onderweg naar een omgevingsvisie.pdf

Onderweg naar een omgevingsvisie

Resultaat van het participatieproces 31 augustus 2021

Inhoudsopgave Inleiding

3

Ons doel

4

Barendrecht anno 2021

7

Onze grote ruimtelijke opgaven

10

Onze zes ontwikkelprincipes

14

Toekomstbeelden in schaalniveaus

18

Dilemma’s & uitwerkingsvragen

26

Uitvoeringsparagraaf

29

2

Inleiding In de omgevingsvisie leggen we de grote lijnen voor toekomstige ontwikkelingen in de gemeente vast. De omgevingsvisie is dus van betekenis voor de omgeving waarin we leven, in de breedste zin van het woord. In het verleden heeft Barendrecht op grote schaal uitgebreid. De gemeente is bijna verdubbeld. Nu staat Barendrecht aan de vooravond van (grote) inbreidingsen transformatieopgaven, omdat de ruimte schaars is geworden. De omgevingsvisie geeft mogelijke oplossingen voor de diverse ruimtelijke vraagstukken. Daarmee wordt de omgevingsvisie HET instrument voor het gemeentebestuur en de samenleving om de grote lijnen voor de ontwikkeling van de gemeente mee uit te zetten.

In dit tussenresultaat zijn de uitgangspunten - zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 26 januari 2021 op basis van een enquête onder inwoners uitgewerkt. Deze uitwerking is gebaseerd op de opbrengst uit het participatieproces. Dit proces bestond uit een (online) workshopweek waaraan 70 inwoners hebben deelgenomen. Daarnaast zijn verkennende gesprekken met 20 ondernemers gevoerd en zijn de resultaten van die gesprekken vervolgens in een enquête aan alle ondernemers voorgelegd. Het voorliggend resultaat vormt het kader voor de volgende fase, waarin we met inwoners en ondernemers de verdieping zoeken op een aantal dilemma’s en uitwerkingsvragen (zie pagina 26). Ook stemmen we in deze vervolgfase de visie af met de ketenpartners van de gemeente, zoals de provincie en het waterschap. 3

Ons doel: Een gezond, divers en toekomstbestendig Barendrecht

4

Om goed voorbereid te zijn op de toekomst is het belangrijk om doelen te formuleren. Deze geven een kader om ontwikkelingen in te plaatsen en op het doel gericht te blijven. Zo kunnen we makkelijker afwegingen maken tussen verschillende ontwikkelingen. Dit doel bouwt voort op de doelen vanuit de strategische visie 2025.

Een gezond Barendrecht Gezond zijn en blijven is belangrijk. Dit is tijdens de wereldwijde corona-pandemie nog eens extra duidelijk geworden. Een gezonde leefomgeving is daarbij een belangrijke randvoorwaarde. We kijken daarbij verder dan de geldende milieunormen, want ook daar is gezondheidswinst te behalen. We willen meer groen vanuit klimaatadaptatie, meer uitnodigende plekken en routes om te bewegen en meer plekken om elkaar te ontmoeten. Het beschermen, behouden en verbeteren van ons buitengebied is een belangrijke randvoorwaarde voor een gezond Barendrecht. Een gezonde leefomgeving is ook een veilige leefomgeving. Aandacht in onze buitenruimte voor onder andere verkeersveiligheid en goede verlichting van openbare plekken is belangrijk.

5

Een divers Barendrecht

Een toekomstbestendig Barendrecht

Barendrecht kent meerdere winkelcentra en een afwisseling van gebieden om te wonen en te werken. Wij vinden het belangrijk om een woonplek te bieden voor iedere leeftijd en iedere portemonnee. Ook biedt Barendrecht plek aan heel veel verschillende ondernemingen. De kansen die deze variatie ons biedt, willen we meer benutten. Daarom willen wij de diversiteit binnen de verschillende gebieden vergroten door in sommige gebieden de functies meer te mengen. Daarnaast willen we zorgen voor betere verbindingen tussen de gebieden. Zo maken we optimaal gebruik van de kracht van de diverse gebieden.

De wereld om ons heen verandert in hoog tempo. Dat vraagt een vooruitziende blik en het lef om soms ingrijpende keuzes te maken. In onze fysieke leefomgeving vraagt de klimaatverandering om forse ingrepen om bescherming tegen hitte en wateroverlast te borgen. Tegelijkertijd vraagt deze verandering ook om een verduurzaming van onze economie, met minder verspilling en met andere vormen van energie opwekking. Om Barendrecht toekomstbestendig te maken, kiezen wij voor meer groen in ons openbaar gebied en meer aandacht voor duurzame mobiliteit. Voor de energietransitie leggen wij nadrukkelijk de verbinding met het bedrijfsleven.

6

Barendrecht anno 2021

7

Het Barendrecht anno 2021 is een korte situatieschets, overgenomen uit de strategische visie 2025, aangevuld met waarden zoals genoemd in de enquête. Deze schets van de huidige situatie vormt ons vertrekpunt. Het bevat de huidige kwaliteiten die Barendrecht maken tot wat het op dit moment is. Daarmee vormt het een fundament waarop we samen gaan bouwen richting 2040.

Stedelijk met dorpse charme Het Barendrecht van nu is een moderne gemeente, waar het stedelijke karakter terug te vinden is in Carnisselande. Met de Tramplusverbinding die in Carnisselande begint en aansluit op de Rotterdamse tramlijnen, is het centrum van Rotterdam binnen een half uur bereikbaar. De oude dorpskern, met de 500 jaar oude Dorpskerk, in Barendrecht-Centrum, voegt de dorpse charme toe aan de gemeente. Het is een van de stukjes Barendrecht waarvan de oude karakteristieken bewaard zijn gebleven. Barendrecht kent maar liefst 17 rijksmonumenten en 67 gemeentelijke monumenten. De dorpse charme komt ook tot uiting in het verenigingsleven: van koersbal tot schilderen en van harmonie tot scouting. Daarnaast zijn er de grote evenementen die veel publiek trekken, zoals bijvoorbeeld het Zomer- en WinterFeest en de Doorkomst van de Roparun. 8

Een groene gemeente

Internationaal bereikbaar

Er kan op veel manieren worden gerecreëerd in Barendrecht, bijvoorbeeld in het uitgestrekte natuur- en recreatiegebied de Zuidpolder. Daarnaast kan er worden gewandeld en gefietst langs de Oude Maas.

Barendrecht ligt aan de zuidrand van de Randstad en heeft twee rijkswegen in de nabijheid: de A15 en de A29. Ook heeft Barendrecht een treinstation waar negen sporen samenkomen. Hiermee is een snelle verbinding met bijvoorbeeld het centrum van Rotterdam en Luchthaven Schiphol verzekerd.

De waterpartijen in Barendrecht, waaronder de grote Gaatkensplas, zijn grotendeels met elkaar verbonden door de Blauwe Verbinding. Dit is een waterverbinding die vanaf de Oude Maas helemaal tot in Rotterdam-Zuid loopt. Elke wijk in Barendrecht heeft een park in de nabijheid. Bijzonder is het dakpark op de anderhalve kilometer lange overkapping van het NS-station. Dit park is uniek in Europa. Het heeft een oppervlakte van ongeveer zestien voetbalvelden en een zeer gevarieerde inrichting.

De haven van Rotterdam is een belangrijke factor voor de economische bedrijvigheid in Barendrecht. Vandaag de dag vormt bedrijventerrein BarendrechtOost en Dutch Fresh Port het logistieke centrum voor de nationale en internationale handel en distributie van aardappelen, groente en fruit. De Oude Maas, die ten zuiden van Barendrecht loopt, is een belangrijke vaarroute voor de binnenvaart tussen de Rotterdamse haven en Duitsland.

9

Onze grote ruimtelijke opgaven

10

Er komen vier grote en onontkoombare ontwikkelingen op de gemeente Barendrecht af, die alle vier een beslag leggen op de beperkt beschikbare ruimte. In dit hoofdstuk worden deze vier ontwikkelingen kort toegelicht.

Barendrecht is een gemeente met een woningvoorraad die zich vooral in het middensegment bevindt, veelal gebouwd in het zogenaamde randstedelijke woonmilieu met hoofdzakelijk grondgebonden eengezinswoningen. De prognose voor 2040 bedraagt op dit moment voor Barendrecht een toename van ongeveer 2.000 huishoudens. Er vindt daarbij een afname plaats van het aandeel jonge huishoudens (tot 35 jaar) en juist een toename van het aandeel oudere één en tweepersoons huishoudens (vanaf 55 jaar).

Verstedelijkingsopgave De druk op de woningmarkt is in heel Nederland erg groot. In onze regio is er met name behoefte aan betaalbare woningen en sociale woningbouw. Om de verdeling van de sociale woningbouw over de Rotterdamse regio te verbeteren, zijn er regionale afspraken gemaakt.

Barendrecht wil ruimte bieden aan de regionale woningvraag en daarnaast ook woonkansen bieden voor de eigen inwoners die in de huidige woningmarkt moeilijk aan een betaalbare woning kunnen komen. Omdat de ruimte schaars is geworden, staat Barendrecht daarmee aan de vooravond van een (grote) inbreidings- en transformatieopgave. 11

De energietransitie

Klimaatadaptatie

Wereldwijd zijn er afspraken gemaakt over klimaatdoelstellingen. Een belangrijke stap voor Nederland om te voldoen aan die klimaatdoelstellingen is het stoppen met het verbruiken van aardgas als energiebron en over te stappen op hernieuwbare energiebronnen.

De klimaatverandering zorgt voor een aantal ruimtelijke opgaven. Zo is vergroening van het bebouwde, stedelijke gebied noodzakelijk om hittestress te voorkomen. Daarnaast vraagt de klimaatverandering om een grotere waterbergingscapaciteit. Deze ruimte is nodig om de vaker voorkomende piekbelasting van regenwater op te kunnen vangen en daarmee de wateroverlast te beperken.

In onze regio is de vraag naar elektriciteit groter dan de regio zelf duurzaam op zou kunnen wekken. Zelfs bij een maximale inzet op een warmtenet blijft de elektriciteitsvraag groot. De fysieke ruimte die hiervoor nodig raakt direct aan de inrichting van onze openbare ruimte. De opwek van duurzame energie, de aanleg van warmtenetten, (mogelijke) lokale warmtebronnen en de verzwaring van het elektriciteitsnet vragen letterlijk ruimte. Ook moet er rekening worden gehouden met ruimte voor de opslag van energie (inclusief veiligheidszones). Met name in de bestaande wijken wordt het een grote uitdaging om deze extra ruimte in de bestaande straatprofielen te vinden.

De primaire waterkeringen beschermen het eiland IJsselmonde tegen overstromingen. Nieuwe normen voor deze waterkeringen leiden mogelijk tot nieuwe dijkversterkingen. Omdat absolute bescherming niet bestaat, moet worden nagedacht over (ruimtelijke) manieren om de gevolgen van overstromingen te verkleinen.

12

Economische veranderingen Barendrecht kent meerdere (grote) bedrijventerreinen, zoals Vaanpark, BT-Oost en Reijerwaard. Ook is er sprake van meerdere ‘centrum’ gebieden met detailhandel en horeca. Zij worden geconfronteerd met ontwikkelingen op het gebied van verduurzaming, mobiliteit en verdergaande digitalisering en robotisering. Hierdoor zijn er verschillende ruimtelijke toekomstscenario’s denkbaar voor deze verschillende werklocaties. Om deze locaties toekomstbestendig te maken is de opgave met name het verbeteren van het verblijfsklimaat en het vergroten van de beleving van deze locaties. Ook het verbeteren van de verbinding met aangrenzende woon- of recreatiegebieden en de bereikbaarheid met het openbaar vervoer is hierbij een aandachtspunt.

13

Onze zes ontwikkelprincipes

14

Ons doel is een gezond, divers en toekomstbestendig Barendrecht. Om dit doel te bereiken binnen de vier grootste ruimtelijke opgaven, hanteren wij zes ontwikkelprincipes.

1: Behoud en bescherming van een afwisselend buitengebied! Met het behouden en beschermen van ons buitengebied, kiezen wij primair voor een gezonde leefomgeving. Meer (bio)diversiteit is daarbij noodzakelijk voor een toekomstbestendig buitengebied. Daarom willen we naast de agrarische karakteristiek ook plek voor (fruit)bomen, struiken en bloemen en meer onverharde paden. Deze keuze leidt tot een verdichting in ons bestaand bebouwd gebied. Gestapeld bouwen en dubbel grondgebruik is noodzakelijk om die verdichting mogelijk te maken. Dit biedt kansen voor ondermeer differentiatie in woningtypen. Juist ook bij de verdichting in het stedelijk gebied hebben we aandacht voor een gezonde directe woon- en leefomgeving.

15

2: Voorrang aan duurzame mobiliteit

4: Toekomstbestendige woningvoorraad

Wij streven naar een groener straatbeeld met meer bomen en meer ruimte voor de fiets en voetganger. Dit is alleen te realiseren wanneer er minder geparkeerd wordt in de straat. Het parkeren “voor de deur” wordt daarmee minder vanzelfsprekend. Wij geven voorrang aan de voetganger, de fiets en vormen van gedeeld- of openbaar vervoer.

Door vergrijzing en verdunning van huishoudens is de behoefte aan collectieve woonvormen voor de toekomst groot. Ook flexibiliteit van een woning, waarbij de woning zich aan kan passen aan verschillende levensfasen, past bij een duurzaam woongenot. Daarbij streven wij naar een woningvoorraad, die een gemiddeld energielabel B heeft en zich aanpast aan het klimaat. Dit is in sommige wijken met een groot aandeel verouderde woningen wellicht alleen mogelijk door herstructurering.

3: Slim ruimtegebruik voor opwek schone energie De beschikbare ruimte voor duurzame opwek van alle voor Barendrecht benodigde elektriciteit is beperkt. Om ons schaarse buitengebied te vrijwaren van grootschalige energielandschappen, kiezen wij voor zon op daken en langs infrastructuur. Ook willen wij de kansen voor de levering van energie & warmte vanuit onze bedrijventerreinen benutten. Dit betekent dat wij ruimte en ondersteuning bieden voor innovaties op dit vlak.

16

5: Meer ruimte voor ontmoeting Wij willen ontmoetingen beter faciliteren door verschillende plekken hiervoor in de publieke ruimte te (laten) creëren, zoals (pluk)tuinen, speel- en fitnessplekken, maar ook diverse zorg- en culturele voorzieningen en “kleine horeca” in de wijk voor de snelle coffee-to-go met een vriend(in) of collega. Hiermee kiezen we voor spreiding van functies over de buurten en wijken. Op deze manier kunnen we een bijdrage leveren aan het verminderen van eenzaamheid.

6: Beleving staat centraal Barendrecht kent meerdere winkelcentra die een belangrijke rol spelen als ontmoetingsplek. Deze rol willen wij verder versterken door een diversiteit aan functies - waaronder wonen, werken, winkelen en cultuur - te faciliteren waardoor de levendigheid toeneemt. Een herkenbare identiteit, zoals het beschermd dorpsgezicht van het oude dorp, draagt bij aan de beleving. Ook in de werkomgeving wordt beleving steeds belangrijker. Een aantrekkelijke werkplek waar ontmoeting gestimuleerd wordt en nieuwe samenwerkingen tot stand kunnen komen, faciliteren wij. Dit betekent dat wij meer mogelijkheden bieden voor functiemenging op bedrijventerreinen. Denk hierbij aan bepaalde vormen van horeca voor een ontmoeting tijdens de lunch of aan sportvoorzieningen. Ook willen wij meer (groene) ontmoetingsplekken gaan of laten aanleggen en een betere aansluiting op aangrenzende gebieden borgen. 17

Toekomstbeelden in schaalniveaus

18

Woning van de toekomst

2021 

2040 toegepaste ontwikkelprincipes: 3. Slim ruimtegebruik voor opwek schone energie 4. Toekomstbestendige woningvoorraad

19

Straat van de toekomst

2021 

2040 toegepaste ontwikkelprincipes: 2. Voorrang aan duurzame mobiliteit 5. Meer ruimte voor ontmoeting

20

Buurt van de toekomst

2021 

2040 toegepaste ontwikkelprincipes: 1. Behoud en bescherming van een afwisselend buitengebied! 2. Voorrang aan duurzame mobiliteit 3. Slim ruimtegebruik voor opwek schone energie 4. Toekomstbestendige woningvoorraad 5. Meer ruimte voor ontmoeting

21

Centrum van de toekomst

2021 

2040 toegepaste ontwikkelprincipes: 2. Voorrang aan duurzame mobiliteit 3. Slim ruimtegebruik voor opwek schone energie 4. Toekomstbestendige woningvoorraad 5. Meer ruimte voor ontmoeting 6. Beleving staat centraal

22

Buitengebied van de toekomst

2021 

2040 toegepaste ontwikkelprincipes: 1. Behoud en bescherming van een afwisselend buitengebied! 5. Meer ruimte voor ontmoeting

23

Bedrijventerrein van de toekomst

2021 

2040 toegepaste ontwikkelprincipes: 2. Voorrang aan duurzame mobiliteit 3. Slim ruimtegebruik voor opwek schone energie 5. Meer ruimte voor ontmoeting 6. Beleving staat centraal

24

Integraal kaartbeeld 2040 Het integrale kaartbeeld voor 2040 ontbreekt nog in dit tussenresultaat. De reden hiervoor is dat eerst antwoorden en oplossingen moeten worden gevonden op de uitwerkingsvragen en dilemma’s die staan beschreven in het volgende hoofdstuk.

25

Dilemma’s & Uitwerkingsvraagstukken

26

Onze zes ontwikkelprincipes leiden tot een aantal dilemma’s en uitwerkingsvragen. Deze dilemma’s en uitwerkingsvragen worden in dit hoofdstuk kort beschreven. Zij vormen de input voor de volgende fase van uitwerking naar de Omgevingsvisie

Groen vs Parkeren Groenere straten en buurten zijn alleen te realiseren wanneer er minder parkeerplaatsen in het openbaar gebied zijn. De vraag is hoe om te gaan met het parkeren in de toekomst? Hoger bouwen Met het behouden en beschermen van ons buitengebied, kiezen wij primair voor een gezonde leefomgeving. Deze keuze leidt tot een verdichting in ons bestaand bebouwd gebied. Gestapeld bouwen is noodzakelijk om die verdichting mogelijk te maken. De vraag is welke locaties zich lenen voor gestapeld bouwen?

27

Spreiding van functies

Toekomstbestendige woningvoorraad

We kiezen voor ontmoeting in de buurt en voorzieningen dichtbij. Dit betekent een grotere spreiding van functies. Voor bedrijventerreinen kiezen we voor een betere verbinding met omliggende gebieden en een grotere beleving door toevoeging van andere functies zoals grootschalige detailhandel en daghoreca. De vraag is wat de consequentie is van deze verdergaande spreiding van functies?

We streven naar een woningvoorraad, die een gemiddeld energielabel B heeft en zich aanpast aan het klimaat. Dit is in sommige wijken met een groot aandeel verouderde woningen wellicht alleen mogelijk door herstructurering. Deze herstructureringslocaties van de toekomst zullen worden benoemd door en met onze partners in die wijken met aandacht voor ieders rol.

Energie opwek bedrijventerreinen De beschikbare ruimte voor duurzame opwek van alle voor Barendrecht benodigde elektriciteit is beperkt. Voor de toekomst kiezen wij voor het maximaliseren van de opwek van schone energie, ook op onze bedrijventerreinen. Hier liggen kansen. De mogelijkheden zullen samen met de bedrijven nader worden verkend met aandacht voor ieders rol en verantwoordelijkheid bij dit vraagstuk. 28

Uitvoerbaarheid

29

Uitvoerbaarheid Dit tussenresultaat is nog niet voorzien van een uitvoeringsparagraaf. In de volgende fase zal deze paragraaf wel worden ingevuld.

30