Navigeren door het sociaal domein. Overzicht van wetten en budgetten.pdf
Tekst van het document
Navigeren door het sociaal domein Overzicht van wetten en budgetten
Inhoudsopgave Aanleiding ................................................................................................................................... 5 Wettelijke taken en de sociale basis ...................................................................................... 5 Noodzaak tot kostenbeheersing ............................................................................................ 5 Totaaloverzicht wetten en budgetten ....................................................................................... 7 Samenvattende conclusie en aanbevelingen ............................................................................. 8 Samenvattende conclusie ...................................................................................................... 8 Aanbevelingen ........................................................................................................................ 8 Overzicht wettelijke taken binnen het sociaal domein............................................................ 10 Jeugdwet .............................................................................................................................. 10 Doel: .................................................................................................................................
10 Rol van de gemeente:....................................................................................................... 10 Budget: ............................................................................................................................. 10 Mate van flexibiliteit ........................................................................................................ 11 Kansen voor ombuigingen ................................................................................................ 11 Participatiewet ..................................................................................................................... 12 Doel: ................................................................................................................................. 12 Rol gemeente: .................................................................................................................. 12 Budget: ............................................................................................................................. 12 Mate van flexibiliteit ........................................................................................................ 12 Kansen voor ombuigingen ................................................................................................
13 Wet gemeentelijke schuldhulpverlening ............................................................................. 14 Doel: ................................................................................................................................. 14 Rol van de gemeente:....................................................................................................... 14 Budget: ............................................................................................................................. 14 Mate van flexibiliteit ........................................................................................................ 14 Kansen voor ombuigingen ................................................................................................ 15 Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) .................................................................... 15 2
Doel: ................................................................................................................................. 15 Rol van de gemeente:....................................................................................................... 15 Budget: ............................................................................................................................. 16 Mate van flexibiliteit ........................................................................................................ 16 Kansen voor ombuigingen ................................................................................................ 17 Onderwijs ............................................................................................................................. 17 Algemene informatie: ...................................................................................................... 17 Rol van de gemeente:....................................................................................................... 17 Budget: ............................................................................................................................. 18 Mate van flexibiliteit ........................................................................................................
19 Kansen voor ombuigingen ................................................................................................ 19 Wet publieke Volksgezondheid (Wpg) ................................................................................. 20 Doel: ................................................................................................................................. 20 Rol van de gemeente:....................................................................................................... 20 Budget: ............................................................................................................................. 20 Mate van flexibiliteit ........................................................................................................ 20 Kansen voor ombuigingen ................................................................................................ 20 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen .................................................................................. 21 Doel: ................................................................................................................................. 21 Rol van de gemeente:.......................................................................................................
21 Budget: ............................................................................................................................. 21 Mate van flexibiliteit ........................................................................................................ 21 Kansen voor ombuigingen ................................................................................................ 22 Overig ................................................................................................................................... 22 Sociale basis.............................................................................................................................. 23 Samenkracht en burgerparticipatie ..................................................................................... 23 Algemene informatie: ...................................................................................................... 23 Rol van de gemeente:....................................................................................................... 23 Budget: ............................................................................................................................. 23 3
Mate van flexibiliteit ........................................................................................................ 24 Kansen voor ombuigingen ................................................................................................ 24 Sport ..................................................................................................................................... 25 Doel .................................................................................................................................. 25 Budget: ............................................................................................................................. 25 Mate van flexibiliteit ........................................................................................................ 25 Kansen voor ombuigingen ................................................................................................ 25 Cultuur .................................................................................................................................. 26 Doel .................................................................................................................................. 26 Budget: .............................................................................................................................
26 Mate van flexibiliteit ........................................................................................................ 26 Kansen voor ombuigingen ................................................................................................ 26 Bijlage 1: Overzicht maatregelen keuzeboek sociaal domein 2017 ......................................... 27
4
Aanleiding Wettelijke taken en de sociale basis In 2015 werd de gemeente verantwoordelijk voor taken op het gebied van jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning (WMO) en arbeidsparticipatie; deze taken werden door het Rijk “gedecentraliseerd” naar gemeentes. De gedachte achter deze decentralisatie was dat gemeentes deze taken beter uit kunnen voeren omdat ze beleid dichterbij inwoners kunnen brengen en zorg beter kunnen afstemmen op de lokale behoeften. Daardoor zou minder regeldruk voor inwoners ontstaan en zou de toegang tot verschillende vormen van hulp en ondersteuning laagdrempeliger worden. Gemeenten werden dus vanaf 2015 verantwoordelijk voor de uitvoering van de Jeugdwet, Wet Maatschappelijk Ondersteuning en Participatiewet naast andere wettelijke taken over bijvoorbeeld volksgezondheid. De verwachting van het Rijk hierbij was dat gemeenten deze wetten voor minder geld uit zouden kunnen voeren omdat zij dichterbij inwoners staan; daarom werd er tegelijkertijd met de decentralisatie gekort op de budgetten voor de uitvoering van deze wetten. Naast de hierboven beschreven wettelijke taken voert de gemeente verschillende activiteiten uit die niet altijd wettelijk zijn vastgelegd, maar die een preventieve werking hebben en plaatsvinden in de zogenaamde sociale basis.
Binnen de sociale basis worden volgens het ministerie van VWS drie (met elkaar verbonden) lagen onderscheiden: -
Persoonlijke sociale basis: een inwoner en diens netwerk;
-
Gemeenschappelijke sociale basis: formele en informele netwerken van inwoners in de wijk;
-
Institutionele sociale basis: accommodaties, collectieve voorzieningen en andere laagdrempelige voorzieningen waar iedere inwoner gebruik van kan maken.
De institutionele sociale basis is wat vroeger voor een deel “maatschappelijke zaken” genoemd werd en ook hierin heeft de gemeente een grote rol in. Het doel van de activiteiten die plaatsvinden in de sociale basis is ervoor te zorgen dat zo min mogelijk inwoners gebruik hoeven te maken van (wettelijke) voorzieningen en/of specialistische hulp. De activiteiten in de sociale basis zijn gericht op ontmoeting, ondersteuning, ontplooiing van talenten en ontspanning, wat bijdraagt aan het vermogen van mensen om samen te leven en actief deel te nemen aan de samenleving.
Noodzaak tot kostenbeheersing De kosten voor het sociaal domein als geheel zijn echter de laatste jaren hoog opgelopen. In dat opzicht lijkt de decentralisatie van 2015 geslaagd; de toegang tot hulpverlening is laagdrempeliger geworden en het aantal inwoners dat gebruik gemaakt van de voorzieningen in het sociaal domein is gestegen. De aanname dat de gemeente dit alles voor minder budget zou kunnen uitvoeren, klopt dus niet. Het is dan ook nodig te onderzoeken of deze kosten kunnen worden gestabiliseerd en/of verlaagd. In de Voorjaarsnota, die het kader schetst voor het opstellen van de meerjarenbegroting 2025, waren al een aantal voorstellen gedaan tot ombuigingen in het sociaal domein. De gemeenteraad heeft de Voorjaarsnota echter terug in handen gesteld van het college om tot andere ombuigingen te komen. Ook heeft de gemeenteraad verzocht het zogenaamde “keuzeboek sociaal domein” te actualiseren. Dit keuzeboek is opgesteld toen er in 2017 bezuinigd moest worden, echter nooit vastgesteld door de gemeenteraad omdat de meicirculaire toentertijd dusdanig gunstig uitviel dat bezuinigingen niet meer nodig waren. Gezien de financiële uitdaging waar Barendrecht voor staat is het nodig om te kijken naar de uitgaven binnen het sociaal domein.
Het is altijd goed om kritisch te kijken naar op welke manier gemeenschapsgeld wordt uitgegeven en of hiermee de juiste effecten worden bereikt. In dit
5
document “Navigeren door het sociaal domein” wordt dan ook een overzicht gegeven van het sociaal domein, waarbij steeds is aangegeven: -
Wat het doel is van de betreffende wet en/of de taak;
-
Wat de rol van de gemeente is hierbij;
-
Hoeveel budget de gemeente hiervoor in de begroting heeft opgenomen;
-
Wat de mate van flexibiliteit is binnen deze taak;
-
Welke kansen er liggen voor ombuigingen.
Het eerdere opgestelde “keuzeboek sociaal domein” is gebruikt als naslagwerk om tot mogelijke keuzes te komen. Er is gekozen voor een andere opzet dan het keuzeboek uit 2017, omdat er sindsdien veel veranderd is binnen het sociaal domein en enkel een actualisatie van het keuzeboek onvoldoende inzicht en keuzes zouden bieden. In plaats daarvan is voor de diverse taken binnen het sociaal domein bekeken welke mate van invloed kan worden uitgeoefend op de kosten die daarbij horen. Zo ongeveer 70% van de taken die een gemeente uitvoert, komt namelijk voort uit landelijk beleid waarbij er weinig politieke speelruimte is. In dit document wordt dan ook steeds gekeken naar wat de mate van beleidsflexibiliteit is en wat de mate van budgetflexibiliteit is. De mate van flexibiliteit is als volgt uitgewerkt:
Beleidsflexibiliteit: 1)
Ja: Autonome taak (beleidsvrij)
2)
Matig: Wettelijke taak met eigen beleidsruimte
3)
Nee: Wettelijke taak zonder noemenswaardige beleidsruimte
Budgetflexibiliteit 1)
Ja: Eenvoudig beïnvloedbaar budget (bijv. subsidies en leveringen)
2)
Matig: Met moeite beïnvloedbaar budget (bijv. apparaatskosten)
3)
Nee: Nauwelijks beïnvloedbaar budget (bijv. kapitaallasten, gesloten circuit)
Door steeds te bekijken of een taak flexibel is op het gebied van beleid en/of budget wordt ook duidelijker waar de invloed van de gemeente zit in keuzes die gemaakt kunnen worden om de kosten te beheersen.
6
Totaaloverzicht wetten en budgetten De totale begroting van gemeente Barendrecht beslaat ca. 143 miljoen. Hiervan gaat ongeveer 37% naar de uitvoering van de wettelijke taken binnen het sociaal domein en de taken in de sociale basis. In onderstaand overzicht is kort weergegeven om welke taken het gaat en welke bedragen hiervoor zijn opgenomen in de begroting. Hierbij zijn de taakvelden aangehouden zoals deze ook in de begroting zijn opgenomen. In de hoofdstukken per taak zijn deze verder uitgewerkt.
Wettelijk – niet wettelijk
Taak
Begroting 2024
Begroting 2025
Wettelijk
Jeugdwet
€ 14.799.800
€ 18.184.900
Wettelijk
Participatiewet
€ 4.829.000
€ 3.697.600
Wettelijk
WMO
€ 9.545.200
€ 10.060.100
Wettelijk
Wet gemeentelijke
€ 203.000
€ 123.600
schuldhulpverlening Grotendeels wettelijk
Onderwijs
€ 5.884.100
€ 4.912.300
Wettelijk
Volksgezondheid
€ 1.931.100
€ 1.883.200
Deels wettelijk/sociale basis
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
€ 4.460.700
€ 5.506.200
Sociale basis
Samenkracht en burgerparticipatie
€ 3.120.500
€ 2.525.800
Sociale basis
Sport
€ 3.521.800
€ 3.484.800
Sociale basis
Cultuur
€ 4.012.000
€ 2.852.400
€ 52.307.200
€ 53.230.900
Totaal In de tabel is met kleuren aangeven wat de flexibiliteit is. Bij de taak is de beleidsflexibiliteit in kleur als volgt aangegeven: 1)
Ja: Autonome taak (beleidsvrij)
2)
Matig: Wettelijke taak met eigen beleidsruimte
3)
Nee: Wettelijke taak zonder noemenswaardige beleidsruimte
Bij de budgetten is de budgetflexibiliteit als volgt in kleur aangegeven: 1)
Ja: Eenvoudig beïnvloedbaar budget (bijv. subsidies en leveringen)
2)
Matig: Met moeite beïnvloedbaar budget (bijv. apparaatskosten)
3)
Nee: Nauwelijks beïnvloedbaar budget (bijv. kapitaallasten, gesloten circuit)
N.B. In de tabel zijn soms grote verschillen te zien tussen 2024 en 2025. Deze zijn onder andere te verklaren door een andere toerekening van overheadskosten. Een andere oorzaak hiervan is dat de besparingsmaatregelen die in de Voorjaarsnota waren voorgesteld nu zijn ingeboekt in de begroting 2025. Deze zijn benoemd onder de paragraaf “Aanbevelingen”.
7
Samenvattende conclusie en aanbevelingen Samenvattende conclusie Binnen het totale sociaal domein zijn weinig taken die zowel flexibel zijn in kwaliteit als in budget. De enige taak waarvoor dit geldt is “samenkracht en burgerparticipatie”. In vergelijking met het totaalbudget in het sociaal domein, te weten € 52.307.700 (2024), is voor de taak Samenkracht en Burgerparticipatie ongeveer 3,5 miljoen gereserveerd. Het meeste geld (ca 71%) binnen het sociaal domein gaat naar wettelijke taken. Een ander deel (ca 9%) is nodig om deze wettelijke taken uit te kunnen voeren, zoals het onderdeel toegang en eerstelijnsvoorzieningen. Het laatste deel (ca 20%) is budget voor de sociale basis.
Aanbevelingen Ombuigingsmaatregelen op korte termijn In de Voorjaarsnota 2025 zijn al een aantal maatregelen voorgesteld die verwerkt zijn in de begroting 2025 en ervoor zorgen dat de uitgaven in het sociaal domein enigszins stabiel blijven. De maatregelen die zijn verwerkt zijn: -
Een korting op de uitkeringen (BUIG) door meer inwoners van Barendrecht aan het werk te helpen. Hiervoor wordt een plan ontwikkeld met instroom-beperkende en uitstroom-bevorderende maatregelen op de korte, middellange en lange termijn, met als inzet het uitkeringsbestand met 10% te laten dalen;
-
Subsidie vraaggerichte cultuurplannen: dit budget wordt ingezet om het begrotingstekort te dekken;
-
Culturele activiteiten: dit budget wordt kleiner, waardoor subsidies komen te vervallen en er geen cultuurregisseur voor culturele activiteiten in de vrije tijd wordt aangesteld;
-
Verlaging van het budget voor re-integratietrajecten; hierdoor worden de re-integratietrajecten minder vaak belegd bij externe partijen en meer gecentraliseerd en gestructureerd zullen plaatsvinden vanuit het wijkteam;
-
Sport – en subsidiebeleid: het budget voor subsidies aan sportverenigingen is verlaagd;
-
De minimapolis wordt afgeschaft;
-
Preventief pakket CJG wordt verlaagd, waardoor het CJG minder preventieve activiteiten zal aanbieden;
-
Verlaging subsidie Kijk op Welzijn: deze partij biedt verschillende welzijnsactiviteiten aan. Door de verlaging van de subsidie zal een deel van deze activiteiten waarschijnlijk komen te vervallen.
Ombuigingsmaatregelen op langere termijn Zoals over beleids- en budgetflexibiliteit al zichtbaar was, zijn er helaas op korte termijn weinig mogelijkheden om snel grote kosten te besparen binnen het sociaal domein. Op de langere termijn zijn hier wat meer mogelijkheden voor. Echter moet altijd in het achterhoofd worden gehouden dat de verschillende wetten en taken binnen het sociaal domein niet op zichzelf staan. Een voorbeeld: verlaging van de bijstandsnorm zorgt op korte termijn voor een besparing echter kan er ook voor zorgen dat meer inwoners schulden maken en daardoor uiteindelijk gebruik moeten maken van schuldhulpverlening wat weer hogere kosten met zich meebrengt op de lange termijn. Daarom is in het algemeen het advies om geen losse budgetten te schrappen maar eerst een goede analyse te doen (vergelijkbaar met wat er momenteel voor het jeugddomein wordt gedaan) om te kijken welke trends er zichtbaar zijn en op welke manier de gemeente hiermee om kan gaan.
8
Het advies voor de gemeenteraad is dan ook om geen losse budgetten of taken te schrappen, maar op langere termijn te kijken naar waar geïnvesteerd moet worden of waar slimmer met beschikbare middelen kan worden omgegaan, gebaseerd op een grondig onderzoek of analyse. Dit document kan als basis gebruikt worden en steeds worden aangevuld met de stand van zaken van de budgetten maar ook met wetswijzigingen. Ook kan het gebruikt worden als agenda om het verdiepende gesprek te voeren over hoe gemeente Barendrecht inwoners in een kwetsbare situatie wil ondersteunen en wat de grenzen van deze ondersteuning zijn. Geadviseerd wordt om eerst een grondige analyse van het jeugddomein te doen omdat hier het meeste budget in omgaat. Een andere reden hiervoor is dat de jongeren nu de volwassenen van de toekomst zijn en het daarom nuttig is nu al te investeren in hun toekomst. De uitkomsten van deze analyse gecombineerd met een aantal aanbevelingen zouden dan kunnen worden meegenomen in de voorjaarsnota en kunnen dienen om in de begroting van 2026 keuzes te maken. Op deze manier kan steeds een nieuwe taak voor het voetlicht worden gebracht en nader onderzocht, waarbij steeds een gesprek plaatsvindt tussen raad en college over de analyse van een onderdeel van het sociaal domein, landelijke ontwikkelingen en de visie en doelstellingen die gemeente Barendrecht heeft op deze taak.
9
Overzicht wettelijke taken binnen het sociaal domein Jeugdwet Doel: Het doel van de Jeugdwet is om kinderen en jongeren (en hun ouders) te ondersteunen bij het verminderen, stabiliseren, behandelen en omgaan met psychische problemen en stoornissen, psychosocialeen gedragsproblemen, en een lichte verstandelijke of lichamelijke beperking.
Rol van de gemeente: De Jeugdwet bepaalt dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Dit wordt vormgegeven als een jeugdhulpplicht. Concreet moeten gemeenten ten minste het volgende doen:
Advies geven aan de jeugdige over welke hulp het beste past.
Samen met de jeugdige de juiste vorm van jeugdhulp kiezen.
Zorgen dat de gekozen jeugdhulp daadwerkelijk beschikbaar is.
Budget: Taak
Begroting 2024
Begroting 2025
Jeugdzorg begeleiding
€ 1.379.700
0
Jeugdzorg behandeling
€ 4.112.300
0
Jeugdhulp dagbesteding
€ 1.529.400
0
Jeugdhulp zonder verblijf overig
€ 1.115.100
0
Pleegzorg
€ 1.193.700
0
Gezinsgericht
€ 19.900
0
Jeugdhulp met verblijf overig
€ 2.642.000
0
Jeugdbehandeling GGZ zonder verblijf
€ 19.900
0
Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf
€ 1.033.900
0
Gesloten plaatsing
€ 19.900
0
Jeugdbescherming
€ 1.508.500
€ 421.900
Jeugdreclassering
€ 225.500
€ 414.900
Jeugdhulp ambulant lokaal
0
€ 4.545.500
Jeugdhulp ambulant regionaal
0
€ 4.308.600
Jeugdhulp ambulant landelijk
0
€ 434.300
Jeugdhulp met verblijf lokaal
0
€ 937.300
Jeugdhulp met verblijf regionaal
0
€ 5.382.700
Jeugdhulp met verblijf landelijk
0
€ 434.300
PGB Jeugd
0
€ 1.080.900
Coördinatie en beleid jeugd
0
€ 224.500
Totaal
€ 14.799.800
€ 18.184.900
N.B. In 2025 is een nieuwe taakveldverdeling voorgeschreven volgens de BBV-voorschriften waardoor een vergelijking op taakveldniveau niet mogelijk is.
10
Mate van flexibiliteit Beleidsflexibiliteit: Nee, dit betreft een wettelijke taak zonder noemenswaardige beleidsruimte. In de Hervormingsagenda Jeugd is wel benoemd dat gekeken gaat worden naar de reikwijdte. Dit betekent dat er wordt onderzocht of het mogelijk is de reikwijdte van de Jeugdwet te beperken, zodat jeugdhulp alleen geboden wordt bij ernstige zorgbehoeften en dat hulpverlening meer gericht wordt op de oorzaken van zorgbehoeften (bijvoorbeeld problematiek van ouders of armoede binnen een gezin). Tot die tijd hebben gemeenten weinig beleidsvrijheid en kunnen zij hoogstens in hun verordening aangeven op welke manier zij jongeren hulp en ondersteuning willen bieden of wat zij onder jeugdhulp verstaan. Wettelijk ligt in ieder geval vast dat gemeenten jeugdigen moeten adviseren welke hulp het beste past, samen met de jeugdige de goede vorm van jeugdhulp kiezen en zorgen dat de gekozen jeugdhulp daadwerkelijk beschikbaar is. Gemeenten hebben wel de keuze welke hulp zij voorliggend willen bieden, welke (specialistische) jeugdhulp zij bijvoorbeeld regionaal inkopen of wanneer kinderen in aanmerking komen voor een PGB (persoonsgebonden budget waardoor ouders zelf hulp kunnen inkopen). Daardoor is er meer sturingsruimte mogelijk, echter blijft de basis dat wanneer jeugdigen/hun gezin hulp nodig heeft, gemeenten verplicht zijn dit te regelen.
Budgetflexibiliteit: Nee, dit betreft nauwelijks beïnvloedbaar budget. Dit komt doordat het een zogenaamde open-einde regeling betreft, met andere woorden: gemeenten zijn verplicht jeugdhulp te verlenen ook als het budget “op” is. Verder zijn er meerdere verwijzers die ervoor kunnen zorgen dat een kind jeugdhulp ontvangt, zoals het wijkteam, de huisarts en een gecertificeerde instelling zoals de Jeugdbescherming. Wel kan de gemeente invloed uitoefenen door de keuze te maken welke jeugdhulp lokaal/via het wijkteam wordt geboden en welke jeugdhulp regionaal wordt ingekocht.
Kansen voor ombuigingen In het eerste halfjaar van 2024 is een uitgebreide analyse gedaan van de jeugdhulpcijfers. Hieruit is een plan gekomen met verschillende maatregelen, die zijn onderverdeeld in drie thema’s met daaronder 10 punten: -
-
-
Basis op orde: 1.
Optimaliseren informatie
2.
Dilemma’s delen met partners
3.
Optimaliseren besluiten (zeer) dure jeugdhulp
4.
Kostenbewust indiceren
Hulp zo laag mogelijk in de piramide: 5.
Verwijzers meenemen in de dilemma’s
6.
Ouders bewust maken van (boven)gebruikelijke zorg
7.
Specialisme van het wijkteam beter benutten
8.
Onderzoek mogelijkheden aanpassing contractering (grote) aanbieders
Integraal samenwerken, best passende hulp: 9.
Onderzoek naar kosten van en inzet bij dyslexie
10. Verbeteren samenwerking verschillende rollen van het wijkteam De kosten voor de jeugdhulp zijn de hoogste kosten binnen het sociaal domein. Hier invloed op proberen uit te oefenen is dus verstandig maar tegelijkertijd ook moeilijk. Enerzijds omdat het gaat om een open einde regeling waarbij verschillende partijen kunnen indiceren, anderzijds omdat het een kwetsbare doelgroep
11
betreft. Problemen die in de jeugd ontstaan, hebben vaak ook consequenties voor de toekomst. Kostenbeheersing binnen het jeugddomein zou zich dus vooral moeten richten op het organiseren van het bieden van de juiste hulp op het juiste moment aan de meest kwetsbare gezinnen. Ook moet beter gekeken worden naar het welzijn en de gezondheid van jongeren in het algemeen, immers een goede fysieke gezondheid kan ook bijdragen aan een verbeterde mentale gezondheid. Daarom wordt ook de link gelegd naar Bewust Barendrecht, waarin het doel is dat de inwoners van Barendrecht gezonder gaan leven en meer bewegen. Onderzocht kan worden in welke mate het stimuleren van een gezonde leefstijl nog meer bij kan dragen aan het welzijn van Barendrechtse jongeren waardoor wellicht de bijvangst is dat minder jongeren jeugdhulp nodig hebben.
Participatiewet Doel: Het doel van de Participatiewet is om meer mensen aan het werk te krijgen, met name diegenen die zonder ondersteuning niet zelfstandig in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Dit omvat ook mensen met een arbeidsbeperking. De wet is erop gericht om iedereen die kan werken maar het op de arbeidsmarkt zonder ondersteuning niet redt, te helpen om werk te vinden. Een ander belangrijk doel is het verlenen van bijstand aan mensen die niet over de middelen beschikken om in de noodzakelijke kosten van het bestaan te voorzien.
Rol gemeente: Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de wet en bieden ondersteuning bij arbeidsre-integratie en waar nodig inkomensondersteuning.
Budget: Taak
Begroting 2024
Begroting 2025
WSW en beschut werk (sociale werkvoorziening)
€ 370.900
€ 378.000
Arbeidsparticipatie (re-integratieprojecten en
€ 1.452.300
€ 725.100
€ 10.780.400
€ 10.369.100
Inkomensregelingen
€ -7.774.600
€ -7.774.600
Totaal
€ 4.829.000
€ 3.697.600
social return of investment) Inkomensregelingen (uitkeringen/BUIG, minimabeleid, kwijtscheldingen)
Mate van flexibiliteit Beleidsflexibiliteit: Matig: Wettelijke taak met eigen beleidsruimte. Wanneer inwoners kunnen aantonen dat zij geen (passend) werk kunnen vinden, hebben zij recht op een uitkering. De gemeente heeft binnen de Participatiewet op verschillende vlakken wel beleidsvrijheid. Zo moeten gemeenten binnen de huidige wetgeving maatwerk leveren wanneer inwoners dit nodig hebben; de Participatiewet biedt hier ruimte voor via de verschillende “kan-bepalingen”. Voor het in aanmerking komen van bijstand zijn gemeenten verplicht bijzondere bijstand te verstrekken als bepaalde kosten uit bijzondere omstandigheden voortvloeien die een persoon zelf niet in redelijkheid kan dragen. Gemeenten mogen in hun verordening bepalen wat de definitie van draagkracht is.
12
Budgetflexibiliteit: Nee, dit betreft nauwelijks beïnvloedbaar budget en een zogenaamde “open-einde regeling”. Dit betekent dat gemeenten altijd verplicht zijn een uitkering en/of bijstand te verstrekken als inwoners hiervoor in aanmerking komen, ook als het daarvoor beschikbare budget niet meer toereikend is. De mogelijkheid om invloed uit te oefenen op het budget zit als eerste bij de instroom van inwoners, dus wanneer inwoners een uitkering of bijzondere bijstand aanvragen. Een deel van de inwoners is echter dermate belast dat werken geen optie is, en een aantal doelgroepen hebben in principe standaard recht op een uitkering. Momenteel is er grote krapte op de arbeidsmarkt waardoor veel mensen relatief gemakkelijk werk kunnen vinden. De doelgroep die toch een uitkering en/of bijstand ontvangt is dan ook vaak niet gemakkelijk aan een (vaste) baan te helpen. Toch is er wel enige invloed mogelijk om de uitstroom te beïnvloeden, een aantal opties worden in de volgende paragraaf aangegeven. Wel heeft de gemeente invloed op de grenzen die worden gehanteerd bijvoorbeeld wat betreft de inkomensgrens voor bijzondere bijstand of de hoogte van een op te leggen maatregel.
Kansen voor ombuigingen Het doel is om 10% bestandsverlaging te realiseren, concreet betekent dit dat er 10% minder inwoners gebruik maken van de Participatiewet dan momenteel het geval is. Om hiervoor te zorgen, worden een aantal acties ingezet die verder worden uitgewerkt in het plan BUIG de goede kant op: -
Er wordt een intakegesprek gevoerd met de klantmanager werk;
-
Er wordt direct de focus gelegd op werk of tegenprestatie (Mc Donalds/Groenvoorziening/Zorg);
-
Er worden meer initiatieven bedacht om inwoners in te zetten, bijvoorbeeld voor het bewaken van de fietsenstalling;
-
Er wordt meer ingezet op (Lokale) naar-werk trajecten (o.a. DFP, de Bouwpraktijk);
-
Bij overtreding van de wet wordt er gehandhaafd en worden er maatregelen getroffen;
-
Er wordt gewerkt aan cultuur- en gedragsverandering bij de medewerkers van het sociaal domein om een beweging te creëren waardoor minder mensen instromen in de Participatiewet en meer mensen uitstromen.
De kostenbesparing die uit bovenstaande acties voortkomt, is al verwerkt in de begroting. Verder is in de begroting 2025 een bezuiniging opgenomen voor re-integratietrajecten. Hierdoor kunnen inwoners die nu een uitkering ontvangen hiervoor niet meer terecht bij externe organisaties maar vooral bij het wijkteam. Het wijkteam heeft een integrale blik op inwoners, kan tijdig de juiste hulp inzetten wanneer dit nodig is en werkt oplossingsgericht. Voor de inwoners van Barendrecht is de consequentie dat zij mogelijk wat langer moeten wachten voordat zij begeleid kunnen worden naar werk, echter is er wel meer overzicht en bredere aandacht voor de inwoner. Door de ombuiging binnen het budget re-integratietrajecten komt mogelijk wel de ambitie om 10% bestandsverlaging te realiseren in gevaar. Een aanverwant idee is nog om te onderzoeken of het mogelijk is om inkomensondersteuning te koppelen aan het vermogen tot werk. De gedachte hierachter is dat inwoners die werken hierdoor extra gemotiveerd worden. Of dit mogelijk is en/of werkt, moet verder worden onderzocht. Een andere optie zit in de bijstandsnorm.
Momenteel is in de Beleidsregels Bijzondere Bijstand vastgelegd dat “Het netto-inkomen inclusief vakantietoeslag tot 120% van de toepasselijke bijstandsnorm voor alleenstaande, alleenstaande ouders en gehuwden geldt als draagkrachtloos inkomen.” Concreet betekent dit dat inwoners in Barendrecht in aanmerking komen voor bijzondere bijstand als hun maandinkomen maximaal € 1570,14 is (in het geval van een alleenstaande boven de 21). Dit is gelijk aan buurgemeenten Albrandswaard en Ridderkerk,
13
echter hoger dan in gemeente Rotterdam (100% of 110-150% afhankelijk van de kostensoort die het betreft) en gemeente Hoeksche Waard (110%). Het college kan besluiten de bijstandsnorm te verlagen naar bijvoorbeeld 110 of 100 %. Daarmee wordt echter ook de kans groter dat inwoner die eerst wel in aanmerking kwamen voor bijzondere bijstand en nu niet meer, sneller schulden moeten/zullen maken. Voor de gemeentelijke uitgaven op het gebied van de bijstand zou het echter in eerste instantie een kostenverlaging betekenen.
Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Doel: het ondersteunen van inwoners met schulden. De wet beoogt het voorkomen en oplossen van (problematische) schulden bij inwoners. Dit houdt in: -
Ondersteuning bieden: De wet verplicht gemeenten om inwoners te helpen bij het vinden van een adequate oplossing voor de aflossing van schulden, vooral als redelijkerwijs te voorzien is dat iemand niet kan voldoen aan het afbetalen van zijn schulden;
-
Nazorg: Naast het vinden van een oplossing voor bestaande schulden, omvat de schuldhulpverlening ook nazorg om te zorgen dat inwoners na het oplossen van hun schulden niet opnieuw in financiële problemen komen;
-
Vroegsignalering: dit betekent dat gemeenten actief moeten zoeken naar signalen van schulden bij inwoners om zo vroegtijdig mogelijk ondersteuning te kunnen bieden.
Rol van de gemeente: De gemeente heeft een regierol in het voorkomen en oplossen van schuldenproblematiek en moet ervoor zorgen dat inwoners die hulp nodig hebben, toegang krijgen tot schuldhulpverlening. De exacte invulling van deze ondersteuning kan per gemeente verschillen, omdat gemeenten de vrijheid hebben om de schuldhulpverlening zelf vorm te geven binnen het kader van de wet.
Budget: het budget voor de uitvoering van deze wet is onderdeel van het budget Inkomensregelingen (zie Participatiewet). Onderstaande tabel geeft echter een wat vertekend beeld omdat onder de inkomensregelingen bijvoorbeeld ook de uitkeringen vallen. Taak
Begroting 2024
Begroting 2025
Schulphulpverlening
€ 203.00
€ 123.600
N.B. Dit budget valt eigenlijk onder het taakveld “Inkomensregelingen” en is dus niet als zodanig zichtbaar in de begroting. De wet gemeentelijke schuldhulpverlening kent namelijk geen geoormerkt budget. Voor de duidelijkheid is dit budget in dit document wel apart opgenomen.
Mate van flexibiliteit Beleidsflexibiliteit: Nee, dit betreft een wettelijke taak. Gemeenten kunnen zelf bepalen op welke manier zij schuldhulpverlening aanbieden, maar zijn verplicht dit te doen en moeten dit ook proactief doen om te voorkomen dat inwoners in de schulden raken. Hoewel gemeenten de vrijheid behouden om zelf te bepalen hoe ze inwoners met schulden helpen, zorgt een nieuw plan voor schuldhulpverlening ervoor dat de hulpverlening voor schulden landelijk gelijk wordt getrokken. Dit nieuwe plan, ‘basisdienstverlening schuldhulpverlening’ zorgt dat elke gemeente toegang heeft tot een uniform hulpaanbod dat makkelijker toegankelijk is en overal dezelfde basisvoorzieningen biedt.
14
Budgetflexibiliteit: Matig, met moeite beïnvloedbaar budget. Hoewel schuldhulpverlening geen open-einde regeling betreft (immers, na drie jaar waarin een schuldtraject wordt gevolgd wordt de rest van de schulden kwijtgescholden) betreft het een wettelijke regeling waar inwoners een beroep op mogen doen. Wel kunnen gemeenten zelf bepalen met welke partijen zij samenwerken om schulden te voorkomen en hoeveel subsidie zij hiervoor beschikbaar stellen (bijvoorbeeld via budgetcoaches of schuldhulpmaatjes). Wel kan de gemeente bepalen welke normen zij hanteert bij de hoogte van de toekenning van bepaalde kosten en ook welk norminkomen wordt aangehouden om in aanmerking te komen voor bijzondere bijstand (bijvoorbeeld 100 of 120% van het minimum, zie hiervoor de tekst over de Participatiewet). Omdat iedere gemeente dezelfde basisvoorzieningen moet hebben, is er in beperkte mate invloed op het budget.
Kansen voor ombuigingen In de begroting is als ombuiging opgenomen dat de minimapolis wordt stopgezet. Momenteel betalen we jaarlijks meer dan € 400.000 voor de minimapolis, bedoeld om zorgmijding tegen te gaan en om te zorgen dat zorg toegankelijk is voor inwoners met een inkomen tot 130% van de bijstandsnorm. Uit onderzoek blijkt dat de door deelnemers betaalde premie niet lager is dan die van een reguliere verzekering, terwijl we hiervoor wel extra kosten dragen. Een nadeel is dat sommige inwoners mogelijk zorg zullen mijden door de afschaffing van deze polis. Dit kan voorkomen worden door goede communicatie en een deel van de besparing effectief in te zetten voor de meest kwetsbare groepen. Er wordt wel extra tijd en mogelijk ook ondersteuning verwacht om deze doelgroep bij een andere zorgverzekering onder te brengen. Verder is het momenteel zo dat de Kredietbank de taak schuldhulpverlening uitvoert. Het is de moeite waard te onderzoeken of dit op een andere, efficiëntere manier kan worden georganiseerd bijvoorbeeld door dit bij het wijkteam onder te brengen. Hier is extra analyse en onderzoek voor nodig. Verder zijn er landelijk experimenten (nu bijvoorbeeld in Arnhem) waarbij de schulden worden kwijtgescholden van inwoners die leven in armoede en zij daarnaast begeleiding krijgen om te werken aan hun toekomst.
Het idee hierachter is dat het kwijtschelden van de schulden minder geld kost dan het oplossen van de schulden op de “normale” manier, dus via schuldsanering, boetes, aanmaningen en deurwaarders. Het is de moeite waard te onderzoeken of een dergelijk experiment in Barendrecht ook zinnig zou zijn voor bepaalde inwoners en/of wijken.
Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) Doel: Het doel van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is het ondersteunen van mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. De wet zorgt ervoor dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen en deelnemen aan de maatschappij. Dit omvat ondersteuning zoals begeleiding, huishoudelijke hulp, dagbesteding, hulp voor mantelzorgers, woningaanpassingen om veilig zelfstandig wonen mogelijk te maken, vervoersvoorzieningen, rolstoelvoorzieningen, een plaats in een beschermde woonomgeving voor mensen met een psychische stoornis en opvang in geval van huiselijk geweld of dakloosheid .
Rol van de gemeente: De gemeente speelt een centrale rol in de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De gemeente is verantwoordelijk voor het beoordelen van de persoonlijke situatie van de aanvrager om te bepalen of deze in aanmerking komt voor sociale ondersteuning onder de Wmo. Dit proces omvat:
15
-
Beoordeling van de persoonlijke situatie: De gemeente werkt samen met de aanvrager, en mogelijk ook met diens mantelzorger(s) of een familielid, om de behoeften en voorkeuren vast te stellen. Een onafhankelijke cliëntondersteuner kan hierbij aanwezig zijn;
-
Focus op zelfredzaamheid: Er wordt eerst gekeken naar wat de aanvrager zelf nog kan doen en of er mensen in het sociale netwerk zijn die kunnen helpen. Ook wordt onderzocht of de aanvrager al zorg of ondersteuning ontvangt onder andere wetten, zoals de Zorgverzekeringswet, de Participatiewet, de Wet langdurige Zorg of de Jeugdwet;
-
Maatwerk of algemene voorzieningen: Als uit de beoordeling blijkt dat de aanvrager niet zelfstandig kan functioneren of volledig kan deelnemen aan de maatschappij en niet alle benodigde ondersteuning vanuit het eigen netwerk kan krijgen, moet de gemeente sociale ondersteuning bieden. Dit kan bestaan uit maatwerkvoorzieningen die vanuit de WMO bekostigd worden die zijn afgestemd op de situatie van de aanvrager, of algemene voorzieningen waarvoor iedereen zich kan aanmelden zonder eerst een persoonlijke beoordeling (zoals welzijnsvoorzieningen).
Daarnaast zijn gemeenten verantwoordelijk voor het ontwikkelen van kwaliteitsstandaarden voor de maatschappelijke ondersteuning, in overleg met cliëntenorganisaties en zorgaanbieders. Deze standaarden kunnen betrekking hebben op de deskundigheid van beroepskrachten, veiligheid, bejegening en de wijze van (klantgerichte) dienstverlening.
Budget: Taak
Begroting 2024
Begroting 2025
Maatwerkvoorzieningen WMO
€ 3.435.300
0
Maatwerkvoorzieningen WMO
€ -341.500
0
Huishoudelijke hulp WMO
€ 3.959.600
€ 3.966.100
Huishoudelijke hulp WMO
0
€ - 258.500
Begeleiding WMO
€ 1.368.400
€ 1.604.400
Dagbesteding WMO
€ 712.100
€ 748.100
Overige maatwerkarrangementen WMO
€ 373.200
€ 84.200
Beschermd wonen
€ 2.900
€ 84.200
Maatschappelijke en vrouwenopvang WMO
€ 35.200
€ 96.000
Hulpmiddelen en diensten
0
€ 3.185.600
Hulpmiddelen en diensten
0
€ -83.000
PGB WMO
0
€ 633.000
Totaal
€ 9.545.200
€ 10.060.100
N.B. In 2025 is een nieuwe taakveldverdeling voorgeschreven volgens de BBV-voorschriften waardoor een vergelijking op taakveldniveau niet mogelijk is.
Mate van flexibiliteit Beleidsflexibiliteit: Nee, dit betreft een wettelijke taak. Gemeenten kunnen in hun verordening en beleidsregels wel bepalen hoe de benodigde ondersteuning wordt geregeld en op welke manier zij maatwerk willen toepassen. Budgetflexibiliteit: Nee, dit betreft nauwelijks beïnvloedbaar budget en een zogenaamde “open-einde regeling”. Gemeenten zijn daardoor verplicht de nodige ondersteuning te bieden aan inwoners die dit nodig
16
hebben ook als het budget “op” is. Verder speelt mee dat veel oudere inwoners gebruik maken van de WMO. Aangezien in Barendrecht dubbele vergrijzing wordt verwacht, is het realistisch dat meer inwoners gebruik zullen maken van de WMO in de komende jaren. Doordat inwoners een relatief kleine eigen bijdrage hoeven te betalen is het aantrekkelijker om via de WMO huishoudelijke hulp te ontvangen dan dit zelf te regelen. Deze eigen bijdrage wordt naar verwachting in 2026 inkomensafhankelijk. Mogelijk worden de uitgaven op het gebied van de WMO hierdoor iets meer kostendekkend. Een andere verwachting is dat de instroom beperkt of gelijk zal blijven doordat inwoners eerder op zoek gaan naar een (goedkopere) andere oplossing voordat ze gebruik maken van de WMO. Wel heeft het demissionaire kabinet nog aangekondigd dat in de toekomst een deel van de WMO niet langer via de algemene uitkering van het Gemeentefonds zal gaan, maar via een aparte financiering. Wanneer dit zal gebeuren is nog onbekend.
Kansen voor ombuigingen -
Een optie is te onderzoeken of er gebruik gemaakt kan worden van tweedehandsvoorzieningen in plaats van nieuwe voorzieningen (zoals rolstoelen, trapliften etc).
-
Een “standaard” ombuigingsmaatregel voor de WMO is her-indicatie zodat alle indicaties die momenteel zijn afgegeven herbezien worden. De vraag is echter of de kosten hierbij opwegen tegen de baten omdat dit erg veel ambtelijke capaciteit kost.
-
Wanneer inwoners aanpassingen in hun woning nodig hebben, komt soms de discussie boven of dat verhuizen niet beter zou zijn dan een dure woningaanpassing. De gemeente kan het primaat van verhuizing toepassen door te besluiten dat het verstrekken van een verhuiskostenvergoeding voorrang heeft op een woningaanpassing, als zij dit van tevoren heeft vastgelegd in de verordening. Om het primaat van verhuizing toe te mogen passen moet echter een belangenafweging gedaan worden waarin bijvoorbeeld ook de verandering in woonlasten is meegenomen en de wil van de cliënt om te verhuizen. In de praktijk kan het dus moeilijk zijn dit primaat van verhuizing daadwerkelijk toe te passen. Wel ligt er een kans in het gesprek hierover aangaan met cliënten om hen vrijwillig te bewegen te verhuizen naar een meer passende woning.
-
Gemeenten hebben wel de keuze welke hulp zij voorliggend of collectief willen bieden of bepalen wanneer inwoners in aanmerking komen voor een PGB (persoonsgebonden budget waardoor inwoners zelf hulp kunnen inkopen).
Onderwijs Algemene informatie: rondom onderwijs is er diverse wet- en regelgeving waar de gemeente mee te maken heeft. Hierbij gaat het steeds om een samenspel tussen het onderwijs en de gemeente. De verantwoordelijkheden zijn dan ook verdeeld, zo is de gemeente primair verantwoordelijk voor de onderwijshuisvesting en onderwijsachterstandenbeleid maar is het onderwijs zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderwijs op de verschillende scholen.
Rol van de gemeente: -
Openbaar basisonderwijs: In de Grondwet is vastgelegd dat de gemeente moet zorgen voor een ‘genoegzaam aantal openbare scholen’. Dit betekent dat ieder kind in de gemeente de keuze moet kunnen maken om naar een openbare school te gaan. In artikel 48 van de Wet op het primair onderwijs (WPO) en in artikel 42b van de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) staat de rol van de
17
gemeenteraad bij het in stand houden van openbare scholen. Zo heeft de gemeenteraad de taak om leden van de raad van toezicht te benoemen en ontvangt de raad een verslag van werkzaamheden, waarin aandacht wordt besteed aan het openbaar onderwijs. -
Onderwijshuisvesting: de gemeente heeft een wettelijke taak voor de huisvesting van basisonderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs, dus de bekostiging van (vervangende) nieuwbouw en/of uitbreiding van scholen. Hiervoor ontvangt de gemeente financiële middelen uit het Gemeentefonds maar de gemeente mag die naar eigen inzicht besteden (zolang aan de wettelijke taak wordt voldaan). Dit is vastgelegd in het Integraal Huisvestingsplan, waarin gemeenten hun langetermijnvisie opnemen rondom de renovatie en/of nieuwbouw van schoolgebouwen. Dit helpt gemeenten bij het strategisch doen van investeringen in schoolgebouwen.
-
Leerplicht: De gemeentelijke taak rondom leerplicht in Nederland is voornamelijk gericht op het toezicht houden op de naleving van de Leerplichtwet. Elke gemeente moet ten minste één leerplichtambtenaar in dienst hebben;
-
Onderwijsachterstandenbeleid: De gemeentelijke taak rondom het onderwijsachterstandenbeleid in Nederland is gericht op het tegengaan van onderwijsachterstanden en het bevorderen van kansengelijkheid in het onderwijs. Hiervoor ontvangt de gemeente geoormerkte middelen, die bijvoorbeeld worden ingezet voor Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE). De gemeente is verantwoordelijk voor de VVE voor kinderen van 2 tot 6 jaar die risico lopen op een onderwijsachterstand;
-
Lokale Educatieve Agenda (LEA): Gemeenten zijn wettelijk verplicht om jaarlijks te overleggen met schoolbesturen en kinderopvangorganisaties om afspraken te maken over integratie, het voorkomen van segregatie, het bestrijden van onderwijsachterstanden en de inschrijving en toelating tot voorzieningen;
-
Passend Onderwijs: Gemeenten werken samen met onderwijsinstellingen om passend onderwijs en passende opvoed- en opgroeiondersteuning te bieden voor kinderen met extra zorgbehoeften.
-
Leerlingenvervoer: in verschillende wetten zijn de taken van de gemeente op het gebied van leerlingenvervoer vastgelegd. Het doel van leerlingenvervoer is ervoor te zorgen dat leerlingen die niet zelfstandig naar school kunnen reizen, passend vervoer krijgen aangeboden. Om dit te kunnen doen ontvangen gemeenten financiële middelen uit de algemene uitkering van het gemeentefonds;
-
Nationaal Programma Onderwijs (NPO): iedere gemeente heeft in de afgelopen jaren middelen ontvangen om de gevolgen van de coronacrisis voor leerlingen op te vangen en moet in samenwerking met lokale scholen bepalen aan welke doelen deze middelen worden besteed.
Budget: Taak
Begroting 2024
Begroting 2025
Openbaar basisonderwijs
€ 526.200
€0
Onderwijshuisvesting
€ 4.986.200
€ 4.927.700
Onderwijshuisvesting
€ -1.089.700
€ - 1.325.000
Onderwijsbeleid en leerlingzaken
€ 2.205.200
€ 1.989.100
Onderwijsbeleid en leerlingzaken
€ -743.800
€ - 684.500
Totaal
€ 5.884.100
€ 4.907.300
18
Het budget onderwijsbeleid en leerlingzaken bestaat uit verschillende budgetten, waarvan het meeste geld gaat naar leerlingenvervoer en kosten voor voor- en vroegschoolse educatie.
Mate van flexibiliteit Beleidsflexibiliteit: matig, wettelijke taken met eigen beleidsruimte. Gemeenten mogen wel zelf bepalen hoe zij hun LEA vullen en welke kinderen bijvoorbeeld voor VVE in aanmerking komen, zolang zij hun wettelijke taken hierin goed invullen. Budgetflexibiliteit: nee, nauwelijks beïnvloedbaar budget in verband met investeringen voor meerdere jaren (onderwijshuisvesting) en geoormerkte gelden. Deze geoormerkte gelden zijn de OAB-middelen (onderwijsachterstandenbeleid) en de NPO-middelen (Nationaal Programma Onderwijs). De OAB-middelen ontvangt iedere gemeente op basis van een aantal scores op kenmerken zoals het gemiddeld opleidingsniveau van moeders op scholen, het aantal ouders dat in de schuldsanering zit en het opleidingsniveau van ouders. Hoe “beter” een gemeente hierop scoort, hoe minder OAB-middelen er worden uitgekeerd. Het budget dat de gemeente ontvangt via de NPO-middelen zijn bedoeld als investering om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen. Deze middelen moeten gemeenten inzetten tot en met het schooljaar 2024-2025. Alleen op het gebied van lokaal onderwijs mag de gemeente zelf bepalen hoeveel budget hieraan wordt uitgegeven, in Barendrecht wordt bijvoorbeeld een klein budget beschikbaar gesteld voor het stimuleren van de samenwerking tussen het bedrijfsleven en het onderwijs.
Een groot gedeelte het budget “onderwijs en leerlingzaken” wordt uitgegeven aan leerlingenvervoer. De gemeente kan in haar verordening wel enige kaders aangeven over bijvoorbeeld de afstand tussen thuis en school, of wanneer kinderen worden gestimuleerd gebruik te maken van het openbaar vervoer. Voor wat betreft onderwijshuisvesting is de gemeente verantwoordelijk voor nieuwbouw/verbouw van basis – en voortgezet onderwijs; terwijl de scholen (stichting) zelf verantwoordelijk is voor het onderhoud. De gemeente zou er in theorie voor kunnen kiezen om het schoolgebouw bijvoorbeeld pas na 50 jaar te vernieuwen. Dit zal er toe leiden dat een schoolgebouw steeds slechter van kwaliteit wordt en de school steeds meer onderhoudskosten krijgt. Als echter blijkt dat bijvoorbeeld het schoolgebouw niet langer brandveilig is, is de gemeente toch degene die voor de kosten opdraait tot er nieuwbouw is.
Kansen voor ombuigingen Er lijken weinig mogelijkheden om de onderwijsbudgetten om te buigen. Bijna al het budget wordt besteed aan wettelijke taken en er wordt gebruik gemaakt van geoormerkte gelden. Mogelijk is er nog enige beweging in het budget lokaal onderwijs waar ca € 65.000 in omgaat. Ook kan worden onderzocht of het leerlingenvervoer wordt gebruikt door de juiste doelgroep of dat het bijvoorbeeld nodig is de verordening en/of beleidsregels leerlingenvervoer aan te passen. Er kan (nog) meer gekeken worden of leerlingenvervoer echt nodig is of dat er ook andere opties zijn waar kinderen gebruik van kunnen maken. Dit vraagstuk heeft dan ook nog verdere verdieping nodig.
19
Wet publieke Volksgezondheid (Wpg) Doel: De Wpg regelt de zorg voor de publieke gezondheid en heeft als doel om de gezondheid van de bevolking te beschermen en te bevorderen door middel van preventieve maatregelen. Enkele kernpunten van de Wpg zijn: -
Organisatie van de openbare gezondsheidszorg;
-
Jeugd- en ouderengezondheidszorg;
-
Meldingsplicht infectieziekten.
Rol van de gemeente: de gemeente is niet alleen verantwoordelijk voor de taken onder de Wpg, maar heeft een aantal specifieke taken zoals: 1.
Monitoring en Signalering:: gemeenten moeten de gezondheidssituatie van hun bevolking in de gaten houden en signaleren waar actie nodig is;
2.
Gezondheidsbevordering: gemeenten hebben de taak om gezondheidsbevordering en preventie te stimuleren, zoals voorlichting geven aan aanstaande ouders;
3.
Infectieziektebestrijding: gemeenten zijn verantwoordelijk voor de bestrijding van infectieziekten en moeten hierin samenwerken met de GGD;
4.
Jeugdgezondheidszorg: de gemeente biedt een landelijk preventief gezondheidszorgpakket aan voor jeugdigen tot 18 jaar;
5.
Ouderengezondheidszorg: De gemeente zorgt voor publieke gezondheidszorg ten behoeve van personen boven de 65 jaar;
6.
Crisisbeheersing: Bij incidenten, rampen en crises is de gemeente verantwoordelijk voor het beperken van gezondheidsschade;
7.
Lokaal Maatwerk: Door decentralisering van taken krijgen gemeenten meer ruimte voor lokaal maatwerk en kunnen ze hun eigen ambities formuleren in een omgevingsvisie en -plan, waarin gezondheid expliciet wordt meegenomen.
Budget: Taak
Begroting 2024
Begroting 2025
Volksgezondheid
€ 2.223.800
€ 2.175.900
Volksgezondheid
€ -292.700
€ -292.700
Totaal
€ 1.931.100
€ 1.883.200
Dit bedrag gaat bijna volledig naar de GGD en het Centrum Jeugd en Gezin.
Mate van flexibiliteit -
Beleidsflexibiliteit: nee, dit betreft een wettelijke taak zonder noemenswaardige beleidsruimte.
-
Budgetflexibiliteit: nee, nauwelijks beïnvloedbaar budget. Een klein gedeelte van dit budget is beschikbaar voor preventieve activiteiten van het Centrum Jeugd en Gezin, dit is echter al voor een deel wegbezuinigd.
Kansen voor ombuigingen Het CJG biedt een aantal preventieve activiteiten aan waarvan in de begroting 2025 is opgenomen dat het budget voor preventieve activiteiten wordt gehalveerd. Sommige activiteiten zullen uit andere budgetten
20
betaald worden die incidenteel beschikbaar zijn, echter een ander deel van de activiteiten zal niet meer worden aangeboden. Er blijven nog steeds enkele preventieve activiteiten over die niet wettelijk verplicht zijn, hierop zou in theorie nog bezuinigd kunnen worden. Dit gaat echter eerder over kleine bedragen, niet over tonnen. Meer onderzoek en inzicht is nodig om dit verder uit te zoeken. Niet alleen gemeente Barendrecht is hiermee bezig, maar recent heeft gemeente Rotterdam ook aan het CJG laten weten te gaan bezuinigen op de subsidie. Deze bezuiniging heeft mogelijk ook consequenties voor de dienstverlening van het CJG aan inwoners in Barendrecht maar wellicht kan dit ook een extra besparing voor Barendrecht opleveren. Nog onduidelijk is wat de precieze gevolgen zijn, dit wordt in de komende maanden duidelijker.
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Doel: er is geen wet die gaat over de toegang en eerstelijnsvoorzieningen. Echter omdat dit wel een apart taakveld is in het hoofdstuk “sociaal domein” van de begroting wordt deze hier toch benoemd. De kosten onder dit taakveld betreffen de loketvoorzieningen gericht op het identificeren van eigen kracht en het geleiden naar de juiste vorm van individuele ondersteuning. Deze zijn georganiseerd in specifieke wijkteams, gemeentelijke loketten of centra voor jeugd en gezin: -
Voorlichting, advisering en (cliënt)ondersteuning;
-
Toegang tot 1e en 2e lijnsvoorzieningen;
-
Ondersteuning gedupeerde ouders kinderopvangtoeslagaffaire;
-
Aanpak Veilig Thuis, aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling: toegangstaken en doorverwijzingen.
Rol van de gemeente: Gemeenten zijn vanuit verschillende wet- en regelgeving verantwoordelijk voor de toegang tot zorg en ondersteuning in het sociaal domein. Ze moeten zorgen voor een goede toegangsfunctie om de toegang tot zorg en ondersteuning te optimaliseren.
Budget: Taak
Begroting 2024
Begroting 2025
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
€ 4.460.700
0
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO
0
€ 36.600
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen jeugd
0
€ 251.600
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen integraal
0
€ 5.218.000
Totaal
€ 4.460.700
€ 5.506.200
Mate van flexibiliteit Beleidsflexibiliteit: matig, lokale teams moeten voldoen aan de eisen uit de Hervormingsagenda jeugd en de regiovisie Huiselijk geweld en Kindermishandeling. Wel mogen zij zelf weten hoe de teams zijn ingericht qua samenstelling, structuur en formatie. Budgetflexibiliteit: matig, dit betreffen met name personeelskosten voor medewerkers die in de wijkteams werken en wettelijke taken uitvoeren. Een deel van de medewerkers van het wijkteam is in dienst van de
21
gemeente, een ander deel is gedetacheerd. Vanuit de Hervormingsagenda Jeugd en de regiovisie Huiselijk geweld en Kindermishandeling hebben gemeenten de taak om stevige lokale teams te onderhouden of te organiseren. Dit vraagt automatisch ook om voldoende financiële middelen.
Kansen voor ombuigingen In de huidige wijkteams zijn er medewerkers die in dienst zijn van de gemeente en die gedetacheerd zijn. Dit is vastgelegd in contracten voor enkele jaren, via een aanbesteding. Mogelijk ligt er een kans om het wijkteam efficiënter in te richten, dit zou verder onderzocht kunnen worden.
Overig N.B. Wetten waar de gemeente wel mee te maken heeft in de uitvoering, maar die geen apart budget hebben binnen het sociaal domein en derhalve niet in bovenstaand overzicht zijn opgenomen. Dit zijn bijvoorbeeld: -
Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling;
-
Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen;
-
Wet zorg en dwang;
-
Wet verplichte ggz;
-
Wet kinderopvang.
22
Sociale basis Samenkracht en burgerparticipatie Algemene informatie: er is geen wet die gaat over samenkracht en burgerparticipatie. Echter omdat dit wel een apart taakveld is in het hoofdstuk “sociaal domein” van de begroting wordt deze hier toch benoemd. Deeltaken die onder dit taakveld vallen zijn deels wettelijk en deels niet-wettelijk. Het gaat bijvoorbeeld om: -
ondersteunen op participatie gerichte burgerinitiatieven, ondersteuning vrijwilligers en mantelzorg;
-
buurt -en clubhuizen;
-
collectief aanvullend vervoer;
-
kinderopvang;
-
toegankelijkheid voorzieningen;
-
noodopvang vluchtelingen.
Het doel hierbij is om een inclusieve gemeenschap te zijn/creëren waarin iedereen kan meedoen.
Rol van de gemeente: De rol van de gemeente rondom samenkracht en burgerparticipatie is veelzijdig en richt zich op het versterken van de zelfredzaamheid van burgers en het stimuleren van hun actieve deelname aan de samenleving.
Budget: Taak
Begroting 2024
Begroting 2025
Samenkracht en burgerparticipatie
€ 3.260.400
€ 2.668.100
Samenkracht en burgerparticipatie
€ -139.900
€ - 142.300
Totaal
€ 3.120.500
€ 2.525.800
Om te kunnen zien in welke mate dit budget beïnvloedbaar is, moet duidelijk zijn hoe dit budget is opgebouwd en wat de taken zijn die bij dit budget horen. Die zijn als volgt: -
Vluchtelingen/vluchtelingenwerk: hieronder valt bijvoorbeeld de (nood)opvang voor Oekraïense vluchtelingen, maar ook de regie voor inburgering waarin gemeentes een wettelijke taak hebben. Gemeenten kunnen voor de uitvoering van taken op het gebied van inburgering gebruik maken van de SPUK inburgering. Het budget hiervoor is ca € 250.000 en hier tegenover staan inkomsten vanuit de SPUK Inburgering.
-
Mantelzorgwaardering: gemeenten zijn wettelijk verplicht om een jaarlijkse blijk van waardering voor mantelzorgers te regelen en hier iets over op te nemen in de verordening. In Barendrecht staat hier ca. € 178.000 voor begroot;
-
Subsidies aan diverse instellingen zoals Kijk op Welzijn en de partners die meewerken aan het preventief jeugdbeleid. De subsidie aan Kijk op Welzijn lag in 2024 bijvoorbeeld op ruim 1,9 miljoen euro. Daarnaast zijn er nog andere instellingen die wat kleinere subsidies ontvangen voor bijvoorbeeld het preventief jeugdbeleid. De uitwerking hiervan is te vinden in de subsidiestaat die standaard in de begroting is opgenomen.
-
De inzet van een POH-GGZ jeugd: ca. € 130.000.
Tegenover deze uitgaven staan diverse inkomsten, met name uit Specifieke Uitkeringen zoals de SPUK Inburgering en de SPUK Kansrijke Start.
23
Mate van flexibiliteit Beleidsflexibiliteit: ja, dit betreffen voor het grootste deel autonome taken (met uitzondering van inburgering). Budgetflexibiliteit: ja, voor het grootste deel eenvoudig beïnvloedbaar budget (met uitzondering van inburgering). Voor een groot deel betreft het subsidies die relatief eenvoudig en binnen een aantal jaar kunnen worden stopgezet. Echter, dit betekent wel dat een andere besteding moet worden gezocht voor de diverse SPUKs die nu worden ingezet om de kosten deels te dekken.
Kansen voor ombuigingen Hoewel het verstandig lijkt gezien zowel de beleids- als budgetflexibiliteit om op dit budget te bezuinigingen, is dit niet het advies. Dat komt doordat uit onderzoek blijkt dat investeringen in welzijn zichzelf (kunnen) terugverdienen. Belangrijk is echter wel dat in de juiste zaken wordt geïnvesteerd waarvan het maatschappelijk effect is aangetoond of kan worden aangetoond. Een verschuiving van budgetten zou daarom een optie zijn, door het budget dat nu wordt uitgegeven via de voorzieningen binnen de Jeugdwet te investeren in voorliggende voorzieningen. Uit ander onderzoek blijkt namelijk dat de relatie die een professional heeft met degene die ondersteuning vraagt veel belangrijker is dan de methode die wordt ingezet om iemand te helpen. Hieruit kan men de conclusie trekken dat voor relatief lichte problematiek ook een oplossing kan worden gezocht binnen de sociale basis. Hiervoor is echter een blijvende investering in de sociale basis nodig. In de begroting 2025 is nu opgenomen dat bij Kijk op Welzijn een bezuiniging wordt gerealiseerd. Zo is een aantal dubbelingen geschrapt, is gekeken naar een efficiëntere inzet van beschikbare middelen en is ervoor gekozen een deel van het preventieve aanbod af te schalen. Bij dit laatste is vooral gekeken naar die werksoorten waarvan de impact zo gering mogelijk is.