Eindrapport Rekenkamer Barendrecht Voorzieningenniveau Stationstuinen

3.1.3 Detailhandel en horeca De gemeente Barendrecht heeft een visie vastgesteld voor de detailhandels- en horecastructuur. Daarin is de ambitie vastgelegd om een aantrekkelijk en divers aanbod van horecavoorzieningen te behouden in de centra van de gemeente. De focus ligt daarmee op behoud en concentratie van voorzieningen in centra. Buiten de centra kan horeca gefaciliteerd worden op bijzondere plekken. Dit aanbod is een aanvulling op de horeca in het centrum en vergroot de belevingswaarde ter plekke18. In De Stationstuinen is expliciet ruimte voor horecavoorzieningen en detailhandel. Het aanbod zou een verbinding moeten hebben met gezondheid of de AGF-sector en een aanvulling moeten zijn op het bestaande aanbod in Barendrecht. Verder wordt bij het station horeca gefaciliteerd in zogenaamde ‘reuringzones’. Deze adviezen detailhandel in het Ontwikkelkader voor horeca en wijken af van geldend beleid of staan daar op gespannen voet mee. Zo zijn voorzieningen primair voor de toekomstige 16 Gemeente Barendrecht. (2022, 14 februari). Ontwikkelkader De Stationstuinen, p. 72. Te raadplegen via:

https://www.stationstuinenbarendrecht.nl/wp-content/uploads/2023/11/Definitief-Ontwikkelkader-De-Stationstuinen.pdf 17 Gemeente Barendrecht. (2025). Sport- en beweegnota: Barendrecht sport en beweegt. 18 Gemeente Barendrecht. (2024). Visie op de detailhandels- en horeca structuur, p. 29

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 29.

inwoners van De Stationstuinen , en ook een aanvulling voor de inwoners van andere wijken. Dit schuurt met het beleid dat de horeca in de centra bedoeld zijn voor de gehele gemeente. Ook is in gesprekken aangegeven dat concurrentie tussen voorzieningen in De Stationstuinen en in bestaande wijken onwenselijk is. Verder wordt de detailhandel in de plannen verspreid langs looproutes in De Stationstuinen, terwijl deze volgens gemeentelijke en provinciale beleidskaders juist op één plek geconcentreerd moeten zijn. Hoewel de gemeente zich richt op horeca- en detailhandelsaanbod dat aanvullend is op het aanbod in de rest van Barendrecht, bestaat het risico dat deze voorzieningen het bestaande aanbod in Barendrecht verdringen.

3.1.4 Groen Hoewel groen een van de kernwaarden is van De Stationstuinen, zijn er niet expliciet normen opgenomen die gaan over de groene openbare ruimte en de inrichting ervan. In plaats daarvan is groen integraal onderdeel van de planvorming op diverse thema’s. Op dit moment is niet concreet gemaakt om hoeveel het groen het gaat. Ook is de aansluiting bij gemeentelijke beleidskaders onduidelijk. Hoewel de groenomgeving expliciet onderdeel is van de verschillende ontwerpen en beelden, is het ontbreken van normen een kwetsbaarheid. In de ambtelijke reactie is verwezen naar de leidraad natuurinclusief ontwikkelen waarmee het college heeft ingestemd. Deze valt buiten de onderzoeksperiode en is daarnaast ook niet voor de Rekenkamer inzichtelijk. Ook is verwezen naar het inrichtingsplan voor de openbare ruimte. Deze is ook niet voor de Rekenkamer inzichtelijk.

3.1.5 Cultuur De kaders voor cultuur bij de gebiedsontwikkeling van De Stationstuinen zijn nog erg abstract weergegeven. Zo is bijvoorbeeld (nog) niet uitgewerkt in welke deelgebieden ruimte moet komen voor cultuur. Ook het cultuurbeleid is globaal en gedateerd. Daarom is niet duidelijk in hoeverre beide op elkaar aansluiten en wat de aanknopingspunten zijn om te sturen op cultuurvoorzieningen.

1.8 Samenwerking met marktpartijen Kernbevinding: via het sluiten van een samenwerkingsovereenkomst in combinatie met het planologisch instrumentarium kan de gemeente sturing bieden aan de realisatie van voorzieningen in het kerngebied. Dit betekent dat voor 6.500 m2 BVO afspraken zijn om tot ontwikkeling te komen. De uitsplitsing per type voorziening is hierin nog onzeker. Voor 2.000 m2 BVO aan voorzieningen bestaan deze afspraken niet en is ontwikkeling nog onzeker. Om daadwerkelijk voorzieningen te realiseren heeft de gemeente projectontwikkelaars nodig. Na het opstellen van de centrale kaderstellende documenten zoals de gebiedsvisie en het ontwikkelkader heeft de gemeente een samenwerkingsovereenkomst gesloten met Emborion. Middels deze samenwerkingsovereenkomst heeft Emborion zich gekoppeld aan de ambities rond voorzieningen. Van de 8.500 vierkante meters aan voorzieningen dient 6.500 m2 in het kerngebied gerealiseerd te worden. De samenwerkingsovereenkomst biedt echter geen garantie dat alle voorzieningen ook daadwerkelijk worden gerealiseerd. Ook is in de afspraken niet uitgesplitst welke typen voorzieningen worden gerealiseerd.19 Ontwikkelingen komen doorgaans alleen van de grond indien deze rendabel zijn te ontwikkelen en exploiteren.

Naast de samenwerkingsovereenkomst is het planologisch instrumentarium voor de gemeente een belangrijk middel om de realisatie van voorzieningen te 19 Gemeente Barendrecht en Emborion. (2022, 22 februari). Samenwerkingsovereenkomst De Stationstuinen Barendrecht.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 30.

borgen. De gemeente kan er namelijk voor kiezen niet mee te werken aan een plan het voorzieningenniveau niet op peil is. De gemeente heeft, totdat een omgevingsplan is vastgesteld, geen garantie dat voorzieningen worden gerealiseerd, maar kan wel zorgen dat de wijk enkel wordt gebouwd als er voldoende ruimte is voor voorzieningen. Voor de overige 2.000 m2 BVO aan voorzieningen is nog geen plan om tot realisatie te komen. Dit heeft ermee te maken dat de ontwikkeling in de andere twee gebieden (Gebroken Meeldijk en Zuideinde) tot op heden niet van de grond is gekomen. Voor het Zuideinde komt er mogelijk een nieuwe ontwikkelstrategie omdat ontwikkeling vanwege versplinterd eigendom lastig haalbaar blijkt.20 De gevolgen hiervan per type voorziening zijn niet bekend. Figuur 4: verdeling in kerngebieden

Bron: Presentatie De Stationstuinen november 2025

1.9 Voorsorteren op ontwikkeling via placemaking Kernbevinding: de gemeente wil zorgen dat het kerngebied voor bewoners aantrekkelijker wordt in aanloop naar daadwerkelijke ontwikkeling. Dit gebeurt via placemaking: het alvast ruimte maken voor enkele kleine voorzieningen in de horeca. Het duurt naar verwachting nog een aantal jaar voordat De Stationstuinen is ontwikkeld. De gemeente wil graag dat gronden die nu ongebruikt zijn in de tussentijd al een functie hebben. Daarom biedt de gemeente ruimte aan tijdelijke initiatieven.21 Gevolg is dat in het kerngebied al een restaurant is geopend. Doel hiervan is om het gebied nu al aantrekkelijk te maken.

20 Gemeente Barendrecht. (2025, 11 november). Presentatie De Stationstuinen (Geheim). 21 Gemeente Barendrecht. (2022, 14 februari). Ontwikkelkader De Stationstuinen, p. 72. Te raadplegen via:

https://www.stationstuinenbarendrecht.nl/wp-content/uploads/2023/11/Definitief-Ontwikkelkader-De-Stationstuinen.pdf

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 31.

4 Projectorganisatie en stakeholders De ontwikkeling van De Stationstuinen is een langlopend project en raakt veel verschillende disciplines. Om een divers aanbod van voorzieningen te kunnen realiseren is afstemming nodig met onderwijs, economie en detailhandel (winkels en horeca) , groen, etcetera. Inmiddels wordt er 5 jaar gewerkt aan de planvorming en de verwachting is dat de wijk over nog eens 5 jaar gebouwd zal zijn. In totaal bestrijkt de ontwikkeling dus 10 jaar. Een goede projectorganisatie en samenwerking met diverse stakeholders is dus essentieel. Dit hoofdstuk beschrijft de projectorganisatie en relevante stakeholders. Daarmee geeft het een antwoord op de volgende deelvragen: 10. Hoe monitort de gemeente de geplande en gerealiseerde ontwikkeling van voorzieningen in De Stationstuinen?

1.10 Projectorganisatie Kernbevinding: er is een gemeentelijk projectteam ingesteld voor de 10 jaar dat de gebiedsontwikkeling (waarschijnlijk) gaat duren. Het streven is om expertise binnen de gemeente hiervoor beschikbaar te stellen. Intern is het project opgedeeld in drie deelprojecten. Deze indeling is gemaakt op basis van het grondeigendom en de verwachte snelheid van ontwikkeling.

4.1.1 Projectteam Een gemeentelijk projectteam is aangesteld om in de van de gehele gebiedsontwikkeling de samenwerking met stakeholders en informatievoorziening richting college en raad te coördineren22. Dit projectteam bestaat onder andere uit projectmanagers, ruimtelijke ambtenaren en adviseurs met betrekking tot mobiliteit, duurzaamheid, stedenbouw en communicatie. De vakinhoudelijke disciplines die zich binnen de gemeente bezighouden met de bestaande voorzieningen zijn (met uitzondering van de onderdelen mobiliteit en parkeren) geen vast onderdeel van het projectteam. Uit interviews blijkt dat deze disciplines ad-hoc worden aangehaakt bij overleggen van het projectteam. Het projectteam rapporteert over de voortgang aan de directie en het managementteam. 23 Externe expertise wordt ingehuurd als dat nodig is, maar het uitgangspunt is dat er van expertise binnen de eigen organisatie gebruik wordt gemaakt. Binnen het gebied De Stationstuinen is organisatorisch een opdeling gemaakt in drie deelgebieden, het Kerngebied waar Emborion actief is en de gebieden ten zuiden (De Gebroken Meeltijk) en noorden (Het Zuideinde) van het kerngebied (zie 3.3). In het Kerngebied is de ontwikkeling reeds gestart, de oplevering van de eerste woningen verwacht de gemeente in 2028. Ook in de Gebroken Meeldijk is zicht op ontwikkeling.

Een intentieovereenkomst met twee eigenaren is inmiddels gesloten.24 Voor het Zuideinde verwacht de gemeente dat ontwikkeling minder snel van de grond komt doordat het eigendom versnipperd is. De eerste woningen in dit gebied verwacht de gemeente niet voor 2034.

22 Gemeente Barendrecht. (2022, 14 februari). Ontwikkelkader De Stationstuinen. pp. 64 – 65. P. 64-65. 23 Gemeente Barendrecht. (z.d.). Organigram project Stationstuinen Barendrecht. 24 Gemeente Barendrecht. (2025, 29 april). Nieuwsbericht: Eerste stap naar mogelijke woningbouw aan de Gebroken Meeldijk.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 32.

4.1.2 Overleg met externe stakeholders Naast het projectteam is er een ambtelijk kwaliteitsteam dat overleg voert met ontwikkelaars over hun plannen, toetst of de plannen passen bij gemeentelijk beleid (zowel algemeen beleid als de beleidskaders voor De Stationstuinen) en hierover adviseert aan het college. In het ontwikkelkader wordt benadrukt dat het kwaliteitsteam niet achteraf toetst, maar ook tijdens de planontwikkeling overlegt met externe ontwikkelaars. Dit gebeurt in twee fasen, bij de ontwikkeling van stedenbouwkundige plannen en later bij het opstellen van de bouwplannen. In interviews wordt aangegeven dat de contacten over de te ontwikkelen voorzieningen goed verlopen. Hierbij wordt wel aangetekend dat mogelijke verschillen van inzichten tussen gemeente en ontwikkelaar waarschijnlijk pas in een latere fase naar boven komen als de plannen concreter worden. Uit het organigram van de projectorganisatie blijkt niet dat de projectwethouder een intensieve rol heeft. Uit interviews blijkt wel dat de wethouder nauw bij het project betrokken is, onder andere door aanwezigheid bij onderhandelingen met Emborion over wijzigingen in de samenwerkingsovereenkomst.

4.1.3 Interne monitoring De interne verantwoordingsstructuur verloopt via het projectteam naar met Managementteam en de directie van Barendrecht. De directie legt verantwoording afaan de portefeuillehouder. Daarnaast heeft de projectmanager (die het projectteam aanstuurt) ook regelmatig één op één contact met deze wethouder. Het projectteam moet volgens het ontwikkelkader eens per half jaar via een voortgangsrapportage verantwoording afleggen aan het college. Tot voor kort werden deze voortgangsrapportages niet gemaakt en vond verantwoording en interne monitoring ad hoc en met name in overleggen plaats. In januari 2026 verscheen de eerste interne voortgangsrapportage.25

25 Gemeente Barendrecht. (2026, januari). Projectrapportage De Stationstuinen.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 33.

2. Financiën, exploitatie en beheer Dit onderzoek vindt plaats terwijl de ontwikkeling van De Stationstuinen vorm krijgt. Dat betekent dat het resultaat er nog niet is en er nog volop gewerkt wordt aan de concrete plannen voor voorzieningen in deze nieuwe wijk. Dit hoofdstuk beschrijft de manier waarop de gemeente tot nu toe stuurt op de realisatie van voorzieningen en de instrumenten die zij daarbij inzet. In dit hoofdstuk worden onderstaande deelvragen beantwoord: 8.

Welke financiële middelen worden door de gemeente beschikbaar gesteld om voorzieningen in De Stationstuinen te realiseren 9. Op welke manier houdt de gemeente rekening met de toekomstige exploitatie en beheer van voorzieningen in De Stationstuinen? 10. Hoe monitort de gemeente de geplande en gerealiseerde ontwikkeling van voorzieningen in De Stationstuinen?

Leeswijzer Dit hoofdstuk is bedoeld om de afspraken 8 – 10 te beantwoorden. De Rekenkamer heeft besloten deelvraag 8 slechts in algemene zin te beantwoorden en zich te richten op de werkwijze en de gemaakte keuzes in het financiële beheer en niet op de exacte hoogte van investeringen en risico’s. Dit heeft twee redenen: - De benodigde gegevens hebben een geheime status. Specifieke bedragen zijn doorgaans niet openbaar omdat dit de marktpositie van de gemeente kan schaden. - De meerwaarde van het beantwoorden van deze deelvraag is beperkt binnen het geheel van conclusies die de Rekenkamer trekt en het gaat om een momentopname van ratio's die regelmatig wijzigen.

2.1 Introductie Kernbevinding: Omdat de gemeente geen grondeigenaar is, ligt het financiële risico van de ontwikkeling van een groot aantal voorzieningen bij de projectontwikkelaar. De financiële risico’s voor lager onderwijs, een gymzaal, een buurthuis, de openbare ruimte en de parkeervoorzieningen liggen wel bij de gemeente. Het financieel beheer van een gebiedsontwikkeling hangt sterk af van de vraag wie de grondeigenaar is. Is de gemeente grondeigenaar, dan worden middelen beschikbaar gesteld via de grondprijs die wordt gevraagd aan de projectontwikkelaar. Voor veel voorzieningen geldt een lagere grondprijs dan voor woningen. De gemeente kan in dat geval sturen op voorzieningen door een lagere opbrengst te accepteren en stelt in dat geval dus op indirecte manier middelen beschikbaar voor voorziengen. Als de gemeente geen grondeigenaar is, dan heeft zij niet het sturingsinstrument van de grondprijs en stelt zij geen geld beschikbaar stelt voor de realisatie van deze voorzieningen. De investering en het financiële risico van de realisatie van voorzieningen ligt in dat geval geheel bij de projectontwikkelaar. In De Stationstuinen heeft de gemeente het grootste deel van de grond niet in bezit. Voor de gronden die de gemeente wel in bezit heeft wordt de grondopbrengst deels bepaald door de te realiseren voorzieningen.

Daarnaast zijn er enkele typen voorzieningen waar de gemeente zelf in investeert en verantwoordelijk draagt voor de realisatie, namelijk lager onderwijs, een gymzaal, een buurthuis, de openbare ruimte en de parkeervoorzieningen.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 34.

In het vervolg van dit hoofdstuk gaan we verder in op de manier waarop de gemeente investeert in voorzieningen. De gemeente heeft besloten twee financiële berekeningen (of business cases) te maken rond voor De Stationstuinen, een voor de gebiedsontwikkeling als geheel en één voor het bouwen en exploiteren van de parkeergarages. In de business case worden verwachte kosten en opbrengsten tegen elkaar afgezet. De berekeningen worden periodiek bijgewerkt en samengebracht in een interne projectrapportage. Aan de hand van deze rapportage gaan we in dit hoofdstuk in op algemene voorzieningen die de projectontwikkelaar realiseert en voorzieningen die de gemeente realiseert en vervolgens op twee specifieke voorzieningen, openbare ruimte en parkeren.

2.2 Investeren via gebiedsontwikkeling Kernbevinding: De gemeente heeft een aparte business case voor de gebiedsontwikkeling. Hieronder valt de aanleg voor de openbare ruimte. Deze kosten verhaalt de gemeente op grondeigenaren. Het risico op kostenoverschrijdingen in de uitvoering wordt door de gemeente gedragen. De investeringen voor de openbare ruimte vallen onder het woonrijp maken van de gronden. Het inrichten van de openbare ruimte is – anders dan de bouw van woningen die op initiatief van de projectontwikkelaar worden gebouwd – een directe verantwoordelijkheid van de gemeente. Een deel van deze kosten kan verhaald worden op de projectontwikkelaar. Daarnaast kan de gemeente voor de gebiedsontwikkeling als geheel diverse subsidies ontvangen, waarvan de WoningBouwImpuls van het Rijk de grootste is (geraamd bedrag 18,8) mln. Uit gesprekken blijkt dat de gemeente zonder deze subsidies minder voorzieningen zou kunnen realiseren. Via overeenkomsten kan de gemeente gemaakte kosten verhalen op grondeigenaren. Deze overeenkomsten zijn in het geval van Emborion grotendeels gesloten voordat de kosten worden gemaakt. Als de kosten achteraf hoger blijken is het echter niet mogelijk om deze op Emborion te verhalen. Het financiële risico wordt door de gemeente gedragen.26

2.3 Investeren in maatschappelijke voorzieningen Kernbevinding: de gemeente plant een investering van €15 mln. in maatschappelijke voorzieningen: o.a. een lagere school, een buurtcentrum en een gymzaal. Concrete investeringsplannen zijn er nog niet. Deze investeringen en de daaraan verbonden kosten ziet de gemeente niet als onderdeel van het project, maar als reguliere investeringen die gedaan moeten worden om het lokale voorzieningenniveau op peil te houden. De gemeente is voornemens €15 mln. te investeren in maatschappelijke voorzieningen. Aangezien de grondeigenaren verantwoordelijk zijn voor de realisatie van voorzieningen op hun gronden gaat het hier om investeringen die de gemeente wil doen op eigen of te verwerven gronden. Het kan hier bijvoorbeeld gaan om een te bouwen onderwijsinstelling. Uit een second opinion van Deloitte bleek in 2024 dat de gemeente nog geen uitgewerkt plan heeft voor de maatschappelijke voorzieningen die zij zelf realiseert, namelijk een school, een gymzaal en een buurtcentrum. Momenteel zijn deze voorzieningen geen onderdeel meer van de business cases die de gemeente heeft voor gebiedsontwikkeling en parkeren. Om deze investeringen van €15 mln. uit te voeren zal het college aan de raad aparte investeringsvoorstellen moeten doen. In maart 2025 meldt het college dat er een doorrekening is gemaakt van maatschappelijke voorzieningen.

27 Informatie over deze doorrekening is echter niet aangetroffen. 26 Deloitte. (2024, 11 november). De Stationstuinen Barendrecht: analyse businesscase. 27 Gemeente Barendrecht. (2025, 3 maart). Presentatie Bijpraatmoment De Stationstuinen commissie AZ en F 24 November 2025

GEHEIM.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 35.

Uit aangeleverde informatie in het kader van het wederhoor bij dit rapport blijkt dat naar aanleiding van opmerkingen vanuit de gemeenteraad is besloten om investeringen in onderwijshuisvesting separaat van het project te behandelen. Investeringskosten worden hiermee niet als projectkosten gezien. Analoog hieraan is besloten om extra opbrengsten als gevolg van de groei van het inwoneraantal (toename algemene uitkering en toename opbrengsten lokale lasten) niet als opbrengsten van het project gezien.

2.4 Investeringen in parkeren Kernbevinding: de gemeente ontwikkelt zelf parkeervoorzieningen in de wijk. Deze moet worden terugverdiend via betaald parkeren. Het financiële risico van de investering ligt bij de gemeente. Vanwege het tempo van de ontwikkeling van de wijk heeft de gemeente besloten een deel van de investering in parkeervoorzieningen uit te stellen en tijdelijk goedkopere parkeervoorzieningen (op het maaiveld) aan te leggen. De gemeente investeert zelf in parkeerhubs aan de rand van de nieuwe wijk. In deze parkeerhubs zal betaald parkeren gaan gelden. Deloitte heeft in 2024 vastgesteld dat de gemeente via de realisatie van de parkeerhubs een financieel risico loopt. Er moet namelijk worden geïnvesteerd in de parkeerhubs terwijl nog niet duidelijk is of deze investeringen kunnen worden terugverdiend. Resultaat van de afspraken met Emborion is dat deze risico’s bij de gemeente zijn belegd. Emborion draagt weliswaar een deel van de investering, maar compenseert de gemeente niet als de opbrengsten lager uitvallen. Deloitte adviseert dan ook om de aanleg van parkeerhubs te faseren en de laatste hubs pas aan te leggen als een deel van de wijk al bewoond is en er duidelijkheid is over de behoefte aan parkeerplaatsen en de opbrengsten die worden gegenereerd.

Uit documenten blijkt dat de gemeente dit advies heeft opgevolgd en hierover afspraken heeft gemaakt met Emborion. Eén hub van de vier hubs komt voorlopig te vervallen en de investering wordt uitgesteld. Voorlopig worden er goedkopere tijdelijke parkeerterreinen op maaiveldniveau aangelegd.28 Gevolg van deze keuze is dat de parkeerbehoefte tijdens de ontwikkeling gemonitord kan worden. Hiermee daalt het risico dat er meer parkeerplekken worden aangelegd dan er behoefte is en de gemeente haar investering langzamer terugverdient.

2.5 Toekomstige exploitatie Kernbevinding: voor de instandhouding van voorzieningen zijn er geen afspraken tussen gemeente en ontwikkelaar. Via het planologisch instrumentarium kan de gemeente wel borgen dat ruimte voor voorzieningen niet op een andere manier wordt ingezet. In de samenwerkingsovereenkomst tussen de gemeente en de projectontwikkelaar zijn geen afspraken opgenomen die de projectontwikkelaar verplichten de door hem te realiseren voorzieningen in stand te houden. Via het planologisch instrumentarium kan de gemeente wel sturen dat ruimtes voor voorzieningen niet op een andere manier kunnen worden ingezet. Voor de door de gemeente zelf te ontwikkelen voorzieningen (zowel speelplekken in de openbare ruimte en de te bouwen lagere school) is er nog geen beleid om het toekomstig onderhoud vorm te geven. Deze voorzieningen worden later opgenomen in reguliere onderhoudsplannen van de gemeente. In gesprekken is naar voren gekomen dat de gemeente intern het uitgangspunt hanteert dat 28 Gemeente Barendrecht. (2025, 24 november). Presentatie Bijpraatmoment De Stationstuinen commissie AZ en F 24 November

2025 GEHEIM.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 36.

extra kosten die de extra voorzieningen met zich meebrengen waarschijnlijk worden gecompenseerd door een stijging van het inwoneraantal bij de groei van de wijk. Een hoger inwoneraantal resulteert namelijk in hogere opbrengsten in lokale lasten en een hogere rijksbijdrage.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 37.

3. Rol gemeenteraad De gemeenteraad heeft een belangrijke rol bij de ontwikkeling van De Stationstuinen. Zij stelt namelijk de kaders vast waarbinnen die ontwikkeling plaatsvindt en controleert het college op de realisatie binnen die kaders. Dit hoofdstuk beschrijft die rol van de raad evenals de informatievoorziening aan de raad. Vanwege de lange looptijd van het project is gekozen om bij het selecteren van broninformatie met name uit te gaan van documenten die de raad in de jaren 2024 en 2025 heeft ontvangen. In dit hoofdstuk worden onderstaande deelvragen beantwoord: 11. Hoe wordt de gemeenteraad geïnformeerd over het programmeren en realiseren van voorzieningen in De Stationstuinen? 12. Welke mogelijkheden heeft de gemeenteraad om te sturen op de realisatie van voorzieningen in De Stationstuinen en hoe gebruikt de gemeenteraad deze?

3.1 Informatievoorziening aan de gemeenteraad Kernbevinding: Uitgangspunt in het ontwikkelkader is dat de raad een halfjaarlijkse voortgangsrapportage ontvangt. Tot nu toe is er geen schriftelijke voortgangsrapportage, maar wordt de raad via grotendeels geheime presentaties op de hoogte gehouden van de realisatie van het project. Vooral parkeervoorzieningen hebben hierin veel aandacht. De realisatie van andere voorzieningen heeft beperkt aandacht in de informatie aan de gemeenteraad. In het door de gemeenteraad vastgestelde ontwikkelkader staat dat het college de raad twee keer per jaar op de hoogte wordt gehouden via een halfjaarlijkse voortgangsrapportage.29 In mei 2025 heeft de verantwoordelijk portefeuillehouder aan de gemeenteraad toegezegd dat deze rapportage voortaan twee keer per jaar zal worden verstrekt, tegelijkertijd met P&C-stukken.30 Tot nu toe heeft de raad dergelijke voortgangsrapportages niet ontvangen, de eerste is voorzien in juli 2026.31 Wel zijn er nietopenbare bijpraatsessies waarin de raad op de hoogte wordt gehouden over de planning en de afhankelijkheden hierin, de frequent uitgevoerde acties, aanpassingen in uitgangspunten rond de gebiedsontwikkeling. De raad wordt niet bijgepraat over de planning van voorzieningen, behalve het parkeren. De business case rond de parkeerexploitatie komt tijdens elke bijpraatsessie namelijk uitgebreid terug.

Voor overige voorzieningen licht het college in 2024 in een van de twee bijpraatsessies toe welke voorzieningen de gemeente op het gebied van zorg, onderwijs en buurthuizen zal ontwikkelingen en welke de verantwoordelijkheid zijn van de projectontwikkelaar.32

3.2 Sturingsmogelijkheden van de gemeenteraad Kernbevinding: De belangrijkste bevoegdheid van de gemeenteraad ligt bij het vaststellen van een Omgevingsplan (voorheen bestemmingsplannen) en het toekennen van de benodigde gemeentelijke budgetten voor de ontwikkeling. De raad heeft haar instrumenten in het verleden vooral ingezet om te 29 Gemeente Barendrecht. (2022, 14 februari). Ontwikkelkader De Stationstuinen. 30 Gemeente Barendrecht. (2025, 12 mei). Toezegging Rapportage Stationstuinen. Te raadplegen via:

https://barendrecht.raadsinformatie.nl/modules/3/Toezeggingen/1043647 31 Gemeente Barendrecht. (2025, 24 november). Presentatie Bijpraatmoment De Stationstuinen commissie AZ en F 24 November

2025 GEHEIM. 32 Gemeente Barendrecht. (2024, 28 mei). Presentatie Financiën De Stationstuinen GEHEIM.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 38.

ageren tegen de invoering van het betaald parkeren. Hiermee heeft de raad in een later stadium alsnog ingestemd. De realisatie van andere voorzieningen speelt op dit moment geen grote rol in de wijze waarop de raad sturing geeft aan de ontwikkeling. De belangrijkste sturende rol van de gemeenteraad in gebiedsontwikkelingen ligt in de goedkeuring van bestemmingsplannen. Voor De Stationstuinen heeft de raad in december 2023 het bestemmingsplan voor de eerste fase goedgekeurd.33 Verder heeft de raad goedkeuring verleend aan diverse kaderstellende documenten. Deze zijn grotendeels unaniem vastgesteld. Hiermee heeft de raad ook instemming gegeven aan de ambities rond het voorzieningenniveau in De Stationstuinen. De enige voorzieningencategorie waar de raad tot nu toe expliciet zijn sturende rol heeft gebruikt is het betaald parkeren. Begin 2022 besloot de raad het ontwikkelkader gewijzigd vast te stellen waarbij het uitgangspunt werd om geen betaald parkeren in te voeren.34 Later dat jaar heeft het college aangegeven dat zij had geconstateerd dat dit besluit niet uitvoerbaar was omdat het niet invoeren van betaald parkeren ervoor zorgt dat er extra parkeerplaatsen aangelegd moeten worden, wat ten koste gaat van de ruimte voor woningen.

Ook levert het wegvallen van parkeerinkomsten grote financiële nadelen op.35 Daarop heeft de raad besloten in te stemmen met het invoeren van betaald parkeren in De Stationstuinen.36 Tot nu toe heeft de raad geen proactief sturende rol gehad in het vaststellen van de kaders rond andere voorzieningen in De Stationstuinen.

33 Gemeente Barendrecht. (2023, 19 december). Raadsbesluit Bestemmingsplan De Stationstuinen 1ste fase. Te raadplegen via:

https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/13615964/2 34 Gemeente Barendrecht. (2022, 25 januari). Raadsbesluit De Stationstuinen (cofinanciering, parkeren en ontwikkelkader). Te

raadplegen via: https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/11239526/1 35 Gemeente Barendrecht. (2022, 2 juni). Brief Parkeerconcept De Stationstuinen. Te raadplegen via:

https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/11561800/1 36 Gemeente Barendrecht. (2022, 27 september). Raadsbesluit Invoering gereguleerd en betaald

parkeren in De Stationstuinen

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 39.

Bijlage 1. Geraadpleegde bronnen Schriftelijke documentatie Aan het begin van het onderzoek hebben de onderzoekers een schriftelijke informatieuitvraag gedaan bij de gemeente. Naar aanleiding van de gevoerde gesprekken en de opbrengsten van de documentanalyse is een aantal aanvullende documenten opgevraagd. Voor inzicht in de geraadpleegde bronnen verwijzen we u naar de voetnoten in de rapportage.

Gevoerde interviews Tijdens het onderzoek zijn interviews gehouden met verschillende betrokkenen binnen en buiten de gemeente. Onderstaande tabel bevat een overzicht van geïnterviewde personen. Vanwege de timing van het onderzoek is geen gesprek met een afvaardiging van de raad uitgevoerd. Datum gesprek

Naam/functie

Organisatie

2 oktober 2025

Adviseur Economie en Strategisch adviseur projectteam De Stationstuinen

Gemeente Barendrecht

2 oktober 2025

Portefeuillehouder en projectmanager De Stationstuinen

Gemeente Barendrecht

2 oktober 2025

Regisseur Financiën

Gemeente Barendrecht

10 oktober 2025

Concerndirecteur en projectdirecteur

Gemeente Barendrecht

30 oktober 2025

Directeur en ontwikkelmanager

Projectontwikkelaar Emborion

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 40.

Bijlage 2. Adviezen per type voorziening In het ontwikkelkader zijn adviezen opgenomen per type voorziening. Deze staan hieronder weergegeven. Hierbij is de Barendrechtse definitie van voorzieningen gehanteerd (zie inleiding). Gezondheidszorg Zorgfuncties moeten een aanvulling zijn op het huidige zorgaanbod in Barendrecht. Barendrecht heeft op dit moment bijvoorbeeld een huisartsentekort, terwijl tandartsen en fysiotherapeuten al (zeer) goed zijn vertegenwoordigd. Realiseer verschillende functies binnen de gezondheidszorg geclusterd in een gezamenlijk gezondheidscentrum. Combinaties van bijvoorbeeld een huisartsenpraktijk met een apotheek, fysiotherapeut of tandarts is een pré. Een GGZ faciliteit past ook goed in dit rijtje. Onderwijs In de Gebiedsvisie wordt de wens voor een campus uitgesproken voor MBO-, HBO- en WO-onderwijsinstellingen. De campus is AGF gerelateerd en kent een sterke relatie met Dutch Fresh Port. Uit de huidige analyse onderwijs- en opvangbehoefte van de gemeente Barendrecht blijkt dat het Voortgezet Onderwijs (VO) geen plek hoeft te krijgen in het gebied. Huidige VO aanbieders vangen dit op. Uit diezelfde analyse blijkt dat het verwachte aantal leerlingen voor een zelfstandige basisschool te laag is. Wel is voor het basisonderwijs behoefte aan een dependance van één van de huidige scholen in Barendrecht.

Hierbij moet ook ruimte worden gereserveerd voor een kinderdagverblijf (KDV) en buitenschoolse opvang (BSO). Cultuur Zet in op cultuurvoorzieningen met een wijkverzorgende functie. Denk hierbij aan bijvoorbeeld een buurthuis dat fungeert als ontmoetingsplek en waar verschillende culturele activiteiten georganiseerd kunnen worden. Voorkom dat een buurthuis een stand-alone voorziening wordt, maar combineer met een ander type voorziening. Hier ligt een kans om vernieuwend aan de slag te gaan. Horeca Bij een levendige stadswijk past een divers horeca aanbod. Van snelle afhaallocaties voor een daghap tot gelegenheden waarbij ontmoeting centraal staat Er is ruimte voor circa 12 tot 14 horecagelegenheden. Zoek ook de verbinding met Dutch Fresh Port, qua product en doelgroep Sport Barendrecht heeft een hoge dekking van sportvoorzieningen. Met een voetbal-, korfbal-, atletiek-, en tennisvereniging op korte afstand van De Stationstuinen is het niet wenselijk om hier grootschalige sportverenigingen te vestigen. Wel is het (zeer) wenselijk om sportfaciliteiten op kleinere schaal een plek te geven. Denk daarbij aan een fitness, dans- en/of yogaschool. Dit sluit

Advies

Advies Advies

Advies

Advies

Advies

Advies

Advies

Advies

Advies Advies Advies

Advies

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 41.

naadloos aan bij het thema gezondheid, een belangrijk element in het plan. Detailhandel Qua inwonersaantallen is ruimte voor een supermarkt van regulier formaat. Supermarktconcepten in De Stationstuinen moeten aansluiten bij het mobiliteitsconcept van de wijk. Dat betekent zo min mogelijk autobewegingen en parkeerplaatsen. Tot supermarktconcepten behoren ook ketens die zich richten op thuisbezorging en pick-up varianten Supermarkten kunnen goed worden aangevuld met overige dagelijkse detailhandel, zoals een bakker, slager en groenteboer. Eventueel in combinatie met enkele dienstverleners, zoals een kapper of fietsenmaker. Let hierbij wel op mogelijk overschot in relatie tot het overige aanbod in Barendrecht. Het bestaande aanbod in het niet-dagelijkse segment is bovengemiddeld. Het is daarom niet wenselijk om het reguliere niet-dagelijkse aanbod uit te breiden in De Stationstuinen. Om wel te voorzien in niet-dagelijks aanbod, zonder een gemeentebreed overschot te creëren, leent dit segment zich bij uitstek voor verbinding met het AGF cluster. Hiertoe nodigen wij ontwikkelaars dan ook van harte uit. De detailhandel wordt niet geclusterd in de vorm van een winkelcentrum, maar ligt wel gezamenlijk in bepaalde zones, zoals de ‘reuring-zone’ langs de Spoorlaan.

Zo ontstaat niet één enkele hotspot in het gebied, maar worden routes begeleid met functies Zoek ook de relatie met Dutch Fresh Port, qua product en doelgroep.

Advies Advies

Advies

Advies

Advies

Advies

Advies

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 42.

Bijlage 3. Overzicht kaderstellende documenten Tabel 1. Tijdlijn met kaderstellende documenten. Naam Jaar Omschrijving document Koersdocument

2019

Dit is het eerste gemeentelijke document waarin de ambitie voor de ontwikkeling van De Stationstuinen is vastgelegd en uitgewerkt.37 Het document is in 2019 door de raad vastgesteld en vormt een basis voor dialoog met stakeholders. Na dit document zijn onderhandelingen met grondeigenaren gestart. Bij de vaststelling van het document heeft de raad de Motie ‘Huisvesting voor Barendrechtse jongeren in De Stationstuinen aangenomen. De raad verzoekt het college uiterlijk in 2021 aan te geven hoeveel jongerenwoningen gerealiseerd kunnen worden38. Daarnaast stelt de raad een voorbereidingskrediet vast van €500.000 en wordt besloten de

Betrokkenen

Leeswijzer

In aanloop naar vaststelling zijn interviews gehouden met wethouders en stakeholders in het gebied. Onder andere bewoners, reizigers en werknemers zijn bevraagd over hun blik op dit gebied: hoe zien zij het gebied nu en in de toekomst? Ook de gemeenteraad bracht een werkbezoek aan het gebied. Daarnaast is overleg geweest met de Gemeenschappelijke Regeling Nieuw Reijerwaard, de gemeente Rotterdam, de MRDH, provincie ZuidHolland en het ministerie van BZK40.

Hoofdstuk 2: Sturen op voorzieningen

37 Gemeente Barendrecht. (2019). Koersdocument De Stationstuinen. Te raadplegen via: https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/8074653/1 38 Gemeente Barendrecht. (2019, 29 oktober). Motie huisvestings voor Barendrechtse jongeren in De Stationstuinen. Te raadplegen via: https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/8110873/1 40 Gemeente Barendrecht. (2019). Raadsvoorstel Koersdocument De Stationstuinen.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 43.

raad twee keer per jaar een update te sturen.39 Gebiedsvisie

2020

Ontwikkel- 2022 kader

In 2020 stelt de gemeenteraad de gebiedsvisie vast.41 De gebiedsvisie bepaalt 42concreet de omvang van het plangebied. Het geeft een concretere uitwerking van het programma, de bouwhoogten, duurzaamheid en de identiteit van het gebied. De visie is opgesteld door de gemeente Barendrecht en omvat drie kernwaarden voor de ontwikkeling van het gebied. Hierbij stelt de raad een voorbereidingskrediet van €745.000 en een krediet voor bedrijfsverplaatsing van €80.000 vast.

De gebiedsvisie is gebaseerd op input van ondernemers in het gebied, nieuwe initiatiefnemers en inwoners. Naar aanleiding van de motie is een informatiebijeenkomst georganiseerd onder de titel ‘Jongeren en wonen'. Jongeren gaven input over hun woonwensen en aandachtspunten.

Op 25 januari 2022 heeft de gemeenteraad een ontwikkelkader voor De Stationstuinen vastgesteld.

Om te komen tot het ontwikkelkader is overleg gevoerd met ontwikkelaars en marktpartijen (niet nader gespecificeerd), woningcorporaties, provincie Zuid Holland, MRDH, beleidsadviseurs, ondernemers en bewoners in het gebied.

In dit document is de planvorming verder uitgewerkt door ambities te vertalen voor de daadwerkelijke realisatie. Vastgestelde randvoorwaarde is dat 13% van het gebied gereserveerd wordt voor

Hoofdstuk 2: Sturen op voorzieningen

Volgens de gemeente is er commitment van de metropoolregio Rotterdam – Den Haag, de provincie en het Rijk voor De Ontwikkeling van De Stationstuinen.43 Hoofstuk 2: Sturen op voorzieningen

39 Gemeente Barendrecht. (2019, 29 oktober). Raadsbesluit Koersdocument De Stationstuinen. Te raadplegen via: https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/8197148/1 41 Gemeente Barendrecht (2020, 15 december). Raadsbesluit Gebiedsvisie De Stationstuinen. 42 Gemeente Barendrecht. (2020). Gebiedsvisie De Stationstuinen. Te raadplegen via: https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/9541066/1 43 Gemeente Barendrecht. (2020). Gebiedsvisie De Stationstuinen.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 44.

voorzieningen en 11% voor parkeren. 76% kan bestaan uit woningen en werkruimte.44 De gemeenteraad stelt in totaal een bedrag van €12.940.000 beschikbaar. Eenzelfde bedrag wordt als subsidie aan het rijk gevraagd via de Woningbouwimpuls.45 De raad neemt bij de behandeling amendementen aan om Barendrechtse inwoners zoveel mogelijk voorrang te geven46, geen betaald parkeren in te voeren47 en een motie om een risicodossier beschikbaar te stellen aan de gemeenteraad.48 Samenwer kingsovereenkomst

2022

Dit is een vertrouwelijk document waarin de gemeente Barendrecht nadere afspraken maakt met de grootste ontwikkelaar en grondeigenaar in het gebied, Emborion. Hierin wordt de rolverdeling vastgelegd (de

De samenwerkingsovereenkomst is gebaseerd op een eerdere intentieovereenkomst tussen de gemeente en Emborion en op het resultaat van tussentijdse onderhandelingen.

Hoofdstuk 3: Realisatie

44 Gemeente Barendrecht. (2022). Ontwikkelkader De Stationstuinen. Te raadplegen via: https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/11017236/1 45 Gemeente Barendrecht. (2022). Raadsbesluit De Stationstuinen (cofinanciering, parkeren en ontwikkelkader). Te raadplegen via: https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/11239526/1 46 Gemeente Barendrecht. (2022). Amendement Geef Barendrechtse doelgroepen prioriteit. Te raadplegen via: https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/11239517/1 47 Gemeente Barendrecht. (2022). Amendement parkeerconcept. Te raadplegen via: https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/11239516/1 48 Gemeente Barendrecht. (2022). Motie 'Risicodossier De Stationstuinen op orde’. Te raadplegen via: https://barendrecht.raadsinformatie.nl/document/11239534/1

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 45.

ontwikkelaar voert de ontwikkeling uit en de gemeente legt de randvoorwaarden vast in een bestemmingsplan). Afgesproken wordt dat Emborion 36.500 m2 Bedrijfsonroerend goed49 wordt gerealiseerd. Ook zijn er mogelijkheden voor omzetting naar wonen als uit onderzoek blijkt dat er minder voorzieningen nodig zijn. Structuurplan

2023

Dit document is een onderlegger voor de diverse bestemmingsplannen. Het plan werkt een aantal zaken nader uit, waaronder bouwvolumes en hoogtes. In het structuurplan is uitgewerkt waar de verschillende typen voorzieningen komen voor de onderdelen, werken, diensten, detailhandel, horeca, sport, gezondheidszorg, onderwijs en cultuur.

Vastgesteld door gemeente Barendrecht samen met Emborion

Hoofstuk 3: Realisatie

Beeldkwaliteitsplan

2023

Het plan, opgesteld door een extern bureau in opdracht van de gemeente, gaat concreter in op de stedenbouwkundige en architectonische opzet van het gebied en de gebouwde omgeving van de verschillende deelgebieden. Het doel van dit plan is om eenheid en

Vastgesteld door gemeente Barendrecht

-

49 Bedrijfsonroerend goed is vastgoed met een zakelijke bestemming. Veel van de voorzieningen uit de afbakening van dit onderzoek kunnen

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 46.

samenhang te realiseren in de het beeld en kwaliteit van de ontwikkeling.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 47.

Rekenkamer Barendrecht | Voorzieningenniveau De Stationstuinen | 48.