Onderzoeksopzet (concept) - Quick scan huisvesting arbeidsmigranten - Rekenkamer Barendrecht

Onderzoeksopzet (concept):Quick scan huisvesting arbeidsmigranten Rekenkamer Barendrecht

Onderzoeksopzet (concept):Quick scan huisvesting arbeidsmigranten | 4-12-2025 Rekenkamer Barendrecht | Onderzoeksopzet (concept):Quick scan huisvesting arbeidsmigranten | 1.

Aanleiding De landbouw, logistiek, bouw, voedselindustrie en zorg: in al deze (en nog veel meer) sectoren zijn in Nederland dagelijks duizenden arbeidsmigranten werkzaam1. Voor deze sectoren zijn zij hard nodig, want er is een grote vraag aan werknemers, zeker bij de werkzaamheden waar Nederlandse werknemers zich minder of niet voor aanbieden. Arbeidsmigranten spelen daarom een belangrijke rol in de Nederlandse economie. Ook in de gemeente Barendrecht is dit het geval. In Barendrecht is AGFbedrijvigheid gevestigd waar arbeidsmigranten werken. In 2020 werkten circa 3000 arbeidsmigranten in Barendrecht, Ridderkerk en Albrandswaard. De gemeente Barendrecht verwacht dat dit aantal in de komende jaren zal oplopen tot circa 4350 arbeidsmigranten2. De aanwezigheid van arbeidsmigranten betekent dat zij niet alleen in Barendrecht werken, maar ook behoefte hebben aan een woning, zorg en andere voorzieningen. De huisvesting van arbeidsmigranten is al jaren een grote uitdaging. De huisvesting van deze arbeidsmigranten is in eerste plaats een verantwoordelijkheid van werkgevers. Daarnaast zijn diverse andere partijen betrokken. Veel arbeidsmigranten werken bijvoorbeeld via detacheerders. Ook zijn er commerciële verhuurders actief die huisvestingslocaties uitbaten. Naast deze partijen hebben ook de provincie en gemeente een rol.

De provincie Zuid-Holland heeft een verantwoordelijkheid wat betreft de ruimtelijke ordening. Welke rol blijft er dan over voor de gemeente? Die rol wordt met name bepaald door de Wet goed verhuurderschap. Die verplicht gemeenten onder andere om een meldpunt in te stellen, biedt gemeenten sturingsmogelijkheden en maakt gemeenten verantwoordelijk voor toezicht en handhaving.

Waarom dit onderzoek? De Rekenkamer Barendrecht doet in 2026 onderzoek naar de huisvesting van arbeidsmigranten in Barendrecht. Met dit onderzoek wil de rekenkamer in beeld brengen wat de aard en omvang van de huisvesting van arbeidsmigranten in Barendrecht is en inzicht geven aan de raad hoe de gemeente Barendrecht op dit moment haar wettelijke taken invult. Dit betekent dat dit onderzoek zich toespitst op het gemeentelijke beleid. Het gaat dan concreet over de invulling die de gemeente geeft aan het meldpunt, toezicht en handhaving en de sturingsmogelijkheden die de gemeente op dit moment gebruikt. Ook laat het onderzoek zien welke sturingsmogelijkheden de gemeenteraad op dit thema heeft. Omdat de nadruk van dit onderzoek ligt op het geven van een startbeeld aan de gemeenteraad, is gekozen voor een onderzoek van beperkte omvang, een zogenaamde quick scan. Dit geeft de gemeenteraad snel inzicht in de omvang en aard de huisvesting en de invulling van de gemeentelijke taken. Mocht dit onderzoek aanleiding bieden om specifieke aspecten verder uit te diepen, dan is er ruimte om dit op een later moment op te pakken.

Huisvesting en rol van de gemeente Zoals eerder beschreven hebben werkgevers, provincie en gemeente een rol bij de huisvesting van arbeidsmigranten. De Wet goed verhuurderschap stelt sinds 1 juli 2023 een aantal regels aan verhuurders van woningen. Zo mogen verhuurders maximaal twee maanden kale huur als borg vragen, alleen daadwerkelijk gemaakte bemiddelingskosten in rekening brengen en moet een huurovereenkomst verplicht op schrift worden vastgelegd. Ook moeten verhuurders een werkwijze 1 In de Wet goed verhuurderschap wordt de arbeidsmigrant gedefinieerd als een ‘onderdaan van een andere lidstaat van de

Europese Unie die zijn hoofdverblijf niet in Nederland heeft en in Nederland verblijft om tijdelijke werkzaamheden te verrichten’ 2 https://www.barendrecht.nl/wp-content/uploads/2023/06/Woonvisie-Barendrecht-2023-2027-vastgesteld-30-mei-2023.pdf

Rekenkamer Barendrecht | Onderzoeksopzet (concept):Quick scan huisvesting arbeidsmigranten | 2.

hanteren om intimidatie en discriminatie te vermijden. Deze regels gelden voor de verhuur van woningen in algemene zin. Voor het verhuren van verblijfsruimten aan arbeidsmigranten gelden twee aanvullende regels: de verhuurovereenkomst mag niet gekoppeld zijn aan de arbeidsovereenkomst en arbeidsmigranten moeten hun rechten en plichten in hun eigen taal te zien krijgen. De wet bevat een aantal verplichtingen en instrumenten voor gemeenten. Zo moet elke gemeente een meldpunt instellen waar alle huurders hun klachten over verhuurders kunnen indienen. Om te kunnen sturen op de verhuur van woningen kan de gemeente een verhuurverordening vaststellen. Hierin kan de gemeente onder meer de verhuur van verblijfsruimten aan arbeidsmigranten vergunningsplichtig maken. De gemeente is ook verantwoordelijk voor het toezicht en handhaving van de Wet goed verhuurderschap. De gemeente heeft daarvoor een aantal instrumenten, die dienen als escalatieladder. Gemeenten kunnen verhuurders een waarschuwing opleggen, bestuursdwang toepassen, een bestuurlijke boete opleggen of zelfs het beheer van een woning overnemen.

Lokaal beleid Veel gemeenten stellen in lokaal beleid aanvullende regels vast over de gewenste vorm en aantallen van huisvesting van arbeidsmigranten. Een eerste blik laat zien dat Barendrecht wil arbeidsmigranten wil huisvesten in samenwerking met Dutch Fresh Port en daarvoor gebieden aanwijst om nieuwe woningen te bouwen voor deze doelgroep.

Onderzoeksvragen Dit onderzoek spitst zich toe op de invulling van de gemeentelijke taken rondom de huisvesting van arbeidsmigranten. Om dit in beeld te brengen heeft de rekenkamer de volgende hoofdvraag geformuleerd: Hoe vult de gemeente Barendrecht zijn wettelijke taken op het gebied van de huisvesting van arbeidsmigranten in en hoe kan de gemeenteraad hierop sturen?

Deze hoofdvraag wordt beantwoord aan de hand van zeven deelvragen geclusterd over 3 thema’s.

Startbeeld 1. Welke wettelijke kaders zijn van toepassing op de huisvesting van arbeidsmigranten en hoe heeft Barendrecht deze vertaald in lokaal beleid en regelgeving? 2. Wat is de aard en omvang van de huisvesting van arbeidsmigranten in Barendrecht? 3. Hoe is het samenspel tussen de gemeente, werkgevers, uitzendbureaus, arbeidsmigranten en andere relevante partijen ingericht in Barendrecht?

Uitvoeringspraktijk 4. Hoe voert Barendrecht de wettelijke taken en lokaal beleid in de praktijk uit? 5. Hoe monitort Barendrecht de naleving van de Wet goed verhuurderschap, zowel wat betreft de eigen verantwoordelijkheden als die van werkgevers?

Rol van de gemeenteraad 6. Hoe wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de (kwaliteit van) huisvesting van arbeidsmigranten?

Rekenkamer Barendrecht | Onderzoeksopzet (concept):Quick scan huisvesting arbeidsmigranten | 3.

7. Welke sturingsmogelijkheden heeft de gemeenteraad ten aanzien van de huisvesting van arbeidsmigranten?

Onderzoeksmethodologie Documentanalyse Om inzicht te krijgen in de feitelijke situatie rondom de huisvesting van arbeidsmigranten, de gemeentelijke doelstellingen hierbij en de manier waarop de gemeente invulling geeft aan de Wet goed verhuurderschap, voert de rekenkamer een beknopte documentanalyse uit. Hiervoor kijkt de rekenkamer naar gemeentelijke documenten zoals het coalitieakkoord, de woonvisie, documentatie over de invulling van het meldpunt, documentatie over toezicht en handhaving en beschikbare monitoringsinformatie. Ook de informatievoorziening aan de raad op dit gebied heeft onze aandacht.

Interviews Om de bevindingen uit de documentanalyse te toetsen en om een beter beeld te krijgen van de dagelijkse uitvoering voert de rekenkamer interviews uit met betrokkenen vanuit de gemeentelijke organisatie. Deze gesprekken geven meer kleuring aan de documentanalyse en verschaffen inzicht in de knel- en succespunten in beleid, sturing of uitvoering. Hiervoor spreekt de rekenkamer in ieder geval de volgende personen: • Portefeuillehouder Toezicht en handhaving en/of volkshuisvesting • Beleidsmedewerkers huisvesting; • Medewerkers toezicht en handhaving; • Medewerkers meldpunt voor huurders.

Plan van aanpak en tijdspad Dit onderzoek voert de Rekenkamer uit in de volgende vier fasen: 1. Opstarten van het onderzoek 2. Feitelijke situatie in beeld 3. Verdieping van de uitvoeringspraktijk 4. Rol van de gemeenteraad en rapportage Hieronder staat een toelichting op deze fases. Dit sluit af met een overzicht van het onderzoeksteam en de planning.

Fase 1: Opstarten van het onderzoek Het is belangrijk om de betrokken partijen te informeren en mee te nemen in de onderzoeksopzet. Dit doen we door een startgesprek te organiseren met de ambtelijk contactpersoon. In dit gesprek komt oriënterend de inrichting van het beleid en uitvoering, de te hanteren definities, het informatieverzoek, en mogelijke gesprekspartners aan bod.

Fase 2: Feitelijke situatie in beeld Het onderzoek start met het in beeld brengen van de feitelijke situatie van de huisvesting van arbeidsmigranten in Barendrecht. De rekenkamer geeft hiermee inzicht in de aantallen arbeidsmigranten die in de gemeente gehuisvest zijn en waar zij werkzaam zijn (binnen of buiten de gemeente). Ook voeren we een beknopte documentanalyse uit van de relevante beleids- en uitvoeringsdocumenten. Op deze manier krijgt de rekenkamer inzicht in de manier waarop de gemeente Barendrecht zijn wettelijke taken vormgeeft.

Rekenkamer Barendrecht | Onderzoeksopzet (concept):Quick scan huisvesting arbeidsmigranten | 4.

Fase 3: Verdieping van de uitvoeringspraktijk In deze fase geeft de rekenkamer inkleuring aan het beeld dat is ontstaan na de documentanalyse. Vanwege de omvang van dit onderzoek wil de rekenkamer een beperkt aantal interviews houden. We voeren in ieder geval een gesprek met de portefeuillehouder en een of meerdere gesprekken met betrokken medewerkers die zich richten op de huisvesting en toezicht en handhaving.

Fase 4: Rol van de gemeenteraad en rapportage In deze laatste fase van het onderzoek richt de rekenkamer zich op de rol van de gemeenteraad. We onderzoeken op welke manier de gemeenteraad geïnformeerd wordt over de huisvesting van arbeidsmigranten. Vervolgens reflecteert de rekenkamer op de sturingsmogelijkheden die de gemeenteraad op dit dossier heeft en in hoeverre deze worden ingezet. Tot slot stellen wij het een beknopt onderzoeksrapport op, mogelijk in de vorm van een rekenkamerbrief. Deze rapportage willen we in het tweede kwartaal van 2026 aanbieden voor ambtelijk wederhoor.

Onderzoeksteam De directeur van de rekenkamer Marcel Boogers en de plaatsvervangend directeur Marieke Oprel zijn verantwoordelijk voor de inhoudelijke en organisatorische uitvoering van het onderzoek. Het onderzoeksteam voert in overleg met hen en onder hun supervisie de onderzoekswerkzaamheden uit. Het onderzoeksteam start in januari 2026 dit onderzoek. U kunt ons rapport verwachten in het voorjaar van 2026, ervan uitgaande dat de dossiers op orde zijn en dat de personen voor interviews tijdig beschikbaar zijn.

Rekenkamer Barendrecht | Onderzoeksopzet (concept):Quick scan huisvesting arbeidsmigranten | 5.