Groenbeheerplan 2024 2028 gemeente Barendrecht.pdf

Struweel

Bossingel

Hakhout

Bos

Dagelijks onderhoud De randen van bosplantsoenvakken snoeien we 1x per jaar en maaien we 2x per jaar. Jonge aanplant (<3 jaar) wordt geschoffeld. Daarnaast dunnen we –in een cyclus van 8 jaar– het bosplantsoen om boomvormers te verwijderen en de diversiteit aan soorten te behouden. Planmatig onderhoud Bosplantsoen heeft een theoretische levensduur van 50 jaar. Hierna kijken we of de vegetatie nog vitaal en functioneel is of moet worden vervangen. Uitgevallen jong bosplantsoen boeten we meestal in. Maar soms kiezen we om niet in te boeten om daarmee kruidengroei te bevorderen. 6.4.4

Heesters Doelstelling Heesters hebben een decoratieve functie en voegen visuele en ecologische waarde toe aan de omgeving. We streven naar gesloten plantvakken met een verzorgd uiterlijk en een kwaliteitsniveau B. Een beperkte mate van snoeiachterstand beschouwen we als acceptabel. Langs verharding en gras zijn de randen van de beplantingsvakken redelijk zichtbaar en zijn er weinig storende of overhangende takken. Kaal oppervlak is slechts in beperkte mate toegestaan en ook zwerfafval is beperkt aanwezig. Dagelijks onderhoud Onkruid houden we onder controle door regelmatig te schoffelen (minimaal 10x per jaar) en enkele keren de onkruidresten uit te ruimen. Zwerfafval wordt opgeruimd tijdens periodieke rondes waarbij indien nodig ook grofvuil wordt verwijderd. In het najaar ruimen we het gevallen blad op. Daarnaast snoeien we de randen van onze heesters om te voorkomen dat het groen te ver buiten de plantvakken groeit. De soort en type heester bepalen de snoeiwijze (specifieke verjongingssnoei of heel het plantvak kortzetten). Planmatig onderhoud Bij planmatig onderhoud van heestervakken streven we naar het behoud van een gezonde en verzorgde beplanting. Inboet en vervanging van oude of zieke heesters is gericht op het verbeteren van de beeldkwaliteit van de groene openbare ruimte.

Hierbij kijken we zorgvuldig naar de juiste plantkeuze en houden we rekening met factoren als groeiomstandigheden, gewenste beplantingsstructuur en sier- en ecologische waarde.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

26

6.4.5

Vaste planten Doelstelling Vaste planten spelen een prominente rol in het creëren van een aantrekkelijke en biodiverse openbare ruimte. We concentreren ons voornamelijk op zichtlocaties en prominente plekken in de openbare ruimte waar vaste planten optimaal kunnen bijdragen aan de esthetische beleving en het creëren van een levendige sfeer. We streven naar een beheer dat ecologisch verantwoord is en bijdraagt aan het behoud en bevordering van de biodiversiteit. De planten zien er verzorgd uit, zijn compact geplant en onkruiden zijn nauwelijks aanwezig. Dagelijks onderhoud Vaste planten houden we onkruid- en zwerfafvalvrij. Eenmaal per jaar worden de vaste planten afgeknipt of gemulcht (bovengrondse delen worden versnipperd en over het plantvak verspreid) om hergroei te bevorderen. Mulchen heeft als voordeel dat het natuurlijke materiaal wordt gerecycleerd en dient als een natuurlijke bemesting voor de planten. Dit bevordert de gezonde groei en bloei van de vaste planten en draagt bij aan een duurzaam onderhoudsbeleid. Planmatig onderhoud Vaste planten hebben een theoretische levensduur van 10 jaar. Bemesten en regelmatig vervangen zijn de belangrijkste planmatig onderhoudswerkzaamheden. Bij de aanplant van vaste planten streven we naar een evenwichtige en diverse samenstelling en houden we rekening met kleur, bloeiperiode, groeivorm en bijdrage aan biodiversiteit.

6.4.6

Hagen Doelstelling Het beheer van hagen is gericht op het in stand houden van een gesloten lijnvormige beplanting, die zorgt voor verkeersbegeleiding, bijdraagt aan de aankleding van de openbare ruimte en de biodiversiteit verhoogt. We streven naar een minimale beeldkwaliteit B en naar minimale aanwezigheid van gaten in de haag, zodat de strakke lijnen van de haag goed zichtbaar blijven. Dagelijks onderhoud Voor een verzorgd uiterlijk, schoffelen we minstens 10x per jaar het onkruid en we verwijderen het zwerfvuil uit de haagvoet. Daarnaast snoeien we de hagen een aantal keer per jaar om uitstekende takken of scheuten weg te nemen en rechte lijnen te creëren. Ook borgen we hierbij het uitzicht bij oversteekplaatsen en kruisingen. Planmatig onderhoud Bij het ontstaan van kale plekken en grootschalige uitval kijken we of herplant op duurzame wijze mogelijk is. Indien nodig verbeteren we de kwaliteit van de groeiplaats door de bodemstructuur te verbeteren of voedingsstoffen aan te vullen. Een goede groeiplaats draagt immers bij aan de vitaliteit en het duurzaam in stand houden van de hagen.

6.4.7

Gazon Doelstelling Onze gazons zien er verzorgd uit en zijn functioneel, toegankelijk en aantrekkelijk voor recreatie en gebruik. De grasmat is gezond en heeft een nette uitstraling conform B-kwaliteit.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

27

Dagelijks onderhoud Onze gazons maaien we minimaal 22x per jaar. De obstakels (lichtmasten, paaltjes etc.) worden minder frequent bijgemaaid. Daarnaast ontdoen we het gazon regelmatig van zwerfafval en verwijderen we in het najaar het afgevallen blad om verstikking te voorkomen. De randen van de gazons langs verharding en beplanting steken we en maaien we 2x per jaar. Planmatig onderhoud Als gazons niet meer voldoen aan de technische kwaliteit vanwege kale plekken of ongelijkheid, frezen we de grasmat. Vervolgens egaliseren en profileren we het terrein en zaaien het in met een geschikt gazonmengsel. 6.4.8

Kruidenrijk en ruw gras Doelstelling Doel is het ontwikkelen en behouden van een divers en ecologisch waardevol grasland dat bijdraagt aan de biodiversiteit en natuurlijke processen. We streven naar een gezonde grasvegetatie met een rijke variatie aan grassen, kruiden en bloeiende planten. Door het beperken van bemesting en het maaien/afvoeren op specifieke momenten, bevorderen we de ontwikkeling van een robuuste grasvegetatie dat zorgt voor een aantrekkelijke leefomgeving voor planten, insecten en andere dieren. Kruidenrijk gras is waardevoller, maar niet overal mogelijk. Praktische zaken als in te zetten materieel, kleine oppervlakken en uitzichthoeken dwingen ons soms tot frequent maaien en niet opruimen. Dagelijks onderhoud Maaien vindt plaats in periodieke rondes. Frequentie varieert van 1x tot 5x per jaar. Bij kruidenrijk gras voeren we het maaisel af, ruw gras blijft liggen nadat het is geklepeld. Daarnaast ruimen we regelmatig zwerfafval en wordt een meterstrook langs verharding frequenter gemaaid. Dit in het kader van de toegankelijkheid en verkeersveiligheid. Planmatig onderhoud Niet van toepassing.

6.5

Kabels en leidingen In de begroting staat een aparte post voor 'degeneratie groen'. Hierop ontvangen we inkomsten van nutsbedrijven voor graafwerkzaamheden in het gemeentelijk groen. Nutsbedrijven betalen een landelijk vastgestelde prijs per vierkante meter voor de schade die zij veroorzaken. Deze inkomsten zijn echter niet voldoende om alle herstelwerkzaamheden te bekostigen. Daarom is een nieuwe werkwijze afgesproken met de nutsbedrijven. De huisaannemer van de gemeente herstelt het groen bij grootschalige kabels- & leidingenprojecten. De factuur van deze groenherstelwerkzaamheden wordt vervolgens rechtstreeks naar de nutsbedrijven gestuurd. Op deze manier dragen zij de kosten voor het herstellen van grote schades en worden de herstelwerkzaamheden goed uitgevoerd.

6.6

Ziekte en plagenbestrijding Veel boomstructuren bestaan uit dezelfde boomsoort, wat kan leiden tot snelle verspreiding van ziekten & plagen en grootschalige uitval. Verschillende boomsoorten worden bedreigd door ongeneeslijke ziekten, wat resulteert in verzwakte bomen die meer zorg en inspectie vereisen. In sommige gevallen is vervanging van de bomen de enige oplossing. Verwacht wordt dat door klimaatverandering de aanwezigheid en impact van boomziekten en invasieve exoten (plant/dier dat van nature niet in Nederland voorkomt en schadelijk is voor onder natuur) de komende jaren verder zullen toenemen. Daarom is het essentieel om effectieve en adequate bestrijdings- en monitoringmaatregelen te nemen.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

28

6.6.1

Boomziekten Als gemeente lopen we risico's met bomen die zijn aangetast door ziekten. In sommige gevallen is het noodzakelijk om zo snel mogelijk over te gaan tot het kappen van de bomen en de vervanging ervan. Op andere locaties waar het risico minder hoog is, kunnen we volstaan met regelmatige monitoring. Veel boomstructuren zijn aangeplant als monocultuur (bestaan uit een soort). Daardoor kunnen ziekten en aantastingen snel om zich heen grijpen. Elke boomziekte is anders en heeft zijn eigen kenmerken, gevolgen en dus ook wijze van aanpak. Essentaksterfte Ruim 15% van ons bomenbestand bestaat uit essen. Met name de Fraxinus excelsior (gewone es) is gevoelig voor de schimmel die essentaksterfte veroorzaakt. Dit betreft ongeveer 2.675 bomen waarvan meer dan 200 een slechte conditie hebben. Essentaksterfte heeft ernstige gevolgen omdat delen van de es langzaam afsterven. In gebieden waar essen langs de weg staan, kan dit een gevaar vormen doordat takken kunnen afbreken. Sinds 2019 monitoren we de ontwikkeling van essentaksterfte op 18 locaties. Hoewel de aangetaste essen zich op deze locaties lijken te herstellen, zien we bij veiligheidsinspecties een toename van het aantal aangetaste essen. Regelmatig moeten we essen kappen/vervangen om de veiligheid van de woon- en leefomgeving te borgen.

Kastanjebloedingsziekte Op de bast van aangetaste Aesculus hippocastanum (paardenkastanjes) ontstaan bruine vochtige plekken die gaan bloeden waarbij een stroperige vloeistof vrijkomt. Bij ernstige aantasting neemt de conditie van de boom af en neemt het risico op takbreuk toe. Verzwakte exemplaren worden vaak ook aangetast door zogenaamde 'secundaire' plagen zoals honingzwam, fluweelpootje of oesterzwam. In ons bomenbestand zitten 245 paardenkastanjes waarvan meer dan de helft (139 stuks) met tekenen van aantasting door kastanjebloedingsziekte; 60 daarvan verkeren in een slechte conditie. Alle aangetaste paardenkastanjes zitten in de jaarlijkse boominspectie waarna we de geadviseerde maatregelen uitvoeren. Iepziekte Om de verspreiding van de iepziekte tegen te gaan, passen we preventieve maatregelen toe. Bijna al onze Hollandse iepen (Ulmus x hollandica) laten we ieder jaar injecteren om iepziekte te voorkomen. Zieke iepen verwijderen we zo spoedig mogelijk om verspreiding tegen te gaan. Hiermee streven we naar een gezond iepenbestand en minimaliseren we de impact van deze besmettelijke ziekte. Andere boomziekten als watermerkziekte en roetschorsziekte komen in mindere mate voor. Wel is de verwachting dat als gevolg van klimaatverandering het aantal boomziekten en plagen toeneemt. Dit resulteert in een hoger sterftecijfer en meer boomvervangingen (en kosten).

6.6.2

Plagen Invasieve exoten Exoten zoals Japanse duizendknoop en reuzenberenklauw komen maar op enkele plaatsen voor in Barendrecht. Reuzenberenklauw bestrijden we actief door extra maaien of uitsteken. Bij de bestrijding van Japanse duizendknoop zetten we naast maaien/afruimen ook chemische middelen in. Eikenprocessierups De eikenprocessierups gebruikt voornamelijk bladeren van de zomereik als voedsel. Bij een ernstige plaag wordt zelfs een hele boom kaalgevreten. De brandharen van de rups vormen een gevaar voor de volksgezondheid. Eikenprocessierups bestrijden wij preventief en curatief. De bekende nestplaatsen behandelen we jaarlijks met nematoden. Deze microscopisch kleine aaltjes zijn een vijand van de eikenprocessierups. Op basis van eigen waarneming en meldingen van bewoners laten we nesten van eikenprocessierups wegzuigen.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

29

Met het vergroten van de biodiversiteit streven we naar een natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups. In het beste geval nemen natuurlijke vijanden als gaasvliegen en koolmezen de bestrijding van eikenprocessierups van ons over. Luizen (honingdauw) De plaag van luizen beperkt zich tot els (Alnus) en linde (Tilia). De mate van kwetsbaarheid hangt af van de locatie. Een boom met luizen in een gazon of bosplantsoen is geen probleem, maar staat deze op een parkeerplaats dan is er vaak overlast van honingdauw. Bij zo’n 180 bomen bestrijden we ieder jaar de luizen door zakjes met larven van lieveheersbeestjes in de bomen te hangen. Lieveheersbeestjes en bladluizen zijn immers vijanden van elkaar.

6.7

Klimaatadaptatie en ecologie Het is van belang om veerkrachtig openbaar groen te ontwikkelen dat in staat is de impact van klimaatverandering te weerstaan. Het bevorderen van de biodiversiteit is daarom een belangrijk aspect van ‘groene klimaatadaptatie’. Veel verschillende soorten planten, dieren, micro- en andere organismen zijn namelijk onderling afhankelijk van elkaar en vormen complexe voedselketens. Daarnaast levert biodiversiteit ons een breed scala aan ecosysteemdiensten die essentieel zijn voor ons welzijn en economie. Denk aan bestuiving van gewassen en opname van koolstofdioxide. Verder is genetische variatie belangrijk omdat dit organismen in staat stelt zich aan te passen aan veranderende omstandigheden. Hoe groter de genetische diversiteit, hoe groter de kans dat een soort klimaatverandering en ziekten kan overleven en kan evolueren. Biodiversiteit vergroten we door inheemse bomen- en plantensoorten aan te planten die goed bestand zijn tegen droogte, hitte en extreme weersomstandigheden. Dit is wel een grote uitdaging omdat er niet veel soorten bomen en planten zijn die én goed bestand zijn tegen droogte/hitte én tijdelijk tegen natte voeten kunnen. Grijs omvormen naar groen is ook een speerpunt. Net als het vergroten van boomspiegels tot groenvakken.

Medio 2023 is ter bevordering van de biodiversiteit het maairegime op ruim 55 hectare gras veranderd van klepelen/laten liggen naar maaien/afvoeren. Verder houden we pilots met minder frequent gazon maaien en het niet meer schoffelen van boomspiegels. We hebben geen apart ecologisch beleid. Een van de speerpunten in het meerjarenprogramma Barendrecht Werelddorp 2022-2026 is het aanstellen van een dorpsecoloog waarbij ook structureel een ‘ecologisch uitvoeringsbudget’ is vrijgemaakt. Hiernaast is het ook belangrijk om de groene infrastructuur te integreren in het stedelijk gebied. Groene daken, groene gevels, waterberging/verminderen van waterafvoer helpen bij het verminderen van hitte-eilandeffecten en het vergroten van de leefbaarheid. In de begroting staat nog geen budget voor het invoeren van klimaatadaptieve maatregelen en de daaruit voortvloeiende beheerkosten. Aanpassingen die nodig zijn in de openbare ruimte om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen, pakken we integraal aan vanuit het uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie. Dit is nog in ontwikkeling.

6.8

Uitbreiding groenbeheerareaal Het bouwen van nieuwe woningen vergroot doorgaans ook het door de gemeente te beheren groenareaal. Het eerste jaar na aanleg zijn de kosten voor inboet voor de ontwikkelaar, maar na overdracht ligt het dagelijks onderhoud bij de gemeente. Grote Barendrechtse woningbouwprojecten als de Stationstuinen en in Lagewei & Vrouwenpolder staan de komende jaren nog op de planning. Uit oogpunt van duurzaam groenbeheer is het van cruciaal belang om voldoende financiële middelen op te nemen in de beheerbegroting. Bijlage 8 bevat de routekaart voor het verwerken van areaalwijzigingen in de begroting.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

30

6.9

Monitoring en inspectie De kwaliteit van onze bomen en ons groen monitoren we op verschillende manieren:  Boomspecialisten van externe boomtechnisch advies- en ingenieursbureaus inspecteren minimaal 1x per 3 jaar onze bomen qua veiligheid en onderhoud (visuele inspectie);  Geadviseerde nader boomveiligheidsonderzoek wordt door een ander boomtechnisch adviesbureau uitgevoerd;  Boomziekten monitoren we in samenwerking met gespecialiseerde bureaus;  Onze toezichthouders controleren dagelijks of het onderhoud naar behoren wordt uitgevoerd. Daarnaast beoordelen zij 10x per jaar of de werkzaamheden van de aannemer voldoen aan de afgesproken kwaliteit;  Elk kwartaal inspecteert bureau Cyber onze openbare ruimte (technische staat en onderhoudstoestand van alle assets). Inspectieresultaten worden gerapporteerd via het platform Apptimize;  Meldingen van bewoners (meldingssysteem, telefoon, brief etc.) gebruiken we als input voor eventuele bijsturing op onderhoud en vervangingsplanning.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

31

7

Gemeentelijke organisatie De verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud van het openbaar groen ligt binnen de huidige organisatie voornamelijk bij de afdelingen Beheer en Uitvoering. Hieronder een korte beschrijving van de functies en rollen van de medewerkers die werken met dit groenbeheerplan: Groenbeheerder: overziet de kwaliteit en levensduur van het openbaar groen, toetst nieuwe ontwerpen aan de kaders van het groenbeheerplan, lost complexe beheerklachten/–meldingen op en beheert de budgetten planmatig groenonderhoud. Beleidsadviseur groen: ontwikkelt, implementeert en evalueert duurzaam en effectief groenbeleid inclusief bestuurlijke afstemming en bereidt besluitvorming voor. Databeheerder groen: optimaliseert & actualiseert het groenbeheersysteem en levert input voor het uitzetten van de boominspecties en het opstellen van de onderhoudsbestekken. Werkvoorbereider civiel: maakt bestekken en verzorgt calculaties. Directievoerder: coördineert het dagelijks toezicht op de uitvoering van het werk en controleert het naleven van de overeenkomst. Toezichthouder groen/bomen: controleert de uitvoerende aannemer, verzorgt de besteksadministratie, beheert de budgetten dagelijks onderhoud, handelt klachten/meldingen van bewoners af en stemt werkzaamheden af met collega’s buitendienst. Medewerker wijkploeg: onderhoudt de hotspots en inzet bij calamiteiten.

Daarnaast is er ook een belangrijk rol weggelegd voor de communicatiemedewerkers. Tijdig en zo zorgvuldig mogelijk informeren van inwoners is belangrijk om groenwerkzaamheden goed te kunnen uitvoeren en zorgt voor draagvlak en begrip. Vanaf 1 januari 2024 heeft de gemeente Barendrecht weer een eigen ambtelijke organisatie voor beleid en uitvoering. Dit om slagvaardiger te kunnen zijn, meer maatwerk te kunnen bieden en een betere dienstverlening aan inwoners te kunnen leveren. In de nieuwe organisatie is een apart cluster Buitenruimte (zie afbeelding 13 uit het Organisatie- & Formatieplan van 23 mei 2023).

Figuur 14. Organogram cluster Buitenruimte gemeente Barendrecht (bron: Organisatie- & Formatieplan 23 mei 2023)

Al het dagelijks groenonderhoud (schoffelen, maaien, knippen etc.) is uitbesteed middels integrale onderhoudsbestekken. Social Return on Investment (SRoI) is hierin een standaard onderdeel. Omdat de nieuwe organisatie niet voorziet in een eigen bomenploeg, brengen we het snoeien van bomen ook onder bij een aannemer. Dit geldt eveneens voor het inboeten van beplanting en het opruimen van zwerfvuil dat in de GR BAR-organisatie was belegd bij respectievelijk team Wijkbeheer en team Reiniging. Aan dit groenbeheerplan zijn in de nieuwe organisatie zo’n 8 fte te koppelen (inschatting op basis van functie- en formatielijst cluster Buitenruimte en O&F-plan). Vanuit het team Beleid & Beheer Buitenruimte 2 fte (integrale beheerder, groenbeheerder en beleidsadviseur), uit team Projecten Buitenruimte 1 fte (projectleider, directievoerder, werkvoorbereider en tekenaar), vanuit team Wijkbeheer,

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

32

Bomen, Borden & Spelen 3 fte (technisch medewerker openbare ruimte) en uit team Gemalen, Riolering, Reiniging & Toezicht 2 fte (toezichthouder). In principe is hiermee in de organisatie voldoende groencapaciteit aanwezig met de kanttekening dat de groenbeheerder zijn handen vol heeft aan de groenvervangingen. Dit dwingt ons tot een realistische vervangingsopgave (zie ook paragraaf 8.2 en 9.1).

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

33

8

Financiën Dit hoofdstuk gaat in op de financiële aspecten van het Barendrechtse groenbeheer in de periode 2024 tot en met 2027. Beschikbare budgetten vergelijken we met de (berekende) benodigde budgetten en geven inzicht in de (theoretische) vervangingsopgave met bijbehorende kosten. Ook brengen we de kosten in beeld voor het wegwerken van achterstanden/het op gewenst kwaliteitsniveau brengen.

8.1

Dagelijks onderhoud openbaar groen In de Barendrechtse meerjarenbegroting zijn voor dagelijks groenonderhoud de volgende budgetten beschikbaar (zie ook bijlage 4). Beschikbaar budget dagelijks onderhoud groen Onderhoud openbaar groen1 Onderhoud bomen2 Onderzoek- en inspectiekosten Opruimen zwerfafval3

2024 € 3.064.500 € 233.600 € 17.200 € 82.100

2025 € 3.064.500 € 233.600 € 17.200 € 82.100

2026 € 3.064.500 € 233.600 € 17.200 € 82.100

2027 € 3.064.500 € 233.600 € 17.200 € 82.100

Totaal

€ 3.397.400

€ 3.397.400

€ 3.397.400

€ 3.397.400

Tabel 5. Overzicht beschikbaar budget dagelijks onderhoud groen gemeente Barendrecht 1

De bedragen zijn inclusief de budgetten vanuit het meerjarenprogramma Barendrecht Werelddorp 2022-2026 (€276.000 voor behoud B-niveau; €613.000 dagelijks groenonderhoud naar A-niveau, €75.000 biovriendelijk maaibeleid en €1.500 onderhoud veel meer bomen). 2 Momenteel snoeit de BAR-bomenploeg nog een deel van de Barendrechtse bomen. De ontvlechting van de GR BAR-organisatie maakt het ingewikkeld te rekenen met formatiezaken waardoor in dit beheerplan de financiële formatie van de bomenploeg niet is meegenomen. 3 In de BAR-begroting staat €205.200 voor het opruimen van zwerfafval in de drie gemeenten. Op basis van de ‘2-1-2 BAR-verdeelsleutel’ is de Barendrechtse bijdrage voor het opruimen van zwerfafval €82.100. Feitelijk kan dit budget na de ontvlechting worden overgeheveld naar het budget dagelijks onderhoud groen. Naast deze exploitatiebudgetten bevat het meerjarenprogramma Barendrecht Werelddorp 2022-2026 een investeringsbudget van €1.550.000 (is inclusief €25.000 voorbereidingskosten) voor ‘Kwaliteitsimpuls groen’ & een investeringsbudget van €175.000 voor ‘Veel meer bomen’. De inzet van deze investeringen worden verder uitgewerkt in het nog op te stellen Uitvoeringsprogramma Groenvisie.

Bij het ramen van de kosten voor het dagelijks onderhoud van bomen, beplanting en gras is gebruik gemaakt van het normkostenmodel van DG Groep (gebaseerd op landelijke benchmark) aangepast naar de Barendrechtse werkpakketten (zie ook bijlage 6 en 7). Gerekend is met eenheidsprijzen 2023, toekomstige indexering is niet meegenomen en er is geen rekening gehouden met toekomstige areaaluitbreidingen en uitvoeringsprogramma’s Groenvisie en Klimaatadaptatie. Langs het ‘proces areaalwijziging en begroting’ (bijlage 8) landen de financiële consequenties van toekomstige areaalmutaties in de begroting. Benodigd budget dagelijks onderhoud groen Onderhoud bomen Bestrijden ziekten en plagen Onderhoud beplanting Onderhoud gras

2024 € 540.000 € 25.000 € 1.896.000 € 823.000

2025 € 540.000 € 28.000 € 1.896.000 € 823.000

Subtotaal Inboet*

€ 3.284.000 € -360.000

€ 3.287.000 € 3.290.000 € 3.293.000 € -360.000 € -360.000 € -360.000

Totaal

€ 2.924.000

€ 2.927.000

2026 € 540.000 € 31.000 € 1.896.000 € 823.000

€ 2.930.000

2027 € 540.000 € 34.000 € 1.896.000 € 823.000

€ 2.933.000

Tabel 6. Overzicht berekend benodigd budget dagelijks onderhoud groen gemeente Barendrecht

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

34

*Inboet wordt in de normkosten DG Groep gerekend tot dagelijks onderhoud. Barendrecht ziet inboet echter als onderdeel van planmatig onderhoud groen. Vandaar dat het inboetdeel in mindering wordt gebracht in de berekening totaal benodigd budget dagelijks onderhoud groen. Verschil beschikbaar versus benodigd budget 2024 Beschikbaar budget dagelijks onderhoud groen € 3.397.400 Benodigd budget dagelijks onderhoud groen € 2.924.000

2025 € 3.397.400 € 2.927.000

2026 € 3.397.400 € 2.930.000

2027 € 3.397.400 € 2.933.000

Verschil (overschot)

€

€

€

€

473.400

470.400

467.400

464.400

Tabel 7. Overzicht beschikbaar versus berekend benodigd budget dagelijks onderhoud groen gemeente Barendrecht

Overall is dus voor 2024-2027 voldoende budget beschikbaar voor de uitvoering van het Barendrechtse dagelijks groenonderhoud.

8.2

Planmatig onderhoud openbaar groen Voor planmatig groenonderhoud staan de volgende budgetten in de meerjarenbegroting: Onderhoud openbaar groen Onderzoek- en inspectiekosten Onderhoud bomen

€ € €

2024 178.400 5.100 128.600

€ € €

2025 178.400 5.100 128.600

€ € €

2026 178.400 5.100 128.600

€ € €

2027 178.400 5.100 128.600

Totaal

€

312.100

€

312.100

€

312.100

€

312.100

Beschikbaar budget planmatig onderhoud groen

Tabel 8. Overzicht beschikbaar budget planmatig onderhoud groen gemeente Barendrecht

Zoals in paragraaf 6.3 beschreven, richt het planmatig onderhoud zich op het compleet houden en renoveren van plantvakken. Ook het inboeten en vervangen van bomen valt hieronder. Inboet en vervanging komt voort uit de boomveiligheidscontrole, ziekten en plagen, meldingen, controle toezichthouders, herinrichting buitenruimte en beheerstrategie groenbeheerder. Met behulp van een berekende vervangingswaarde gekoppeld aan de theoretische levensduur (uit tabel 4) is de jaarlijkse vervangingsopgave voor Barendrecht berekend (zie tabel 9). Groentype Boom in gras/beplanting Boom in verharding Bosplantsoen Heesters Vaste planten Hagen Gazon Kruidenrijk/ruw gras Totaal

Areaal (aantal of m²) 19.614 4.117 216.939 299.683 15.299 52.718 811.735 1.208.083

Vervangingswaarde (€) € 16.800.000 € 15.100.000 € 4.100.000 € 8.900.000 € 500.000 € 1.600.000 € 700.000 € 900.000 € 48.600.000

Theoretische Vervanging Vervanging levensduur per jaar per jaar (jaar) (%) (aantal/m²) 75 1,3% 255 50 2,0% 82 50 2,0% 4.339 25 4,0% 11.987 10 10,0% 1.530 25 4,0% 2.109 25 4,0% 32.469 50 2,0% 24.162

Vervangingskosten per jaar (€) € 218.400 € 302.000 € 82.000 € 356.000 € 50.000 € 64.000 € 28.000 € 18.000 € 1.118.400

Tabel 9. Berekende (theoretische) kosten planmatig onderhoud groen gemeente Barendrecht

Tussen de berekende (theoretische) kosten voor het inboeten en vervangen van groen & bomen en het beschikbare budget zit een gat van ruim €800.000 (zie tabel 10).

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

35

Beschikbaar budget planmatig onderhoud groen Benodigd budget planmatig onderhoud groen

2024 € 312.100 € 1.118.400

2025 € 312.100 € 1.118.400

2026 € 312.100 € 1.118.400

2027 € 312.100 € 1.118.400

Verschil (tekort)

€ -806.300

€ -806.300

€ -806.300

€ -806.300

Beschikbaar versus benodigd theoretisch budget

Tabel 10. Overzicht beschikbaar versus benodigd theoretisch budget planmatig onderhoud groen gemeente Barendrecht

In de praktijk blijkt echter dat de theoretische vervanging afwijkt van de realistische vervanging. Gezien de voorbereidingstijd (inventariseren vervangingsopgave, uitwerken plannen, communiceren bewoners etc.) is het voor één groenbeheerder praktisch niet mogelijk om ieder jaar 337 bomen te vervangen plus bijna 20.000 m² beplanting en ruim 56.000 m² gras te renoveren. Daarbij leidt een lager vervangingsbudget tot het zoeken naar innovatieve en creatieve oplossingen voor planmatig onderhoud groen. Voorbeelden hiervan zijn de inzet van bodemvochtsensoren (alleen water geven wanneer nodig) of omvormen naar goedkopere beheergroepen (kruidenrijk gras voor beplanting). Verder stimuleert een realistisch vervangingsbudget te kijken naar alternatieve oplossingen voor behoud en verbetering van het openbaar groen (bijv. meer aandacht voor herstel/inboet in plaats van volledige vervanging). Inschatting is dat de verhouding realistisch versus theoretisch vervangingsbudget ongeveer 70% is. De realistische vervangingskosten komen dan uit op €782.900 in plaats van €1.118.400. Beschikbaar versus benodigd realistisch budget

2024 312.100 782.900

Beschikbaar budget planmatig onderhoud groen Benodigd budget planmatig onderhoud groen

€ €

Verschil (tekort)

€ -470.800

€ €

2025 312.100 782.900

€ -470.800

€ €

2026 312.100 782.900

€ -470.800

€ €

2027 312.100 782.900

€ -470.800

Tabel 11. Overzicht beschikbaar versus benodigd realistisch budget planmatig onderhoud groen gemeente Barendrecht

Dit tekort is budgetneutraal op te lossen door €470.800 over te hevelen van het budget dagelijks groenonderhoud naar het budget planmatig groenonderhoud.

8.3

Gewenste kwaliteit/onderhoudsachterstand Uit de quickscan DG Groep, inspectie Cyber en het oordeel van de toezichthouders/groenbeheerder blijkt dat het groen in Barendrecht niet overal de gewenste kwaliteit heeft. Enerzijds is er achterstand in het snoeien van bomen en bosplantsoen en anderzijds in het niet tijdig renoveren/inboeten van plantvakken en het vervangen van bosplantsoen. Ook is een inhaalslag te maken op de gazons (doorzaaien kale plekken en egaliseren/opnieuw inzaaien ongelijke grasvelden). Op basis van de normkosten DG Groep zijn de financiële consequenties hiervan doorgerekend.

Uit te voeren maatregelen Snoeien bomen Snoeien bosplantsoen Vervangen bosplantsoen Vervangen/inboeten heesters Doorzaaien/egaliseren gazon

Areaal per jaar (st. of m²) 4.150 14.250 4.750 5.500 10.000

Totaal

2024 € 95.000 € 40.000 € 90.000 € 130.000 € 10.000

2025 € 95.000 € 40.000 € 90.000 € 130.000 € 10.000

2026 € € 40.000 € 90.000 € 130.000 € 10.000

2027 € € 40.000 € 90.000 € 130.000 € 10.000

€ 365.000

€ 365.000

€ 270.000

€ 270.000

Tabel 12. Berekende kosten voor groen op gewenste kwaliteit brengen/wegwerken achterstanden gemeente Barendrecht

Het op gewenste kwaliteit brengen/wegwerken achterstand wordt in 2024-2028 meegenomen in de groenvervangingsplanning en is daardoor onderdeel van het planmatig groenonderhoud.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

36

8.4

Kwaliteitsambitie meerjarenprogramma Barendrecht Werelddorp Zonder de extra budgetten vanuit het meerjarenprogramma Barendrecht Werelddorp 2022-2026 was het benodigde budget voor het groenonderhoud niet toereikend geweest. Daar staat tegenover dat die extra budgetten eigenlijk niet gebruikt gaan worden waarvoor ze zijn bedoeld. Anders gezegd: het extra geld is nodig om het openbaar groen op B-kwaliteit te beheren (is inclusief vervangen). Bovendien is een deel van het budget ‘kwaliteit groen op A-niveau’ al ingezet om extra structurele lasten van het biovriendelijk maaivoorstel te dekken. Het verhogen van onderhoudskwaliteit is daarbij niet alleen een kwestie van extra schoffelen of grasmaaien. Naast het wegwerken van de onderhoudsachterstand uit par. 8.3 moeten in principe ook alle ‘B-kwaliteitsvakken’ op A-niveau worden gebracht. Uit figuur 10 (paragraaf 5.3.4) blijkt dat daarvoor ruim een derde van het heesterareaal moet worden opgeknapt. Op basis van de berekende theoretische vervangingswaarde zijn die kosten dan zo’n €3 miljoen.

8.5

Verbeterplan Begroting 2024 – meerjarenraming 2025-2027 Om te voorkomen dat de gemeente onder preventief financieel toezicht komt van de provincie ZuidHolland, stelde de gemeenteraad op 7 november 2023 het Verbeterplan Begroting 2024 – meerjarenraming 2025-2027 vast. Onderdeel van dit verbeterplan is een verlaging van het groenbudget met €375.000 in 2027. De provincie stelt dat bij het versoberen van het onderhoudsniveau in de openbare ruimte geen situatie van achterstallig onderhoud mag ontstaan en dat deze wijziging in het beheerplan verwerkt moet worden. Er zijn twee mogelijkheden om deze bezuiniging te effectueren: 1. in 2027 een stapje terug doen in het dagelijks onderhoud (minder maaien, minder schoffelen, minder snoeien, minder zwerfvuil verwijderen etc.) 2. in 2027 minder groen vervangen Nadelen van optie 1 zijn dat een bezuiniging op dagelijks onderhoud direct merkbaar is (mindere kwaliteit van de openbare ruimte), dwingt tot het maken van gedetailleerde keuzes hoe de bezuiniging te realiseren (bijv. waar en hoeveel x minder grasmaaien) en zorgt voor aanzienlijke bestekswijzigingen. Optie 2 heeft als nadeel dat in 2027 de vervanging van het groen op een lager pitje komt te staan.

Maar dit is buiten niet direct merkbaar en in het licht van het beschikbare budget niet problematisch (we hebben na vaststelling van dit groenbeheerplan in 2027 nog altijd een ton meer te besteden aan planmatig groenonderhoud dan voor vaststelling). In 2027 actualiseren we het groenbeheerplan qua areaalgegeven/maatregelpakketten/ eenheidsprijzen en zetten we de onderhoudsstrategie/beheerkwaliteit opnieuw af tegen de beschikbare en benodigde budgetten voor het beheer van het Barendrechtse openbaar groen.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

37

9

Conclusies en aanbevelingen Groenbeheer is een kerntaak van de gemeente. Om deze taak goed uit te voeren, is het belangrijk dat –naast goed zicht op de kwantiteit en kwaliteit van het beheerareaal– voldoende middelen beschikbaar zijn om onze bomen en ons groenareaal op het vastgestelde kwaliteitsniveau te beheren. Wat betekent dit voor de gemeente Barendrecht? In het laatste hoofdstuk van dit plan trekken we conclusies en doen we aanbevelingen.

9.1

Conclusies Het te beheren gemeentelijk groenareaal is groot en divers De gemeente Barendrecht beheert meer dan 23.500 bomen verdeeld over zo’n 350 verschillende soorten. Variërend van de meest voorkomende Fraxinus excelsior (gewone es) tot een enkel exemplaar van de Morus alba (witte moerbei). Daarnaast beheert de gemeente ruim 58 hectare beplanting en bijna 202 hectare gras. Dit is exclusief de beplanting en het gras op de begraafplaatsen en de sportgrasvelden op de sportparken. Het grasareaal is onderverdeeld in frequent gemaaid gazon (40%) en extensief gemaaid kruidenrijk gras (34%). De rest is ruw gras dat 1x-5x per jaar wordt geklepeld. Beheerdata is op orde De afgelopen jaren nam de hoeveelheid data over de bomen en het groen enorm toe. Voor de groenbeheerdata maken we gebruik van het beheersysteem GeoVisia waarin we de bomen/het groen zowel grafisch (op kaart) als administratief (alle kenmerken) bijhouden. De grafische component is gekoppeld met de Basiskaart Grootschalige Topografie (BGT). Het boombeheerbestand is de basis voor de boomveiligheidscontrole. Een extern adviesbureau inspecteert daarbij de bomen op veiligheid & beheer en controleert het bestand op correctheid (zowel administratief als grafisch). Die inspectiedata zijn vervolgens uitgangspunt voor goed en betrouwbaar boombeheer.

De gegevens uit het beheersysteem zijn ook van groot belang bij het maken van de onderhoudsbestekken/bestekstekeningen en het uitvoeren van de kwaliteitsschouwen in de openbare ruimte. Afgelopen jaren zijn grote stappen gezet om de groenbeheerdatabase te vullen met actuele en betrouwbare data. Ook de komende jaren hebben we hiervoor blijvende aandacht. Het Barendrechtse openbaar groen is gemiddeld van B-kwaliteit Uit de quickscan en analyse van de schouwgegevens blijkt dat de gemiddelde kwaliteit van het openbaar groen een B scoort. Dit is conform bestaand beleid al geeft een gemiddelde B-kwaliteit soms een vertekend beeld. Immers scoort recent aangeplant/ingezaaid groen en de beplanting in het centrum vaak een A+/A terwijl in de Barendrechtse openbare ruimte ook groen van C- of zelfs D-kwaliteit staat. Op gewenste kwaliteit brengen kost in de periode 2024-2028 gemiddeld zo’n €317.500 per jaar Oorzaak van de C-/D-kwaliteit is een achterstand in het snoeien van bomen/bosplantsoen (door krapte op de arbeidsmarkt), het niet tijdig inboeten/vervangen van beplanting en het te laat doorzaaien/egaliseren van gazons (door areaaluitbreiding niet structureel is verwerkt in planmatig onderhoudsbudget). Het opstellen van een meerjarig uitvoeringsplan is nodig om het betreffende groen –binnen de looptijd van dit beheerplan– weer op gewenste kwaliteit te brengen.

Er is voldoende budget voor dagelijks groenonderhoud Uit de overallraming blijkt dat er genoeg budget is om het Barendrechtse openbaar groen op B-kwaliteit te onderhouden. In de normkosten DG Groep is inboet onderdeel van dagelijks onderhoud, Barendrecht ziet inboet als planmatig onderhoud (zie ook onderstaande conclusie).

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

38

Er is niet voldoende budget voor planmatig groenonderhoud Het huidige budget voor het inboeten van bomen/beplanting (het opvullen van lege plekken) en het vervangen van groen bij functieverlies, onbeheerbaarheid en einde levensduur is niet toereikend. Belangrijkste oorzaak hiervan is de areaaluitbreiding groen in Barendrecht-Carnisselande. Deze is niet structureel verwerkt in het planmatig onderhoudsbudget. Begrijpelijk omdat de kans op inboeten/vervangen van jong groen klein is. Maar de oudste beplanting in Barendrecht-Carnisselande loopt nu wel tegen het eind aan van haar theoretische levensduur zodat structureel meer budget nodig is om ook het groen in Barendrecht-Carnisselande te kunnen vervangen. In principe geldt dit nog niet voor onze bomen. Maar om huidige beheerproblemen (bijv. wortelopdruk) en toekomstige vervangingspieken af te vlakken, is structureel meer budget nodig om bomen te vervangen. Wel beheren we resultaatgericht; we vervangen alleen wat daadwerkelijk nodig is! Overheveling van het inboetbudget (€470.800) van budget dagelijks onderhoud naar budget planmatig onderhoud lost dit tekort structureel op. Het op gewenste kwaliteit brengen/wegwerken achterstand is in 2024-2028 onderdeel van het planmatig groenonderhoud.

Beschikbare ambtelijke formatie dwingt tot een realistische groenvervangingsopgave Het inventariseren van de nodige groenvervanging, het maken van plannen en het communiceren daarover met bewoners vraagt veel tijd van de groenbeheerder. En dat naast het beantwoorden van bewonersvragen en ‘inbreng groenkennis’ bij bouw- en integrale herinrichtingsplannen. In de praktijk is het uitvoeren van de theoretische vervangingsopgave dan ook niet mogelijk. Inschatting is dat qua uitvoering 70% van de theoretische vervangingsopgave realistisch en behapbaar is.

9.2

Aanbevelingen    



Houd blijvend aandacht voor het databeheer. Dit vormt namelijk een belangrijke basis voor het gemeentelijk boom- en groenbeheer. Borg het proces voor overdracht groenbeheerareaal goed in de organisatie. Toename van groenareaal betekent immers meer beheerkosten en benodigd beheerbudget. Als dit niet gebeurt, leidt dit op termijn tot achteruitgang in de kwaliteit van het te beheren openbaar groen. Inspecteer het openbaar groen op noodzaak van vervanging en stel vervolgens een meerjarig vervangingsplan op. Groepeer de budgetten dagelijks onderhoud groen en dagelijks onderhoud bomen onder dezelfde kostensoort (FCL) om zo makkelijker middelen te herverdelen op basis van behoeften en prioriteiten (en om onnodige onder- en/of overschrijding op FCL-niveau te voorkomen). Deze aanbeveling geldt ook voor de budgetten planmatig onderhoud groen en planmatig onderhoud bomen. Leg voor ieder bosplantsoenperceel het gewenste eindbeeld (struweel, hakhout, bossingel of bos) vast voor een gestructureerd ‘bosbeheer’ dat rekening houdt met ecologische, sociale en economische aspecten.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

39

Bijlagen Bijlage 1: Wettelijk kader (uitgebreid) Omgevingswet De Omgevingswet bevat regels voor het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Daaronder vallen onderwerpen als natuur en milieu, maar ook water, wonen, infrastructuur en de inrichting van de buitenruimte. Naast de wet zelf zijn ook een viertal Besluiten belangrijk, te weten het Omgevingsbesluit, het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). In de laatste twee besluiten staan regels voor bedrijven & burgers en staat beschreven hoe het zit met bijvoorbeeld vergunningen. Momenteel wordt binnen de gemeente gewerkt aan de Verordening fysieke leefomgeving (Vfl). Details met betrekking tot het groen zijn op het moment van schrijven van dit plan nog niet bekend. De nieuwe Omgevingswet moet zorgen voor minder en duidelijkere regels en tegelijk voor meer samenhang in de benadering van de fysieke leefomgeving. Doordat er meerdere vergunningstelsels aan de omgevingsvergunning worden toegevoegd, kunnen initiatiefnemers voor alle relevante wetgeving terecht bij één loket. Lokaal gaat de wet voor meer afwegingsruimte en flexibiliteit zorgen. Zo mag een gemeente zelf ruimere of strengere regels stellen en dus individueel maatwerk bieden aan gebruikers van de leefomgeving.

Als gemeente pas je deze regels zelf aan zodat ze aansluiten bij de lokale situatie. De datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet is 1 januari 2024. Omgevingsvisie De Structuurvisie van de provincie Zuid-Holland is recent vervangen door de Omgevingsvisie (Omgevingsvisie Zuid-Holland (ruimtelijkeplannen.nl)). Hierin staat de visie op de ruimtelijke ordening met relevante trends & ontwikkelingen en de belangen van de provincie waaronder klimaatbestendigheid, ruimtelijke kwaliteit en duurzaam ruimtegebruik. Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Voor de opzet en inhoud van de begroting en jaarrekening gelden wettelijke eisen die zijn vastgesteld in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Uitgangspunt van het BBV is dat de begroting en jaarstukken allereerst voldoen aan de informatiebehoefte van de gemeenteraad. Dit is ook van toepassing op het groenbeheer. Groen is namelijk een van de genoemde kapitaalgoederen in artikel 12 BBV. Wet natuurbescherming Volgens de Wet natuurbescherming mag er geen schade worden toegebracht aan vogels en andere beschermde dieren of planten bij werkzaamheden in de buitenruimte. Het bevoegd gezag voor de Wnb is de provincie waar het project of de handeling plaatsvindt; ontheffingsaanvragen voor Zuid-Holland lopen via Omgevingsdienst Haaglanden.

Om te voorkomen dat voor alle groenwerkzaamheden apart ontheffingen moeten worden aangevraagd, kan gewerkt worden conform vastgestelde gedragscodes (Gedragscodes natuurbescherming (rvo.nl)). Burgerlijk wetboek Naast de algemene zorgplicht vanuit de Wnb geldt ook een zorgplicht voor eigenaren van bomen. De oorsprong van deze zorgplicht ligt in artikel 6.162 Burgerlijk wetboek (onrechtmatige daad). Deze zorgplicht betekent dat de boomeigenaar zijn boom regelmatig moet (laten) inspecteren en onderhouden ten behoeve van de veiligheid.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

40

Europese verordening ‘Invasieve Uitheemse soorten’ en Europese Unielijst invasieve exoten Een exoot is een plant, dier of ander organisme dat van nature niet in Nederland voorkomt. Als een soort schadelijk is voor de natuur noemen we ze invasieve exoten. Voorbeelden zijn Japanse duizendknoop en reuzenberenklauw. Per 2 augustus 2022 telt de Unielijst zo’n 90 soorten. De provincies zijn verantwoordelijk voor de aanpak van de invasieve exoten die op de Unielijst staan (bijlage 10 van de Regeling natuurbescherming). Uitgezonderd een aantal soorten waarvoor het ministerie van LNV verantwoordelijk is. Van belang voor gemeenten:  Als een soort op de Unielijst staat, is het verboden deze te verhandelen, kweken, vervoeren of importeren;  Verplicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen en te verwijderen. Als dat niet lukt, moet de populatie zodanig beheerd worden dat verspreiding en schade zoveel mogelijk wordt voorkomen.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

41

Bijlage 2: Overzichtskaart groen in beheer bij gemeente Barendrecht

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

42

Bijlage 3: Inspectie huidige kwaliteit groen Barendrecht Voor het opstellen van dit groenbeheerplan heeft DG Groep in oktober 2022 een quickscan gedaan op diverse beeldmeetlatten van de CROW. Ook de gemeente zelf doet inspecties van de openbare ruimte via bureau Cyber. Voor de technische staat van het groen zijn in september 2022 door Cyber enkele beeldmeetlatten meegenomen in hun inspectie. In totaal bepaalden we op basis van 346 waarnemingen op 8 beeldmeetlatten het huidige kwaliteitsbeeld. De gewenste kwaliteit in Barendrecht is B-niveau (betekent dat de scores A+, A en B samen hoger zijn dan 90%).

Bron: Gecombineerde resultaten schouw Cyber en quickscan DG Groep (de beheergroepen met een * zijn alleen door DG Groep beoordeeld).

Het volgende valt op:  Gemiddeld voldoet de technische staat van de geïnspecteerde Barendrechtse beplanting aan de gewenste ambitie (beeldkwaliteit B);  Beplanting is weinig beschadigd (beeldkwaliteit A);  De technische staat van heesters (kaal oppervlak) is lager dan de ambitie. 22% van de vakken is onder niveau waarvan circa 7% ernstig (beeldkwaliteit D);  De beeldkwaliteit van de vaste planten is lager dan de gewenste kwaliteit. Oorzaak is de slechte staat van het Rosarium in het Riederpark (staat inmiddels op de vervangingsplanning). Inboeten of renoveren zijn maatregelen om de betreffende vakken op het gewenste niveau te krijgen. Het is duidelijk dat voor een deel van de heestervakken renovatie onvermijdelijk is. Omdat in deze inspecties niet alle plantvakken zijn bekeken, is in de kostenraming het renovatie-areaal geschat (afgestemd met de groenbeheerder en toezichthouders).

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

43

Bijlage 4: Toelichting beheer- & onderhoudsactiviteiten en begrotingsposten Beheer betreft alle onderhoudsactiviteiten die nodig zijn om het bestaande groen in stand te houden, inclusief vervanging aan het einde van de levensduur. We maken daarbij onderscheid in: Regulier (dagelijks onderhoud/hoogfrequent) Onderhoudsmaatregelen die één of meerdere keren per jaar worden uitgevoerd om het groen gedurende de levensduur in goede staat te houden. Dit omvat zowel verzorgend onderhoud als zwerfafval verwijderen en onkruid beheersen (schoffelen). Maar ook technisch onderhoud zoals het maaien van gras, scheren van hagen, verwijderen van overhangende takken of stamopschot. Ook het serviceonderhoud en afhandelen van klachten en meldingen is een onderdeel van regulier onderhoud. Cyclisch (groot onderhoud/laagfrequent) Periodiek onderhoud dat met een cyclus van meerdere jaren wordt uitgevoerd om het groen te begeleiden in de ontwikkeling en duurzaam & vitaal in stand te houden. Bijvoorbeeld snoeien van bomen, snoeien/terugzetten van heesters, dunnen van bosplantsoen, herstel gazons, inboet, bestrijden ziekten en plagen etc. Vervanging Vervanging is het één op één vervangen van het groen aan het eind van de technische levensduur. Daarnaast worden bomen vervangen als gevolg van boomveiligheidscontroles en ziekten.

In de begroting staan de volgende beheer- en onderhoudsbudgetten (fcl/ecl): Openbaar groen dagelijks (regulier en cyclisch) – budget 656005/343160 Dagelijks onderhoud bomen (regulier en cyclisch) – budget 656002/343100 en 656002/343402 Openbaar groen beplanting (vervanging) – budget 656000/343160 en 656000/343402 Planmatig onderhoud bomen (vervanging) – budget 656001/343100

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

44

Bijlage 5: Streefbeelden Door gebruik te maken van de streefbeelden, maken we zichtbaar hoe we de inrichting van de groene buitenruimte voor ons zien. Voor verschillende groentypen hebben we streefbeelden ontwikkeld (beschrijving van het groentype en de benodigde maatregelen om het gewenste (eind)beeld te realiseren). Bomen Een boom is een houtig gewas met enkele, stevige, houtige en zich secundair verdikkende, overblijvende stam die zich op zekere hoogte boven de grond vertakt met een of meerdere stammen. Geplant in een boomspiegel of boomkrans omringd door verharding (asfalt-, elementen- of halfverharding), in beplanting, gazon of ruw/kruidenrijk gras.

Boom in verharding

Boom in beplanting

Boom in gazon

Boom in ruw/kruidenrijk gras

Eindbeeld Boom met aanvaard boombeeld waarbij de omgeving voorwaarden stelt aan het eindbeeld en waarbij een takvrije zone of een takvrije stam wordt voorgeschreven. Snoeiwijze Begeleidingssnoei -> snoei in de tijdelijke kroon totdat beoogde opkroonhoogte is bereikt (tijdig opkronen en voorkomen van te dikke takken) Onderhoudssnoei -> gericht op het duurzaam behoud van de blijvende kroon zonder probleemtakken Toepassing Als laanbeplanting aan een of beide zijden van de weg (herkenbare linten), in groepen of als solitair. Functie Dragen (groen)structuur, verbeteren woonkwaliteit, bevorderen biodiversiteit, vergroten sierwaarde en bijdragen klimaatadaptatie. Boomspiegel Bedekking onkruid per boomspiegel: <20% (A-kwaliteit) en <30% (B-kwaliteit) Hoogte gazon rondom boom: <75 mm (A-kwaliteit) en <120 mm (B-kwaliteit)

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

45

Bosplantsoen Bosplantsoen is hoog opgaande beplanting van inheemse houtige gewassen met struik- en boomvormers die extensief wordt beheerd. Soms in smalle stroken, maar bij voldoende ruimte opgebouwd uit een zoom-mantel-kern. De onderbegroeiing bestaat voornamelijk uit schaduwminnende beplanting. Afhankelijk van de gekozen beheermethode kan bosplantsoen zicht ontwikkelen tot verschillende eindbeelden waaronder struweel, hakhout, bomensingel of bos. Eindbeeld Inheemse struiken zonder bomen (struweel), meerstammige bomen (hakhout), bomen met onderbeplanting (bomensingel) of hoog opgaande bomen (bos)

Struweel

Hakhout

Bomensingel

Bos

Snoeiwijze Snoei is gericht op begeleiden van bosplantsoen naar volle wasdom in gevarieerde samenstelling (snoeien voor de veiligheid en dunnen/verwijderen boomvormers is afhankelijk van het gewenste eindbeeld). Toepassing Verkeersbegeleiding langs wegen en/of fietspaden; natuurlijke overgang tussen open landschap en bebouwing; robuuste groenelementen in parken en buitengebieden. Functie Dragen (groen)structuur, verbeteren woonkwaliteit, bevorderen biodiversiteit, versterken ecologische waarde en bijdragen klimaatadaptatie.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

46

Beplantingen Afzetbeplanting: voornamelijk monocultuur struikbeplanting en heesters met zowel een halfhoge en/of bodembedekkende groeiwijze (hoogte varieert van 25 – 125 cm.) Sierplantsoen: sierheesters (monocultuur of gemengd) met zowel een halfhoge als opgaande groeiwijze (hoogte varieert van 50 – 250 cm.) Heesterrozen: monocultuur van rozenbeplanting met zowel een kruipende als opgaande groeiwijze (hoogte varieert van 25 – 100 cm.) Vaste planten: planten die langer dan twee jaar leven, in het voorjaar uitlopen, in de zomer bloeien, in de herfst afsterven terwijl wortels overblijven om weer in het voorjaar uit te lopen.

Afzetbeplanting

Sierplantsoen

Heesterrozen

Vaste planten

Snoeiwijze De snoei is gericht op het verkrijgen van een gesloten en/ of bodembedekkende beplanting (afzetbeplanting), op het verkrijgen van een continu beeld, bloei en/ of vruchtdracht (verjongingssnoei sierplantsoen) of op het bevorderen van de bloei (heesterrozen). Vaste planten worden 1x per jaar afgeknipt of gemulcht om hergroei te bevorderen. Toepassing Verkeersbegeleiding langs wegen en/of fietspaden; natuurlijke overgang tussen open landschap en bebouwing; robuuste groenelementen in woonwijken, parken, bedrijventerreinen en buitengebieden. Functie Zorgen voor afscheiding, aankleden openbare ruimte, verbeteren woonkwaliteit, bevorderen biodiversiteit, versterken ecologische waarde en bijdragen klimaatadaptatie. Beeldkwaliteit Kaal oppervlak: <5% per 100 m² (A-kwaliteit) en <10% per 100 m² (B-kwaliteit) Bedekking onkruid beplantingsvak: <20% (A-kwaliteit) en <30% (B-kwaliteit)

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

47

Hagen Lijnvormige beplanting die aan de bovenkant en zijkant(en) wordt geknipt/geschoren in de diverse breedtes (haag tot 1,20 meter – blokhaag van 1,20 tot 2,50 meter) en hoogtes (tot 3,00 meter). Eindbeeld Een strakke lijn van beplanting. Snoeiwijze De snoei is gericht op het verkrijgen van een strakke en gesloten lijnvormige beplanting (knipfrequentie is afhankelijk van locatie en structuurgebied). Toepassing Verkeersbegeleiding langs wegen en/of fietspaden; harde overgang tussen open landschap en bebouwing; lijnvormige groenelementen in woonwijken en op bedrijventerreinen. Functie Zorgen voor afscheiding, bijdragen aan structuur in de openbare ruimte, bevorderen biodiversiteit, versterken ecologische waarde en bijdragen klimaatadaptatie. Beeldkwaliteit Gaten in de haag: weinig (A-kwaliteit) en beperkte mate (B-kwaliteit) Bedekking onkruid haagvoet: <20% (A-kwaliteit) en <30% (B-kwaliteit)

Klimplanten Wintergroene of bladverliezende planten die ondersteuning nodig hebben om omhoog te groeien. Zelfhechtende soorten klimmen door middel van hechtworteltjes aan de nieuwe uitlopers. Rankende klimplanten draaien ergens omheen en hebben ondersteuning nodig van een rek of voorgespannen staaldraden (wanneer ze niet worden ondersteund, nemen ze een kruipende groeivorm aan. Eindbeeld Afhankelijk van plantsoort, groeiplaats en ondersteuningsconstructie. Snoeiwijze Knippen/scheren/leiden/vlechten (afhankelijk van eindbeeld). Toepassing Meestal ingezet om gevels te vergroenen of elementen aan het zicht te onttrekken. Functie Zorgen voor afscherming, vergroenen van gevels, bevorderen biodiversiteit, versterken ecologische waarde en bijdragen klimaatadaptatie.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

48

Gras Een kruidachtige begroeiing op zowel vlak als talud die –afhankelijk van de functie– intensief of extensief wordt gemaaid. Eindbeeld Is afhankelijk van functie, maaiwijze en –frequentie. Gazon wordt intensief gemaaid, ruw gras 1x-5x per jaar geklepeld (maaisel blijft liggen) en kruidenrijk gras maximaal 2x per jaar gemaaid (maaisel wordt afgevoerd).

Gazon

Ruw gras

Kruidenrijk gras

Toepassing Ruimte en openheid in de woonwijken en het landschap, langs wegen/fietspaden en op bedrijventerreinen. Functie Mogelijkheden voor verblijven, recreëren en spelen, creëren van ruimte en openheid, bevorderen biodiversiteit, versterken ecologische waarde en bijdragen klimaatadaptatie. Beeldkwaliteit Maaifrequentie gazon: 30x per jaar (A-kwaliteit) en 22x per jaar (B-kwaliteit) Kaal oppervlak gazon: <2% per 100 m² (A-kwaliteit) en <5% per 100 m² (B-kwaliteit)

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

49

Bijlage 6: Toelichting normkosten Normkosten worden opgesteld om een indicatie te kunnen geven van de beheerkosten van het gemeentelijke groen. Bij het opstellen van normkosten gaat men uit van werkpakketten met de meest voorkomende werkzaamheden. Er worden IMAG-normen (Instituut voor Milieu en AGritechniek) gebruikt om tot een tijdsindicatie van de werkzaamheden te komen. Met marktconforme uurtarieven (GWW/Archidat) worden dan de normprijzen berekend. Er wordt gewerkt met gemiddelden om een totaalbeeld van een beheergroep te geven. Voorbeeld: de kosten van het snoeien van bomen zijn afhankelijk van de boomhoogte/boomsoort. Dit is terug te zien in de inschrijfstaten van de aannemer die per type boom en snoeiwerk een prijs afgeeft. Zo gedetailleerd zijn normprijzen meestal niet. Wel wordt vaak onderscheid gemaakt in de locatie van een boom. Een boom in verharding heeft een ander werkpakket dan een boom in gras. Ter illustratie twee werkpakketten: Boom in verharding – dagelijks onderhoud Controles (algemeen, boomveiligheid e.d.) NTO en trekproef NEN Inspectie Waterlot/opschot verwijderen Snoeien (met hoogwerker) Kanten boomspiegel steken Boomspiegel onkruidvrij maken Klachtafhandeling Stormschade ruimen

Boom in gras – dagelijks onderhoud Controles (algemeen, boomveiligheid e.d.) NTO en trekproef NEN Inspectie Waterlot/opschot verwijderen Snoeien (met hoogwerker) Maaien gras rondom bomen Klachtafhandeling Stormschade ruimen

Met normprijzen wordt een beeld verkregen van de totale beheerkosten van het groenonderhoud. De normprijzen zijn niet zomaar vergelijkbaar met inschrijfprijzen van een aannemer. De normprijzen zijn immers theoretische prijzen gebaseerd op het daadwerkelijke werk. Een vergelijking van prijzen kan alleen plaatsvinden als de onderliggende werkpakketten per beheergroep in detail worden vergeleken. Het kan zijn dat de aannemer zijn tarieven op activiteiten aanpast om met een goede prijs te kunnen komen, dat kan een vertekend beeld geven. Voor dit beheerplan is het normkostenmodel van DG Groep gebruikt om tot een aangepast ‘eigen’ kostenmodel te komen. De werkpakketten zijn op onderdelen aangepast voor de Barendrechtse situatie en in meer detail uitgewerkt om ze te laten aansluiten op het onderhoudsbestek.

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

50

Bijlage 7: Werkpakketten Werkpakketten bomen Boom in gazon – kwaliteitsniveau B Maatregel Boomveiligheidscontrole Controle boomvoorzieningen NEN inspectie NTO en trekproef Schoffelen boomspiegel Opschot verwijderen Kanten steken boomspiegel Snoeien met hoogwerker Waterlot verwijderen

Bewerkingspercentage (%)

Frequentie (per jaar)

40 5 33 0,1 25 30 100 75 50

1 1 1 1 5 1 2 0,2 1

Boom in ruw gras/kruidenrijk gras – kwaliteitsniveau B Maatregel Bewerkingspercentage (%) Boomveiligheidscontrole Controle boomvoorzieningen NEN inspectie NTO en trekproef Maaien gras rondom boom Opschot verwijderen Snoeien met hoogwerker Waterlot verwijderen

40 5 33 0,1 100 30 75 50

Boom in beplanting – kwaliteitsniveau B Maatregel Bewerkingspercentage (%) Boomveiligheidscontrole Controle boomvoorzieningen NEN inspectie NTO en trekproef Opschot verwijderen Snoeien met hoogwerker Waterlot verwijderen

40 5 33 0,1 30 75 50

Boom in verharding – kwaliteitsniveau B Maatregel Bewerkingspercentage (%) Boomveiligheidscontrole Controle boomvoorzieningen NEN inspectie NTO en trekproef Schoffelen boomspiegel Opschot verwijderen Snoeien met hoogwerker Waterlot verwijderen

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

40 5 33 0,1 70 30 75 50

Frequentie (per jaar) 1 1 1 1 9 1 0,2 1

Frequentie (per jaar) 1 1 1 1 1 0,2 1

Frequentie (per jaar) 1 1 1 1 10 1 0,2 1

51

Werkpakketten heesters Afzetbeplanting – kwaliteitsniveau B Maatregel

Bewerkingspercentage (%)

Frequentie (per jaar)

NEN inspectie Schoffelen beplantingsvak Uitharken/verzamelen onkruidresten Inboet opnemen Inboeten beplanting Zwerfvuil ruimen Terugzetten beplanting Verzamelen en afvoeren snoeihout

33 60 60 100 2 15 100 10

1 10 3 1 1 1 1 1

Sierheesters – kwaliteitsniveau B Maatregel

Bewerkingspercentage (%)

Frequentie (per jaar)

NEN inspectie Schoffelen beplantingsvak Uitharken/verzamelen onkruidresten Inboet opnemen Inboeten beplanting Zwerfvuil ruimen Terugzetten beplanting handmatig Terugzetten beplanting machinaal Verzamelen en afvoeren snoeihout

33 60 60 100 2 15 75 25 10

1 10 3 1 1 1 0,33 0,33 0,33

Heesterrozen – kwaliteitsniveau B Maatregel

Bewerkingspercentage (%)

Frequentie (per jaar)

NEN inspectie Schoffelen beplantingsvak Uitharken/verzamelen onkruidresten Inboet opnemen Inboeten beplanting Zwerfvuil ruimen Terugzetten beplanting machinaal Verzamelen en afvoeren snoeihout

33 60 60 100 2 15 100 10

1 10 3 1 1 1 0,33 0,33

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

52

Werkpakketten gras Gazon – kwaliteitsniveau B Maatregel

Bewerkingspercentage (%)

Frequentie (per jaar)

NEN inspectie Slepen Maaien met gazonmaaier Afzoeken Bijmaaien obstakels Zwerfvuil ruimen

33 60 100 100 100 5

1 1 22 1 8 22

Bewerkingspercentage (%)

Frequentie (per jaar)

33 50 100 5 15

1 1 6 6 6

Bewerkingspercentage (%)

Frequentie (per jaar)

33 50 100 5 15

1 1 1 1 1

Bewerkingspercentage (%)

Frequentie (per jaar)

33 50 100 100 65 1 15

1 1 2 2 2 2 1

Ruw gras – kwaliteitsniveau B Maatregel NEN inspectie Schouw flora en fauna Maaien met klepelmaaier Bijmaaien obstakels Zwerfvuil ruimen

Kruidenrijk gras – kwaliteitsniveau B Maatregel NEN inspectie Schouw flora en fauna Maaien met maaibalk Bijmaaien obstakels Zwerfvuil ruimen

Bloemrijk gras – kwaliteitsniveau B Maatregel NEN inspectie Schouw flora en fauna Maaien met maaibalk Wiersen Afruimen Bijmaaien obstakels Zwerfvuil ruimen

Groenbeheerplan gemeente Barendrecht 2024-2028

53

Bijlage 8: Proces areaalwijzigingen en begroting In zijn algemeenheid gaat het om verandering in areaal van de zogenaamde kapitaalgoederen zoals wegen, civiele kunstwerken, groen, speelvoorzieningen, riolering, oppervlaktewater etc. Het beheerareaal wijzigt door onderhoudswerk, herinrichting, nieuwbouw, bestemmingsplanwijzigingen, verkoop ed. Verandering kan zijn in aantal/areaal, toegepaste materialen en/of constructie. Deze veranderingen zijn direct van invloed op de beheer- en onderhoudsbudgetten van de openbare ruimte. Als deze areaalwijzigingen niet worden verwerkt in de begroting, komen de beheer- en onderhoudsbudgetten niet meer overeen met het te beheren areaal. Dit leidt op termijn tot achteruitgang in kwaliteit en/of kapitaalsvernietiging. Met behulp van onderstaande routekaart zorgen we ervoor dat de areaalwijzigingen in de begroting en het beheersysteem worden verwerkt. Stappen Activiteit Actienemer Instructie 1