzijn Capelle, “Addendum op de dienstverleningsovereenkomst van 2020.” i E-mail ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel; Capelle werkt, Jaarverslag 2020; Capelle werkt, Jaarverslag 2021; GR IJsselgemeenten, “Rapportage Meubel- en Kleding bon – 3e kwartaal 2021”; GR IJsselgemeenten, “Rapportage Meubel- en Kleding bon – 4e kwartaal 2021”; GR IJsselgemeenten, “Rapportage Meubel- en Kleding bon – 1e en 2e kwartaal 2022”; GR IJsselgemeenten, “Rapportage Meubel- en Kleding bon – 3e en 4e kwartaal 2022”; GR IJsselgemeenten, “Rapportage Meubel- en kleding bon 2023”; ambtelijk wederhoor. i Voor noodhulp wordt geen begroting gemaakt omdat deze gefinancierd wordt vanuit twee giften (in 1996 en 2007) van de Stichting van Cappellen. Als een bepaald drempelbedrag wordt bereikt, vult de Van Cappellen Stichting het fonds aan. k Gemeente Capelle aan den IJssel, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 16 augustus 2024.

tabel 4-4: aantal inwoners (huishoudens) met een inkomen onder verschillende percentages van het wsm in Capelle aan den IJssel % wsm

2019

2020

2021

2022

2023

jaarinkomen < 101% wsm

3.900 (2.400) 7.400 (4.400) 8.900 (5.300)

3.700 (2.400) 7.200 (4.400) 8.600 (5.200)

3.500 (2.300) 6.800 (4.200) 8.200 (5.000)

3.400 (2.200) 6.500 (4.000) 7.900 (4.900)

3.400 (2.200) 6.600 (4.100) 8.000 (4.900)

jaarinkomen < 120% wsm jaarinkomen < 130% wsm

Noot: Cijfers voor 2023 zijn voorlopig. CBS, laag en langdurig laag inkomen.

Lansingerland relevante beleidskaders Het armoedebeleid van Lansingerland is vastgelegd in het bredere beleidsplan voor het gehele sociaal domein. Dit beleidsplan ‘Versterken van veerkracht’ is opgesteld naar aanleiding van de decentralisatie en bezuinigingen vanuit het rijk op het sociaal domein. Het betreft een integraal plan dat de kaders markeert voor de transformatie die het sociaal domein in de gemeente Lansingerland door moet maken om de decentralisatie en bezuinigingen op te vangen. 258 Dit beleidsplan liep tot 2022 en is sindsdien niet geactualiseerd. 259 ‘Versterken van veerkracht’ richt zich vooral op preventie en ondersteuning op individueel niveau in de vorm van maatwerkvoorzieningen. Op basis van ‘Versterken van veerkracht’ heeft de gemeente een verordening en beleidsregels voor het sociaal domein opgesteld. 260 In deze documenten worden de maatwerkvoorzieningen die de gemeente aanbiedt uitgewerkt. 261 In 2023 is de ‘Samenlevingsvisie’ gepresenteerd, die in juni 2024 is vastgesteld door de gemeenteraad. Dit document bouwt voort op ‘Versterken veerkracht’, maar verbreed de blik van preventie en ondersteuning op

258 Gemeente Lansingerland, Versterken van veerkracht, 2018, 7. 259 Ambtenaar gemeente Lansingerland, interview. 260 Gemeente Lansingerland, Samenlevingsvisie Lansingerland, 2023, 16. 261 Verordening sociaal domein gemeente Lansingerland 2023, CVDR685316 (2024), lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR685316.

meer bereiken

individueel niveau naar de samenleving in zijn geheel. Het legt daarmee naast preventie de nadruk op de “samenleving als vangnet”. 262 Aan ‘Versterken van veerkracht’ en de ‘Samenlevingsvisie’ ligt de Lansingerlandse Standaard ten grondslag. Deze standaard “is gebaseerd op het uitgangspunt van een inclusieve samenleving” en is daarmee van toepassing op “alle inwoners, ongeacht leeftijd, inkomen of beperking”. De Lansingerlandse Standaard bestaat uit vier elementen: 1 samen bouwen aan de samenleving; 2 de touwtjes zelf in handen; 3 op tijd erbij; 4 passende hulp en ondersteuning. 263 Met deze elementen wil de gemeente Lansingerland zich inzetten voor een “actieve samenleving” en inwoners die “verantwoordelijk zijn voor hun eigen leven”, ook wanneer ze (gedeeltelijk) afhankelijk zijn van ondersteuning. Op het moment dat inwoners het niet zelfstandig redden wil de gemeente “er op tijd bij zijn”. Er wordt daarom preventief aandacht besteed aan risico’s die zich in verschillende levensfasen voor kunnen doen. Wanneer het niet (meer) mogelijk is om problemen te voorkomen, zorgt de gemeente voor passende hulp en ondersteuning in samenwerking met het sociale netwerk van de inwoners. 264 De Lansingerlandse Standaard is in het beleidsplan ‘Versterken van veerkracht’ vertaald naar vier concrete doelstellingen: 1 Sterke samenleving: De kracht van de samenleving wordt optimaal benut.

Onderlinge verbondenheid in allerlei verbanden draagt bij aan het individuele welzijn en welbevinden van mensen. 2 Evenwichtige, gezonde jongeren: Kinderen en jongeren (0-23 jaar) groeien veilig en gezond op en ontwikkelen zich tot zelfredzame burgers. 3 Zelfredzame, betrokken volwassenen: Volwassenen (18-67 jaar) zijn financieel onafhankelijk, kunnen voor zichzelf zorgen, investeren in hun netwerken en dragen bij aan maatschappelijke participatie. 4 Vitale, zelfredzame ouderen: Ouderen (vanaf 67 jaar) blijven zo zelfstandig mogelijk functioneren, wonen en participeren. 265 Met de bovenstaande doelstellingen zet de gemeente in op een aantal specifieke doelgroepen: kinderen en jongeren, volwassenen en ouderen. Vanuit de ‘Samenlevingsvisie’ wordt gewerkt aan drie nieuwe beleidstukken, die ‘Versterken van veerkracht’ moeten vervangen. Deze nieuwe beleidsstukken zullen zich richten op het sociaal beleid met betrekking tot de genoemde doelgroepen. 266 De gemeente Lansingerland heeft in de periode 2018-2020 periodiek geëvalueerd op en gerapporteerd over de voortgang van het beleidsplan ‘Versterken van veerkracht’. Er is geëvalueerd en gerapporteerd per aangewezen doelgroep. De evaluaties richten zich vooral op de cliënttevredenheid. 267

262 Gemeente Lansingerland, Samenlevingsvisie Lansingerland, 16. 263 Gemeente Lansingerland, Versterken van veerkracht, 16. 264 Gemeente Lansingerland, Versterken van veerkracht, 17-19. 265 Gemeente Lansingerland, Versterken van veerkracht, 13. 266 Gemeente Lansingerland, Versterken van veerkracht, 16-20. 267 Gemeente Lansingerland, Jaarrapportage sociaal domein 2018,” 25 april 2024; gemeente Lansingerland, Jaarrapportage sociaal domein 2019,” ontvangen op 25 april 2024; gemeente Lansingerland, Jaarrapportage sociaal domein 2020,” ontvangen op 25 april 2024; gemeente Lansingerland, “Eindrapportage beleidsplan Versterken van Veerkracht”, ontvangen op 25 april 2024.

meer bereiken

In het beleidsplan ‘Versterken van veerkracht’ worden richtlijnen gegeven voor de uitvoering. De belangrijkste richtlijnen zijn integraliteit en maatwerk. De gemeente Lansingerland heeft gekozen voor een integraal beleidsplan voor het sociaal domein. In de praktijk wil de gemeente voor de burger “één loket zijn waar die voor alle hulpvragen terecht kan”. Dat betekent dat ondersteuning begint met een brede uitvraag naar de problematiek. 268 Daarnaast wil de gemeente maatwerk bieden aan inwoners met “een vorm van ondersteuning die past binnen de context van hun leven”. Dat betekent dat medewerkers “de leefwereld van de inwoner meenemen in de uitvraag” en dat zij samen met de inwoners “verkennen welke oplossingen het best passend zijn”. 269 Voor lokale inkomensregelingen betekent dit dat de regelingen onderdeel zijn van een breder ondersteuningsplan dat wordt opgesteld in samenspraak met de inwoner. De gemeente Lansingerland werkt samen met meerdere uitvoerders om meervoudige problematiek in beeld te krijgen en hier ondersteuning voor te bieden op het gebied van inkomen, maar ook gezondheid en welzijn. 270 In paragraaf 4-4-2 is de organisatie en uitvoering van lokale inkomensregelingen in Lansingerland verder uitgewerkt organisatie De gemeente voert een aantal regelingen zelf uit.

Dit betreft de Participatiewetregelingen (bijzondere bijstand, individuele inkomenstoeslag en studietoeslag) en de Rotterdampas tegen gereduceerd tarief. Voor deze regelingen kunnen inwoners een aanvraag indienen bij de gemeente Lansingerland (zie voor aanvraagprocedure paragraaf 7-4-1). 271 Sommige regelingen worden door maatschappelijke organisaties uitgevoerd. Zo is de kwijtschelding van lokale heffingen belegd bij de gemeenschappelijke regeling SVHW. 272 Leergeld Zuid-Holland Midden is verantwoordelijk voor het toekennen en verstrekken van het kindpakket. 273 Het Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland biedt een fonds aan kinderen en jongeren om contributie, lesgeld en attributen te betalen voor sport- en cultuuractiviteiten. Sinds 2023 werkt de gemeente Lansingerland ook samen met het Volwassenfonds Sport & Cultuur, dat contributie, lesgeld en attributen betaald voor sport- en cultuuractiviteiten voor volwassenen. 274 Deze partners beoordelen zelf de aanvragen die bij hun organisaties worden gedaan. De samenwerking met deze maatschappelijke organisaties is geregeld via samenwerkingsovereenkomsten. Voor de gemeentelijke collectieve zorgverzekering werkt de gemeente Lansingerland samen met BS&F en zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars bieden de zorgverzekeringen met verschillende opties.

BS&F bemiddelt tussen de gemeente Lansingerland en zorgverzekeraars en adviseert de gemeente bij het behalen van de beleidsdoelen met de collectieve zorgverzekering. 275 Daarnaast beheert BS&F de website waarop de collectieve zorgverzekering kan worden afgesloten. De gemeente beoordeelt zelf de aanvragen van de gemeentelijke collectieve zorgverzekering. 276

268 Ambtenaar gemeente Lansingerland, interview. 269 Gemeente Lansingerland, Versterken van veerkracht, 8-9. 270 Ambtenaar gemeente Lansingerland, interview. 271 Ambtenaar gemeente Lansingerland, interview. 272 Gemeente Lansingerland, “Dienstverleningsovereenkomst Lansingerland,” ontvangen op 25 september 2024. 273 Gemeente Lansingerland en Leergeld Zuid-Holland Midden, “Samenwerkingsovereenkomst,” ontvangen op 28 mei 2024. 274 Gemeente Lansingerland en Jeugdfonds Sport & Cultuur Zuid-Holland, “Samenwerkingsovereenkomst,” ontvangen op 28 mei 2024. 275 BS&F, “Adviseur en kennispartner sociaal domein.” 276 Ambtenaar gemeente Lansingerland, interview.

meer bereiken

De toegang tot de lokale inkomensregelingen is in Lansingerland geregeld via het zogenaamde toegangsmodel. 277 Het toegangsmodel houdt in dat inwoners hun hulpvraag vormvrij kunnen stellen bij de gemeente of één van de aangewezen toegangspartijen. Toegangspartijen zijn organisaties die via een aanbesteding de opdracht hebben gekregen om specifieke inwoners door te verwijzen naar ondersteuning. De toegangspartijen die deze opdracht hebben gekregen zijn het Centrum Jeugd & Gezin (gericht op gezinnen met kinderen), Stichting Kwadraad (gericht op volwassenen) en Welzijn Lansingerland (gericht op ouderen). 278 De toegangspartijen verwijzen inwoners door met behulp van een ondersteuningsplan. Dit betekent dat de partijen samen met de inwoners een ondersteuningsplan opstellen en dat zij daarin alle mogelijke ondersteuning opnemen waar een inwoner gebruik van kan maken. Lokale inkomensregelingen zijn hier onderdeel van. 279 Stichting Kwadraad helpt inwoners vervolgens ook met het doen van een aanvraag. Het Centrum Jeugd & Gezin en Welzijn Lansingerland helpen niet met het doen van een aanvraag en verwijzen inwoners hiervoor door naar de gemeente of Stichting Kwadraad. 280 De samenwerking met Stichting Kwadraad op dit gebied is uitgewerkt in presentatieafspraken. 281 De een-op-een samenwerking tussen gemeente en maatschappelijke organisaties lijkt op beleidsniveau goed te verlopen.

De maatschappelijke organisaties geven aan dat de lijnen kort zijn en zij de gemeente makkelijk kunnen bereiken. 282 Ook de gemeente geeft aan dat de een-op-een samenwerking over het algemeen goed verloopt. 283 De een-op-een samenwerking met de uitvoering lijkt moeizamer te verlopen. De maatschappelijke organisaties lopen er tegenaan dat er binnen de uitvoering van de gemeente geen vast contactpersoon is. Zij moeten bellen naar een algemeen nummer en krijgen iedere keer een andere uitvoeringsmedewerker aan de telefoon. Daarnaast is de doorstroom van medewerkers bij de gemeente hoog. Dit zorgt ervoor dat het institutioneel geheugen onder druk staat. 284 Er is daarnaast geen duidelijke regie op het samenspel tussen de gemeente en de verschillende maatschappelijke organisaties. In de uitvoering werken organisaties over het algemeen afzonderlijk van elkaar. Er zijn geen vaste momenten dat de organisaties contact met elkaar hebben. 285 Omdat de gemeente en de maatschappelijke organisaties niet structureel samenkomen of informatie uitwisselen, kan het voorkomen dat er voor één cliënt verschillende ondersteuningsplannen en aanvragen liggen. Ook merken maatschappelijke organisaties op dat er door het gebrek aan regie onvoldoende gebruik wordt gemaakt van elkaars expertise. 286

277 Verordening sociaal domein gemeente Lansingerland 2023. 278 Gemeente Lansingerland, “Toegangsmodel,” ontvangen op 13 juni 2024. 279 Verordening sociaal domein gemeente Lansingerland 2023. 280 Ambtenaar gemeente Lansingerland, interview. 281 Gemeente Lansingerland, “Prestatieafspraken 2024,” ontvangen op 03 mei 2024. 282 Maatschappelijke organisaties, interview. 283 Ambtenaar gemeente Lansingerland, interview. 284 Maatschappelijke organisaties, interview. 285 Maatschappelijke organisatie, interview. 286 Maatschappelijke organisatie, interview.

meer bereiken

gebruik en financiering In tabel 4-5 zijn de begrote en gerealiseerde uitgaven en verstrekkingen per lokale inkomensregeling in Lansingerland opgenomen. Het gebruik van de meeste lokale inkomensregelingen is in de gemeente Lansingerland beperkt toegenomen van 2019 tot en met 2023. Het aantal inwoners en huishoudens in Lansingerland onder de 101%, 120% en 130% wsm schommelt, maar blijft ongeveer gelijk (tabel 4-6). Hier is geen duidelijke ontwikkeling in zichtbaar. In de begrote en gerealiseerde kosten is over de periode 2019-2023 een beperkte stijging zichtbaar. Bij de interpretatie van de uitgaven per regeling in tabel 4-5 moet rekening gehouden worden met een aantal zaken. Zo is er vanaf 2022 landelijk een nieuwe studietoeslag ingevoerd. 287 Sindsdien zijn het gebruik en de gerealiseerde kosten voor de studietoeslag toegenomen. Daarnaast valt op dat het gebruik van de bijzondere bijstand sinds 2021 toeneemt. Dit komt overeen met een stijging in de kosten. Ook valt op dat de begrote bijdrage aan Leergeld Zuid-Holland Midden in 2023 flink is bijgesteld ten opzichte van eerdere jaren. Dit lijkt een reactie op de stijging in het gebruik dat vanaf 2021 zichtbaar is. Ten slotte is het gebruik van het Volwassenfonds Sport & Cultuur in de periode 2022-2023 bijna verdubbeld.

De begrote kosten zijn nog meer toegenomen, omdat het budget dat in 2022 (pilotfase) overbleef, is overgeheveld naar 2023. 288

aandachtspunten lokale inkomensregelingen Respondenten geven aan behoefte te hebben aan meer ondersteuning. Respondenten noemen bijvoorbeeld gratis activiteiten voor kinderen, gratis reiskosten en huishoudspullen. De lokale inkomensregelingen helpen, maar zijn niet voldoende voor mensen om volledig deel te nemen aan de maatschappij. Verder zijn er respondenten die aangeven dat vaste lasten en andere noodzakelijke kosten te hoog liggen. Met oog op de mate waarin de lokale inkomensregelingen toereikend zijn, gaven respondenten in de enquête aan dat zij vooral moeite hebben met het betalen van de verhoogde vaste lasten, zoals boodschappen, energie en zorg. Zij zouden graag extra toeslagen aanvragen om deze kosten op te vangen. Niet alle antwoorden hebben betrekking op lokale inkomensregelingen, zo is het meest gegeven antwoord dat mensen graag een opleiding of baan zouden willen. Opvallend veel respondenten gaven aan behoefte te hebben de baankans te vergroten door cursussen en opleidingen. Zij zouden graag willen dat de gemeente hier opties voor biedt. Verder gaven veel mensen aan dat zij betere hulp nodig hadden vanuit de schuldhulpverlening.

Noot: In groene tekstvlakken worden resultaten van de mondelinge enquête besproken, die de rekenkamer heeft afgenomen. Zie bijlage 1 voor meer informatie over de methode.

Alles bij elkaar zijn er de afgelopen jaren geen grote veranderingen geweest in de verdeling van budgetten. Recent heeft de gemeenteraad van Lansingerland opdracht gegeven om alle niet-wettelijke taken die de gemeente uitvoert in het sociaal domein in kaart te brengen. De raad wil inzicht verkrijgen in de keuzes die zij kan maken in de

287 Rijksoverheid, “Toereikender studietoeslag voor studenten met medische beperking,” geraadpleegd op 7 oktober 2024.www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2022/03/28/toereikender-studietoeslag-voor-studenten-met-medische-beperking. 288 Gemeente Lansingerland, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 10 oktober 2024.

meer bereiken

verdeling van budgetten en de gevolgen van die keuzes. De gemeente heeft hier nog geen plan voor opgesteld. 289 Tabel 4-6 geeft aanvullend op de informatie over gebruik en kosten ook het aantal inwoners en huishoudens dat leeft onder de verschillende armoedegrenzen. Deze aantallen geven een beeld van de omvang van de armoedeproblematiek. De relevante armoedegrenzen per regeling zijn besproken in hoofdstuk 3. Zo waren er in zo’n 3.500 inwoners met een inkomen tot 130% wsm, terwijl er 1.711 inwoners een gemeentelijke collectieve zorgverzekering hadden afgesloten. Dit is zo’n 49%. Omdat niet iedereen in armoede recht heeft op iedere regeling, moeten deze cijfers niet als streefgetal worden geïnterpreteerd. Het is in bovenstaand voorbeeld bijvoorbeeld belangrijk te realiseren dat de gemeentelijke collectieve zorgverzekering met name nuttig is voor mensen met hogere zorgkosten. Tot slot kunnen de uitgaven aan lokale inkomensregelingen voor kinderen in perspectief worden geplaatst door deze te vergelijken met de ontvangen Kleinsmagelden. In 2023 ontving de gemeente Lansingerland € 211.862 van deze gelden voor armoedebestrijding onder kinderen. 290 De gemeente Lansingerland gaf in 2023 € 95.000 uit aan het kindpakket en € 140.000 aan het Jeugdfonds Sport en Cultuur. Daarmee is ongeveer € 23.000 (11%) meer dan de Kleinsmagelden aan lokale inkomensregelingen voor kinderen besteed.

tabel 4-5: begrote en gerealiseerde uitgaven (in €) en gebruik per lokale inkomensregeling in Lansingerland Regeling Bijzondere bijstand

Gemeentelijke collectieve zorgverzekering

Individuele inkomenstoeslag

Studietoeslag

Kwijtschelding heffingen

2019

2020

2021

2022

2023

begroota

400.261

501.277

646.341

550.000

gerealiseerda

402.845

476.825

611.465

625.423

593.463

gebruikb

310

354

394

407

begroota

311.000

336.000

395.869

422.159

443.267

gerealiseerda

314.399

370.154

404.658

426.726

432.924

gebruikb

1.000

1.556

1.096

1.711

begroota

65.000

85.000

110.000

gerealiseerda

77.147

92.452

98.212

94.117

110.876

gebruikb

164

184

199

198

229

begroota

6.700

20.000

gerealiseerda

919

3.229

3.085

12.355

45.158

gebruikb

begroota

329.000

379.000

401.740

417.809

351.000

gerealiseerda

297.197

353.867

370.691

367.291

334.025

gebruikb

298

354

370

363

289 Ambtenaar gemeente Lansingerland, interview. 290 Ministerie van BZK, Decentralisatie-uitkering - 2023.

meer bereiken

tabel vervolgt op volgende pagina

tabel 4-5 vervolg Regeling

2019

2020

2021

2022

2023

begroota

100.00

100.000

110.000

115.500

95.000

gerealiseerda

90.000

95.000

w.v. fiets

gebruikc

171

104

133

151

626

w.v. jarige job verjaardagsbox

gebruikc

130

156

136

189

211

w.v. kindpas

gebruikc

552

621

629

682

745

w.v. laptop of computer (of bijdrage daaraan)r

gebruikc

124

151

w.v. schoolspullenpas

gebruikc

414

506

560

615

673

w.v. speeltuin Kievit

gebruikc

102

137

Jeugdfonds Sport & Cultuur

begroota

104.000

109.200

130.000

gerealiseerda

116.925

130.000

140.000

gebruikd

270

242

288

320

begroota

26.351

66.945

gerealiseerda

10.822

20.225

gebruikc

begroota

144.198

194.198

115.198

207.465

150.000

gerealiseerda

201.925

160.346

111.931

139.302

132.839

gebruikb

709

695

540

736

712

Leergeld kindpakket

Volwassenfonds Sport & Cultuur

Rotterdampas tegen gereduceerd tarief

Noten: a Gemeente Lansingerland, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 28 mei 2024.

b Gemeente Lansingerland, “Ambtelijke beantwoording schriftelijke vragen,” 23 augustus 2024.

c Leergeld Zuid-Holland Midden, Jaarverslag 2020; Leergeld Zuid-Holland Midden, Jaarverslag 2021; Leergeld Zuid-Holland Midden, Jaarverslag 2022; Leergeld Zuidholland-Midden, Jaarverslag

2023.

d Jeugdfonds Sport en Cultuur, Jaarrapportage 2020; Jeugdfonds Sport en Cultuur, Jaarrapportage 2021; Jeugdfonds Sport en Cultuur, Jaarrapportage 2022; Jeugdfonds Sport en Cultuur,

Jaarrapportage 2023.

tabel 4-6: aantal inwoners (huishoudens) met een inkomen onder verschillende percentages van het wsm in Lansingerland % wsm

2019

2020

2021

2022

2023

jaarinkomen < 101% wsm

1.600 (800) 3.000 (1.600) 3.800 (2.000)

1.600 (800) 3.100 (1.700) 3.800 (2.100)

1.500 (800) 2.900 (1.600) 3.600 (2.000)

1.500 (800) 2.800 (1.600) 3.500 (1.900)

1.500 (800) 2.900 (1.600) 3.600 (2.000)

jaarinkomen < 120% wsm jaarinkomen < 130% wsm

Noot: Cijfers voor 2023 zijn voorlopig. CBS, laag en langdurig laag inkomen.

samenvatting en vergelijking In de gemeenten Barendrecht en Lansingerland is het armoedebeleid onderdeel van breder beleid over het sociaal domein, de gemeente Capelle aan den IJssel heeft specifiek beleid op armoede en schulden. In alle gemeenten wordt in het beleid de nadruk gelegd op de integraliteit van het beleid en de uitvoering in het sociaal domein. Daarbinnen zijn er accentverschillen. Barendrecht benadrukt het belang van fraudebestrijding, Capelle aan den IJssel besteedt meer aandacht aan preventie en Lansingerland benadrukt de rol van de samenleving als vangnet. Alle onderzochte gemeenten hebben aandacht voor specifieke doelgroepen in hun beleid. De doelgroepen verschillen per gemeenten. Barendrecht richt zich op mensen met een licht verstandelijke beperking, mensen die laaggeletterd zijn, kinderen en

meer bereiken

werkenden die in armoede leven. Capelle aan den IJssel richt zich op kinderen, mensen die langdurig in armoede leven, gepensioneerden en werkende armen. Lansingerland wil beleid maken specifiek gericht op jongeren, volwassenen en ouderen. Alle gemeenten hebben kinderen als doelgroep en hebben specifieke regelingen voor kinderen. De individuele inkomenstoeslag sluit in Capelle aan den IJssel ook aan bij de doelgroep mensen die langdurig in armoede leven. Verder hebben de onderzochte gemeenten geen regelingen specifiek gericht op de geformuleerde doelgroepen. Voor alle onderzochte gemeenten blijft het aantal mensen dat gebruik maakt van lokale inkomensregelingen redelijk stabiel over de periode 2019-2023. De CBS-cijfers laten zien dat de doelgroep over deze periode ook relatief stabiel bleef Over het algemeen kennen zowel de begrote als de gerealiseerde kosten een lichte stijging. Voor sommige regelingen zijn kosten en gebruik sneller gestegen, of juist gedaald. Zo zijn in Capelle aan den IJssel de uitgaven in het kader van de kwijtschelding van lokale heffingen in 2023 met zo’n 21% gedaald. Alle gemeenten geven aan financiële zorgen te hebben vanwege de krimp en nieuwe systematiek van het gemeentefonds (resulterend in het zogenoemde “ravijnjaar” in 2026).

In alle drie de gemeenten wordt daarom geëvalueerd wat de meerwaarde is van de (aanvullende) lokale inkomensregelingen en of de doelgroepen preciezer kunnen worden afgebakend. De onderzochte gemeenten bieden een deel van de lokale inkomensregelingen aan in samenwerking met maatschappelijke organisaties, maar organiseren geen samenspel. Soms hebben deze maatschappelijke organisaties een uitvoerende rol en soms een ondersteunende rol op het gebied van signalering, informatievoorziening en/of doorverwijzing. In alle drie de gemeenten zijn ook gemeenschappelijke regelingen betrokken: de GR IJsselgemeenten bij Capelle aan den IJssel en het SVHW in Barendrecht en Lansingerland. Tegelijkertijd organiseren de gemeenten op dit moment geen structurele samenspel tussen betrokken organisaties met betrekking tot lokale inkomensregelingen. De gemeente Capelle aan den IJssel organiseerde tot 2022 afstemmingsmomenten om de communicatie tussen organisaties te bevorderen en wil deze eind 2024 hervatten. In Barendrecht en Lansingerland hebben maatschappelijke organisaties bovendien moeite om contact te onderhouden met de gemeente. In Capelle aan den IJssel lijkt dit probleem niet te spelen. In Barendrecht geven maatschappelijke organisaties aan dat hierdoor de benodigde diepgang in de samenwerking op beleidsniveau ontbreekt.

In Barendrecht en Lansingerland geven maatschappelijke organisaties bovendien aan dat casus-specifieke afstemming moeizaam tot stand komt. Als mogelijke oorzaken worden het personeelsverloop bij de gemeente, het ontbreken van vaste contactpersonen op uitvoeringsniveau en beperkte telefonische beschikbaarheid van inkomensconsulenten genoemd. 291

291 Ambtenaar gemeente Capelle aan den IJssel, interview.

meer bereiken

monitoring

inleiding Dit hoofdstuk bespreekt per gemeente welke informatie zij verzamelt rondom (dreigende) armoede en de gevoerde lokale inkomensregelingen. Hiermee geeft dit hoofdstuk samen met hoofdstukken 6 en 7 antwoord op de volgende deelvraag: In hoeverre doen gemeenten voldoende om inwoners die leven in (dreigende) armoede te bereiken? Bij de beantwoording is gebruik gemaakt van de volgende normen:

tabel 5-1: normen monitoring • De gemeente heeft zicht op de omvang, samenstelling en ontwikkeling van de groep inwoners in (dreigende) armoede. • De gemeente heeft zicht op het bereik van de inkomensregelingen en monitort of groepen inwoners in (dreigende) armoede onbediend blijven. • De gemeente besteedt aandacht aan niet-gebruik van inkomensregelingen. • Gemeentelijke doelstellingen over het bereik van inkomensregelingen worden gemonitord, gerealiseerd en hier wordt over gerapporteerd. • De gemeente evalueert of inkomensregelingen kunnen volstaan om (dreigende) armoede af te wenden.

De rekenkamer onderscheid in dit hoofdstuk drie typen monitoring. Ten eerste monitoring van de gehele doelgroep ofwel de inwoners die in aanmerking komen voor een of meer van de lokale inkomensregelingen. Ten tweede monitoring van gebruik, ofwel de inwoners die een of meer van de lokale inkomensregelingen gebruiken. Ten derde is er monitoring van het bereik, ofwel het aandeel gebruikers ten opzichte van de gehele doelgroep. Paragraaf 5-2 begint met een beschrijving van de algemene monitoringsinstrumenten. Paragraaf 5-3, 5-4 en 5-5 beschrijven de bevindingen met betrekking tot monitoring rondom lokale inkomensregelingen voor respectievelijk de gemeente Barendrecht, Capelle aan den IJssel en Lansingerland. Deze paragrafen beschrijven eerst het zicht op de doelgroep, dan de monitoring van doelstellingen, bereik en aandacht voor nietgebruik en tot slot de evaluatie van de toereikendheid van inkomensregelingen. Paragraaf 5-6 vat de bevindingen van alle gemeenten samen en velt een oordeel op basis van de normen.

meer bereiken

beschikbare monitoringsinstrumenten Er zijn landelijke aanbieders die diensten leveren om de doelgroep, het bereik en de toereikendheid van lokale inkomensregelingen te monitoren. Deze paragraaf beschrijft de meest in het oog springende van deze monitoringsinstrumenten. Ten eerste zijn dit verschillende instrumenten die de doelgroep en het bereik van regelingen in kaart proberen te brengen: de armoedemonitor, de armoedescan en de benchmark armoede en schulden. Ten tweede zijn dit verschillende effectrapportages die de toereikendheid van lokale inkomensregelingen beoordelen. armoedescan De basis armoedescan van het CBS geeft voor alle gemeenten in Nederland informatie over de het aantal inwoners met een laag inkomen. Omdat de benodigde gegevens van de Belastingdienst niet direct beschikbaar zijn, geeft de armoedescan het aantal inwoners met een laag inkomen tot twee jaar terug. 292 De armoedescan geeft daarmee voor verschillende percentages van het wsm het aantal inwoners met een lager inkomen. De scan biedt ook inzicht in kenmerken van deze inwoners, zoals huishoudtype, aantal kinderen en het gebruik van ondersteuning uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Ook geeft de scan inzicht in welke wijken of buurten binnen de gemeente zij wonen.

Tot slot geeft het dashboard inzicht in de ontwikkeling door de tijd en kunnen gemeenten cijfers met elkaar en met het landelijke gemiddelde vergelijken. Een uitgebreide, navolgbare onderzoeksverantwoording met verwijzing naar de achterliggende databronnen is openbaar beschikbaar. In aanvulling op de basis armoedescan kunnen gemeenten bij het CBS een lokale armoedescan afnemen. De lokale armoedescan laat zien welk percentage van de inwoners met een inkomen- en vermogen onder de relevante grens gebruikmaakt van verschillende lokale inkomensregelingen. Daarbij is het mogelijk om in te zoomen op bepaalde kenmerken van het huishouden, zoals de voornaamste inkomstenbron of de samenstelling van het huishouden. Dat geeft zicht op hoeveel en welke huishoudens geen gebruik maken van bepaalde regelingen, terwijl ze daar mogelijk wel recht op hebben. armoedemonitor Onderzoeksbureau KWIZ voert in opdracht van gemeenten een zogeheten armoedemonitor uit, die inzicht geeft in het gebruik van lokale inkomensregelingen. 293 Deze armoedemonitor koppelt gemeentelijke bestanden met informatie van externe uitvoeringspartners om het gebruik van de minimaregelingen in kaart te brengen. Dit gebruik wordt uitgesplitst naar huishoudtype en wijk of kern. Aanvullend maakt de armoedemonitor stapelingen in het gebruik van de voorzieningen inzichtelijk.

Door ook gegevens van de Participatiewet, Schuldhulpverlening, Wmo en Jeugdhulp te gebruiken, biedt de armoedemonitor ook inzicht in de relatie tussen armoede en overige thema’s binnen het gemeentelijke sociale domein. 294

292 Op dit moment is er een voorlopige inschatting voor 2022 beschikbaar. Begin 2025 wordt deze definitief vastgesteld en volgt een voorlopige inschatting voor 2023. CBS, “Technische toelichting,” geraadpleegd op 14 oktober 2024, dashboards.cbs.nl/v5/Armoedescan. 293 De online versie wordt het ‘dashboard minima’ genoemd. 294 KWIZ, “Een effectief armoedebeleid,” geraadpleegd op 14 oktober 2024, www.kwiz.nl/effectief-armoedebeleid-kwiz-ondersteunt-gemeenten.

meer bereiken

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15473874/1